Document · PDF

Bijlage 2 - Plan-MER onderzoeksrapport

Raadsvergadering 25 november 2025, gemeente EindhovenBij agendapunt: Raadsvoorstel Energietransitie Ontwerp Warmteprogramma 2026–203531.731 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Milieueffectrapport warmteprogramma gemeente Eindhoven Ontwerp 31 juli 2025

Kenmerk

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

Inhoud Begrippenlijst .................................................................................................................................... 8 0

Samenvatting........................................................................................................................... 11 0.1

Inleiding ............................................................................................................................ 11

0.1.1

Milieueffectrapport warmteprogramma gemeente Eindhoven .................................. 11

0.1.2

Een mer-procedure voor het warmteprogramma ...................................................... 11

0.1.3

Koppeling tussen planMER en warmteprogramma................................................... 11

0.1.4

Uitgangspunten planMER ......................................................................................... 12

0.2

Methodiek van het planMER ............................................................................................ 13

0.3

Onderzoeksvarianten ....................................................................................................... 16

0.3.1

Onderzoeksvariant 1 – lucht-water warmtepomp...................................................... 16

0.3.2

Onderzoeksvariant 2 – individuele bodem-water warmtepomp ................................ 16

0.3.3

Onderzoeksvariant 3 – warmtenet op geothermie .................................................... 17

0.3.4

Onderzoeksvariant 4 – warmtenet op aquathermie .................................................. 17

0.3.5

Onderzoeksvariant 5 – warmtenet met centrale lucht-water warmtepomp ............... 18

0.4

Effectbeoordeling per onderzoeksvariant ......................................................................... 19

0.4.1 0.5

Effectbeoordeling locatiespecifiek ............................................................................. 26

Mitigerende maatregelen en aanbevelingen voor het vervolg ......................................... 28

0.5.1

Mitigerende maatregelen .......................................................................................... 28

0.5.2

Aanscherpingen warmteprogramma ......................................................................... 32

0.5.3

Algemene aanbevelingen ......................................................................................... 34

0.6

Doelbereik: bijdrage warmteprogramma aan ambities Omgevingsvisie .......................... 35

0.7

Leemten in kennis ............................................................................................................ 39

0.8

Monitoring en evaluatie .................................................................................................... 39

Leeswijzer ....................................................................................................................................... 40 1

Inleiding ................................................................................................................................... 41 1.1

Aanleiding en doel ............................................................................................................ 41

1.2

Waarom een warmteprogramma? ................................................................................... 41

1.2.1

Samenhang met ander gemeentelijk beleid, actualisatie en uitvoeringsplannen ..... 41

1.3

De mer-procedure voor het warmteprogramma ............................................................... 42

1.4

Koppeling tussen planMER en warmteprogramma .......................................................... 42

3/157

Kenmerk

1.5

Uitgangspunten planMER ................................................................................................ 43

1.6

Reacties op Notitie Reikwijdte en Detailniveau ................................................................ 44

1.7

Advies Commissie mer op NRD ....................................................................................... 45

1.8

Wijzigingen in de scope van het MER t.o.v. de NRD ....................................................... 45

1.8.1

Omgang advies Commissie op NRD ........................................................................ 45

1.8.2

Wijzigingen in beoordelingskader ............................................................................. 46

1.8.3

Wijzigingen in onderzoeksvarianten.......................................................................... 48

1.8.4

Wijzigingen in buurttypen .......................................................................................... 48

Methodiek van het planMER ................................................................................................... 49 2.1

Wat wordt er onderzocht .................................................................................................. 49

2.1.1

Voorgenomen activiteit: warmteprogramma ............................................................. 49

2.1.2

Onderzoeksvarianten ................................................................................................ 50

2.2

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

Beoordelingsmethodiek .................................................................................................... 50

2.2.1

Wijze van beoordelen effecten .................................................................................. 50

2.2.2

Beoordelingskader .................................................................................................... 50

2.2.3

Wat nemen we niet mee in het beoordelingskader? ................................................. 52

2.2.4

Beoordeling op verschillende schaalniveaus ............................................................ 53

2.3

Processtappen planMER ................................................................................................. 54

2.4

Referentiesituatie en beleidskader ................................................................................... 55

2.4.1

Referentiesituatie ...................................................................................................... 55

2.4.2

Beleidskader ............................................................................................................. 55

Onderzoeksvarianten .............................................................................................................. 60 3.1

Onderzoeksvariant 1 – Lucht-water warmtepomp (individueel) ....................................... 61

3.2

Onderzoeksvariant 2 – Bodem-water warmtepomp (individueel)..................................... 62

3.3

Onderzoeksvariant 3 – Warmtenet met geothermie ........................................................ 64

3.4

Onderzoeksvariant 4 – Warmtenet met aquathermie (met WKO).................................... 65

3.5

Onderzoeksvariant 5 – Warmtenet met centrale lucht-water warmtepomp ..................... 67

Milieueffecten .......................................................................................................................... 68 4.1

Geluid ............................................................................................................................... 68

4.1.1

Effectbeschrijving cumulatieve geluidshinder ........................................................... 68

4.1.2

Effectbeoordeling cumulatieve geluidshinder ........................................................... 73

4.1.3

Locatiespecifieke effectbeschrijving cumulatieve geluidshinder ............................... 73

4/157

Kenmerk

4.2

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

Luchtkwaliteit .................................................................................................................... 75

4.2.1

Effectbeschrijving stikstofdioxide .............................................................................. 75

4.2.2

Effectbeoordeling stikstofdioxide............................................................................... 77

4.2.3

Locatiespecifieke beschrijving stikstofdioxide ........................................................... 77

4.2.4

Effectbeschrijving luchtkwaliteit PM10 ...................................................................... 77

4.2.5

Effectbeoordeling PM10 ............................................................................................ 79

4.2.6

Locatiespecifieke beschrijving................................................................................... 79

4.2.7

Effectbeschrijving luchtkwaliteit PM2,5 ..................................................................... 80

4.2.8

Effectbeoordeling PM2,5 ........................................................................................... 82

4.2.9

Locatiespecifieke beschrijving PM2,5 ....................................................................... 82

4.3

Bodem en ondergrond ..................................................................................................... 82

4.3.1

Effectbeschrijving kwaliteit boven- en ondergrond .................................................... 82

4.3.2

Effectbeoordeling kwaliteit boven- en ondergrond .................................................... 86

4.3.3

Locatiespecifieke effectbeschrijving kwaliteit boven- en ondergrond ....................... 86

4.3.4

Effectbeschrijving grondwater ................................................................................... 87

4.3.5

Effectbeoordeling grondwater ................................................................................... 90

4.3.6

Locatiespecifieke effectbeschrijving grondwater ....................................................... 91

4.3.7

Effectbeschrijving ondergronds ruimtegebruik .......................................................... 93

4.3.8

Effectbeoordeling ondergronds ruimtegebruik .......................................................... 95

4.4

Water ................................................................................................................................ 95

4.4.1

Effectbeschrijving drinkwater in leidingen ................................................................. 95

4.4.2

Effectbeoordeling drinkwater in leidingen ................................................................. 98

4.4.3

Effectbeschrijving oppervlaktewater ......................................................................... 98

4.4.4

Effectbeoordeling oppervlaktewater ........................................................................ 101

4.5

Groen & natuur ............................................................................................................... 101

4.5.1

Effectbeschrijving beschermde soorten .................................................................. 101

4.5.2

Effectbeoordeling beschermde soorten .................................................................. 104

4.5.3

Effectbeschrijving beschermde gebieden Natura 2000 .......................................... 104

4.5.4

Effectbeoordeling beschermde gebieden Natura 2000 ........................................... 106

4.5.5

Locatiespecifieke beschrijving beschermde gebieden Natura 2000 ....................... 106

4.5.6

Effectbeschrijving beschermde gebieden Natuurnetwerk Nederland (NNN) .......... 107

4.5.7

Effectbeoordeling beschermde gebieden NNN ....................................................... 109

5/157

Kenmerk

4.5.8

Effectbeschrijving stadsgroen en multifunctioneel groen ........................................ 109

4.5.9

Effectbeoordeling stadsgroen en multifunctioneel groen ........................................ 111

4.5.10

Locatiespecifieke beschrijving stadsgroen en multifunctioneel groen ................. 112

4.6

Ruimtelijke kwaliteit ........................................................................................................ 112

4.6.1

Effectbeschrijving zichtbaarheid en beleving .......................................................... 112

4.6.2

Effectbeoordeling zichtbaarheid en beleving .......................................................... 115

4.6.3

Effectbeschrijving bovengronds ruimtegebruik en inpasbaarheid openbare ruimte 115

4.6.4

Effectbeoordeling bovengronds ruimtegebruik en inpasbaarheid openbare ruimte 116

4.7

Archeologie en cultuurhistorie ........................................................................................ 117

4.7.1

Effectbeschrijving archeologische waarden ............................................................ 117

4.7.2

Effectbeoordeling archeologische waarden ............................................................ 119

4.7.3

Locatiespecifieke effectbeschrijving archeologie .................................................... 119

4.7.4

Effectbeschrijving cultuurhistorische waarden ........................................................ 120

4.7.5

Effectbeoordeling cultuurhistorische waarden ........................................................ 122

4.7.6

Locatiespecifieke beschrijving cultuurhistorische waarden ..................................... 123

4.8

Klimaat en energie ......................................................................................................... 124

4.8.1

Effectbeschrijving CO2-besparing ........................................................................... 125

4.8.2

Effectbeoordeling CO2-besparing ........................................................................... 127

4.8.3

Effectbeschrijving CO2-uitstoot materialen en materieel ......................................... 128

4.8.4

Effectbeoordeling CO2-uitstoot materialen en materieel ......................................... 132

4.8.5

Locatiespecifieke beschrijving CO2-uitstoot materialen en materieel ..................... 133

4.8.6

Effectbeschrijving hulpenergie ................................................................................ 133

4.8.7

Effectbeoordeling hulpenergie ................................................................................ 135

4.9

Circulariteit ..................................................................................................................... 135

4.9.1

Effectbeschrijving materiaalgebruik ........................................................................ 136

4.9.2

Effectbeoordeling materiaalgebruik ........................................................................ 138

4.10

Hitte ................................................................................................................................ 138

4.10.1

Effectbeschrijving hittestress ............................................................................... 138

4.10.2

Effectbeoordeling hittestress ............................................................................... 141

4.10.3

Locatiespecifieke beschrijving ............................................................................. 141

4.11 5

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

Restwarmte en zonthermie ............................................................................................ 142

Mitigerende maatregelen en aanbevelingen ......................................................................... 143

6/157

Kenmerk

5.1

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

Mitigerende maatregelen ............................................................................................... 143

5.1.1

Geluid ...................................................................................................................... 143

5.1.2

Luchtkwaliteit........................................................................................................... 144

5.1.3

Bodem en ondergrond ............................................................................................ 145

5.1.4

Water....................................................................................................................... 146

5.1.5

Groen & natuur........................................................................................................ 147

5.1.6

Ruimtelijke kwaliteit ................................................................................................. 149

5.1.7

Archeologie en cultuurhistorie ................................................................................. 149

5.1.8

Klimaat en energie .................................................................................................. 150

5.1.9

Circulariteit .............................................................................................................. 151

5.1.10

Hitte ..................................................................................................................... 151

5.2

Aanbevelingen ............................................................................................................... 152

5.2.1

Aanscherpingen warmteprogramma ....................................................................... 152

5.2.2

Algemene aanbevelingen ....................................................................................... 154

Doelbereik ............................................................................................................................. 155

Leemten in kennis ................................................................................................................. 161

Monitoring en evaluatie ......................................................................................................... 161 8.1

Belang monitoring .......................................................................................................... 162

8.2

Monitoringsstrategie gemeente Eindhoven .................................................................... 162

8.3

Monitoring en evaluatie warmteprogramma ................................................................... 164

Bijlage 1

HSAO

7/157

Kenmerk

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

Begrippenlijst Aardgasvrij

Verwarmen en koken op basis van duurzame energie zonder aardgas.

Afgiftesysteem

Een toestel dat warmte afgeeft aan de ruimtes in een gebouw

Aquathermie

Warmte afkomstig uit water

Boiler

Een build-in- of close-in-boiler is een kleine elektrische boiler (inhoud 10 tot 20 liter) voor in de keuken. Een combi-kokend-waterkraan (inhoud 7 tot 11 liter) geeft water via een kokend-waterkraan en levert warm tapwater via een mengkraan in de keuken.

CO2

Een geurloos en kleurloos gas dat onder andere vrijkomt bij de verbranding van fossiele brandstoffen. Door de verhoogde concentratie is het medeverantwoordelijk voor klimaatverandering.

CO2-neutraal

Warmtebron die CO2-neutraal is

Collectieve technieken

Technieken die meerdere huizen verwarmen. Met collectieve technieken wordt vooral een warmtenet bedoeld. Een collectieve aanpak is alleen mogelijk als het merendeel van de straat/buurt voor dezelfde techniek kiest. Hoe meer huishoudens

Duurzaamheidslening

Een duurzaamheidslening kan helpen om duurzame maatregelen uit te voeren als daar niet direct geld voor is. Deze lening moet worden terugbetaald

Duurzame bronnen

Bronnen waaruit energie opgewekt wordt die niet opraken. Met het opwekken van energie uit duurzame bronnen vindt er geen CO2 uitstoot plaats. Daarnaast belasten deze bronnen de leefomgeving van toekomstige generaties niet.

Energielabel

Een energielabel voor woningen geeft aan of een woning veel of weinig energie verbruikt (de energieprestatie). Woningen met een A++++-label zijn het energiezuinigst. De minst zuinige woningen krijgen een G-label.

Energietransitie

Proces om van fossiele brandstoffen over te stappen naar duurzame bronnen

Geothermie

Warmte afkomstig uit de aarde

Groen gas

Biogas opgewaardeerd naar aardgaskwaliteit

Hoge temperatuur (HT) warmte

Warmte met een temperatuur boven de 75°C die direct kan worden ingezet voor ruimteverwarming en warm tapwater.

Kenmerk

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

Hr-ketel

Een hoogrendement ketel of hr-ketel is een verwarmingsketel op aardgas die ten opzichte van een conventionele gasketel een hoger rendement heeft.

Hybride warmtepomp

Een combinatie van apparaten om een woning en tapwater te verwarmen: voor een deel met elektriciteit (warmtepomp) en voor het andere deel met gas (cv-ketel). De hybride warmtepomp voorziet in een groot deel van de warmtevraag in de woning. Alleen als het heel koud is buiten springt de gewone cv-ketel bij om de woning te verwarmen. Daarnaast blijft de cv-ketel het tapwater in de woning verwarmen.

Midden temperatuur

Warmte met een temperatuur tussen de 55 en 75°C die direct kan

(MT) warmte

worden ingezet voor ruimteverwarming en warm tapwater.

Individuele technieken

Technieken die één woning verwarmen. Dit kan bijvoorbeeld gaan om een warmtepomp. Bij een individuele aanpak bepaald een bewoner zelf op welk moment hij/zij overstapt en op welke techniek.

Isolatie

Materialen die warmteverlies van binnen naar buiten beperken.

Isolatiewaarde

Een waarde die iets zegt over hoeveel het isolatiemateriaal isoleert. De isolatiewaarde wordt in R-waarde uitgedrukt. Hoe hoger de R-waarde

Koppelkans

Kansen om aanpassingsmaatregelen te combineren met andere acties of plannen

Lage temperatuur (LT) warmte

Warmtebronnen met een temperatuur tussen de 30 en 55°C die direct kan worden gebruikt voor ruimteverwarming bij voldoende isolatie van de woning en LT-warmteafgiftesysteem. Warm tapwater wordt geleverd door middel van boosterwarmtepomp

OBES Piekvermogen

Open Bodem Energie Systeem Het maximale warmtevermogen dat moet worden geleverd bij momenten van grote warmtevraag, voornamelijk in de winter tijdens koude perioden.

Natuurvriendelijk

Bij isolatie wordt rekening gehouden met dieren in de ruimtes

isoleren Restwarmte

Warmte die vrijkomt bij productie of processen zonder gebruik

TEA

Thermische energie uit afvalwater

TEO

Thermische energie uit oppervlaktewater

Transitievisie Warmte (TVW)

Een document op weg naar duurzame warmte. In het document staan de technieken die de gemeente kan gebruiken en die wenselijk zijn om te gebruiken en wanneer. Elke gemeente moest een visie in 2021

Kenmerk

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

vaststellen en minimaal één keer in de vijf jaar herzien. Zo blijft er ruimte om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen of nieuwe onderzoeksinzichten. Ook is er tijd om plannen beter uit te werken. Warmtenet

Collectieve oplossing waarbij warmte van een bron via een buizennetwerk naar gebouwen wordt geleid.

Warmteplan

Document dat beschrijft hoe een wijk van het aardgas afgaat

Warmtepomp

Een alternatief voor de huidige cv-ketel die gebruik maakt van warmte die uit de buitenlucht

Warmtetransitie

Een specifiek onderdeel van de energietransitie. Het gaat over het verduurzamen van het energiegebruik in de gebouwde omgeving. De warmtetransitie gaat over het vinden van een duurzaam alternatief voor het aardgas dat we gebruiken om tapwater te verwarmen

Wijkuitvoeringsplan

Een document waarin staat hoe een wijk, buurt of dorp van het gas afgaat.

Waterstofgas

Gas dat ontstaat door aardgas of water te splitsen; grijze waterstof is niet duurzaam

Zonnepaneel

In een zonnepaneel wordt zonne-energie omgezet in elektriciteit. Zonnepanelen worden ook wel PV-panelen genoemd (Photo Voltaic). Zonnepanelen mogen niet verward worden met zonnecollectoren. Deze werken volgens een ander principe: hierbij wordt water opgewarmd door middel van zonnewarmte. Zonnecellen bestaan uit twee lagen waartussen, onder invloed van zonlicht, elektrische stroom ontstaat. De zonne-energie die op deze manier wordt opgevangen is een vorm van duurzame energie. Het vermogen van zonnecellen wordt uitgedrukt in Watt-piek (WP).

Kenmerk

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

0 Samenvatting 0.1

Inleiding

0.1.1

Milieueffectrapport warmteprogramma gemeente Eindhoven

Met de inwerkingtreding van de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie zijn gemeenten verplicht om vast te leggen hoe zij de gebouwde omgeving aardgasvrij willen maken. De gemeente Eindhoven stelt een warmteprogramma op om richting te geven aan de warmtetransitie. In het warmteprogramma beschrijft de gemeente hoe de stad van aardgas overgaat op duurzamere energie om woningen en gebouwen te verwarmen, te koken en warm tapwater te krijgen. Hierin staan haar plannen voor de komende 10 jaar met als lange termijn doel om in 2050 als gemeente aardgasvrij te zijn. Gemeente Eindhoven selecteert in het warmteprogramma een meest kansrijke warmtetechniek op basis van verschillende factoren, waaronder technische en financiële aspecten. Dit milieueffectrapport ondersteunt de besluitvorming door inzicht te geven in de milieueffecten van vijf onderzochte alternatieven. 0.1.2 Een mer-procedure voor het warmteprogramma Een warmteprogramma wordt na inwerkingtreding van de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (WGIW) een verplicht programma zoals bedoeld in afdeling 3.2 van de Omgevingswet. Volgens artikel 16.36 van de Omgevingswet moet er voor een programma wat een kader vormt voor projecten die genoemd zijn in bijlage V van het omgevingsbesluit een milieueffectrapportage worden opgesteld.

Het warmteprogramma kan een kader zijn voor activiteiten die zijn genoemd in bijlage V van het omgevingsbesluit. Het warmteprogramma van Eindhoven is kaderstellend voor een aantal categorieën die zijn opgenomen in bijlage V van het Omgevingsbesluit. Hieronder vallen in ieder geval categorie B4 (geothermische boringen), categorie J9 (buisleiding voor warmtetransport) en categorie K1 (onttrekken/aanvullen van grondwater). 0.1.3

Koppeling tussen planMER en warmteprogramma

Gedurende het proces van het opstellen van het warmteprogramma heeft het PlanMER inzicht gegeven in de wijze waarop de gemeente met het warmteprogramma haar (milieu)kwaliteiten kan behouden, versterken of toevoegen. De milieueffectrapportage is dan ook nadrukkelijk bedoeld om milieu- en omgevingseffecten mee te nemen tijdens het opstellen van het warmteprogramma. Hiertoe zijn momenten van wisselwerking geweest (zie ook figuur 0.1). Zo zijn bijvoorbeeld de uitkomsten van de effectbeoordeling nog tijdens het proces van het warmteprogramma meegenomen in de overweging voor een aardgasvrije oplossing.

Kenmerk

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

Figuur 0.1 Samenhang proces warmteprogramma en planMER

0.1.4

Uitgangspunten planMER

Het doel van dit planMER is het inzichtelijk maken van de milieueffecten van het warmteprogramma op de leefomgeving. De uitgangspunten van dit planMER zijn als volgt:  Het planMER sluit aan op het abstractieniveau van het warmteprogramma. Vanwege het strategische karakter van het programma en de lange doorkijk kent het warmteprogramma een relatief hoog abstractieniveau. Hierop aansluitend wordt de effectbepaling en effectbeoordeling gedaan op basis van het oordeel van deskundigen: de effectbeoordeling is kwalitatief of semi-kwantitatief van aard. De kwalitatieve inschattingen worden gedaan door deskundigen van TAUW op de betreffende thema’s. Waar mogelijk is dit aangevuld met (ken)getallen om zo tot een semi-kwantitatieve beoordeling te komen. De beoordeling is



gedaan in samenspraak met en gebruikmakend van de expertise van deskundigen van de gemeente Eindhoven Het warmteprogramma kijkt 10 jaar vooruit, dus tot 2035. Het planMER sluit daarop aan

Kenmerk

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

Koeltevraag: door klimaatverandering stijgt de buitentemperatuur. Isoleren (en ventileren) en



de keuze voor bepaalde warmtetechnieken hebben invloed op de vraag en manier van koeling van woningen en gebouwen. Het warmteprogramma van gemeente Eindhoven gaat primair over warmte en beschrijft op hoofdlijnen de aanpak van koelte. De gemeente Eindhoven gaat nog een programma klimaatadaptatie opstellen waar koelte een integraal onderdeel van wordt. Hierin volgen een gedetailleerde analyse van de gevolgen van de extreme hitte in de stad en een uitwerking van de Ladder van Koeling van het Overleg Standaarden Klimaatadaptatie. Daarom is de vraag naar actieve koeling geen onderdeel van dit planMER bij het warmteprogramma. Het gebruik van passieve koeling is wel meegenomen in de beoordeling van het thema hitte Isolatie: het isoleren van woningen is nodig om met warmtetechnieken gebouwen comfortabel warm te krijgen en warmtetechnieken zo efficiënt mogelijk in te zetten. Isolatie is een onderdeel van het warmteprogramma en een uitgangspunt van de Eindhovense strategie. In



maart 2025 heeft stichting W/E adviseurs een studie ten behoeve van het Klimaatplan III 2026-2030 uitgevoerd voor gemeente Eindhoven. Met kentallen en VIVET-data is gerekend aan de benodigde isolatiemaatregelen om de gehele Eindhovense woningvoorraad te isoleren tot energielabel A. Het warmteprogramma verwoordt het streven dat alle woningen en gebouwen in de gemeente op termijn geschikt zijn voor lage temperatuur verwarming. De juiste mate en manier van isoleren verschilt echter per wijktype en (in veel gevallen) zelfs per woning. Dit zal dan ook in uitvoeringsplannen verder uitgewerkt moeten worden. Aanpassingen aan of in de woning zijn daarom geen onderdeel van dit planMER. De gevolgen van isoleren op beschermde diersoorten worden meegenomen in het Soortenmanagementplan van de gemeente. De isolatietechnieken zijn te verschillend per individuele woning en een beoordeling is daarom niet passend bij het abstractieniveau van dit MER en niet meegenomen

0.2

Methodiek van het planMER

Het planMER beschrijft de effecten van de onderzoeksvarianten die optreden als gevolg van de aanleg en het gebruik van de verschillende warmtetechnieken, -bronnen en bijbehorende infrastructuur. De effecten in de aanleg- en gebruiksfase worden separaat besproken. Onderstaande geeft een overzicht van de onderzoeksthema’s die in de MER aan bod komen en de aspecten waarnaar wordt gekeken per thema. Tabel 0.1 Beoordelingskader Thema

Aspect

Indicator

Type onderzoek

Geluid

Cumulatieve geluidshinder

Ernstig gehinderden door geluid

Semi-kwantitatief

Luchtkwaliteit

Stikstofdioxide (NO2)

Uitstoot van stikstofdioxide (NO2)

Semi-kwantitatief

PM10

Uitstoot van fijnstof (PM10)

Semi-kwantitatief

PM2.5

Uitstoot van fijnstof (PM2.5)

Semi-kwantitatief

Kenmerk

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

Thema

Aspect

Indicator

Type onderzoek

Bodem en

Kwaliteit boven- en

De impact biologische, chemische en

Kwalitatief

ondergrond

fysische bodemkwaliteit en de diepere ondergrond en op bodemleven in de leeflaag

Grondwater

De hydrologische en thermische

Semi-kwantitatief

impact op grondwaterkwaliteit en kwantiteit Ondergronds

Inpasbaarheid in de ondergrond

Semi-kwantitatief

Impact op de kwaliteit van het

Kwalitatief

ruimtegebruik Water

Drinkwater in leidingen

drinkwater in nabijgelegen leidingen van benoemde technieken Oppervlaktewater

Thermisch effect en fysieke aantasting

Semi-kwantitatief

op waterleven Groen &

Beschermde soorten

Impact op beschermde soorten

Semi-kwantitatief

Beschermde gebieden –

Impact op

Semi-kwantitatief

Natura 2000

instandhoudingsdoelstellingen van

natuur

Natura2000-gebieden Beschermde gebieden –

Impact op areaal en/of kwaliteit van

Natuurnetwerk Nederland

NNN-gebieden

Semi-kwantitatief

(NNN)

Ruimtelijke

Stadsgroen en

Impact op groene hoofdstructuur van

Kwalitatief

multifunctioneel groen

de stad

Zichtbaarheid en beleving

Verrommeling van de buitenruimte

Kwalitatief

Bovengronds

Totaal benodigd bovengronds

Semi-kwantitatief

ruimtegebruik &

ruimtegebruik & inpasbaarheid in de

inpasbaarheid

openbare ruimte in relatie tot andere

openbare ruimte

stedelijke functies

Archeologische waarden

Aantasting archeologische waarden

Kwalitatief

Cultuurhistorische

Fysieke aantasting en visuele

Kwalitatief

waarden

verstoring van cultuurhistorische

Kwaliteit

Archeologie & cultuurhistorie

waarden Klimaat en

CO2 besparing

Reductie in CO2 uitstoot

Semi-kwantitatief

CO2 uitstoot

CO2 uitstoot in aanlegfase

Semi-kwantitatief

Hulpenergie

Jaarlijkse gWh hulpenergie

Semi-kwantitatief

energie

Kenmerk

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

Thema

Aspect

Circulariteit

Materiaalgebruik

Indicator

Type onderzoek

Hoeveelheid te gebruiken materiaal en

Semi-kwantitatief

zeldzaamheid daarvan Hitte

Effect op hittestress

Impact op de omgevingstemperatuur

Kwalitatief

en gevoelstemperatuur

Voor de effectbeoordeling van de vijf onderzoeksvarianten worden de effecten van de implementatie vergeleken met de referentiesituatie. De referentiesituatie bestaat uit de huidige situatie en de autonome ontwikkeling (HSAO). In de referentiesituatie wordt de huidige situatie van het plangebied en omgeving beschreven en wordt aangegeven wat de zogenaamde autonome ontwikkelingen zijn. Dit zijn de ontwikkelingen die hier de komende 20 à 25 jaar plaats zullen vinden, waar al een besluit over is genomen, zonder dat de voorgenomen activiteit (dus het warmteprogramma) wordt uitgevoerd. Alle ontwikkelingen die te maken hebben met het aardgasvrij maken van de gemeente Eindhoven zijn onderdeel van het warmteprogramma. De referentiesituatie per thema is opgenomen in Bijlage 1. Voor het MER wordt de referentiesituatie aan warmtevoorziening gelijk gesteld aan de huidige situatie met autonome ontwikkelingen die onafhankelijk van het warmteprogramma plaats zullen vinden. Alle ontwikkelingen op het gebied van warmte en aardgasvrij maken, zijn namelijk onderdeel van de voorgenomen activiteit. Er wordt bij de referentiesituatie uitgegaan van de volgende uitgangspunten:  De levering van warmte blijft op het temperatuurniveau van 2020



Alle huidige warmte-infrastructuur blijft behouden (bijvoorbeeld het aardgasnet, bestaande warmtenetten en bestaande warmtepompen) De bestaande gebouwen zullen richting 2050 gemiddeld rond de 20 % energie besparen op



hun warmtevraag Als gevolg van klimaatverandering en daarmee warmere zomers neemt het aircogebruik toe



De effecten zijn met plussen en minnen op een vijfpuntschaal beoordeeld ten opzichte van de referentiesituatie. De tabel hieronder geeft deze schaal weer. Tabel 0.2 Beoordelingsmethodiek Score

Toelichting

Zeer positief effect ten opzichte van de referentiesituatie

Positief effect ten opzichte van de referentiesituatie

Neutraal effect ten opzichte van de referentiesituatie

Negatief effect ten opzichte van de referentiesituatie

Zeer negatief effect ten opzichte van de referentiesituatie

In het planMER worden de onderzoeksvarianten beoordeeld op het gemeentebrede effect. Daarnaast wordt bij de aspecten ondergronds ruimtegebruik (thema bodem en ondergrond), zichtbaarheid en beleving (ruimtelijke kwaliteit) en bovengronds ruimtegebruik en inpasbaarheid in

Kenmerk

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

de openbare ruimte (ruimtelijke kwaliteit) onderscheid gemaakt tussen drie wijktypologieën: drukke wijken, gemiddelde wijken en groene wijken. Deze wijktypologie is opgesteld op basis van de bebouwingsdichtheid, breedte van het straatprofiel, percentage openbaar groen en de aanwezigheid en grootte van tuinen van de verschillende wijktypen. Tot slot wordt in de effectbeoordeling beschreven waar locatiespecifieke milieueffecten spelen (denk aan: Natuurnetwerk Nederland, beschermde dorpsgezichten, emissiezone binnenstad).

0.3

Onderzoeksvarianten

In dit planMER zijn vijf onderzoeksvarianten beoordeeld. Elke onderzoeksvariant bevat een warmtetechniek, -bron en benodigde infrastructuur. Voor de onderzoeksvarianten zijn op dit moment geen specifieke locaties van installaties en tracés van de infrastructuur bekend. 0.3.1

Onderzoeksvariant 1 – lucht-water warmtepomp

Onderzoeksvariant 1 is een lucht-water warmtepomp, die per huis individueel geïnstalleerd wordt. De lucht-waterwarmtepomp maakt met behulp van een binnen- en buitenunit gebruik van warmte uit de lucht als warmtebron.

Figuur 0.2 Schematische weergave van een lucht-water warmtepomp1

0.3.2 Onderzoeksvariant 2 – individuele bodem-water warmtepomp Onderzoeksvariant 2 is een bodem-water warmtepomp. Deze worden per huis geïnstalleerd, en bestaan uit een systeem van een bodemwarmtewisselaar en warmtepomp. Dit wordt ook wel een gesloten bodemenergiesysteem genoemd. In deze variant wordt warmte uit de ondergrond gebruikt als warmtebron.

Bron afbeeldingen onderzoeksvarianten: gemeente Eindhoven

Kenmerk

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

Figuur 0.3 Schematische weergave van een bodem-water warmtepomp

0.3.3 Onderzoeksvariant 3 – warmtenet op geothermie Onderzoeksvariant 3 is een collectief warmtenet met geothermie. Geothermie wordt ook wel aardwarmte genoemd. Het systeem bestaat uit diepe boringen om warm water uit de ondergrond te onttrekken. Dit wordt ook wel een open bodemsysteem genoemd.

Figuur 0.4 Schematische weergave van een warmtenet met geothermie als warmtebron

0.3.4

Onderzoeksvariant 4 – warmtenet op aquathermie

Onderzoeksvariant 4 is een warmtenet met aquathermie en een WKO als back-up. Aquathermie is het verwarmen van gebouwen door het gebruik van warmte uit water. In het geval van Eindhoven kan dit oppervlaktewater of afvalwater zijn.

Kenmerk

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

Figuur 0.5 Schematische weergave van een warmtenet met aquathermie als warmtebron met een WKO

0.3.5

Onderzoeksvariant 5 – warmtenet met centrale lucht-water warmtepomp

Onderzoeksvariant 5 is een buurtwarmtenet met een centrale lucht-water warmtepomp. Deze lucht-water warmtepomp maakt gebruikt van de warmte in de lucht als warmtebron. De techniek is vergelijkbaar met een individuele warmtepomp maar dan op een grotere schaal. De warmte wordt via een net naar woningen getransporteerd.

Kenmerk

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

Figuur 0.6 Schematische weergave van een warmtenet met centrale luchtwarmtepomp als warmtebron

0.4

Effectbeoordeling per onderzoeksvariant

De milieueffecten van de vijf onderzoeksvarianten zijn beschreven en beoordeeld per aspect voor zowel de aanleg- en gebruiksfase. Waar relevant, is de beoordeling uitgesplitst voor verschillende wijktypologieën. De beoordeling vindt plaats ten opzichte van de referentiesituatie. Een (zeer) positieve of (zeer) negatieve score op één thema is niet te vergelijken met een (zeer) positieve of (zeer) negatieve score op een ander thema. De scores van de thema’s staan op zichzelf. Daarnaast houden onderstaande scores geen rekening met mitigerende maatregelen. Deze mitigerende maatregelen kunnen een positief effect hebben ten opzichte van de hieronder weergegeven score en worden uiteengezet in paragraaf 0.5. De samenvatting van de beoordeling is in onderstaande tabel weergegeven.

Tabel 0.3 Samenvatting van de beoordeling Thema

Geluid

Aspect

Fase

Cumulatieve

Aanlegfa

geluidshinde

Gebruiks fase

Wijktype

5. Warmtenet met

Lucht-

Bodem-

Warmte

Warmtenet

centrale lucht-

water

net met

met

water warmtepomp

warmte

geother

aquathermie

pomp

mie

0/-

Kenmerk

Thema

Luchtkwa

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

Aspect

Stikstofoxide

liteit

Fase

Wijktype

Aanlegfa

5. Warmtenet met

Lucht-

Bodem-

Warmte

Warmtenet

centrale lucht-

water

net met

met

water warmtepomp

warmte

geother

aquathermie

pomp

mie

-/--

- -/ +

se Gebruiks fase PM10

Aanlegfa se Gebruiks fase

PM2,5

Aanlegfa se Gebruiks fase

Bodem

Kwaliteit

Aanlegfa

boven- en

ondergro

ondergrond

Gebruiks fase

nd Grondwater

Aanlegfa se Gebruiks fase

Ondergrond

Drukke

wijken

ruimtegebrui

Gemidde

lde wijken Groene wijken

Water

Drinkwater

Aanlegfa

in leidingen

se Gebruiks fase

Oppervlakte

Aanlegfa

water

se Gebruiks fase

Groen &

Beschermde

Aanlegfa

natuur

soorten

Kenmerk

Thema

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

Aspect

Fase

Wijktype

Gebruiks

5. Warmtenet met

Lucht-

Bodem-

Warmte

Warmtenet

centrale lucht-

water

net met

met

water warmtepomp

warmte

geother

aquathermie

pomp

mie

- -

0/-

-/--

-/- -

0/-

-/- -

- /- -

n.v.t.

-/- -

-/--

- /- -

-/- -

-/--

-/- -

-/--

- /- -

-/- -

-/--

fase Beschermde

Aanlegfa

gebieden

Natura2000

Gebruiks fase

Beschermde

Aanlegfa

gebieden

Natuurnetwe

Gebruiks

fase

Nederland (NNN) Stadsgroen

Aanlegfa

multifunction

Gebruiks

eel groen

fase

Ruimtelijk

Zichtbaarhei

Drukke

e kwaliteit

d en

wijken

beleving

Gemidde lde wijken Groene wijken

Bovengrond

Drukke

wijken

ruimtegebrui

Gemidde

k en

lde

inpasbaarhe

wijken

id openbare

Groene

ruimte

wijken

Archeolo

Archeologis

Aanlegfa

gie en

che

cultuurhis

waarden

Gebruiks

torie

fase Cultuurhistor

Aanlegfa

ische

waarden

Gebruiks fase

Kenmerk

Thema

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

Aspect

Fase

Klimaat

CO2-

Aanlegfa

besparing

energie

Wijktype

Gebruiks

5. Warmtenet met

Lucht-

Bodem-

Warmte

Warmtenet

centrale lucht-

water

net met

met

water warmtepomp

warmte

geother

aquathermie

pomp

mie

n.v.t.

0/-

n.v.t.

fase CO2-uitstoot

Aanlegfa

materialen

en materieel

Gebruiks fase

Hulpenergie

Aanlegfa se Gebruiks fase

Circularit

Materiaalge

Aanlegfa

eit

bruik

se Gebruiks fase

Hitte

Hittestress

Aanlegfa se Gebruiks fase

De verschillende onderzoeksvarianten hebben ongeveer evenveel (zeer) positieve effecten, die betrekking hebben op dezelfde thema’s en aspecten (luchtkwaliteit, CO2-besparing, hulpenergie en materiaalgebruik). Onderzoeksvariant 2, de bodem-water warmtepomp, heeft daarnaast een positief effect op hittestress. De collectieve systemen, onderzoeksvarianten 3, 4 en 5, hebben meer (zeer) negatieve effecten dan de individuele systemen. Hierbij heeft onderzoeksvariant 3 de meeste zeer negatieve effecten. De individuele systemen, onderzoeksvarianten 1 en 2, hebben een neutraal effect op veel aspecten. De meeste zeer negatieve effecten van de onderzoeksvarianten treden op bij de thema’s bodem en ondergrond, natuur, ruimtelijke kwaliteit en archeologie en cultuurhistorische waarden. Hieronder volgt een beknopte samenvatting van de milieueffecten per thema. Geluid De collectieve systemen, onderzoeksvarianten 3, 4 en 5, en de bodem-water warmtepomp (variant 2) hebben een negatief (-) effect op geluid in de aanlegfase, omdat voor de aanleg van deze varianten geluidsintensieve werkzaamheden, zoals boren en graven, nodig zijn. Daarentegen kan grootschalig gebruik van individuele lucht-water warmtepompen (variant 1) voor

Kenmerk

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

geluidshinder zorgen in de gebruiksfase, wat in de drukke en gemiddelde wijken een negatief effect (-) heeft. Luchtkwaliteit Bij de aanleg van de onderzoeksvarianten wordt stikstof en fijnstof uitgestoten, waardoor allen een negatief effect (-) hebben op de indicatoren van luchtkwaliteit en bij onderzoeksvariant 3, warmtenet met geothermie, is dit zelfs een zeer negatief effect (--). Dit komt door de werkzaamheden op grotere diepte en intensieve werkzaamheden. Alle onderzoeksvarianten hebben in de gebruiksfase een zeer positief effect voor de indicatoren van luchtkwaliteit, omdat de gebruikte warmtetechnieken geen stikstof en fijnstof uitstoten tijdens het gebruik. Bodem en ondergrond Onderzoeksvariant 1 heeft geen ondergrondse component en er zijn geen ondergrondse werkzaamheden nodig in de aanlegfase. Deze variant heeft daarom een neutraal effect (0) op de aspecten van het thema bodem- en ondergrond. Wat betreft de kwaliteit van de boven- en ondergrond, zorgt de aanleg van de andere onderzoeksvarianten voor aantasting van de bovenste lagen van de bodem en voor aantasting van de biologische bodemkwaliteit. Bij het plaatsen van boringen kunnen bodem en ondergrond verontreinigd raken indien onzorgvuldig gehandeld wordt. De aanleg van deze varianten heeft daarom een zeer negatief (--) effect.

Daarnaast kan het gebruik van deze varianten leiden tot opwarming van de bovenste lagen van de bodem. Bij varianten 2 en 3 is er bovendien risico op lekkages van verontreinigingen of chemische toevoegingen, wat de bodemkwaliteit kan aantasten. Onderzoeksvarianten 2 en 3 hebben daarom een zeer negatief effect ten opzichte van de referentiesituatie. Onderzoeksvarianten 4 en 5 hebben een negatief (-) effect ten opzichte van de referentiesituatie. Wat betreft de grondwaterkwaliteit, kan de aanleg van onderzoeksvarianten 2, 3, 4 en 5 zorgen voor doorboring van waterscheidende lagen, waardoor grondwaterverontreinigingen mogelijk kunnen verspreiden. Daarnaast kunnen de gebruikte stoffen tijdens boringen zorgen voor verslechtering van de grondwaterkwaliteit. Mogelijke lekkages van koudemiddel en warmte tijdens het gebruik hebben een negatieve impact op de grondwaterkwaliteit. Onderzoeksvarianten 2 en 3 hebben een zeer negatief (--) effect tijdens zowel aanleg- als gebruik, en onderzoeksvarianten 4 en 5 een negatief (-) effect ten opzichte van de referentiesituatie. Wat betreft het ondergronds ruimtegebruik, hebben de collectieve systemen, onderzoeksvarianten 3, 4 en 5, een negatief (-) effect ten opzichte van de referentiesituatie vanwege de grootte van de ondergrondse systemen.

In de drukke wijken is dit effect zeer negatief (--) en in de gemiddelde wijken negatief (-) ten opzichte van de referentiesituatie. In groene wijken is het effect neutraal (0). Water Onderzoeksvariant 1, de lucht-water warmtepomp, heeft geen invloed op de kwaliteit van drinkwater in leidingen. Ook de bodem-water warmtepomp heeft in de aanlegfase geen (0) effect

Kenmerk

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

op drinkwater in leidingen. De collectieve systemen kunnen een negatief (-) effect hebben omdat het risico op graafschade aanwezig is. Het gebruik van de bodem-water warmtepomp en de collectieve systemen met een warmtenet hebben een negatief (-) effect in de gebruiksfase, omdat er bij mogelijke lekkages warmte weg kan lekken met opwarming van drinkwaterleidingen als gevolg. De aanleg van onderzoeksvariant 4, het warmtenet met aquathermie, kan zorgen voor tijdelijk lokaal negatief (-) effect op de kwaliteit van oppervlaktewater. Indien gebruik wordt gemaakt van TEO (thermische energie uit oppervlaktewater), leidt dit tot een verbetering van de fysische chemie maar een afname van de biologische kwaliteit van het oppervlaktewater tijdens het gebruik. TEO heeft daarom een zeer negatief (--) effect in de gebruiksfase. Het effect van TEA (thermische energie uit afvalwater) is positief (+). De andere onderzoeksvarianten hebben geen effect op het oppervlaktewater. Groen & natuur De aanleg van de onderzoeksvarianten kan tot tijdelijke verstorende effecten leiden, zoals verstoringen door geluid, menselijke aanwezigheid of inzet van materieel. De onderzoeksvarianten hebben daarom een negatief effect ten opzichte van de referentiesituatie.

De onderzoeksvarianten 1, 3, 4 en 5 kunnen zorgen voor een afname van verblijfplaatsen/leefgebied ter plaatse van de nieuwe installaties, zoals de centrale lucht-water warmtepomp, en warmteoverdrachtstations. Dit kan mogelijk een zeer negatief (--) effect hebben. De collectieve systemen, onderzoeksvarianten 3, 4 en 5 hebben een mogelijk negatief (-) effect op beschermde Natura2000 gebieden. De aanleg kan voor een tijdelijke toename in stikstofdepositie in deze gebieden zorgen. De kans hierop is het grootst bij het warmtenet met geothermie, onderzoeksvariant 3. In de gebruiksfase zijn er echter geen effecten te verwachten op Natura2000 gebieden bij alle onderzoeksvarianten. De individuele systemen, onderzoeksvariant 1 en 2, hebben geen (0) effect op de beschermde gebieden uit het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Voor onderzoeksvarianten 3, 4 en 5 is niet uit te sluiten dat binnen het NNN wordt gebouwd, waardoor deze varianten tijdens de aanleg een tijdelijk negatief (-) effect hebben. Ook in het gebruik zijn door de mogelijke plaatsing van installaties binnen het NNN negatieve (-) effecten door een afname in oppervlak niet uit te sluiten. Wat betreft stadsgroen en multifunctioneel groen, hebben de individuele systemen geen (0) effect. De aanleg van de collectieve systemen kan ten koste gaan van groen, en heeft daarom een negatief (-) effect.

Het gebruik van onderzoeksvariant 3 en 5 hebben een zeer negatief (--) effect op het stadsgroen en multifunctioneel groen, omdat er centrale installaties en/of warmteoverdrachtstations geplaatst worden, en mogelijk geen bomen teruggeplaatst kunnen worden. Voor onderzoeksvariant 4 leidt dit tot een negatief (-) effect.

Kenmerk

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

Ruimtelijke kwaliteit Onderzoeksvariant 1, 3, 4 en 5 zijn in het straatbeeld zichtbaar omdat er bovengronds elementen toegevoegd worden. De buitenunits van onderzoeksvariant 1 zullen niet altijd bij de stijl van de wijk passen. Daarnaast moeten er mogelijk bomen gekapt worden voor de collectieve systemen. Met name in de drukke wijken is er weinig ruimte dit goed in te passen, waardoor het mogelijk tot verrommeling van de buitenruimte zorgt. Hier hebben de onderzoeksvarianten een zeer negatief (-) effect. In de gemiddelde en groene wijken is dit effect meer beperkt: negatief/tot zeer negatief (/--) in gemiddelde wijken en neutraal tot negatief (0/-) in groene wijken. Onderzoeksvarianten 3, 4 en 5 hebben een groot bovengronds ruimtegebruik vanwege bovengrondse installaties, zoals warmteoverdrachtstations, WKO en centrale lucht-water warmtepomp. Onderzoeksvarianten 3 en 5 hebben voor alle wijktypologieën een zeer negatief (-)effect. Onderzoeksvariant 4 heeft een net iets kleiner bovengronds ruimtegebruik, en heeft daarom een zeer negatief (--) in drukke wijken, maar negatief tot zeer negatief (-/--) in gemiddelde wijken en negatief (-) in groen wijken. Onderzoeksvarianten 1 en 2 hebben een neutraal (0) effect op het bovengronds ruimtegebruik en de inpasbaarheid.

Onderzoeksvariant 1 heeft een klein ruimtegebruik op private grond, en onderzoeksvariant 2 heeft geen bovengronds ruimtegebruik. Er zijn geen hierdoor geen effecten op openbaar terrein en er is geen effect op andere stedelijke functies. Archeologie en cultuurhistorie Voor de aanleg van de onderzoeksvarianten 2, 3, 4 en 5 zijn ondergrondse ingrepen nodig. Hierdoor zijn effecten op gemeentelijke archeologische monumenten en archeologisch waardevolle terreinen niet uit te sluiten. Deze varianten hebben daarom in de aanlegfase een zeer negatief (--) effect ten opzichte van de referentiesituatie. De aanleg van de onderzoeksvarianten kan tot fysieke verstoring van cultuurhistorische waarden leiden door aantasting van monumenten, funderingen, of planten. In de gebruiksfase kunnen de systemen tot visuele verstoring leiden doordat er bijvoorbeeld bovengronds elementen zichtbaar zijn of indirect via fysieke verstoringen in de ondergrond. De onderzoeksvarianten hebben daarom zowel tijdens de aanleg- als gebruiksfase een negatief tot zeer negatief (-/--) effect ten opzichte van de referentiesituatie. Klimaat en energie Het gebruik van alle onderzoeksvarianten heeft een zeer positief (++) effect op CO2-besparing, omdat de onderzoeksvarianten significant minder CO2 uitstoten dan een CV-ketel.

Voor de aanleg van de onderzoeksvarianten is materiaal en materieel nodig, zoals metalen en koudemiddel. Voor individuele installaties is relatief meer materiaal nodig dan voor de collectieve systemen. Onderzoeksvarianten 1 en 2 hebben een negatief (-) effect, onderzoeksvarianten 3, 4 en 5 een neutraal tot negatief (0/-) effect. Ook in de gebruiksfase wordt koudemiddel gebruikt en er is daarnaast materiaal nodig voor onderhoud en vervanging, waardoor de onderzoeksvarianten een negatief (-) effect hebben ten opzichte van de referentiesituatie.

Kenmerk

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

De systemen van de onderzoeksvarianten hebben energie nodig om de warmtebronnen te laten werken. De onderzoeksvarianten gebruiken minder hulpenergie dan een CV-ketel, dus hebben de varianten een zeer positief effect (++) ten opzichte van de referentiesituatie. Circulariteit Alle onderzoeksvarianten hebben een negatief of zeer negatief (-/--) effect ten opzichte van de referentiesituatie tijdens de aanlegfase, omdat er nieuwe systemen aangelegd moeten worden waarvoor materiaal nodig is. Onderzoeksvarianten 1, 2 en 5 hebben een zeer negatief (--) effect omdat hier relatief veel en schaarse materialen (koper en zeldzame metalen) voor nodig zijn. Omdat de levensduur van de onderzoeksvarianten langer is dan systemen met CV-ketel, hebben alle onderzoeksvarianten in de gebruiksfase een positief (+) effect ten opzichte van de referentiesituatie. Hitte De aanleg van de onderzoeksvarianten heeft geen invloed op het thema hitte. De bodem-water warmtepomp heeft een positief (+) effect in de gebruiksfase, omdat deze variant de mogelijkheid biedt tot passieve koeling en daarmee mogelijk minder airco’s gebruikt worden. Onderzoeksvarianten 3 en 4 hebben deze mogelijkheid ook, maar dit positieve effect wordt tenietgedaan door een mogelijke stijging van de omgevingstemperatuur door toename van verstening. Deze varianten hebben een neutraal (0) effect.

Onderzoeksvariant 5 leidt door de bouw van centrale installaties mogelijk ook tot extra verstening van de buitenruimte, en heeft daarom een negatief (-) effect op hittestress ten opzichte van de referentiesituatie. 0.4.1 Effectbeoordeling locatiespecifiek Geluid, luchtkwaliteit en klimaat en energie Vanaf 2030 geldt er een zero-emissiezone voor alle voertuigen in het centrum van Eindhoven. Daarnaast heeft de gemeente een routekaart Schoon en Emissieloos Bouwen opgesteld, waarmee ze inzet op zoveel mogelijk emissieloos werken. Dit zou betekenen dat er in 2035, het richtjaar van het warmteprogramma, er bij de aanleg van de warmtetechnieken enkel elektrische voertuigen en gereedschappen gebruikt mogen worden. Daarnaast moeten ook de lichte werktuigen elektrisch zijn. Elektrisch materieel is stiller dan materieel aangedreven door verbrandingsmotoren en stoot daarnaast geen stikstofdioxide, PM10, PM2,5 of CO2 uit. In de gebieden waar volledig of grotendeels elektrisch wordt gewerkt volgens de routekaart, is het effect van de onderzoeksvarianten op de thema’s geluid en luchtkwaliteit en het aspect CO2 -uitstoot materieel en materialen daarmee beperkt. Kwaliteit boven- en ondergrond Het Masterplan Bodemenergie van de gemeente Eindhoven bevat beleidsregels voor bodemenergiesystemen in het centrumgebied van Eindhoven.

De gemeente wil hiermee voorkomen dat grondwaterverontreinigingen zich verspreiden tot in de strategische drinkwatervoorraad. Hiermee worden de effecten van de onderzoeksvarianten 2 (aanleg- en gebruiksfase) en 4 (aanlegfase) enigszins beperkt. Grondwater

Kenmerk

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

De waterwingebieden Welschap en Aalsterweg liggen in de gemeente Eindhoven. De overige liggen in de naburige gemeenten. Het provinciaal beleid is gericht op de bescherming van deze gebieden, met onder andere boringsvrije zones rondom de winningen. Voor deze gebieden gelden restricties wat wel en niet mag in de omgeving, zoals de diepte van boringen. Dit beperkt de effecten van onderzoeksvarianten 2 en 4 gedurende de aanlegfase. Beschermde gebieden Natura2000 Drie Natura 2000 gebieden liggen binnen 3 km van de gemeente Eindhoven (Figuur 4.5). Het gaat om Kempenland-West, Leenderbos, Groote Heide & De Plateaux en Strabrechtse Heide & Beuven. De depositie van stikstof is het hoogst binnen 500 meter van de bron. Aangezien de beschermde Natura 2000-gebieden op grotere afstand van de gemeente liggen, blijven de effecten naar verwachting beperkt. Stadsgroen en multifunctioneel groen In Eindhoven liggen drie groene wiggen (Genneper parken, De Karpen en Brainport Park). Dit zijn grote gebieden met een monumentaal groen karakter en hoge intensiteiten van recreatieve functies. Deze groene wiggen en de groene dooradering van de stad maken deel uit van de groene hoofdstructuur van Eindhoven, zoals beschreven in het groenbeleidsplan Eindhoven 20162026.

Werkzaamheden voor de aanleg van centrale installaties of een warmtenet kunnen ervoor zorgen dat de het groen van deze groene wiggen of groene dooradering aangetast wordt of minder herkenbaar wordt, en kunnen daardoor een negatief effect hebben op de groene hoofdstructuur van Eindhoven. Archeologie In de gemeente liggen drie gemeentelijke archeologische monumenten die op grond van de criteria gaafheid, conservering en wetenschappelijke en cultuurhistorische waarde zijn aangewezen als behoudenswaardig. Deze monumenten, Marienhage, Kasteel van Eindhoven en Catharinakerk, zijn gelegen in het centrum van de stad. Daarnaast zijn er 25 terreinen van hoge archeologische waarde. Dit zijn de stadskern Eindhoven, een aantal kastelen, (omgrachte) hoeven, landhuizen en watermolens, en een aantal vastgestelde vindplaatsen. Het grootste terrein, de Stadskern Eindhoven, en Marienhage liggen binnen het centrum. Andere terreinen van hoge archeologisch waarde liggen verspreid over de stadsdelen. Ingrepen in en rondom de bodem van deze monumenten en terreinen van hoge archeologische waarde hebben een zeer negatief effect op de archeologische waarden. Cultuurhistorie De gemeente Eindhoven kent 153 inschrijvingen in het Rijksmonumentenregister. Naast de Rijksmonumenten kent de gemeente nog 557 gemeentelijke monumenten en 302 cultuurhistorisch waardevolle objecten.

Het grootste deel van de monumenten ligt in de binnenstad en in de directe schil daaromheen. Dit geldt voor zowel de Rijksmonumenten, de gemeentelijke monumenten als de cultuurhistorische panden. Daarnaast heeft de gemeente vijf beschermde stadsgezichten, waarvan vier gelegen in het centrum van Eindhoven. Dit zijn Philipsdorp, Villapark Tongelre, Villapark Den Elzent en het Witte Dorp. Het vijfde beschermde

Kenmerk

R002-1299075BLG-V01-agv-NL

stadsgezicht is Riel. Daarnaast liggen er historische landschapsstructuren en middeleeuwse stratenpatronen verspreid door de stad. Met name in gebieden met veel elementen van hoge cultuurhistorische waarde, zoals het centrum, is het effect van de warmtetechnieken zeer negatief. Hitte Met name buurten binnen de ring van Eindhoven en net daaromheen zijn relatief warm. De temperatuur kan hier al dermate hoog oplopen dat het zeer onwenselijk is dat warmtetechnieken tot een verdere toename van de temperatuur leiden. Geen van de onderzoeksvarianten leidt tot een (significante) toename van de omgevings- en gevoelstemperatuur, waardoor dit niet aan de orde is.

0.5

Mitigerende maatregelen en aanbevelingen voor het vervolg

0.5.1 Mitigerende maatregelen Het planMER beschrijft voor alle thema’s mitigerende maatregelen om (potentiële) negatieve effecten van de onderzoeksvarianten te voorkomen. De belangrijkste worden hieronder genoemd. Geluid  Onderzoeksvariant 1: individuele lucht-water warmtepomp o



Denk na over de plaatsing van buitenunits, maak gebruik van ultra-lownoise units, isoleer de buitenunit of plaats een geluidwerende kap. Het wordt aanbevolen om aanvullende geluidsvoorschriften, gericht op akoestisch ontkoppelen, op te nemen in het omgevingsplan voor het plaatsen van buitenunits op daken en aan gevels. Aanbevolen wordt om te sturen op de aanschaf van warmtepompen met betere geluidstechnische specificaties (geluidsvermogen, geen tonaal geluid, stille nachtmodus)

door een aantrekkelijke collectieve inkoopactie te organiseren Onderzoeksvarianten 2 – bodem-water warmtepomp, 3 – warmtenet met geothermie, 4 – warmtenet met aquathermie en 5 – warmtenet met centrale lucht-water warmtepomp o o

Gebruik elektrisch materieel Beperk werkzaamheden tot overdag en werkdagen. Scherp de regels uit het Bkl lokaal aan via het gemeentelijk omgevingsplan

Luchtkwaliteit  Gebruik elektrisch materieel 

Maak gebruik van voertuigen met klasse V

Bodem en ondergrond 



Kwaliteit boven- en ondergrond o Stel eisen op aanvullend aan het verplichte BRL SIKB protocol voor mechanisch boren en zet in op handhaving van de naleving van protocollen o Concentreer leidingen onder bestaande infrastructuur o Pas extra isolatie toe in het ontwerp Grondwater

Kenmerk



R002-1299075BLG-V01-agv-NL

Voer werkzaamheden uit conform BRL2100 / BRL 11000 en zet in op handhaving van

o o

naleving van de protocollen Pas extra isolatie toe Combineer bemalingen voor aan- en afvoerleidingen met andere werkzaamheden

Maken van een 4D ondergrondse ruimtelijke planning op wijkniveau

Ondergronds ruimtegebruik o Herinrichten en optimaliseren van het ruimtegebruik in de bestaande ondergrondse infrastructuur

Water 



Drinkwater in leidingen o Leg warmteleidingen aan met goede isolatiewaarden en monitor leidingen om lekkages te voorkomen en vast te stellen o Voorkom graafschade door (aanwezigheid van) leidingen te controleren o Voer de aanleg uit conform de BRL-richtlijn en zet in op handhaving Oppervlaktewater o

Het onttrekkingsdebiet van de TEO-installatie moet per maand minder dan tien procent van het watervolume van het waterlichaam zijn, of minder dan tien procent van de maatgevende lage afvoer van een stromend waterlichaam

Lozingsperiode: In de periode het voorjaar wanneer de temperatuur ongeveer tussen de 10 °C en 15 °C ligt, mag maximaal met een temperatuurverschil van 2 °C ten opzichte van de achtergrondtemperatuur geloosd worden, omdat negatieve effecten op

opkomende waterplanten dan vermeden worden Planning werkzaamheden: werkzaamheden uitvoeren buiten gevoelige perioden van soorten (okt, nov, dec)

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15892092/1