Bijlage 4 - Omgevingseffectrapport omgevingsvisie Eindhoven
Tekst van het document
OER Omgevingsvisie 2.0 Eindhoven November 2024
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
Verantwoording Titel
OER Omgevingsvisie 2.0 Eindhoven
Opdrachtgever
Gemeente Eindhoven
Projectleider
Martijn Gerritsen
Auteur(s)
Neelke de Fijter, Maartje van Ravesteijn
Tweede lezer
Martijn Gerritsen
Projectnummer
1289074
Aantal pagina’s
125 (exclusief bijlagen)
Datum
November 2024
Handtekening
Ontbreekt in verband met digitale verwerking. Dit rapport is aantoonbaar vrijgegeven.
Colofon TAUW bv Australiëlaan 5 Postbus 3015 3502 GA Utrecht T +31 30 28 24 82 4 E info.utrecht@tauw.com
2/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
Inhoud 0
1
Samenvatting............................................................................................................................. 7 0.1
Leeswijzer samenvatting .................................................................................................... 7
0.2
Waarom een OER voor de omgevingsvisie? ..................................................................... 7
0.3
Indicatoren ......................................................................................................................... 8
0.4
De omgevingsvisie ............................................................................................................. 8
0.5
Beoordeling van het voorkeursalternatief ......................................................................... 10
0.6
Doelbereik ........................................................................................................................ 14
0.7
Conclusies en aanbevelingen vanuit de Passende Beoordeling Natura 2000-gebieden . 15
0.8
Conclusies en aanbevelingen vanuit het OER ................................................................. 16
0.9
Proces .............................................................................................................................. 16
De Omgevingsvisie en de rol van het OER ............................................................................. 22 1.1
Aanleiding ........................................................................................................................ 22
1.2
Waarom een omgevingsvisie en MER ............................................................................. 22
1.2.1
2
3
Plan-MER of OER ..................................................................................................... 22
1.3
Doel OER ......................................................................................................................... 23
1.4
Integraal proces en wisselwerking ................................................................................... 23
1.5
Uitgangspunten OER ....................................................................................................... 23
1.6
Werkwijze en opzet OER ................................................................................................. 24
1.7
Procedure OER en omgevingsvisie ................................................................................. 27
1.8
Leeswijzer ........................................................................................................................ 30
Beoordelingskader omgevingseffecten ................................................................................... 30 2.1
Beoordelingskader ........................................................................................................... 30
2.2
Beoordelingssystematiek ................................................................................................. 32
2.2.1
Indicatoren huidige situatie en autonome ontwikkeling ............................................. 32
2.2.2
Synergie en strijdigheden.......................................................................................... 33
2.2.3
Omgevingseffecten onderzoeksvarianten ................................................................. 33
De Omgevingsvisie 2.0............................................................................................................ 33 3.1
Gebiedsbeschrijving plangebied ...................................................................................... 34
3.2
Totstandkoming omgevingsvisie ...................................................................................... 35
3.2.1
Omgevingsvisie 2.0 ................................................................................................... 35
3/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
3.2.2 3.3
5
6
Synergie en strijdigheden ................................................................................................. 36
3.3.1
Deelambities ............................................................................................................. 37
3.3.2
Stedelijke opgaven .................................................................................................... 38
3.3.3
Conclusie .................................................................................................................. 44
3.4
4
Stedelijke opgaven .................................................................................................... 35
De Omgevingsvisie 2.0 – onderzoeksvarianten ............................................................... 45
3.4.1
Onderzoeksvariant 1: Eindhoven City ....................................................................... 46
3.4.2
Onderzoeksvariant 2: Stedelijke knooppunten ......................................................... 47
3.4.3
Onderzoeksvariant 3: Gespreide groei in de stad ..................................................... 48
Beoordeling onderzoeksvarianten ........................................................................................... 49 4.1
Effectbeoordeling referentiesituatie en onderzoeksvarianten (alternatieven) .................. 49
4.2
Samenvattende analyse beoordeling varianten ............................................................... 53
4.2.1
Variant 1 .................................................................................................................... 53
4.2.2
Variant 2 .................................................................................................................... 53
4.2.3
Variant 3 .................................................................................................................... 53
4.2.4
Vergelijking................................................................................................................ 54
Voorkeursalternatief (VKA): de verstedelijkingsprincipes voor Eindhoven in 2040 ................. 57 5.1
Participatie ....................................................................................................................... 57
5.2
Effectbeoordeling ............................................................................................................. 57
5.3
Verstedelijkingsprincipes .................................................................................................. 58
De effecten van de omgevingsvisie op de leefomgeving ........................................................ 58 6.1
Overzichtstabel invloed omgevingsvisie .......................................................................... 58
6.2
Toekomstbestendig: een klimaatadaptieve, gezonde, biodiverse en duurzame stad ...... 62
6.2.1
Natuur ....................................................................................................................... 63
6.2.2
Geluid ........................................................................................................................ 66
6.2.3
Luchtkwaliteit............................................................................................................. 67
6.2.4
Omgevingsveiligheid ................................................................................................. 67
6.2.5
Gezonde leefomgeving ............................................................................................. 68
6.2.6
Verkeer en vervoer.................................................................................................... 69
6.2.7
Bodem en water ........................................................................................................ 73
6.2.8
Klimaatadaptatie ....................................................................................................... 75
6.2.9
Energietransitie ......................................................................................................... 76
4/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
6.2.10 6.3
Circulair beleid ....................................................................................................... 77
Stad in ontwikkeling: veranderende stad met oog voor eigenheid en historie ................. 77
6.3.1
Cultuurhistorische waarden....................................................................................... 78
6.3.2
Recreatie ................................................................................................................... 78
6.4
Hart van de Brainportregio: een innovatieve economische wereldspeler waarin iedereen
meedoet ...................................................................................................................................... 79 6.4.1 6.5
7
Wonen en vestigingsklimaat ..................................................................................... 79
Stad voor iedereen: een sociale, inclusieve en gastvrije stad .......................................... 81
6.5.1
Sociale veiligheid ...................................................................................................... 81
6.5.2
Inclusiviteit................................................................................................................. 82
Beoordeling doelbereik ............................................................................................................ 83 7.1
Beoordelingsmethodiek .................................................................................................... 83
7.2
Beoordeling doelbereik .................................................................................................... 85
7.2.1 Eindhoven als toekomstbestendige stad: een klimaatadaptieve, gezonde, biodiverse en duurzame stad .................................................................................................................... 85 7.2.2
Eindhoven als stad voor iedereen: een sociale, inclusieve en gastvrije stad ........... 90
7.2.3 Eindhoven als hart van de Brainportregio: een innovatieve, economische wereldspeler waar iedereen meedoet ..................................................................................... 94 7.2.4
Eindhoven als stad in ontwikkeling: een veranderende stad met oog voor eigenheid
en historie ................................................................................................................................ 96 8
9
Gevoeligheidsanalyse ............................................................................................................. 99 8.1
Situatieschets ................................................................................................................... 99
8.2
Ontwikkeling van de gemeente ...................................................................................... 100
8.3
Twee scenario’s ............................................................................................................. 101
8.3.1
Scenario 1: versnelde groei .................................................................................... 101
8.3.2
Scenario 2: stagnerende groei in Brainport............................................................. 102
Passende beoordeling Natura 2000-gebieden ...................................................................... 102 9.1
Waarom een passende beoordeling? ............................................................................ 102
9.2
Ontwikkelingen omgevingsvisie ..................................................................................... 103
9.3
Doel passende beoordeling ........................................................................................... 103
9.4
Natura 2000-gebieden ................................................................................................... 104
9.5
Potentiële effecten ......................................................................................................... 105
9.5.1
Verstoring ................................................................................................................ 105
5/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
9.5.2
Stikstofdepositie ...................................................................................................... 105
9.5.3
Verdroging............................................................................................................... 106
9.5.4
Recreatie ................................................................................................................. 106
9.6
Voorkeursalternatief (verstedelijkingsprincipes) ............................................................. 106
9.7
Conclusie ....................................................................................................................... 107
10 Conclusies en aanbevelingen................................................................................................ 107 10.1
Belangrijkste conclusies ................................................................................................. 107
10.1.1
Vanuit effectbeoordeling (incl. conclusies Passende beoordeling bij Natuur) ..... 107
10.1.2
Vanuit beoordeling doelbereik ............................................................................. 117
10.2
Aanbevelingen ............................................................................................................... 119
10.2.1
Aanbevelingen voor de visie................................................................................ 119
10.2.2
Aanbevelingen voor de uitwerking ...................................................................... 120
11 Leemten in kennis, evaluatie en monitoring van beleid......................................................... 122 11.1
Leemten in kennis .......................................................................................................... 122
11.2
Monitoring en evaluatie .................................................................................................. 122
11.2.1
Belang van monitoring en evaluatie .................................................................... 123
11.2.2
Monitoring voor de omgevingsvisie Eindhoven ................................................... 123
11.2.3
Instrumenten........................................................................................................ 124
Bijlage 1
Hoofdpunten voorkeursalternatief (kwantitatief)
Bijlage 2
Factsheets huidige situatie en autonome ontwikkeling
Bijlage 3
Effectbeoordeling met onderbouwing onderzoeksvarianten
Bijlage 4
Beschrijving werkwijze en resultaten MGRi
6/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
0 Samenvatting Het Omgevingseffectrapport (OER) voor de omgevingsvisie Eindhoven is gelijktijdig opgesteld met de omgevingsvisie. Het OER heeft tijdens de onderzoeksfase waardevolle informatie gegeven die heeft geleid tot de in de omgevingsvisie gemaakte keuzes.
0.1
Leeswijzer samenvatting
In deze samenvatting wordt allereerst ingegaan op de vraag waarom een OER is opgesteld en wat een OER is (paragraaf 0.2). Daarna wordt beschreven wat indicatoren zijn (paragraaf 0.3) en wat de inhoud van de omgevingsvisie is (paragraaf 0.4). Daarna wordt de beoordeling van de omgevingsvisie beschreven, gevolgd door de conclusies en aanbevelingen (paragraaf 0.5 – 0.8). Tot slot wordt beschreven hoe het proces is verlopen om tot de omgevingsvisie en de bijbehorende beoordeling daarvan in dit OER te komen (paragraaf 0.9).
0.2
Waarom een OER voor de omgevingsvisie?
Het opstellen van een gemeentelijke omgevingsvisie is onder de Omgevingswet verplicht. Het gaat bij een omgevingsvisie om één integrale visie voor de fysieke leefomgeving voor het hele grondgebied van de gemeente. Met de omgevingsvisie Eindhoven biedt de gemeente een strategische langetermijnvisie (tot 2040) voor de fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie kan allerlei typen ontwikkelingen mogelijk maken, zoals woningbouw of de uitbreiding van bedrijventerreinen. Sommige van die ontwikkelingen hebben een grote impact op de fysieke leefomgeving. Ontwikkelingen kunnen ook belangrijke gevolgen hebben voor Natura 2000gebieden. Volgens de wet is het dan verplicht om te onderzoeken wat de (milieu)effecten van dergelijke ontwikkelingen zijn met behulp van een milieu(of omgevings)effectrapportage.1 De resultaten daarvan zijn beschreven in dit omgevingseffectrapport (OER). Het doel van het OER is inzichtelijk maken wat de effecten van de omgevingsvisie op de leefomgeving zijn en in hoeverre het beleid bijdraagt aan het behalen van de gestelde ambities. Het OER geeft de (milieu-)informatie die nodig is om een besluit te nemen over de vaststelling van de omgevingsvisie. Een besluit waarbij de milieubelangen op basis van het OER volwaardig zijn meegewogen. Over de inhoud van het OER is ook een en ander te zeggen.
Zo is in dit OER niet alleen gekeken naar de ‘traditionele’ milieuthema’s, zoals water, bodem, natuur en cultuurhistorie, maar in lijn met de Omgevingswet ook naar andere thema’s binnen de fysieke leefomgeving, zoals wonen en vestigingsklimaat en sociale veiligheid. Vandaar dat het ook geen milieueffectrapport (MER) heet, maar omgevingseffectrapport (OER). Het uitgangspunt is om niet alleen de milieueffecten in beeld te brengen, maar de leefomgeving integraal te benaderen.
1
Dit is het geval als de omgevingsvisie kaders stelt voor mer-(beoordelings)plichtige activiteiten (Artikel 16.36, lid 1 van de Omgevingswet), zoals de woningbouwopgave. Ook moet een mer-procedure worden doorlopen als de in de omgevingsvisie geschetste ontwikkelingen tot significante gevolgen kunnen leiden voor Natura 2000-gebieden waardoor een Passende beoordeling nodig is (Artikel 16.36, lid 2 van de Omgevingswet). Omdat beide mogelijkheden niet op voorhand zijn uit te sluiten, is ervan uitgegaan dat er een mer-plicht geldt. 7/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
Omdat de omgevingsvisie een strategisch document is voor de lange termijn (tot 2040), is er sprake van een relatief hoog abstractieniveau. In dit rapport wordt daarop aangesloten en de beoordelingen zijn dan ook kwalitatief. Alleen voor verkeer, geluid, lucht en gezondheid is kwantitatief onderzoek gedaan en zijn de uitkomsten daarom concreter.
0.3
Indicatoren
Het OER laat zien welke effecten de keuzes in de omgevingsvisie hebben op een aantal (sub)indicatoren. (Sub)indicatoren zijn thema’s waarop de effecten van de omgevingsvisie beoordeeld zijn. Een voorbeeld van subindicatoren zijn luchtkwaliteit, biodiversiteit en verkeersveiligheid. Om uit te zoeken welke effecten verschillende keuzes in de omgevingsvisie zouden kunnen hebben zijn eerst drie onderzoeksvarianten beoordeeld aan de hand van de subindicatoren. Mede aan de hand van de uitkomsten van dit onderzoek is de voorkeursvariant (het VKA) opgesteld. Dit VKA komt overeen met de keuzes in de verstedelijkingsprincipes in de omgevingsvisie.
0.4
De omgevingsvisie
Om de beoordeling van het VKA te begrijpen, is het belangrijk te weten wat er in de omgevingsvisie staat. De Omgevingsvisie is in te delen in vier onderdelen: Een beschrijving van de huidige stad (omgevingsvisie hoofdstuk 4 ‘Eindhoven de verbonden
stad’) Een beschrijving van de ambitie van de gemeente; wat wil de gemeente bereiken (omgevingsvisie hoofdstuk 2 ‘Eindhoven 2040; stad waar de toekomst gemaakt wordt’) De stedelijke opgaven per thema; het verschil tussen de huidige stad en de stad die de gemeente wil zijn (omgevingsvisie hoofdstuk 5 ‘stedelijke opgaven’) De verstedelijkingsprincipes; een integrale aanpak hoe de gemeente de ambitie gaat bereiken (omgevingsvisie hoofdstuk 3 ‘Verstedelijkingsprincipes voor Eindhoven in 2040’)
De ambities In de omgevingsvisie wordt beschreven welke stad Eindhoven in 2040 wil zijn. Dit vertaalt zich in de volgende integrale ambitie: “Eindhoven is de stad waar de toekomst gemaakt wordt, met een goede balans tussen onze unieke economie, ecologie en welzijn.” De integrale ambitie is opgedeeld in vier deelambities die niet los van elkaar kunnen worden gezien. De deelambities zijn in balans met elkaar en vullen elkaar aan en vormen samen de integrale ambitie. De vier deelambities zijn:
Eindhoven als toekomstbestendige stad: een klimaatadaptieve, gezonde, biodiverse en duurzame stad. Eindhoven als stad voor iedereen: een sociale, inclusieve en gastvrije stad. Eindhoven als hart van de Brainport regio: een innovatieve economische wereldspeler waar iedereen mee doet.
8/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
Eindhoven als stad in ontwikkeling: een veranderende stad met oog voor eigenheid en historie
De verstedelijkingsprincipes uit de omgevingsvisie en het voorkeursalternatief uit het OER De zes verstedelijkingsprincipes zijn integraal. Ze laten keuzes zien en beschrijven de manier
waarop wordt omgegaan met de samenhang tussen de verschillende opgaven om zo de ambities van Eindhoven waar te maken. De verstedelijkingsprincipes vormen samen het voorkeursalternatief (VKA). Om de leefbaarheid in de stad zo groot mogelijk te maken is in de verstedelijkingsprincipes en het VKA gekozen voor een compacte stad met verdichting rondom stads(deel)centra en HOV-knopen en -lijnen. Op deze manier zijn dagelijkse voorzieningen dichtbij (de 15 minuten stad) en is de mobiliteitstransitie het grootst, zodat de stad schoner en gezonder wordt. Eindhoven koestert de groene hoofdstructuur van de stad en voegt daarnaast groen toe. Omdat Eindhoven een compacte stad is en in principe niet gebouwd wordt in de groene hoofdstructuur moet ingezet worden op meervoudig ruimtegebruik. Door deze verstedelijkingsprincipes wordt er concreet en integraal uitwerking gegeven aan de manier waarop (het hoe) de ambitie bereikt wordt. De verstedelijkingsprincipes zijn verbeeld op de onderstaande ontwikkelkaart (figuur 0.1).
Figuur 0.1 Ontwikkelkaart verstedelijkingsprincipes Eindhoven (Bron: Omgevingsvisie 2.0)
Concreet wordt er in de omgevingsvisie een aantal maatregelen genoemd om de verstedelijkingsprincipes uit te werken. De nieuwe arbeidsplaatsen (36.000) krijgen een plek op campussen, KnoopXL, Kanaaldijk Zuid en Noord, Esp Noord. Er worden 40.000 woningen gebouwd, zowel binnen als buiten de ring. De leefbaarheid wordt gewaarborgd door het 9/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
toevoegen van 32 ha nieuw groen en basis- en stedelijke voorzieningen. Daarnaast wordt ingezet op een mobiliteitstransitie waarbij lopen en fietsen op korte afstanden wordt gestimuleerd. Ook wordt er toegewerkt naar volledig schone mobiliteit in 2040 volgens de routekaart (zie ook bijlage 1 bij dit OER voor meer informatie).
0.5
Beoordeling van het voorkeursalternatief
Manier van beoordelen Allereerst is bekeken hoe de situatie in Eindhoven nu is (de huidige situatie) en hoe deze zich zou ontwikkelen zónder het beleid uit de omgevingsvisie (de autonome ontwikkeling). De huidige situatie en autonome ontwikkeling samen vormen de referentiesituatie (de 0-situatie die gebruikt wordt om de effecten van de omgevingsvisie tegen af te zetten). In tabel 0.3 is de beoordeling weergegeven van de huidige situatie, de autonome ontwikkeling en het voorkeursalternatief. Een korte toelichting op de referentiesituatie, en hoe deze is beoordeeld, is te vinden in de beschrijving van het proces in paragraaf 0.9. De referentiesituatie is beoordeeld volgens de onderstaande legenda. Tabel 0.1 Legenda symbolen kwaliteitsniveau referentiesituatie Goed
Redelijk
Slecht
Het VKA is beoordeeld volgens de onderstaande legenda. Tabel 0.2 Legenda symbolen effect omgevingsvisie Symbool
Betekenis Positieve invloed
Voornamelijk positieve invloed en beperkt negatieve invloed Licht positieve invloed
Geen of neutrale invloed
Licht negatieve invloed
Voornamelijk negatieve en beperkt positieve invloed
Negatieve invloed
10/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
De beoordeling Het merendeel van de indicatoren2 die voor dit OER zijn geselecteerd, wordt (licht/grotendeels) positief beïnvloed door de keuzes die in de omgevingsvisie zijn gemaakt. In overzichtstabel 0.3 staat met een smiley weergegeven hoe de huidige situatie en autonome ontwikkeling zijn beoordeeld en wat vervolgens het effect van de omgevingsvisie is. Onder de tabel staat de conclusie van de beoordeling op hoofdlijnen beschreven. Tabel 0.3 Overzichtstabel effecten Subindicator
Beoordelingscriterium
Natura 2000-gebieden
Staat van instandhouding Natura
Huidige
Autonome
situatie
ontwikkeling
VKA
2000-gebieden Natuurnetwerk
Staat van instandhouding soorten
Brabant (NNB), buiten
en habitattypen
Natura 2000-gebieden Biodiversiteit
Omvang biodiversiteit: aantal en omvang leefgebied soorten
Groenstructuren
Kansen voor versterking van bestaande en aanleg van nieuwe groenstructuren
Geluidshinder (door
Merkbare toename geluidbelasting
verkeer)
wegverkeer (op basis van aantal voertuigkilometers)
Luchtkwaliteit
Luchtkwaliteit (NO2/PM10) (op basis van aantal voertuigkilometers)
Omgevingsveiligheid
Groepsrisico Plaatsgebonden risico
MGRi
MGRi-score (percentage ziektelast als gevolg van geluidhinder en luchtvervuiling)
Windhinder en
Omgevingsadressen-dichtheid
bezonning Gezondheidsbevorderi
Afstand tot bestaande en
ng: mate waarin de
toekomstige plekken om te
omgeving uitnodigt tot
bewegen (groen, speelplekken,
gezond leven
wandel- en fietspaden, ontmoetingsplekken, maatschappelijke voorzieningen, sport en recreatie)
2
Een indicator is een (sub-)thema waarnaar is gekeken om te zien wat voor effect/invloed de omgevingsvisie heeft op dat onderdeel. Dus bijvoorbeeld: wat voor effect heeft het beleid uit de omgevingsvisie op de natuur in en rond Eindhoven? Dit is dan weer uitgesplitst in Natura 2000-gebieden, Natuurnetwerk Brabant, biodiversiteit en groenstructuren, de subindicatoren. 11/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
Subindicator
Beoordelingscriterium
Modal split: verdeling
Auto-, fiets- en OV-gebruik als
(auto/fiets/OV)
hoofdvervoersmiddel in alle
Huidige
Autonome
situatie
ontwikkeling
VKA
verplaatsingen Wijkvreemd verkeer
Aandeel verplaatsingen op
wegennetwerk
hoofdwegen versus onderliggend wegennet
Duurzame
Percentage elektrische auto’s en
automobiliteit
beschikbaarheid
/
oplaadvoorzieningen
Verkeersveiligheid
Mate van verkeersveiligheid in de stad (of op de belangrijkste wegen op basis van het risicocijfer)
Milieuhygiënische
Verwachte ontgravingsklasse en
bodemkwaliteit
toepassingseis
Ondergronds
Intensiviteit gebruik ondergrond in
ruimtegebruik
relatie met eventueel effect
Beschikbaarheid
Omvang waterwin- en
drinkwater
grondwaterbeschermingsgebieden
Waterkwaliteit
Kwaliteit van KRW grond- en
bovengronds
oppervlaktewater Wateroverlast
Aantal wateroverlastlocaties als gevolg van hevige neerslag (60 mm in 1 uur)
Droogte
Mate van aanpassing gebiedsinrichting aan toenemende droogte als gevolg van klimaatverandering
Hittestress
Aantal rode (warmere) tot en met paarse (heel veel warmere) gebieden in Eindhoven
Overstroming
Aantal inwoners dat bloot wordt gesteld aan gevolgen van een overstroming
Opgewekte duurzame
Aandeel lokaal opgewekte
energie
duurzame energie
CO2-uitstoot
Mate van CO2-reductie
Circulair beleid
Concreetheid van aanpak en bijbehorende acties, kans op
12/125
Kenmerk
Subindicator
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
Beoordelingscriterium
Huidige
Autonome
situatie
ontwikkeling
VKA
behalen gestelde ambitie voor 2040 Cultuurhistorische
Kwaliteit van cultuurhistorische
waarden
waarden en erfgoed
Recreatie
Aantal recreatiegebieden en mogelijkheden voor recreatie en ontspanning (bv theater, concertzalen)
Kwaliteit openbare
Kwaliteitsniveaus uit het
ruimte
Handboek Openbare Ruimte Eindhoven (2021): basis, plus, bijzonder en exclusief
Vestigingsklimaat
Kwaliteit van de vier typen
bedrijven
bedrijventerreinen
Kantoorlocaties
Balans vraag en aanbod kantoorlocaties
Sociale veiligheid
Percentage inwoners dat zich wel eens onveilig voelt
Kansengelijkheid
Mate gemengd woningaanbod (% sociale huur)
Adequate
Beschikbaarheid van
voorzieningen
basisvoorzieningen binnen een acceptabele reistijd
In de tabel is te zien dat het VKA op de meeste subindicatoren een licht positieve of een licht negatieve invloed of een combinatie van voornamelijk een positieve invloed met ook een licht negatieve invloed heeft. Voor een aantal subindicatoren is de invloed van het VKA als positief óf juist als negatief beoordeeld; deze worden hieronder toegelicht. Het VKA is positief beoordeeld voor de subindicatoren gezondheidsbevordering, (de mate waarin de omgeving uitnodigt tot gezond leven), duurzame automobiliteit, recreatie, kantoorlocaties en adequate voorzieningen. Gezondheidsbevordering, recreatie en adequate voorzieningen De toevoeging van groen en parken en de aandacht voor langzaam verkeer dragen bij aan gezondheidsbevordering. Het langzaam verkeer wordt verbeterd door de inrichting van een fijnmazig loopnetwerk en de verdere ontwikkeling en verbetering van het netwerk van stads- en doorfietsroutes. De Dommel krijgt toegankelijke oevers wat bijdraagt aan de positieve beoordeling van recreatie. Er komen meer voorzieningen, verspreid over de stad, en extra basisvoorzieningen op goed bereikbare plekken. De nabijheid van voorzieningen zorgt ervoor dat mensen eerder gaan lopen of fietsen, wat beter is voor de gezondheid.
13/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
Kantoorlocaties Naast bovenstaande punten die ook bijdragen aan de aantrekkelijkheid van kantoorlocaties, worden de meeste woningen en arbeidsplaatsen toegevoegd in het centrum en rond OVknooppunten en wordt geïnvesteerd in goede bereikbaarheid. Gezien de vraag naar multifunctionele en multimodale gebieden waar wonen en werken en HOV gecombineerd worden, is dit gunstig voor de mogelijke vraag naar kantoorlocaties en locaties met kantoorachtige functies in deze gebieden. Duurzame automobiliteit De duurzame automobiliteit wordt beoordeeld aan de hand van het percentage elektrische auto’s en laadvoorzieningen. In de autonome ontwikkeling zal er al meer sprake zijn van duurzame automobiliteit doordat de ontwikkeling van elektrische auto’s doorzet. Binnen het VKA versnelt de gemeente de duurzame automobiliteit door de aandacht voor het opwekken en opslaan van duurzame energie en door de aanleg van laadpalen. Het VKA scoort negatief op omgevingsveiligheid en de milieugezondheidsrisico-indicator (MGRi). MGRi De MGRi is een berekening die gaat over gezondheidsrisico’s als gevolg van geluidhinder en luchtvervuiling. De lichte toename van verkeer als gevolg van het VKA, ook op het onderliggend wegennet, heeft een negatieve invloed op luchtkwaliteit en daarmee ook op de MGRi-score voor de gemeente.
Emissieloos verkeer en duurzame energiebronnen kunnen bijdragen aan de verbetering van luchtkwaliteit en daarmee op de MGRi-score. Omgevingsveiligheid Het verzwaren en uitbreiden van bestaande energiestations en het aanleggen van nieuwe transportinfrastructuur en locaties voor opslag van elektriciteit in batterijen creëert mogelijk nieuwe aandachtsgebieden3. De toevoeging van woningen (en daarmee inwoners) binnen aandachtsgebieden vergroot het groepsrisico. Dit geeft een negatief effect op de omgevingsveiligheid.
0.6
Doelbereik
De omgevingsvisie vormt de basis en het kader voor al het opvolgende beleid voor de fysieke leefomgeving. Daarom bevat het OER een doorkijk naar de mogelijkheid voor het behalen van de in de omgevingsvisie opgenomen, ambities (het doelbereik). Om het doelbereik te bepalen is gekeken naar het nieuwe beleid uit de omgevingsvisie, aangevuld met relevant bestaand beleid. Het OER geeft daarnaast aanbevelingen voor de verdere uitwerking van de omgevingsvisie in bijvoorbeeld programma’s. De beoordeling van het doelbereik is uitgevoerd op de deelambities. Uit de beschrijving van de deelambities zijn een aantal concrete doelen gehaald die bijdragen aan het behalen van de ambitie. Deze concrete doelen zijn beoordeeld. Per deelambitie is onderzocht hoe zeker het is dat de doelen worden bereikt via de verstedelijkingsprincipes en ander beleid. Daarnaast is onderzocht of de ambities met het oog op de verwachte milieueffecten haalbaar zijn.
3
Aandachtsgebieden zijn gebieden waar mensen onvoldoende beschermd kunnen zijn tegen ongevallen met gevaarlijke stoffen. 14/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
Ten slotte is onderzocht of de doelen in het kader van maatschappelijke trends als realistisch kunnen worden beschouwd. Er kan namelijk ook sprake zijn van onzekerheden. Bijvoorbeeld: wanneer rijden alle voertuigen emissieloos? Een ander voorbeeld van een onzekerheid is de mate waarin de gemeente afhankelijk is van andere partijen zoals het Rijk, het waterschap, projectontwikkelaars, woningcorporaties en particuliere woningeigenaren. In de analyse is te zien dat het verwachte doelbereik voor de vier deelambities over het algemeen behoorlijk groot is (60% kans of meer). Dit is uitzonderlijk hoog voor een omgevingsvisie. Dit komt doordat er relatief veel concreet beleid is opgenomen in de omgevingsvisie. Ook zijn er, mede op basis van de analyse in dit OER, duidelijke keuzes en verbeteringen gemaakt. Daarnaast is de ruimtevraag integraal bekeken om botsingen in ruimtevraag te voorkomen. Dit geeft een realistische omgevingsvisie. Op het moment dat het beleid in de omgevingsvisie minder concreet is, wordt het onzekerder of de in de omgevingsvisie genoemde doelen bereikt worden. Dit is vooral het geval op het gebied van circulariteit, duurzaamheid en saamhorigheid in wijken. Verder zijn er altijd onzekerheden, vooral als de gemeente afhankelijk is van (de samenwerking met) andere partijen voor het bereiken van de doelen.
Die mate van afhankelijkheid bepaalt grotendeels de bandbreedte van onzekerheid.
0.7
Conclusies en aanbevelingen vanuit de Passende Beoordeling Natura 2000-gebieden
In het OER is ook een 'passende beoordeling' opgenomen. Dit is een beoordeling die wordt uitgevoerd om de mogelijke significante gevolgen van een plan of project op een Natura 2000gebied te beoordelen. Een passende beoordeling is een verplicht onderdeel wanneer een plan of project potentieel schadelijke gevolgen kan hebben voor de natuurlijke kenmerken van een Natura 2000-gebied, zoals de planten en bloemen (flora), dieren (fauna), leefomgeving van planten en dieren (habitats) en landschappen. Het doel van een passende beoordeling is om ervoor te zorgen dat er adequate maatregelen worden genomen om de negatieve effecten op de Natura 2000-gebieden te voorkomen, verminderen of compenseren. Door de lange doorlooptijd en het hoge abstractieniveau van de visie kunnen de mogelijke significante effecten op Natura 2000-gebieden binnen en rondom de gemeente Eindhoven op dit moment niet met zekerheid worden uitgesloten. De bedoeling van de gemeente is om met de visie de effecten zo veel mogelijk te beperken. Zowel in de aanlegfase als in de gebruiksfase kunnen mogelijkheden gevonden worden om negatieve effecten effectief te beperken of weg te nemen. Op deze manier wordt voorkomen dat er voor de start van de ontwikkelingen al sprake is van significante negatieve effecten of met zekerheid onuitvoerbare ontwikkelingen.
Wanneer keuzes concreter worden in bijvoorbeeld opvolgende programma’s en het omgevingsplan en er meer duidelijkheid is over de omvang van de verschillende ontwikkelingen, zal nader onderzoek nodig (kunnen) zijn naar effecten op Natura 2000 en de mogelijkheden om deze te beperken (Passende beoordeling op projectniveau).
15/125
Kenmerk
0.8
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
Conclusies en aanbevelingen vanuit het OER
De omgevingsvisie bevat veel concreet beleid en duidelijke en haalbare keuzes voor de invulling van de ruimte. Veel van de aanbevelingen naar aanleiding van de beoordeling van de onderzoeksvarianten zijn meegenomen in het beleid en de keuzes in het voorkeursalternatief VKA van de omgevingsvisie. Er zijn daarom vanuit het OER minder aanbevelingen dan gebruikelijk is bij een omgevingsvisie en de aanbevelingen die er zijn, bevinden zich wat meer in de marge en zijn niet fundamenteel. De meest relevante aanbeveling is om de ambities en de opgaven in samenhang en integraal te blijven bekijken, ontwikkelen en monitoren, omdat ze samenhangen en elkaar beïnvloeden. Daarbij is het advies om integrale gebiedskaders te maken met samenhangende randvoorwaarden op het gebied van water, groen en bebouwing. En ook om een integrale monitor op te stellen om te bewaken dat de ambities uit de omgevingsvisie daadwerkelijk in samenhang voor de gehele gemeente worden bekeken. Overige aanbevelingen gaan om het uitwerken, definiëren en kwantificeren van thema’s en ambities, bijvoorbeeld rondom waterkwaliteit en ondergrond en circulaire economie. Daarnaast wordt aanbevolen om rondom bepaalde thema’s nader beleid op te nemen in programma’s, bijvoorbeeld voor recreatie(zonering), hoogbouw en circulaire economie.
0.9
Proces
In deze paragraaf wordt het proces van de totstandkoming van het OER en de relatie tussen het OER en de omgevingsvisie beschreven. Beoordeling referentiesituatie Bij de start van het OER is de referentiesituatie in beeld gebracht. Deze referentiesituatie bestaat uit de huidige situatie (hoe is het nu) en de autonome ontwikkeling (de verwachte natuurlijke ontwikkeling van de stad zonder ingrijpen vanuit de omgevingsvisie). De referentiesituatie laat ook de (mogelijke) opgave per thema voor de omgevingsvisie zien. Voor de beoordeling van de huidige situatie en autonome ontwikkeling is onderscheid gemaakt in de onderstaande kwaliteitsniveaus: slecht, redelijk of goed.
16/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
Tabel 0.4 Legenda symbolen kwaliteitsniveau huidige situatie en autonome ontwikkeling Goed
Redelijk
Slecht
Uit het OER blijkt dat veel indicatoren in de huidige situatie slecht of redelijk scoren en in de autonome ontwikkeling ‘redelijk’. Dit geldt bijvoorbeeld voor de indicatoren bij thema’s als natuur, ‘grijs milieu’ (geluid, luchtkwaliteit, gezondheid, windhinder en bezonning), water, klimaat, duurzaamheid en circulariteit. De autonome ontwikkeling voor Natura 2000-gebieden en NNB (Natuurnetwerk Brabant) lijkt positief uit te pakken, vanwege maatregelen die vanuit natuurbeheerplannen genomen gaan worden en de ontwikkeling van nieuwe natuurgebieden. Andere positieve autonome ontwikkelingen worden verwacht voor duurzame mobiliteit doordat het de verwachting is dat het percentage elektrische auto’s toe zal nemen, voor de kwaliteit van de openbare ruimte doordat er de komende jaren geïnvesteerd wordt in verbetering van de binnenstad en vergroting van het gebied waar kwaliteitsniveau ‘exclusief’ geldt en voor het vestigingsklimaat voor bedrijven vanwege de kwaliteitsboost die een aantal bedrijventerreinen gaat krijgen. Knelpunten in de autonome ontwikkeling zijn de geluidbelasting als gevolg van verkeer, de drukte in de ondergrond door de toename van kabels en leidingen en klimaat door aspecten als droogte en hittestress. Botsproef Nadat de referentiesituatie was beschreven en beoordeeld is een zogenaamde botsproef gedaan.
Een botsproef laat zien of de ambities uit de omgevingsvisie met elkaar botsen (dit zijn de strijdigheden) of dat ambities elkaar juist versterken (dit zijn de synergiën). Niet alle ambities hebben evenveel invloed op elkaar. Deze beperkte invloed is ook weergegeven in de botsproef. In figuur 0.2 zijn de synergie en strijdigheden tussen de vier deelambities uit de omgevingsvisie weergegeven.
17/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
Figuur 0.2 Synergie en strijdigheden deelambities
Uit de botsproef blijkt dat de deelambities die gaan over klimaatadaptief, biodivers, duurzaam en gezond, sociaal, inclusief, gastvrij, eigenheid en historie (1, 2 en 4) niet strijdig zijn met elkaar en elkaar zelfs kunnen versterken. De deelambitie Eindhoven als hart van de Brainportregio (deelambitie 3) geeft mogelijk meer strijdigheden met de andere ambities. Wanneer economie voorrang krijgt ten opzichte van natuur of welzijn ontstaat er spanning. De betekent dat een goede inpassing en afstemming tussen de economische ambitie en de andere deelambities van groot belang is. De gemeente ziet de deelambities als onlosmakelijk onderdeel van de integrale hoofdambitie. De deelambities moeten dan ook altijd in samenhang met elkaar worden beschouwd. Naast de synergie en strijdigheden van de deelambities zijn in figuur 0.3 ook de synergie en strijdigheden van de stedelijke opgaven in beeld gebracht.
18/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
Figuur 0.3 Synergie en strijdigheden tussen stedelijke opgaven
Hierbij is eenzelfde lijn te zien. Dat is ook logisch, want de stedelijke opgaven komen voort uit het verschil tussen de huidige stad en de stad van de ambities. Er liggen grote uitdagingen op het vlak van de ruimtevraag voor zowel groen en water, als woningen, bedrijvigheid, verduurzaming (energietransitie) en mobiliteit. Er zullen daarom keuzes gemaakt moeten worden over de invulling van de fysieke ruimte binnen het grondgebied van de gemeente. Deze keuzes worden gemaakt in de verstedelijkingsprincipes. Onderzoeksvarianten Om de effecten van de mogelijke keuzes in de omgevingsvisie in beeld te brengen zijn eerst drie onderzoeksvarianten uitgewerkt. Deze onderzoeksvarianten geven het speelveld weer van de mogelijke groei van de stad op basis van de hieronder genoemde uitgangspunten. Hierbij zijn realistische extremen in beeld gebracht die aansluiten bij de reeds gemaakte afspraken met provincie en rijk. De drie onderzoeksvarianten onderscheiden zich van elkaar op deze onderdelen: -
de verdichtingsstrategie voor wonen en werken; de wijze van vergroening van de stad; de locaties van basis- en stedelijke voorzieningen;
-
mobiliteitsmaatregelen.
19/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
De drie uitgewerkte onderzoeksvarianten zijn: Eindhoven City, Stedelijke knooppunten en Gespreide groei. Een uitgebreide toelichting is opgenomen in paragraaf 3.4 van het OER. De onderzoeksvarianten zijn vervolgens beoordeeld op hun milieueffecten. Iedere variant heeft positieve en negatieve effecten. De variant ‘Stedelijke knooppunten’ waarbij ingezet wordt op meerdere centra en op een geconcentreerde verdichting op meerdere plekken (variant 2) gaf hierbij de meest positieve effecten. Deze variant sluit ook het meest aan bij de uitkomsten uit het participatietraject. Participatie: input vanuit de omgeving Tijdens het opstellen van de omgevingsvisie is een uitgebreid participatietraject doorlopen. Hierbij is met de stad besproken hoe Eindhoven, met de verdichtingsopgave waar zij voor staat, een fijne en leefbare stad blijft. De uitkomsten van de participatie zijn opgenomen in een uitgebreid participatieverslag dat onderdeel uitmaakt van de vast te stellen stukken (te vinden via www.eindhoven.nl/omgevingsvisie). Uit de participatie kwamen ook aandachtspunten naar voren die niet direct op te lossen waren door uit de onderdelen van de scenario’s te kiezen, maar die een meer integrale en samenhangende aanpak vergden. Het ging hierbij bijvoorbeeld om de wijze waarop verdicht wordt, de omvang en locatie van nieuw groen of de toegankelijkheid van voorzieningen.
Voorkeursalternatief In het kader van het OER is het voorkeursalternatief (VKA) niet samengesteld - zoals traditioneel gebeurt - door een selectie van de best scorende onderdelen uit de onderzoeksvarianten. Enkel het beoordelen van de onderzoeksvarianten en het daaruit selecteren van delen zou leiden tot onvoldoende samenhang. De onderscheidende elementen in de onderzoeksvarianten waren met name relevant voor toekomstige ontwikkelingen. De kwalitatieve ontwikkeling van de bestaande stad kwam hier minder sterk in naar voren. Het voorkeursalternatief (VKA) is ontstaan vanuit de verstedelijkingsprincipes uit de omgevingsvisie. Deze verstedelijkingsprincipes zijn voortgekomen uit de uitkomsten van de voorkeursvarianten in samenhang met de uitkomsten uit de participatie en beleidskeuzes van de gemeente. Uit het doorlopen voortraject bleek dat er dermate veel en grote opgaven spelen in Eindhoven dat die in de beperkte ruimte van de stad niet afzonderlijk opgepakt kunnen worden. Het slim combineren van opgaven is noodzakelijk om de ambitie van Eindhoven te kunnen verwezenlijken en een balans te houden tussen groei, welzijn en ecologie. Om deze reden zijn de verstedelijkingsprincipes geformuleerd. De verstedelijkingsprincipes geven integrale en samenhangende keuzes weer hoe Eindhoven haar ambities wil bereiken.
De verstedelijkingsprincipes gelden voor zowel de doorontwikkeling van beleid als de uitwerking in projecten. Door ze gezamenlijk te hanteren, wordt een basiskwaliteitsniveau bewaakt en wordt voor samenhang in de stad gezorgd doordat de hoofdlijnen van de ruimtelijke ontwikkeling duidelijk zijn. Beoordeling VKA Het VKA heeft op de meeste subindicatoren een licht positieve of een licht negatieve invloed of een combinatie van voornamelijk een positieve invloed met ook een licht negatieve invloed. Voor een aantal subindicatoren is de invloed van het VKA als positief óf juist als negatief beoordeeld.
20/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
Het VKA is positief beoordeeld voor de subindicatoren gezondheidsbevordering, (de mate waarin de omgeving uitnodigt tot gezond leven), duurzame automobiliteit, recreatie, kantoorlocaties en adequate voorzieningen. Het VKA scoort negatief op omgevingsveiligheid en de milieugezondheidsrisico-indicator (MGRi). Daarnaast is de beoordeling van het VKA afgezet tegen de beoordeling van de onderzoeksvarianten. Deze analyse laat zien dat de gemeente – mede op basis van de beoordeling van de onderzoeksvarianten - heeft geprobeerd om zo veel als mogelijk en passend was keuzes te maken die het meest positief zijn voor milieuaspecten. Ook heeft de gemeente hier en daar optimalisaties gedaan om negatieve effecten te voorkomen of te verminderen. Op een aantal punten geeft het VKA meer uitwerking en concretisering dan de onderzoeksvarianten. Het gaat dan om punten als het concretiseren van wat bedoeld wordt met behoud en versterking van cultuurhistorische waarden, de toevoeging van voorzieningen, de beschrijving van hoe de gemeente zich in wil zetten voor een goed vestigingsklimaat en aantrekkelijke kantoorlocaties, de opwek en inzet van duurzame energie, duurzame automobiliteit en de vermindering van CO2-uitstoot. Dit zorgt ervoor dat het VKA beter scoort dan de onderzoeksvarianten.
Aandachtspunt blijft dat de verdichting met name rondom centra en OV plaatsvindt, wat betekent dat het risico op het gebied van externe veiligheid groter wordt rond de spoorzone en er met name in het centrum bijvoorbeeld meer drukte in de ondergrond komt en meer kans op wateroverlast is dan wanneer woningbouw meer verspreid wordt ingepast. Gevoeligheidsanalyse Bij de analyse van de ambities en stedelijke opgaven is gebleken dat de grootste onzekerheden en risico’s voor de toekomst liggen op het gebied van het tempo van de ontwikkeling (met name qua woningaantal en aantal arbeidsplaatsen) en de totale omvang daarvan. Dit is ook zo opgenomen in de gevoeligheidsanalyse die is uitgevoerd. Advies van de Commissie voor de mer Het ontwerp-OER behorend bij de ontwerp-omgevingsvisie, d.d. 22 mei 2024, is getoetst door de Commissie voor de mer. Dit is een onafhankelijke, bij wet ingestelde organisatie, die de inhoud van milieueffectrapporten toetst. In haar advies4, dat gepubliceerd is op 5 september 2024, geeft zij een aantal adviezen om het OER op aan te vullen. De gemeente heeft een nota zienswijzen opgesteld in reactie hierop. Naar aanleiding van het advies is in deze samenvatting een uitgebreide toelichting op de onderzoeksvarianten en de verstedelijkingsprincipes in relatie tot de omgevingsvisie en de effectbeoordeling opgenomen.
Op deze manier wordt de relatie tussen de effectbeoordeling van het voorkeursalternatief (VKA) en de verstedelijkingsprincipes verduidelijkt.
4
Omgevingsvisie 2.0 Eindhoven. Toetsingsadvies over het milieueffectrapport - 5 september 2024 / projectnummer: 3698 21/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
De Commissie heeft in haar advies ook aangeraden om, naast het voorkeursalternatief, enkele andere scenario’s te onderzoeken in een zogenaamde gevoeligheidsanalyse. Dit omdat de Commissie opmerkt dat “onvoorziene ontwikkelingen op het wereldtoneel van belang (kunnen) zijn voor de regio”. Deze gevoeligheidsanalyse is te vinden in hoofdstuk 8 van het OER. Een deel van de gevoeligheidsanalyse zal echter pas gedaan worden bij opvolgend beleid, omdat nog niet alle toekomstige ontwikkelingen zijn te voorzien.
1 De Omgevingsvisie en de rol van het OER Dit hoofdstuk beschrijft de aanleiding voor het opstellen van de Omgevingsvisie 2.0 en het bijbehorende OmgevingsEffectRapport (OER). Ook wordt ingegaan op het doel van dit OER, de wisselwerking met de omgevingsvisie en de werkwijze en de opzet van het OER.
1.1
Aanleiding
De gemeente Eindhoven werkt aan het opstellen van een omgevingsvisie. Dit betreft één integrale visie voor de fysieke leefomgeving voor het gehele gemeentelijke grondgebied. Het opstellen van een omgevingsvisie wordt verplicht gesteld door de nieuwe Omgevingswet, die op 1 januari 2024 is ingegaan. Gelijktijdig met het opstellen van de omgevingsvisie is voorliggend milieueffectrapport opgesteld. Omdat het een milieueffectrapport betreft voor een plan, wordt de afkorting plan-MER gebruikt.
1.2
Waarom een omgevingsvisie en MER
Een omgevingsvisie is een wettelijk voorgeschreven plan en daardoor mogelijk plan-mer-plichtig (artikel 16.34, eerste lid van de Omgevingswet) wanneer deze kaderstellend is voor mer(beoordelings)plichtige activiteiten (artikel 16.36 Omgevingswet). Voorgenoemde projecten zijn terug te vinden in kolom 1 van bijlage V bij het Omgevingsbesluit. Daarnaast is de vraag of voor het plan een passende beoordeling in het kader van Natura 2000 gemaakt moet worden. Ook in dit geval sprake van een plan-mer-plicht. De omgevingsvisie van Eindhoven is kaderstellend voor een aantal categorieën die zijn opgenomen in bijlage V van het Omgevingsbesluit. Het onder meer categorie J11 (Stedelijk ontwikkelingsproject) en vanwege het opnemen van transformatiegebieden, J10 (Industrieterrein) in verband met de uitbreiding of wijziging van bedrijventerreinen. Daarnaast is niet op voorhand uit te sluiten dat significante effecten op Natura 2000-gebieden optreden door de ontwikkelingen die worden mogelijk gemaakt door de omgevingsvisie. Om deze reden is ten behoeve van de omgevingsvisie ook een passende beoordeling opgesteld wat eveneens leidt tot een mer-plicht (zie hoofdstuk 9). 1.2.1
Plan-MER of OER
In dit plan-MER is niet alleen gekeken naar de ‘traditionele’ milieuthema’s, maar ook naar andere thema’s binnen de fysieke leefomgeving, zoals de Omgevingswet voorstaat. Zo wordt integraal gekeken naar de effecten van onder andere klimaatadaptatie, energietransitie, gezondheidsbevordering, biodiversiteit, woon- en werklocaties, bereikbaarheid van recreatie en sociale voorzieningen. Het meenemen van deze thema’s zorgt voor een vernieuwende aanpak waarbij het ‘klassieke’ Milieueffectrapport (MER) beter Omgevingseffectrapport, oftewel OER, kan 22/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
worden genoemd: het uitgangspunt is om niet alleen de milieueffecten in beeld te brengen, maar de omgeving integraal te benaderen. In het vervolg zal dan ook van OER gesproken worden, in plaats van plan-MER (waarbij het nog steeds om een OER voor een plan gaat, maar waarbij voor het gemak de term OER in plaats van plan-OER wordt gebruikt). Vanwege het brede karakter van een OER wordt bovendien van effecten in plaats van milieueffecten gesproken, en gaat het over een effectbeoordeling in plaats van een milieueffectbeoordeling. Ook wordt soms het woord ‘invloed’ gebruikt, omdat het om een visie gaat en de beoordeling voornamelijk kwalitatief van aard is.
1.3
Doel OER
Het doel van het OER is het inzichtelijk maken van de effecten van de omgevingsvisie op de leefomgeving en in hoeverre de voorgestelde koers bijdraagt aan het behalen van de gestelde ambities (principes). Het OER geeft de (milieu-)informatie die nodig is om een besluit te nemen over de vaststelling van de omgevingsvisie. Een besluit waarbij de milieubelangen op basis van het OER volwaardig zijn meegewogen.
1.4
Integraal proces en wisselwerking
Milieueffectrapportage is vanaf de totstandkoming van de conceptvisie als procesinstrument ingezet bij de ontwikkeling van de Omgevingsvisie 2.0. Gedurende het proces van het opstellen van de omgevingsvisie heeft het OER inzicht gegeven in de wijze waarop de gemeente met de omgevingsvisie haar (milieu)kwaliteiten kan behouden, versterken of toevoegen. Allereerst zijn een drietal ‘onderzoeksvarianten’ (alternatieven) opgesteld door de gemeente. Voor deze alternatieven is een beoordeling van de omgevingseffecten gedaan. Deze beoordeling is als input meegenomen in de overweging van de gemeente om te komen tot een voorkeursalternatief (VKA). Van dit VKA zijn vervolgens ook weer de omgevingseffecten beschreven en is het doelbereik geanalyseerd.
1.5
Uitgangspunten OER
Het doel van het OER is het inzichtelijk maken van de effecten van de omgevingsvisie op de leefomgeving en bepalen in hoeverre de voorgestelde koers bijdraagt aan het behalen van de gestelde ambities. Het OER geeft de (milieu-)informatie die nodig is om een besluit te nemen over de vaststelling van de omgevingsvisie, waarbij de milieubelangen op basis van het OER volwaardig zijn meegewogen. De uitgangspunten van dit OER zijn als volgt:
Het OER en de Passende beoordeling sluiten aan op het abstractieniveau van de omgevingsvisie
Vanwege het strategische karakter van de visie en de lange doorkijk kent de omgevingsvisie een relatief hoog abstractieniveau. Hierop aansluitend wordt de effectbepaling en effectbeoordeling gedaan op basis van het oordeel van deskundigen: de effectbeoordeling is kwalitatief van aard. De kwalitatieve inschattingen worden gedaan door deskundigen van TAUW op de betreffende thema’s. De beoordeling is gedaan in samenspraak met en gebruikmakend van de expertise van deskundigen van de gemeente Eindhoven. Voor de speerpunten waar acties (in relatieve zin) concreter zijn, is daar in de effectbeoordeling in het OER ook op aangesloten 23/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
Voor een aantal thema’s is kwantitatief onderzoek gedaan. Het gaat om de thema’s: verkeer,
geluid, lucht en gezondheid De omgevingsvisie is een integrale strategische visie voor de lange termijn. Deze visie bepaalt de hoofdrichting voor de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. Beleid dat betrekking heeft op de fysieke leefomgeving, toekomstige ruimtelijke plannen en omgevingsprogramma’s moeten passen bij en bijdragen aan dit integrale toekomstbeeld. De mer-procedure laat zien of er strijdigheid of synergie zit tussen de ambities en de in de omgevingsvisie opgenomen ontwikkelrichting. De omgevingsvisie vormt de basis en het kader voor al het opvolgend beleid voor de fysieke leefomgeving. Daarom bevat het OER een doorkijk of het mogelijk is om de in de omgevingsvisie opgenomen ambities te behalen (het doelbereik). Het OER geeft daarnaast aanbevelingen voor de verdere uitwerking van de omgevingsvisie in bijvoorbeeld programma’s. Deze aanbevelingen helpen dus om de gestelde ambities in de omgevingsvisie ook daadwerkelijk te behalen
De omgevingsvisie richt zich op de periode tot 2040. Het OER sluit daarop aan De omgevingsvisie doet geen uitspraken over uitvoeringsmethoden van de beleidsonderdelen, omdat de omgevingsvisie beleid op hoofdlijnen betreft. In dit OER wordt daarom niet ingegaan op effecten die tijdens de uitvoering van de beleidsonderdelen op kunnen treden (tijdelijke effecten). Uitzondering hierop vormt de Passende beoordeling in hoofdstuk 9, waarin wel ingegaan wordt op tijdelijke effecten. Voor het overige wordt in dit OER alleen gekeken naar effecten die optreden na de realisatie van de beleidsdoelen. De effecten tijdens de uitvoering worden in een latere fase bepaald en beoordeeld
1.6
Werkwijze en opzet OER
Dit OER is opgesteld in acht stappen: 1. 2.
Vaststellen beoordelingskader Beschrijven en beoordelen van huidige situatie en autonome ontwikkeling (referentiesituatie)
3. 4. 5.
Synergie en strijdigheden stedelijke opgaven Effectbeoordeling drie onderzoeksvarianten Effectbepaling en effectbeoordeling omgevingsvisie (VKA)
6. 7. 8.
Passende beoordeling (Natura 2000) Doelbereik omgevingsvisie Afronden OER
Toelichting van de stappen: 1. Vaststellen beoordelingskader In het beoordelingskader staan per thema de indicatoren (en subindicatoren) waarop de effecten van het beleid van de omgevingsvisie worden beoordeeld. Van iedere indicator is aangegeven met welk beoordelingscriterium het effect wordt bepaald. Het beoordelingskader is met een toelichting opgenomen in paragraaf 2.1.
24/125
Kenmerk
2.
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
Beschrijven en beoordelen van huidige situatie en autonome ontwikkeling
(referentiesituatie) De effecten van de omgevingsvisie worden vergeleken met de referentiesituatie in 2040. De referentiesituatie bestaat uit de huidige situatie en de autonome ontwikkelingen. Autonome ontwikkelingen zijn ontwikkelingen die ook plaatsvinden als de omgevingsvisie niet wordt ingevoerd. Er wordt daarbij in dit OER niet alleen uitgegaan van ontwikkelingen die met zekerheid doorgang vinden (zoals bijvoorbeeld woningbouwprojecten waarvoor al een ontwerp of vastgesteld bestemmingsplan is, of al gebouwd wordt), maar ook van ontwikkelingen die op grond van vaststaand landelijk en provinciaal beleid zullen optreden en van algemene wetenschappelijke trends (bijvoorbeeld rondom klimaatverandering en elektrificering). Voor dit OER is ervoor gekozen om ook het kwaliteitsniveau van de huidige situatie en autonome ontwikkeling te beoordelen. Op deze manier wordt zichtbaar of een voorziene of nu al in gang gezette trend doorzet als gevolg van de omgevingsvisie, of dat de omgevingsvisie juist een trendbreuk veroorzaakt. De beschrijving en beoordeling van de huidige situatie en autonome ontwikkeling is opgenomen in factsheets (zie bijlage 2). 3. Synergie en strijdigheden ambities en stedelijke opgaven In deze stap wordt nagegaan of er tussen de ambities en de stedelijke opgaven sprake is van synergie dan wel tegenstrijdigheden tussen die ambities en opgaven.
Anders gezegd; welke ambities en opgaven versterken elkaar (synergie) en welke belemmeren elkaar (strijdigheid). 4.
Effectbeoordeling drie onderzoeksvarianten
In deze stap is voor alle subindicatoren uit het beoordelingskader (zie stap 1) een effectbeoordeling ten opzichte van de referentiesituatie gedaan voor de drie onderzoeksvarianten (alternatieven). Met de input uit voorgaande stappen maakt de gemeente keuzes en wordt een voorkeursalternatief samengesteld: de omgevingsvisie. 5.
Effectbepaling en effectbeoordeling omgevingsvisie (VKA)
In deze stap zijn de effecten van het beleid van de omgevingsvisie beoordeeld ten opzichte van de referentiesituatie voor de subindicatoren uit het beoordelingskader (zie stap 1). Per beoordelingscriterium is aangegeven wat de effecten van de omgevingsvisie kunnen zijn. Daarbij moet rekening worden gehouden met onzekerheden over de concrete uitwerking van de visie in maatregelen. Bij het bepalen van de effecten is voor de meeste thema’s uitgegaan van expert judgement, een kwalitatieve beoordeling. Overigens kan ook gesproken worden van ‘invloeden’ in plaats van effecten. Het woord invloed geeft beter weer dat sprake is van een kwalitatieve en niet van een kwantitatieve beoordeling. De beoordeling van de (omgevings)effecten kan vanwege de kwalitatieve beoordeling namelijk gezien worden als kans op een positieve invloed, of en risico op een negatieve invloed. De woorden effecten en invloeden worden door elkaar gebruikt.
25/125
Kenmerk
R001-1289074RMV-V02-sss-NL
De uiteindelijke effecten zullen voor een deel afhankelijk zijn van welke keuzen gemaakt worden en welke maatregelen precies getroffen worden om de doelen te bereiken. Dit wordt in een latere fase deels uitgewerkt in het omgevingsplan en eventueel in programma’s. Via het monitoringsprogramma wordt zo nodig tussentijds bijgestuurd (zie ook hoofdstuk 11). 6. Passende beoordeling De omgevingsvisie maakt ontwikkelingen zoals grootschalige woningbouw mogelijk. Dit kan leiden tot een toename van verkeer. Hierdoor is stikstofdepositie op de Natura 2000-gebieden zoals Strabrechtse Heide & Beuven en Leenderbos, Groote Heide & De Plateaux en verstoring van deze gebieden door licht en geluid, niet uit te sluiten. Wanneer significante negatieve effecten op Natura 2000-gebieden niet zijn uit te sluiten, is een Passende beoordeling conform artikel 16.36 lid 1 en 2 Omgevingswet noodzakelijk. De passende beoordeling sluit aan bij het abstractieniveau van de visie. De beoordeling is kwalitatief, want een gedetailleerd kwantitatieve beoordeling is pas mogelijk bij een omgevingsplan of specifiek programma. De Passende beoordeling bestaat uit een beschrijving van de negatieve effecten van de omgevingsvisie op de instandhoudingsdoelen, een overzicht van welke ambities zorgen voor minder stikstofdepositie en mogelijke mitigerende maatregelen of randvoorwaarden voor verlaging van stikstofdepositie.