Bijlage 3 - Accountantsverslag 2022
Tekst van het document
Accountantsverslag 2022 Gemeente Eindhoven 31 mei 2023
Deloitte Accountants B.V. Flight Forum 1 5657 DA Eindhoven Postbus 376 5600 AJ Eindhoven Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl
Aan de gemeenteraad van de gemeente Eindhoven Postbus 90150 5600 RB EINDHOVEN Datum
Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Eindhoven. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2022 van de gemeente Eindhoven.
31 mei 2023
Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Eindhoven hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt
Ons kenmerk
De jaarrekening 2022 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Eindhoven. Bij deze jaarrekening hebben wij op 31 mei 2023 een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid verstrekt.
Jaapjan Zuidema Partner Deloitte Accountants B.V. Tel: 088 288 1647 jzuidema@deloitte.nl
Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 29 november 2022 en met ons auditplan, dat op 12 september 2022 is besproken in uw auditcommissie.
23058AD3C5/TMO
Bart Blomjous Director Deloitte Accountants B.V. Tel: 088 288 7687 bblomjous@deloitte.nl Dennis Leus Senior Manager Deloitte Accountants B.V. Tel: 088 288 0214 dleus@deloitte.nl
Wij bespreken onze bevindingen met de auditcommissie en de gemeenteraad Wij bespreken onze rapportage op 1 resp. 6 juni 2023 met de auditcommissie resp. gemeenteraad en beantwoorden dan ook hun eventuele vragen bij dit accountantsverslag. De inhoud van dit accountantsverslag is door ons afgestemd met uw portefeuillehouder financiën, met de directie, en met de betrokken medewerkers van de sector Control. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V. Was getekend: drs. J.J. Zuidema RA
Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Eindhoven
Inhoudsopgave Kernboodschappen
4
•
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
5
•
Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
8
Bevindingen jaarrekening
10
•
De financiële positie van uw gemeente
11
•
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
16
Interne beheersing
23
•
24
Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing
Overige aangelegenheden
26
•
27
Overige aangelegenheden
Bijlagen
28
•
Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
29
•
Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle
30
•
Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
31
•
Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2022
33
•
Bijlage B2 – Bereikbaarheidsakkoord 2022
38
•
Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
39
Kernboodschappen
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Kernboodschappen
23058AD3C5/TMO/4
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Eindhoven
Kernboodschappen Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Getrouwheid en rechtmatigheid
•
Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en rechtmatigheid.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 11,8 miljoen respectievelijk € 35,4 miljoen.
Financiële positie
•
De financiële positie ultimo 2022 is verbeterd ten opzichte van 2021.
•
De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2022 bedraagt € 199 miljoen (2021: € 172 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Eindhoven onderkende en aanwezige risico’s van € 96 miljoen (2021: € 107 miljoen).
•
In de nota reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen 2021 is een norm voor de benodigde weerstandscapaciteit opgenomen van 10% van het begrotingstotaal. Hieraan wordt ruimschoots voldaan.
Controleproces
•
De controle van de jaarrekening van de gemeente Eindhoven is een complex proces. In de voorbereiding om te komen tot een jaarrekening en onderbouwingen vragen wij veel van de organisatie. De afgelopen jaren zijn met het vormgeven van expertteams en een verdere verbetering van de (verbijzonderde-) interne beheersing mooie stappen gezet in het verbeteren van het opstel en controleproces van de jaarrekening. We zien over de afgelopen jaren dat medewerkers zich in een toenemende mate betrokken en verantwoordelijk tonen. Wij willen dan ook een compliment maken aan de betrokkenen bij dit proces voor de wijze waarop de jaarrekening en onderbouwingen zijn voorbereid.
Kwaliteit verslaggeving
•
De jaarstukken en de daarbij gehanteerde grondslagen voor waardering en resultaatbepaling voldoen aan de voorschriften voor verslaggeving uit het BBV en zijn consistent toegepast ten opzichte van de begroting 2022 en jaarrekening 2021. Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie en de voorzieningen. Uit deze werkzaamheden zijn geen bijzonderheden gebleken.
•
De jaarstukken zijn in 2022 met meer dan 100 pagina’s ingekort, een zelfde beeld zien wij bij de tussentijdse rapportages. Door kritisch te kijken naar de stukken heeft het college veel informatie compacter gepresenteerd, wat er voor zorgt dat documenten beter leesbaar worden. Het is aan uw raad te beoordelen of de jaarrekening voldoende informatie weergeeft om de controlerende rol uit te voeren.
•
De tussentijdse informatie zoals opgenomen in de jaarrekening en de tussentijdse rapportages ten aanzien van de voortgang op (strategische-) investeringen vinden wij summier. Het betreffen hier veelal grote investeringen die een lange doorlooptijd kennen. Voor verschillende investeringen geldt dat investeringen niet volledig volgens plan verlopen. De verdieping hiervan naar de oorzaken en mogelijke gevolgen zijn slechts beperkt toegelicht.
•
Wij signaleren in toenemende mate een spanningsveld tussen het kunnen realiseren van uw ambities en de beschikbare capaciteit van zowel uw organisatie als in de stad/regio. Uit het overzicht van baten en lasten over 2022 blijken opnieuw (forse) afwijkingen c.q. volumeverschillen in zowel de lasten, baten als saldi wanneer we de begroting afzetten tegen de realisatie. Waar de lasten (voor mutatie reserves) zijn begroot op een bedrag van € 1.108 miljoen bedragen de gerealiseerde lasten € 1.023 miljoen. We zien het verschil tussen begroting en realisatie jaarlijks toenemen.
•
Ook wanneer we naar de ontwikkeling van de door de raad gevoteerde investeringskredieten kijken, zien we dat ambitie en realisatie jaarlijks verder uiteen liggen. Waar eind 2018 een investeringskrediet van € 490 miljoen beschikbaar was gesteld in de komende jaren is dit krediet eind 2022 opgelopen naar een bedrag van € 792 miljoen. Deze bedragen betreft het krediet voor de realisatie in het boekjaar en navolgende jaren. Jaarlijks realiseert de gemeente ca. € 100 miljoen aan investeringen.
Realisatiekracht
Kernboodschappen
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23058AD3C5/TMO/5
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Eindhoven
Kernboodschappen Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Realisatiekracht (vervolg) •
Om uw doelen en ambities te kunnen realiseren, zullen de (investerings-) uitgaven komende jaren naar verwachting nog verder toenemen. Belangrijke toekomstige investeringsopgaven zijn het realiseren van een versnelling in de woningbouw, de energietransitie, klimaatadaptatie en de mobiliteitsopgave. Een deel van deze ambities zijn reeds concreet gemaakt als onderdeel van de ontwikkeling KnoopXL.
•
Het college heeft recent in de kadernota reeds een eerste inventarisatie opgenomen van de benodigde investeringen tot en met 2040 en deze geraamd op ca. € 12 miljard. Wij onderschrijven het belang van het voornemen van het college om te analyseren in hoeverre de gestelde ambities passen binnen de beschikbare capaciteit. Dit start bij de ambtelijke capaciteit maar het capaciteitsvraagstuk gaat ook om de vraag of de markt, in een situatie met personele schaarste, de ambities van de gemeente Eindhoven en de Brainportregio aan kan. Afhankelijk van de uitkomsten is het van belang de realisatiekracht in balans te brengen met uw ambities.
•
De gemeente blijft voor de verantwoording van de zorg in natura uitgaven (Jeugdzorg en WMO) binnen het sociaal domein in hoge mate afhankelijk van de productieverantwoordingen van zorgaanbieders. Deze afhankelijkheid blijkt bij het opmaken van de jaarrekening, waarin op basis van de productieverantwoordingen van de zorgaanbieders een aanvullende last van € 5,8 miljoen inzichtelijk is geworden. Deze last is niet eerder vanuit de eigen (reguliere-) interne beheersing geconstateerd. Wij adviseren uw college te onderzoeken waardoor een verschil van deze omvang is ontstaan en in hoeverre eerder inzicht in de zorg in natura uitgaven kan worden verkregen.
•
Doordat de gemeente afhankelijk is van de productieverantwoordingen met de daarbij behorende controleverklaringen en deze van 12 zorgaanbieders niet tijdig zijn ontvangen, resteert er een onzekerheid in de controle van € 2,6 miljoen. Dit betekent dat wij niet kunnen vaststellen dat deze bestedingen juist en rechtmatig hebben plaats gevonden.
•
De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft, evenals in voorgaande jaren, een controleverklaring met beperking bij de PGB-verantwoordingen over 2022 verstrekt. Voor de PGB-bestedingen 2022 (€ 5,6 miljoen) heeft de gemeente Eindhoven zelf onderzoek gedaan naar de getrouwheid en de rechtmatigheid van deze bestedingen. Naar aanleiding van deze werkzaamheden resteert een er onzekerheid van € 3,1 miljoen met betrekking tot de PGB-bestedingen.
•
De VNG en het rijk hebben recent een financieel principeakkoord bereikt voor de Hervormingsagenda Jeugd waarin de eerder aangekondigde bezuinigingen met ingang van 2023 tot en met 2025 worden bevroren. Tegelijkertijd blijft de bezuinigingsdoelstelling van € 1 miljard overeind, waarbij het rijk aangeeft dat € 380 miljoen daarvan mogelijk niet haalbaar is. Hoewel autonome groei en onvoorziene omstandigheden met dit akkoord onder verantwoordelijkheid van het rijk vallen, blijft het belangrijk voor uw gemeente om de ontwikkelingen nauwgezet te volgen.
•
Een belangrijk aandachtspunt binnen het sociaal domein is de ontwikkeling van de financiële positie van zorgaanbieders van zowel jeugdzorg als WMO aanbieders. In toenemende mate zien we dat zorgaanbieders moeite hebben om te komen tot een sluitende exploitatie Naar verluid zijn na het sluiten van de ziekenhuis CAO met daarin salarisverhogingen van 10-15% ook andere zorg sectoren in onderhandeling over het afsluiten van nieuwe (aangepaste) CAO’s met vergelijkbare loonstijgingen. Dit zal naar verwachting de financiële positie van zorginstellingen nog verder onder druk zetten en daarmee mogelijk leiden tot een verdere tariefdruk.
•
Overall constateren wij dat de stappen die Eindhoven maakt op haar IT-beheersing vooralsnog niet resulteren in het gewenste resultaat, namelijk een volwassen interne beheersing waarmee IT-risico’s in brede zin beheerst worden. Dit wil niet zeggen dat wij geen progressie zien. Zo is recentelijk het strategisch informatiebeveiligingsbeleid goedgekeurd door uw Raad. We adviseren uw college om de focus zoveel mogelijk te leggen op preventieve IT-beheersmaatregelen.
Sociaal domein | Jeugd en WMO
IT-beheersing
Kernboodschappen
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23058AD3C5/TMO/6
23058AD3C5/TMO/7
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Eindhoven
Kernboodschappen Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2022. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle:
Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Eindhoven hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt
Geen controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT)
Wij hebben de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Eindhoven uitgevoerd en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid.
Wij hebben tijdens onze controle geen afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel, die van invloed zijn op de WNT. Voor de controle van de WNT hebben wij onze interne specialisten ingezet. Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels
•
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
•
Het normenkader 2022, dat op 18 oktober 2022 ter kennisgeving is aangeboden aan de gemeenteraad.
Wij hebben geen ongecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat
De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2022 voldoende voor de doelstelling van onze controle.
Wij hebben tijdens onze controle geen ongecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze minimumdrempel, die van invloed zijn op het vermogen en/of het resultaat van de gemeente. Wij hebben deze niet-gecorrigeerde controleverschillen opgenomen in Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen.
Toelichting uitgebreide controleverklaring
Wij hebben geen controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid
De controleverklaring bij de jaarrekening heeft een belangrijke maatschappelijke functie. Daarin geeft de accountant namelijk weer of de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de resultaten en financiële positie, en of de baten, lasten en balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. Gebruikers van jaarrekeningen hebben aangegeven behoefte te hebben aan meer inzicht in de door de accountant ter zake uitgevoerde werkzaamheden. Dit heeft in combinatie met een wijziging van de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (de voorschriften voor het uitvoeren van een accountantscontrole) geresulteerd in een uitgebreidere tekst van de controleverklaring bij uw jaarrekening 2022. Hierin doen wij in het hoofdstuk ‘Informatie ter ondersteuning van ons oordeel’ aanvullend verslag over onze controleaanpak voor frauderisico’s, naleving van wet- en regelgeving, en de veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie. Kernboodschappen
Bevindingen jaarrekening
De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2022, zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2022. Op basis van onze controlewerkzaamheden en de toelichting in de jaarrekening wegen overschrijdingen (hoofdstuk: ‘4.3.4. Analyse begrotingsrechtmatigheid’) niet mee in ons oordeel. Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa
Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting op de jaarrekening 2022, onder ‘Algemene grondslagen van waardering en resultaatbepaling’. Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en consistent zijn gebruikt.
Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2022 geconstateerd.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23058AD3C5/TMO/8
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Eindhoven
Kernboodschappen Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Eindhoven Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zusteren/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid.
De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over onder andere weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag.
Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging.
Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar
•
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
•
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college van burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken, verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.
•
Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2022. De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar. Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. De jaarstukken 2022 van uw gemeente bestaan uit: •
Het jaarverslag 2022 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
•
De jaarrekening 2022 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting en de SiSa-bijlage).
Kernboodschappen
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23058AD3C5/TMO/9
Bevindingen jaarrekening
23058AD3C5/TMO/10
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Eindhoven
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2022 bedraagt € 80,5 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 32,4 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2022 circa € 48,1 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.
Eigen vermogen (x € 1 miljoen)
2022
2021
2020
2019
Eigen vermogen per 1 januari
393,5
350,6
301,5
250,7
Tussentijdse resultaatbestemming
32,4
10,2
5,7
-/- 1,0
Gerealiseerd resultaat
48,1
32,7
43,4
51,8
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
80,5
42,9
49,1
50,8
Eigen vermogen per 31 december
474,0
393,5
350,6
301,5
In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2022 circa 44% van het balanstotaal (ultimo 2021: 39% van het balanstotaal) en is verbeterd ten opzichte van 2021. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.
Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen)
Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.
Bij: onttrekkingen aan reserves
Kernboodschappen
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Totale baten
1.103,4
Totale lasten
-/- 1.022,8
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
80,5
Af: stortingen in reserves
-/- 165,7 133,3
Saldo mutaties reserves
-/- 32,4
Gerealiseerd resultaat
48,1
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23058AD3C5/TMO/11
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Eindhoven
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2022 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 80,5 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 0,4 miljoen (begroting na wijziging).
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen) 100 80
De jaarrekening 2022 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 48,1 miljoen.
60
In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging.
-
De gemeente heeft de belangrijkste verschillen toegelicht en heeft de financiële impact ervan in kaart gebracht. In de paragraaf Begrotingsrechtmatigheid van onze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.
40 20 2018 2019 2020 2021 2022
Mutaties in reserves (x € 1 miljoen) 40 30 20 10 (10)
2018 2019 2020 2021 2022
Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen) 80 60 40 20 -
Kernboodschappen
Bevindingen jaarrekening
2018 2019 2020 2021 2022
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23058AD3C5/TMO/12
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Eindhoven
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor gemeente Eindhoven (begroot en werkelijk over de periode 2018-2022)
50%
Solvabiliteit
10% 6%
30%
4%
20%
2%
10%
0% 2018 2019 2020 2021 2022 Begroot
Werkelijk
80% 60% 40% 20% 2018 2019 2020 2021 2022 Werkelijk
Kernboodschappen
De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt.
Werkelijk
Netto schuldquote Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie.
Structurele exploitatieruimte
100%
Begroot
Grondexploitatiequote
2018 2019 2020 2021 2022 Begroot
Netto schuldquote
0%
De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente.
8%
40%
0%
Solvabiliteit
Grondexploitatiequote
12% 10% 8% 6% 4% 2% 0%
2018 2019 2020 2021 2022 Begroot
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Werkelijk
Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken. Om vast te stellen of het echt structureel van aard is, is overigens wel een diepgaandere analyse noodzakelijk.
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23058AD3C5/TMO/13
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Eindhoven
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Realisatiekracht van uw gemeente De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren.
Wij onderschrijven het belang van het voornemen van Totaal investeringskrediet vs Jaarlijkse investering het college om te analyseren in hoeverre de gestelde (x € 1 miljoen) ambities passen binnen de beschikbare capaciteit. Dit start bij de ambtelijke capaciteit maar het capaciteitsvraagstuk gaat ook om de vraag of de markt, 1000 in een situatie met personele schaarste, de ambities van 800 de gemeente Eindhoven en de Brainportregio aan kan. 600
De afgelopen jaren zien we in toenemende mate dat begroting en realisatie uit elkaar liggen. Zowel wanneer we kijken naar de reguliere exploitatie als de ontwikkeling van de investeringskredieten. De realisatiekracht van de gemeente lijkt daarmee niet in balans met de gestelde ambities.
400 200 0
20 0
Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen)
1100
1100
1050
1050
1000
1000
950
950
900
900
Begroot Kernboodschappen
2022
Realisatie Bevindingen jaarrekening
Realisatie boekjaar
40
1150
2021
2022
60
1150
2020
2021
80
Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen)
2019
2020
Ontwikkeling resultaat (x € 1 miljoen)
Belangrijke investeringsopgaven die hieraan ten grondslag liggen zijn onder anderen het realiseren van een versnelling in de woningbouw, de energietransitie, klimaatadaptatie en de mobiliteitsopgave. Een deel van deze ambities zijn reeds concreet gemaakt als onderdeel van de ontwikkeling KnoopXL.
2018
2019
Totaal krediet
Het college heeft recent in de kadernota reeds een eerste inventarisatie opgenomen van de benodigde investeringen tot en met 2040 en deze geraamd op ca. € 12 miljard.
850
2018
850
-20
2018
2019
2020
2021
2022
Gerealiseerd resultaat Begroot resultaat primitief Begroot resultaat na wijziging
2018
2019 Begroot
Interne beheersing
2020
2021
2022
Realisatie Overige aangelegenheden
Bijlagen
23058AD3C5/TMO/14
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Eindhoven
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het weerstandsvermogen is toegenomen
Benodigde weerstandscapaciteit
Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2022; de ratio weerstandsvermogen is met 0,5 toegenomen tot 2,6.
De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen.
Beschikbare weerstandscapaciteit
Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s.
De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 199 miljoen (2021: € 172 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar.
Uw gemeente heeft op basis van deze risicoinventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 96 miljoen (2021: € 107 miljoen). Ten opzichte van 2021 is hiermee sprake van een afname van de gekwantificeerde risico’s met € 11 miljoen.
Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) (Beschikbaar vs benodigd) 220 190 160 130 100 70 40
Uw weerstandscapaciteit van € 199 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 96 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag. Ten aanzien van de weerstandscapaciteit merken wij voorts op dat conform de vastgestelde begroting 2023 in de jaren 2023 t/m 2025 al een gedeelte van het weerstandsvermogen ingezet wordt (- € 61 miljoen). Daarnaast wordt het weerstandsvermogen de komende jaren aangevuld met name door vrijval van de reserve onderhoud wegen conform het in 2020 vastgestelde raadsvoorstel over het wegenbeheerplan (+ € 7 miljoen). Per saldo een vrij inzetbare weerstandscapaciteit van € 144 miljoen eind 2026. In de kadernota/begroting 2024 zal het college de gewenste inzet en het beschikbare weerstandsvermogen voor de jaren 2024 en verder actualiseren.
Ratio weerstandsvermogen 3,00 2,50 2018
2019
2020
2021
2022
Benodigde weerstandscapaciteit
1,50
Beschikbare weerstandscapaciteit
1,00
Norm weerstandsvermogen (10% van primitieve begroting) Kernboodschappen
Bevindingen jaarrekening
2,00
Interne beheersing
2018
Overige aangelegenheden
2019
2020
Bijlagen
2021
2022
23058AD3C5/TMO/15
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Eindhoven
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) De voorraad onderhanden werk
•
De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2022 ad € 41,4 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2023 e.v. nog te realiseren baten en lasten. Deze nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie is per individueel project bepaald of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. De gemeente Eindhoven schat ultimo 2022 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 5,0 miljoen bedraagt (2021: € 4,5 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen. Deze voorziening is geheel in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie. Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s:
•
•
•
•
Bevindingen jaarrekening
150,00
Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen? Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?
De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.
Kernboodschappen
Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen)
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
100,00 50,00 -
2018
2019
2020
2021
2022
Ontwikkeling boekwaarde
Uit deze figuren blijkt dat de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie in 2022 is afgenomen. De belangrijkste oorzaak hiervan is dat de gemeente de kosten die in eerdere jaren zijn gemaakt heeft weten om te zetten in verkoop van gronden. Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.
•
Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente? Bijlagen
23058AD3C5/TMO/16
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Eindhoven
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan.
De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2022 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is. Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen. Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten. Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2022 voor € 7,1 miljoen aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie (2021: € 6,1 miljoen).
Kernboodschappen
Bevindingen jaarrekening
Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet). Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt. Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitaties Meerhoven en Stationsdistrict de belangrijkste projecten binnen uw gemeente zijn, waarbij wij deze grondexploitaties voor onze controle op deelcomplexniveau hebben geanalyseerd en – waar wij dat noodzakelijk achten op grond van onze professionele oordeelsvorming – geselecteerd voor nadere controle.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Van deze (deel)projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening of de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd. De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2022 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.
•
Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties.
•
Externe deskundigheid heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de geraamde prijzen en gehanteerde parameters.
•
Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2022 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2022 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.
Bijlagen
23058AD3C5/TMO/17
23058AD3C5/TMO/18
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid
Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2022, hebben wij een controle uitgevoerd op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet de gemeenteraad zelf nader invullen en concretiseren. Dit gebeurt met het vaststellen van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de lasten binnen de begroting blijven en het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat zij hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft de accountant niet in alle gevallen mee te wegen in zijn rechtmatigheidsoordeel.
De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen en zijn in te delen in de categorieën als genoemd in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de commissie BBV.
Kernboodschappen
Bevindingen jaarrekening
Voor de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. In de figuur hieronder hebben wij de programma’s met een lastenoverschrijding opgenomen. Lastenoverschrijdingen (x € 1 miljoen) 8
Kredietoverschrijdingen Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV – vergelijkbaar met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten en lasten – autorisatie van de gemeenteraad. Indien een overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen zij nader vastleggen in de financiële verordening ex art. 212 Gemeentewet. Over het boekjaar 2022 is sprake van twee zeer kleine overschrijdingen van kredieten.
4
Programma 3 Economie
Begrotingsoverschrijdingen zijn adequaat toegelicht in de jaarrekening
Programma 0 Bestuur en ondersteuning
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Eindhoven
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van en toelichting op deze overschrijdingen naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘4.3.4. Analyse begrotingsrechtmatigheid’ in de jaarrekening. Hiermee legt het college aan de gemeenteraad verantwoording af over de begrotingsrechtmatigheid van de lasten over 2022. De geconstateerde kostenoverschrijdingen wegen gezien de aard hiervan niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23058AD3C5/TMO/19
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Eindhoven
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving.
Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten.
Kernboodschappen
Bevindingen jaarrekening
Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt.
.
Wij hebben de accountantscontrole professioneelkritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen. Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens analyseren en bespreken met de gemeente. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is voorts dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties, en hierover tijdig met ons in contact treedt.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23058AD3C5/TMO/20
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Eindhoven
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen Naleving van de Europese aanbestedingsregels
Beheersing en verantwoording zorg in natura
Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit, die in samenspraak met ons tot stand komt en waarbij de organisatie voorbereidende werkzaamheden uitvoert op basis van onze selecties.
Wij vragen het college aandacht voor de beheersing van het sociaal domein. De gemeente blijft in hoge mate afhankelijk van de verantwoordingen en verklaringen van zorgaanbieders om te komen tot een verantwoording over de uitgaven zorg in natura. Deze afhankelijkheid is het grootst bij de bestedingen van jeugdzorguitgaven.
Wij constateren – in lijn met de bevindingen van de organisatie – dat over 2022 geen sprake is van fouten of onzekerheden in de naleving van de Europese aanbestedingsregels. Vanwege het grote aantal aanbestedingen dat uw gemeente jaarlijks doet, vinden wij dit een uitstekende prestatie. Sociaal domein | PGB-bestedingen De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft – net als in voorgaande jaren – bij de PGBverantwoordingen voor Jeugd en Wmo over 2022 een controleverklaring met beperking verstrekt. De PGBbestedingen over 2022 bedragen circa € 5,6 miljoen (2021: € 6,8 miljoen). Hiervan is een bedrag van € 3,1 miljoen als onzeker aangemerkt. Dit betreffen de bestedingen waarbij uitbetaling plaats vindt zonder dat sprake is van een ingediende factuur. Dit overeenkomstig het standaard proces van de SVB. Door een onderscheid te maken tussen bestedingen waaraan wel een declaratie ten grondslag ligt en bestedingen waaraan deze niet ten grondslag ligt heeft uw organisatie ten opzichte van voorgaande jaren de onzekerheid kunnen beperken. De resterende onzekerheid in de bestedingen voor jeugd en Wmo (zie hierna) in relatie tot onze materialiteit heeft dit geen invloed op onze oordeelvorming over de jaarrekening 2021.
Kernboodschappen
Bevindingen jaarrekening
Deze afhankelijkheid uit zich erin dat bij het opmaken van de jaarrekening op basis van de productieverantwoordingen van de zorgaanbieders een aanvullende last van € 5,8 miljoen inzichtelijk is geworden. Deze last is niet eerder inzichtelijk geworden vanuit de eigen (reguliere-) interne beheersing. Wij adviseren het college te onderzoeken waardoor een verschil van deze omvang is kunnen ontstaan. Doordat niet van iedere zorgaanbieder tijdig een verantwoording is ontvangen en de gemeente afhankelijk is van de productieverantwoording van de zorgaanbieder met de daarbij behorende controleverklaring, is de getrouwheid en rechtmatig van de bestedingen bij 12 zorgaanbieders vooralsnog niet vast te stellen. Dit leidt tot onzekerheid in de controle ter grote van € 2,6 miljoen. Doordat de gemeente ook in het verleden in hoge mate steunde op de productieverantwoordingen van zorgaanbieders zien we dat woekerwinsten van een zorgaanbieder pas laat aan het licht zijn gekomen. Dit leidt ertoe dat in geval de onrechtmatigheid kan worden aangetoond het nog maar de vraag is of de gemeente de teveel betaalde gelden terugontvangt gezien de financiële situatie van de betreffende zorgaanbieder.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
.Door soortgelijke ontwikkelingen tijdig te onderkennen en deze proactief onder aandacht te brengen van directie en college kan op dit niveau eerder een strategische keuze worden gemaakt hoe om te gaan met bepaalde aanbieders. Dit benadrukt dan ook het belang van een goede interne beheersing rondom de zorguitgaven in natura. Ontwikkeling sociaal domein De VNG en het rijk hebben recent een financieel principeakkoord bereikt voor de Hervormingsagenda Jeugd waarin de eerder aangekondigde bezuinigingen met ingang van 2023 tot en met 2025 worden bevroren. Tegelijkertijd blijft de bezuinigingsdoelstelling van € 1 miljard overeind waarbij het rijk aangeeft dat € 380 miljoen daarvan mogelijk niet haalbaar is. Hoewel autonome groei en onvoorziene omstandigheden met dit akkoord onder verantwoordelijkheid van het rijk vallen blijft het belangrijk voor de gemeente om de ontwikkelingen nauwgezet te volgen. Een ander belangrijk aandachtspunt binnen het sociaal domein betreft hierbij de ontwikkeling van de financiële positie van zorgaanbieders van zowel jeugdzorg als WMO aanbieders. In toenemende mate zien we namelijk dat zorgaanbieders moeite hebben om te komen tot een sluitende exploitatie.
Naar verluid zijn na het sluiten van de ziekenhuis CAO met daarin salarisverhogingen van 10-15% ook andere zorg sectoren in onderhandeling over het afsluiten van nieuwe (aangepaste) CAO’s met vergelijkbare loonstijgingen. Dit zal naar verwachting de financiële positie van zorginstellingen nog verder onder druk zetten en daarmee mogelijk leiden tot een verdere druk op de tarieven die gemeenten aan zorgaanbieders betalen voor jeugdzorg en WMO.
Bijlagen
23058AD3C5/TMO/21
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Eindhoven
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen Kwaliteit en transparantie van de jaarstukken Bij de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat uw jaarstukken 2022 voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben bij onze werkzaamheden de jaarstukken integraal doorgenomen en hebben daarbij – naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de gebruikers van de jaarstukken vooral gelet op de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen en analyses. De jaarstukken zijn in 2022 met meer dan 100 pagina’s ingekort en een zelfde beeld zien wij bij de tussentijdse rapportages. Door kritisch te kijken naar de stukken heeft het college veel informatie compacter weten weer te geven. Deze compactere weergave van teksten zorgt voor een hogere toegankelijkheid van de stukken. Het is evenwel belangrijk dat de stukken blijven voldoen aan de informatiebehoefte van de raad. In dit kader vragen wij specifiek uw aandacht voor de tussentijdse informatie zoals opgenomen in de jaarrekening en de tussentijdse rapportages ten aanzien van de voortgang op (strategische) investeringen. Gezien de financiële omvang en de het belang voor de stad dat deze investeringen worden gerealiseerd, lijkt de informatieverstrekking op dit onderdeel vrij summier.
Wij adviseren het college dan ook met de raad te bespreken of de huidige weergave voldoende handvatten geeft voor de raad om haar kaderstellende en controlerende rol uit te kunnen voeren.
Kernboodschappen
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23058AD3C5/TMO/22
Interne beheersing
23058AD3C5/TMO/23
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Eindhoven
Interne beheersing Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing vanuit de controle van het boekjaar 2022 Managementletter toegespitst op de interne (financiële) beheersing Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij in het najaar van 2022 een interim-controle uitgevoerd. Deze interim-controle was primair gericht op de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing, voor zover van belang voor onze controle op de betrouwbaarheid en rechtmatigheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens. Voor de bevindingen van de interim-controle verwijzen wij naar onze managementletter 2022. In de managementletter hebben wij een aantal aandachtspunten voor het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2022 benoemd. Als onderdeel van onze werkzaamheden voor de jaarrekening zijn wij nagegaan of deze aandachtspunten voldoende zijn opgevolgd. Voor zover de opvolging en/of onze controle ervan hiertoe aanleiding geven, hebben wij onze bevindingen in dit accountantsverslag bij het betreffende onderwerp verwerkt. Evaluatie opstel- en controleproces Medio 2022 hebben wij met de ambtelijke organisatie het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2021 geëvalueerd, en waar nodig aanscherpingen verwerkt in het interne ‘draaiboek’ voor het opstelproces en de werk- en planningsafspraken voor de jaarrekening.
Ondanks de toename van het aantal SiSa-controles is mede door de inzet van betrokkenen vanuit de gemeente deze controle tijdig afgewikkeld. Positief hierbij is dat de gemeente een proactieve rol vervult in communicatie richting rijk wanneer regelingen niet kloppen of onduidelijk zijn.
Kernboodschappen
Bevindingen jaarrekening
Medio 2023 evalueren wij – mede op basis van de actualisatie van de risicoanalyse voor de jaarrekening 2023 – wederom gezamenlijk het proces om te bepalen op welke terreinen/aspecten verdere verbeteringen in het opstel- en controleproces mogelijk zijn.
•
Wij als onderdeel van onze controle veel aanvullende, gegevensgerichte werkzaamheden moeten uitvoeren, doordat eerst aanvullende werkzaamheden nodig zijn om de betrouwbaarheid van data- en lijstwerk vast te stellen.
Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving inclusief cybersecurity behoeft verdere aandacht
•
Het niet zonder meer kunnen steunen op de geautomatiseerde gegevensverwerking leidt ertoe dat bij de interne controles niet zonder meer gebruik is te maken van onder andere data-analyses doordat eerste de betrouwbaarheid van de data gevalideerd dient te worden.
•
Bovendien kan maximaal gebruik van data-analyse een hogere toegevoegde waarde opleveren voor de organisatie doordat zij daarmee belangrijke inzichten kan verkrijgen en haar controles ook meer risicogericht kan insteken.
•
Als gevolg van het (vooralsnog) niet volledig opvolgen van de aanbevelingen op IT gebied hebben wij ook voor de jaarrekeningcontrole 2022 niet zonder meer kunnen steunen op de geautomatiseerde gegevensverwerking. Hierdoor hebben wij niet kunnen steunen op de interne beheersing en/of (handmatige of geautomatiseerde) beheersmaatregelen in de financiële- en bedrijfsprocessen van Eindhoven.
Overall constateren wij dat de stappen die Eindhoven maakt op haar IT-beheersing vooralsnog niet resulteren in het gewenste resultaat, namelijk een volwassen interne beheersing waarmee IT-risico’s in brede zin beheerst worden. Dit wil niet zeggen dat wij geen progressie zien. Zo is recentelijk het strategisch informatiebeveiligingsbeleid goedgekeurd door de Raad. Op applicatie niveau zien wij dat verschillende beheersmaatregelen zijn ingericht. Deze zijn echter nu nog voornamelijk detectief van aard. Daarnaast constateren we dat de beheersmaatregelen met onvoldoende diepgang worden uitgevoerd en/of gedocumenteerd waardoor niet is vast te stellen of risico’s voldoende worden beheerst. We adviseren om de focus zoveel mogelijk te leggen op preventieve maatregelen. Daarnaast adviseren we ten aanzien van de detectieve en handmatige maatregelen om de uitkomsten, uitgevoerde (opvolg)acties en de resultaten hiervan gestructureerd te documenteren. Belangrijke nadelen van het feit dat onvoldoende opvolging en prioriteit is gegeven aan onze eerdere aanbevelingen, zijn onder andere: •
Uw gemeente loopt een verhoogd risico op tekortkomingen in de geautomatiseerde gegevensverwerking die bijvoorbeeld kunnen resulteren in niet-betrouwbare data c.q. cijfers en een grote(re) impact kunnen hebben indien sprake is van cybersecurity incidenten. Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Ondanks de bestaande tekortkomingen in de IT-omgeving zijn wij bij de jaarrekeningcontrole wel in staat geweest data-analyse in te zetten als onderdeel van de controleaanpak voor de memoriaalboekingen. Door de inzet van data-analyse hebben wij de gegevensgerichte werkzaamheden op dit onderwerp en een aantal detailcontroles sterk kunnen reduceren. Dit illustreert het belang en de toegevoegde waarde van een betrouwbare IT-omgeving als basis voor de bredere inzet van data-analyse.
Bijlagen
23058AD3C5/TMO/24
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Eindhoven
Interne beheersing Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing vanuit de controle van het boekjaar 2022 Voor onze inhoudelijke bevindingen en de resterende aanbevelingen inzake de betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking verwijzen wij kortheidshalve naar onze managementletter. Privacy/AVG
De Gemeente Eindhoven is onder geïntensiveerd toezicht gesteld van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en heeft als zodanig een verbeterplan aan de AP voorgelegd. De AP is van mening dat het verbeterplan de eerder geuite zorgen nog niet in voldoende mate adresseert. Wij hebben begrepen dat de gemeente zich kan vinden in deze feedback en dat zij heeft gekozen om proactief de dialoog aan te gaan met de AP. Een verschil van inzicht kan immers resulteren in een langdurig, tijdrovend proces. Het uiteindelijke doel van Eindhoven is om een situatie te bereiken waarbij de belangen van de burger gewaarborgd worden en de gemeente zelf niet geremd wordt in haar innovatie en de AP zich voldoende comfortabel bij voelt. In dit kader adviseren wij uw college om meer prioriteit te geven aan de eerder gerapporteerde specifieke punten van zorg van de AP en deze expliciet in het verbeterplan te adresseren en vervolgens duidelijke tijdslijnen, rollen en verantwoordelijkheden te benoemen. Het aanvullen van het plan met dergelijke details geeft de AP mogelijk eerder het comfort en vertrouwen waar ze naar op zoek zijn.
Kernboodschappen
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23058AD3C5/TMO/25
Overige aangelegenheden
23058AD3C5/TMO/26
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Eindhoven
Overige aangelegenheden Samenvatting overige aangelegenheden en bepaalde vereiste communicaties Onze communicatie met het management Wij hebben het management ter confirmatie een aantal schriftelijke bevestigingen gevraagd aangaande zijn verantwoordelijkheden inzake de financiële verslaggeving. Wij hebben van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Eindhoven een ondertekende schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen. Geen meningsverschil met het college en het ambtelijk management of beperking in reikwijdte van de controle Er zijn geen meningsverschillen met het management geweest en er waren geen beperkingen tijdens het uitvoeren van onze controle. Naar onze mening is ons bij het uitvoeren van onze controleopdracht door het management en de medewerkers van de gemeente de volledige medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde informatie gehad.