Document · PDF

Bijlage 2 - Het accountantsverslag 2023

Raadsvergadering 2 juli 2024, gemeente EindhovenBij agendapunt: Raadsvoorstel Jaarstukken 202313.415 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

Accountantsverslag 2023 Gemeente Eindhoven, 29 mei 2024

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024 Deloitte Accountants B.V. Flight Forum 1 5657 DA Eindhoven Postbus 376 5600 AJ Eindhoven Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente Eindhoven Postbus 90150 5600 RB EINDHOVEN Onderwerp Accountantsverslag 2023 Datum 29 mei 2024 Ons kenmerk 240541AC0B/IP Behandeld door drs. J.J. Zuidema RA 06 5261 5738 JZuidema@deloitte.nl

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2023 van de gemeente Eindhoven. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2023 van de gemeente Eindhoven. De jaarrekening 2023 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Eindhoven. Wij hebben op 29 mei 2024 een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld van deze jaarrekening. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging en het met uw auditcommissie afgestemde auditplan, beiden gedateerd d.d. 15 september 2023. Wij hebben het concept van dit accountantsverslag besproken met het college, uw portefeuillehouder financiën, de directie, en de betrokken medewerkers van de sector Control. Graag lichten wij dit rapport ook toe aan de gemeenteraad en de auditcommissie tijdens de raadsbijeenkomsten op 4 en 11 juni 2024. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V.

D. Leus RA 06 5261 5083 DLeus@deloitte.nl

drs. J.J. Zuidema RA

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

Inhoudsopgave Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

•

Kernboodschap jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

•

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Bevindingen jaarrekening

•

De financiële positie van uw gemeente

•

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne beheersing

•

Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

Bijlagen

•

Bijlage A - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

•

Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2023

•

Bijlage C - Bevindingen bijlage Bereikbaarheidsakkoord 2023

•

Bijlage D - Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2023

240541AC0B/IP/3

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2023

240541AC0B/IP/4

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole De basis voor onze controle is het auditplan 2023 dat met de auditcommissie is besproken. In dit accountantsverslag geven wij u inzicht in de belangrijkste bevindingen bij de jaarrekening en de (ontwikkeling van de) interne beheersing van de gemeente Eindhoven. Wij hebben tijdens onze jaarrekeningcontrole de rekeningsaldi en transactiestromen samenhangend met de balans en het overzicht van baten en lasten gecontroleerd. In deze kernboodschappen koppelen wij ons overall beeld terug van deze controle en geven wij beknopt een managementsamenvatting voor de gemeente Eindhoven. In het hoofdstuk ‘Bevindingen jaarrekeningcontrole 2023’ hebben wij onze bevindingen meer in detail toegelicht, evenals onze adviezen voor de verdere doorontwikkeling van de organisatie in 2024. Onderwerp

Boodschap

Overall beeld opstel- en controleproces jaarrekening 2023:

Wij hebben de jaarrekeningcontrole 2023 van de gemeente Eindhoven uitgevoerd en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt bij het getrouwe beeld van de jaarrekening. Het opstel- en controleproces is op een vergelijkbare wijze verlopen als over 2022, wat opnieuw heeft geresulteerd in een gestroomlijnd proces en tijdig afgeronde jaarrekeningcontrole. Dit is het resultaat van de toewijding aan en inspanningen van alle betrokken afdelingen en het commitment aan de planning.

Soepel proces met verdere verbetering kwaliteit opstel- en controledossier.

De controle van zowel de grondexploitatie als het Wmo/Jeugd - de qua aard, omvang en complexiteit belangrijkste onderdelen van de jaarrekeningcontrole – is goed en volgens planning verlopen: • Voor de grondexploitatie hebben wij op basis van de ons overlegde onderbouwingen en berekeningen geconcludeerd dat de waardering van het onderhanden werk ultimo 2023 juist is. • Bij de controle van Wmo/Jeugd hebben wij mede op basis van de dossiervorming op cliëntniveau c.q. niveau van zorgverlener vastgesteld dat de in de jaarrekening verantwoorde lasten getrouw zijn weergegeven.

Aandachtspunten zijn de voorspellende waarde van de begroting, de kwaliteit van de verslaggeving, en de adequate opvolging van bevindingen uit de interne controle.

Uiteraard zijn er altijd zaken die (nog) beter kunnen, die wij hier beknopt en in het vervolg van dit accountantsverslag meer in detail toelichten: •

Voorspellende waarde van uw begroting: De absolute afwijking van de lasten, baten en het saldo ten opzichte van de begroting is kleiner in vergelijking met 2022 maar vooral voor de lasten nog steeds fors. Naar onze mening moet het mogelijk zijn een nog nauwkeurige raming en tussentijdse verwachting op te stellen.

•

Kwaliteit verslaggeving: Verschillen tussen de begrote en werkelijke baten en lasten zijn in de programmaverantwoording cijfermatig voldoende verklaard. De kwaliteit en transparantie van de jaarstukken is verder te verbeteren door hieraan bij majeure afwijkingen (> EUR 1 miljoen) een oorzaakanalyse aan toe te voegen die antwoord geeft op de vragen waardoor de afwijking is ontstaan en waarom deze al dan niet eerder was te voorzien. Deze analyses dragen ook bij aan de verdere ontwikkeling van het voorspellende vermogen en realiteitsgehalte van de begroting en tussentijdse informatievoorziening. Uit de beantwoording van onze vragen naar aanleiding van de initiële beoordeling van de jaarstukken blijkt dat de betreffende informatie binnen de organisatie wel bekend c.q. voorhanden is; De uitdaging van het college en de organisatie voor de jaarrekening 2024 is om deze kennis en inzichten zodanig te verzamelen en bundelen dat hiermee de toelichtingen en analyses de gewenste kwaliteitsimpuls krijgen.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 2023 Bijlagen

240541AC0B/IP/5

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2023

240541AC0B/IP/6

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid

Rechtmatigheid

Welke verbeteringen zien wij?

Welke aandachtspunten zien wij?

•

Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld van de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording van het college.

•

De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt afgerond € 13 miljoen respectievelijk € 39 miljoen.

•

Wij hebben tijdens onze controle van de WNT geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd die de materialiteitsgrens conform het controleprotocol WNT te boven gaan.

•

Het college heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording geen fouten gerapporteerd groter dan de verantwoordingsgrens. In de paragraaf bedrijfsvoering zijn zodoende ook geen bevindingen groter dan de rapporteringstolerantie toegelicht door het college.

•

De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt afgerond € 13 miljoen respectievelijk € 0,5 miljoen.

•

Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van zowel de SiSa-bijlage als bijlage Bereikbaarheidsakkoord, die als bijlagen bij de jaarstukken zijn opgenomen. In Bijlage B Bevindingen controle SiSa-bijlage 2023 en Bijlage C - Bevindingen bijlage Bereikbaarheidsakkoord 2023 zijn de voorgeschreven tabellen met fouten en onzekerheden opgenomen.

•

Het opstel- en controleproces is op een vergelijkbare wijze verlopen als over 2022. Naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole 2022 was er ook geen aanleiding om belangrijke aanpassingen in het opstel- en controleproces door te voeren. Het bestaande proces heeft opnieuw geresulteerd in een voldoende gestroomlijnde en tijdig afgeronde jaarrekeningcontrole. Wel constateren wij dat door de personele wisselingen bij betrokken afdelingen op onderdelen sprake was van meer vragen vanuit onze controle en een langere doorlooptijd in de beantwoording ervan. De verwachting is dat het proces ook op dit punt volgend jaar verder gestroomlijnd is nu deze medewerkers een jaarrekeningproces hebben meegedraaid.

•

Het proces voor de periodieke actualisatie en herijking van het prijzenboek voor de grondexploitatie is in 2023 opnieuw ingericht en verder gestructureerd, en extern getoetst. Hiermee is sprake van een toekomstbestendig proces voor de onderbouwing van de bij de actualisatie van de grondexploitatieberekeningen te hanteren prijzen.

•

Om de kosten van Wmo/Jeugd nauwkeuriger naar de toekomst in te kunnen schatten, heeft gemeente Eindhoven de afgelopen jaren geïnvesteerd in data gedreven prognoses waarmee de organisatie op basis van de zichtbare en verwachte ontwikkelingen een verwachting van de kosten opbouwt. Vanwege de (toenemende) druk op de financiële positie van zorgaanbieders en het tekort aan zorgpersoneel om aan alle zorgvraag te kunnen voldoen, behoeft dit onderwerp blijvende aandacht van de organisatie. Bij Wmo/Jeugd lichten wij dit meer in detail toe.

•

De verantwoording over en interne controle van de SiSa-bijlage is van een gedegen kwaliteitsniveau. Ondanks een sterke toename van het aantal regelingen is het controleproces soepel verlopen.

•

De gemeente Eindhoven besteedt op een goede manier aandacht aan de thema’s fraude en integriteit, en treedt daarover tijdig met ons in contact.

•

Ondanks het feit dat de verantwoording over en interne controle van de SiSa-bijlage van een goed niveau is, vragen wij blijvende aandacht van de organisatie voor dit onderwerp. De afgelopen jaren zien wij namelijk dat niet alleen het aantal regelingen toeneemt maar ook dat de complexiteit van de wet- en regelgeving (zoals de wijze van (co)financiering) toeneemt. Wij bevelen daarom aan dit proces blijvend te evalueren en ook van voldoende capaciteit te blijven voorzien zodat de kwaliteit van de interne controle en de bijhorende dossiervorming geborgd blijven.

•

Bij de interne controle op de Europese aanbestedingsregels resp. de inkopen is een (mogelijke) fout geconstateerd. In het ene geval is door de interne controle geconcludeerd dat een overeenkomst mogelijk ten onrechte niet Europees is aanbesteed. Bij het andere geval is geconstateerd dat een factuur die deels betrekking heeft op 2022 en deels op 2023, ten onrechte geheel ten laste van 2023 is verantwoord (in de jaarrekening 2022 is geen verplichting opgenomen voor het deel van de factuur dat betrekking heeft op 2022). In beide gevallen ontbrak het in eerste instantie aan een adequate oorzaakanalyse (waardoor is de fout ontstaan?) en is ook ten onrechte geen verder onderzoek gedaan om de (geschatte) fout voor de totale populatie crediteuren resp. inkopen te bepalen. De aanbesteding bleek uiteindelijk rechtmatig en de fout bij de inkopen is lager dan de rapportagegrens.

•

Wij vragen uw aandacht voor een tijdige, proactieve afstemming van bijzonderheden uit en vraagstukken naar aanleiding van uitgevoerde interne controles zodat wij gezamenlijk de aard en planning van de aanvullende analyses en werkzaamheden kunnen bepalen. Ook is het belangrijk bij complexe aanbestedingscasuïstiek tijdig in- en zonodig externe deskundigheid in te schakelen.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 2023 Bijlagen

240541AC0B/IP/7

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Financiële positie

Realiteitsgehalte begroting

•

De relatieve omvang van het eigen vermogen is stabiel ten opzichte van 2022: de omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2023 circa 43% en ultimo 2022 circa 44% van het balanstotaal.

•

De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2023 bedraagt € 159 miljoen (2022: € 196 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Eindhoven onderkende en aanwezige risico’s van € 100,4 miljoen (2022: € 96 miljoen). Tegelijk constateren wij dat de weerstandscapaciteit ten opzichte van 2022 is afgenomen: de weerstandsratio (= weerstandscapaciteit/risico’s) is afgenomen van 2,1 ultimo 2022 naar 1,6 ultimo 2023, maar nog steeds als ruim voldoende te kwalificeren.

•

Uit de jaarrekening blijkt een verschil tussen de begrote en werkelijke baten en lasten, wat resulteert in een voordelig rekeningresultaat 2023 van € 21,6 miljoen (2022: voordelig € 48,1 miljoen).

•

Het voordelig totaalsaldo van baten en lasten (rekeningsaldo vóór mutaties in reserves) over 2023 bedraagt € 27,3 miljoen en is daarmee aanzienlijk kleiner dan het voordelig saldo over 2022 van € 80,5 miljoen. Tegelijk constateren wij dat ten opzichte van het begroot nadelig saldo van € 24,3 miljoen nog steeds sprake is van een in absolute zin grote afwijking. Ook constateren wij dat de absolute afwijking in lasten (excl. dotaties aan reserves) nog vrij fors is: begroot (na wijziging) bedroegen de lasten € 1.188,7 miljoen ten opzichte van een realisatie van € 1.111,0 miljoen. Wij begrijpen van de organisatie dat beleidskeuzes zijn gemaakt die effect hebben op verrekeningen met reserves waardoor afwijkingen ten opzichte van de begroting ontstaan. Als voorbeeld: in overeenstemming met het raadsbesluit ter zake stort de gemeente de stelpost kapitaallasten voor de strategische investeringsagenda (‘sparen’) – indien dat jaar nog niet nodig voor daadwerkelijke investeringen – in de reserve strategische investeringen. Dit leidt tot afwijkingen op de lasten voor mutaties in reserves (geen realisatie op begrote stelpost) én de mutaties in reserves (geen storting begroot, wel gerealiseerd); per saldo hebben deze afwijkingen geen effect op het gerealiseerde resultaat na mutaties in reserves.

Het is belangrijk te onderzoeken hoe dergelijke mechanismen ook via de begroting kunnen lopen, bijvoorbeeld door begrotingswijzigingen bij de tussentijdse rapportages; dit voorkomt ‘administratief-technische’ afwijkingen tussen de begrote en werkelijke lasten.

•

In het licht van voorgaande observaties adviseren wij u de oorzaken van de afwijkingen nader te onderzoeken en eventueel maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan waar mogelijk (nog) dichter bij elkaar te brengen. De absolute afwijkingen geven ons de indruk dat de huidige ramingen in de begroting en tussentijdse informatievoorziening wat betreft (investerings)projecten en activiteiten soms nog te ambitieus zijn en mogelijk niet geheel in lijn zijn met de beschikbare (personele) capaciteit om alle geplande (investerings)projecten en activiteiten daadwerkelijk in het boekjaar te realiseren.

•

Om concrete stappen te zetten bij deze constatering en aanbeveling, is het belangrijk te evalueren en keuzes te maken. In dat kader geven wij vooral het college en de ambtelijke organisatie de volgende benaderingen ter overweging: - Benader de opgaven vanuit de capaciteit van de organisatie; stuur primair op capaciteit. - Zet voornamelijk in op actie en uitvoering; maak uitvoering belangrijk naast de beleidsinhoudelijke werkzaamheden. - Zet in op (nog meer) innovatie, zoals verdere digitalisering van processen. - Structureer en borg de kennis in/van processen, zodat de organisatie bij onder andere de overdracht van werkzaamheden tussen medewerkers minder kwetsbaar is ook efficiencywinst realiseert. - Versterk de integraliteit door bij bijvoorbeeld de investeringsopgaven ook de benodigde capaciteit van en samenwerking met andere organisatieonderdelen en overheadtaken te betrekken (investeringen betekent bijvoorbeeld iets voor de gehele keten, zoals vergunningen, inkoop en aanbesteding, controlling, juridische zaken). - Voor de gehele gemeente (raad, college en ambtelijke organisatie) geldt daarnaast dat het belangrijk is om keuzes te durven maken. Met andere woorden: stel prioriteiten, parkeer onderwerpen, breng volgorde aan bij de onderwerpen. Ook dit helpt om de (stapeling aan) opgaven dichter bij de realistische uitvoeringskracht te brengen.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 2023 Bijlagen

240541AC0B/IP/8

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Indicatoren als stuurinstrument voor de Raad

Kwaliteit verslaggeving

Interne beheersing

IT-omgeving

•

Ter invulling van dit speerpunt van de auditcommissie hebben wij ervoor gekozen het onderwerp ESG (Environmental, Social & Governance) uit te diepen. Om publieke organisaties te ondersteunen bij het ontwikkelen van hun duurzaamheidsdoelen en duurzaamheidsverantwoording heeft Deloitte de ‘ESG Quickscan’ ontwikkeld. Deze quickscan geeft organisaties een beeld van de wijze waarop duurzaamheid onderdeel is van haar strategie en beleid, en hoe de organisatie zich verantwoord over het gevoerde (duurzaamheids)beleid.

•

Uw gemeente heeft recent de quickscan ESG ingevuld, waarmee wij een beeld verkrijgen van de wijze waarop en mate waarin duurzaamheid in Eindhoven onderdeel uitmaakt van haar strategie en beleid, en hoe de gemeente zich verantwoordt over het gevoerde (duurzaamheids)beleid. Hiertoe gaan wij in de komende periode interviews houden met betrokken medewerkers en onderbouwende documenten beoordelen. Over de belangrijkste uitkomsten van de quickscan rapporteren wij in de managementletter 2024.

•

Wij hebben vastgesteld dat uw jaarstukken 2023 voldoen aan de vereisten uit het BBV. Als onderdeel van onze werkzaamheden hebben wij de jaarstukken integraal gelezen en hebben daarbij – naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de gebruikers van de jaarstukken vooral gelet op de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen en analyses. Onze belangrijkste observatie in dit kader is dat de afwijkingen ten opzichte van de begroting en tussentijdse informatievoorziening cijfermatig veelal toereikend zijn verklaard, maar in diverse gevallen een inhoudelijke oorzaakanalyse ontbreekt waaruit blijkt waardoor de afwijking is ontstaan en waarom de afwijking al dan niet eerder was te voorzien. Wij vragen uw aandacht voor deze oorzaakanalyses, omdat wij van mening zijn dat deze analyses waardevolle inzichten opleveren die bijdragen aan het verder ontwikkelen van de kwaliteit en transparantie van de jaarstukken, maar ook aan het verbeteren van de voorspellende waarde van de begroting en tussentijdse informatievoorziening.

•

Wat ons bij de beantwoording van onze vragen over de toelichtingen en analyses is opgevallen, is dat naar aanleiding van onze vragen/opmerkingen bij de concept-jaarstukken kwalitatief betere en meer begrijpelijke toelichtingen en analyses zijn overlegd, die deels ook zijn verwerkt in de definitieve jaarstukken. De uitdaging van het college en de organisatie voor de jaarrekening 2024 is om de in de gemeente aanwezige en beschikbare kennis en inzichten zodanig te verzamelen en bundelen dat hiermee de toelichtingen en analyses de gewenste kwaliteitsimpuls krijgen.

•

Bij de interim-controle 2023 hebben wij een aantal aandachtspunten geïdentificeerd in de interne-beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met via de managementletter 2023 met het college en de gemeenteraad gedeeld en besproken. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.

•

Memoriaalboekingen zijn (correctie)boekingen die niet via de reguliere boekingsgang plaatsvinden. Deze boekingen zijn hierdoor in opzet meer risicovol en daarom besteden wij bij onze controle extra aandacht aan deze boekingen. Om de controle zo efficiënt en effectief mogelijk uit te voeren, en toe te spitsen op het specifieke risico en karakter van memoriaalboekingen, hebben wij onder andere gebruikgemaakt van een data-analyse tool. Uit onze werkzaamheden zijn geen onjuistheden, onrechtmatigheden of anderszins bijzonderheden gebleken.

•

Wij concluderen ten aanzien van uw interne beheersing dat de basis voor financiële verantwoording op orde is. Daarbij constateren wij dat uw gemeentebrede risicomanagement (waaronder het frauderisicomanagement) verder verbetert.

•

De bestaande tekortkomingen in de IT-omgeving leiden ertoe dat de gemeente en wij niet zonder meer kunnen steunen op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Door het (vooralsnog) onvoldoende opvolgen van de aanbevelingen op dit gebied hebben wij ook voor de jaarrekeningcontrole 2023 meer gegevensgericht werk moeten verrichten, waaronder het uitvoeren van specifieke werkzaamheden om de betrouwbaarheid van data en lijstwerk vast te stellen.

•

Het college heeft de resterende bevindingen onderkend en is hiermee actief aan de slag. Daarnaast is de vervanging van de huidige applicatie Decade voor de financiële administratie onderhanden. De opvolging van de bevindingen en de (status van de) implementatie van een nieuwe applicatie voor de financiële administratie blijven wij monitoren. Over de uitkomsten hiervan rapporteren wij in de managementletter naar aanleiding van de interim-controle 2024.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 2023 Bijlagen

240541AC0B/IP/9

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Wmo/Jeugd

•

In 2023 is de controle soepel verlopen. De verantwoorde bestedingen vanuit de zorgaanbieders zijn getrouw verantwoord en op een rechtmatige wijze tot stand gekomen. Enige uitzondering op deze conclusie betreft de bestedingen jeugd en Wmo waarvoor de gemeente op dit moment nog geen productieverantwoording inclusief vereiste controleverklaring dan wel een controleverklaring met een anders dan goedkeurend oordeel heeft ontvangen. In totaliteit betreft dit een bedrag van € 3,2 miljoen voor jeugd en € 0,5 miljoen voor Wmo. De totale onzekerheid van € 3,7 miljoen hebben wij opgenomen in onze foutenevaluatie maar heeft geen invloed op de strekking van ons oordeel.

•

Binnen het zorgdomein (WMO en Jeugd) is een landelijke ontwikkeling zichtbaar waarbij de lasten de afgelopen jaren fors zijn toegenomen. Waar dit in eerste instantie hoofdzakelijk kwam door een toenemende zorgvraag zien we in 2023 dat er met name sprake is van een toenemende zorgzwaarte met betrekking tot de jeugdzorg. Dit betekent dat cliënten vaak een zwaardere en daarmee duurdere vorm van zorg behoeven. Deze ontwikkeling is ook zichtbaar voor de gemeente Eindhoven en heeft financiële consequenties. Om deze kosten nauwkeuriger naar de toekomst in te kunnen schatten, heeft gemeente Eindhoven de afgelopen jaren geïnvesteerd in data gedreven prognoses waarmee de organisatie op basis van de zichtbare en verwachte ontwikkelingen een verwachting van de kosten opbouwt.

•

Complicerende factor bij het schatten van de ontwikkeling van zorgkosten in de komende jaren is de verwachte ontwikkeling van de tarieven van zorgaanbieders. Zorgaanbieders hebben op dit moment te maken met sterk oplopende kosten als gevolg van loonstijgingen en oplopende huisvestingslasten. Dit leidt ertoe dat financiële positie van zorginstellingen in toenemende mate onder druk staat, wat naar verwachting een prijsopdrijvend effect heeft op de tarieven. Daarnaast zijn er landelijk al jeugdzorgaanbieders die niet meer aan de financiële verplichtingen kunnen voldoen, waarbij aan gemeenten op basis van het convenant ‘Bevorderen continuïteit jeugdhulp’ een (verplichte) bijdrage aan deze instellingen wordt opgelegd.

•

Potentiële financiële risico’s bij zorgaanbieders kunnen gevolgen hebben voor de gemeente Eindhoven, bijvoorbeeld in de vorm van gemaakte kosten waarvoor bij een faillissement geen prestaties meer worden ontvangen of het ontbreken van continuïteit in de zorgverlening. Om zicht te krijgen en te houden op deze risico’s heeft de organisatie een aantal acties ondernomen om de financiële prestaties en mogelijke risico’s te beoordelen en monitoren, zoals periodieke contractmanagementgesprekken met organisaties, het jaarlijks beoordelen van jaarrekeningen en accountantsverslagen (waarvoor alle contractmanagers een interne training hebben gehad), het uitvoeren van materiële controles op basis van signalen en steekproeven, en acteren naar aanleiding van signalen vanuit cliënten, zorgaanbieders, media en andere bronnen. Hiermee is een stevige vorm van monitoring van de financiële risico’s ingericht.

•

Daarnaast is een toenemende schaarste in beschikbaarheid van zorgpersoneel zichtbaar. Dit leidt er toe dat de toenemende zorgvraag steeds vaker niet meer in balans is met het zorgaanbod. Zowel in de WMO als Jeugdzorg is deze ontwikkeling zichtbaar. In toenemende mate zal daardoor niet de zorgvraag bepalend zijn in de omvang van de zorguitgaven maar ook het aanbod. Dit is een breed maatschappelijk probleem waarbij het voor gemeenten slechts beperkt mogelijk is hierin keuzes te maken.

•

Gegeven alle ontwikkelingen in de Wmo/Jeugd blijft het altijd complex een zo realistisch en nauwkeurige mogelijke prognose op te stellen van de uitgaven. Inherent hieraan zal ook ieder jaar – na afloop van het boekjaar – een slotboeking nodig blijven om de werkelijke zorgkosten in de jaarrekening te verwerken.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 2023 Bijlagen

240541AC0B/IP/10

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Grondexploitatie

Frauderisicoanalyse

•

Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2023 versus de schattingen in de jaarrekening 2022 geanalyseerd en geëvalueerd (‘backtesting’).

•

In lijn met de afspraak met de organisatie hebben wij in januari/februari 2024 – gelijktijdig met de interne controle – onze werkzaamheden voor de waardering van de grondexploitatie ultimo 2023 opgestart en zover mogelijk afgerond.

•

Op basis van de uitkomsten van onze werkzaamheden zijn wij van mening dat de waardering van de grondexploitatie een getrouw beeld geeft.

•

In 2023 zijn enkele nieuwe grondexploitatieprojecten gestart en ook in 2024 neemt uw gemeente naar verwachting nieuwe projecten in uitvoering. De omvang van de nog te realiseren baten en lasten neemt hierdoor in 2024 verder toe, waarmee ook het belang van een adequate schatting en de impact van de parameters voor de grondexploitatie toenemen. In dat kader adviseren wij de gemeente de nog te bepalen parameters voor het MPG 2025 extern te laten verifiëren, als extra waarborg dat nog steeds sprake is van betrouwbare, marktconforme uitgangspunten.

•

Wij hebben - vanuit het perspectief van de jaarrekeningcontrole – kennisgenomen van de (geactualiseerde, gemeentebrede frauderisicoanalyse. Op basis hiervan concluderen wij dat sprake is van een gedegen proces en analyse, die een toereikende basis vormen voor het in kaart brengen van de frauderisico’s en het treffen van toereikende interne-beheersmaatregelen om deze risico’s te mitigeren dan wel te beheersen.

•

Tevens hebben wij als onderdeel van onze werkzaamheden voor de jaarrekeningcontrole vastgesteld dat binnen uw organisatie op een adequate wijze opvolging is gegeven aan integriteitsmeldingen.

•

Ten slotte hebben wij tijdens onze controle over 2023 geen meldingen van uw organisatie ontvangen van (mogelijke) fraudegevallen en zijn door ons geen fraudegevallen geconstateerd.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 2023 Bijlagen

240541AC0B/IP/11

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

Accountantsverslag 2023

240541AC0B/IP/12

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

Bevindingen jaarrekening

Accountantsverslag 2023

240541AC0B/IP/13

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

De financiële positie van de gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is stabiel Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2023 bedraagt € 27,3 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 5,7 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2023 circa € 21,6 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.

Eigen vermogen (x € 1 miljoen)

2023

2022

2021

2020

Eigen vermogen per 1 januari

474,0

393,5

350,6

301,5

Tussentijdse resultaatbestemming

5,7

32,4

10,2

5,7

Gerealiseerd resultaat

21,6

48,1

32,7

43,4

Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten

27,3

80,5

42,9

49,1

Eigen vermogen per 31 december

501.3

474,0

393,5

350,6

In het overzicht hiernaast hebben wij de meerjarige ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2023 circa 43% van het balanstotaal (ultimo 2022: 44% van het balanstotaal) en is daarmee stabiel ten opzichte van c.q. vergelijkbar met ultimo 2022.

Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen) Totale baten

1.138,3

Saldo baten en lasten

Totale lasten

-/- 1.111,0

Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten plus of min het saldo van de tussentijdse resultaatbestemming. De tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.

Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten

27,3

Af: stortingen in reserves

-/- 187,7

Bij: onttrekkingen aan reserves

182,0

Saldo mutaties reserves

-/- 5,7

Gerealiseerd resultaat

21,6

Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 2023 Bijlagen

240541AC0B/IP/14

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

De financiële positie van de gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2023 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 27,3 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 24,3 miljoen (begroting na wijziging).

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen) 90 60

De jaarrekening 2023 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van € 21,6 miljoen, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 4,6 miljoen (begroting na wijziging).

In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. In de paragraaf bedrijfsvoering heeft het college de rechtmatigheid van de begrotingsafwijkingen nader toegelicht. Verderop in dit accountantsverslag gaan wij hierop in.

2020

Gerealiseerd totaalsaldo is afgenomen van € 80,5 naar € 27,3 miljoen. En

•

Gerealiseerde resultaat is afgenomen van € 48,1 naar € 21,6 miljoen.

2022

2023

Saldo mutaties in reserves (x € 1 miljoen) 40

Op basis van de realisatie in 2023 ten opzichte van 2022 – zoals hiernaast is weergegeven – concluderen wij dat de gemeente door de aandacht die de organisatie hieraan heeft gegeven, beter in staat is geweest de beschikbare middelen in te zetten. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en het gerealiseerde resultaat zijn hierdoor aanzienlijk lager ten opzichte van 2022: •

2021

30 20 10 2020

Vanwege de absolute omvang van de hiervoor vermelde gerealiseerde resultaten en de afwijking ten opzichte van het begrote totaalsaldo en resultaat vragen wij uw blijvende aandacht voor het monitoren van en rapporteren over de realisatie ten opzichte van de begroting, en het op basis daarvan blijvend doorontwikkelen van de voorspellende waarde c.q. het realiteitsgehalte van de begroting en tussentijdse informatievoorziening.

2021

2022

2023

Gerealiseerde resultaat (x € 1 miljoen) 60 40 20 2020

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

2021

Interne beheersing

2022

2023

Accountantsverslag 2023 Bijlagen

240541AC0B/IP/15

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

De financiële positie van de gemeente Kengetallen voor gemeente Eindhoven (begroot en werkelijk over de periode 2020-2023)

Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Grondexploitatiequote

Grondexploitatiequote

Solvabiliteit

50%

10%

40%

De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt.

30% 20%

Netto schuldquote

10%

Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie.

0% 2020

2021

2022

Begroot

Werkelijk

2020

2023

2021

2022

Begroot

Werkelijk

2023

Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken.

Structurele exploitatieruimte

Netto schuldquote 70%

12%

60%

10%

50%

40%

30%

20%

10% 0%

0% 2020

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

2021

2022

Begroot

Werkelijk

Bevindingen jaarrekening

2020

2023

Interne beheersing

2021

2022

Begroot

Werkelijk

Accountantsverslag 2023 Bijlagen

2023

240541AC0B/IP/16

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

De financiële positie van de gemeente Voorspellende waarde van uw begroting De jaarrekening 2023 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 21,6 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren. De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan is echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren. Uw organisatie is zich bewust van deze problematiek, en werkt in dit kader aan het verder ontwikkelen van het realiteitsgehalte en de voorspellende waarde van de begroting en tussentijdse informatievoorziening. Uit de weergaven hiernaast blijkt dat dit voor de realisatie ten opzichte van 2022 heeft geresulteerd in een veel kleiner saldo van baten en lasten.

Onze belangrijkste observatie in dit kader is dat de afwijkingen ten opzichte van de begroting en tussentijdse informatievoorziening cijfermatig veelal toereikend zijn verklaard, maar in diverse gevallen een inhoudelijke oorzaakanalyse ontbreekt waaruit blijkt waardoor de afwijking is ontstaan en waarom de afwijking al dan niet eerder was te voorzien. Wij vragen uw aandacht voor deze oorzaakanalyses, omdat wij van mening zijn dat deze analyses waardevolle inzichten opleveren die bijdragen aan het verder ontwikkelen van de kwaliteit en transparantie van de jaarstukken, maar ook aan het verbeteren van de voorspellende waarde van de begroting en tussentijdse informatievoorziening.

60 30 (30) Begroting 2021

1.200

Realisatie 2021

Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023

Baten | Begroting vs realisatie (x € 1 miljoen, excl. mutaties reserves)

1.100 1.000 900 800

Wel constateren wij dat de absolute afwijking in de begrote en werkelijke lasten nog vrij fors is: begroot (na wijziging) bedroegen de lasten € 1.188,7 miljoen ten opzichte van een realisatie van € 1.111,0 miljoen. In dit licht adviseren wij u dit nader te onderzoeken en eventueel maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan waar mogelijk (nog) dichter bij elkaar te brengen.

Begroting 2021

1.200

Realisatie 2021

Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023

Lasten | Begroting vs realisatie (x € 1 miljoen, excl. mutaties reserves)

1.100

Kwaliteit en transparantie van de jaarstukken

1.000 900

Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1 miljoen) 90

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

800 Begroting 2021

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Realisatie 2021

Interne beheersing

Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Accountantsverslag 2023 Bijlagen

Realisatie 2023

240541AC0B/IP/17

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

Accountantsverslag 2023

240541AC0B/IP/18

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

De financiële positie van de gemeente Het weerstandsvermogen is afgenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2023; de ratio weerstandsvermogen is hierdoor per saldo met 0,5 afgenomen. De afname van het weerstandsvermogen in combinatie met de naar verwachting in de komende jaren vanuit de schaalsprong toenemende risico’s, onderstrepen het belang van het initiatief van de auditcommissie om onderzoek te doen naar het inzicht in, de beheersing van en rapportage over de ontwikkeling van de risico’s en het weerstandsvermogen.

Uw weerstandscapaciteit van € 159 miljoen is nog steeds ruim toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 100,4 miljoen. De afname van uw ratio weerstandsvermogen is daarbij vooral veroorzaakt door een afname van de algemene reserve met circa € 14 miljoen en een afname van het voordelig rekeningresultaat ten opzichte van 2022 met circa € 4 miljoen. Voor een verdere specificatie en toelichting verwijzen wij naar de toelichting van het college in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.

Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) 220 190 160 130 100 70 40 2020

Beschikbare weerstandscapaciteit

2023

Beschikbare weerstandscapaciteit Norm weerstandsvermogen (10% van primitieve begroting)

Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s.

Ratio weerstandsvermogen 2,50 2,00 1,50

Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 100,4 miljoen (2022: € 96 miljoen). Ten opzichte van 2022 is hiermee sprake van een qua omvang beperkte toename van de risico’s.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

2022

Benodigde weerstandscapaciteit

De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 159 miljoen (2022: € 196 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is dus afgenomen ten opzichte van voorgaand jaar.

2021

1,00 2020

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

2021

2022

Accountantsverslag 2023 Bijlagen

2023

240541AC0B/IP/19

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

Rechtmatigheidsverantwoording Inleiding Het college heeft in de jaarrekening voort het eerst een zogenaamde rechtmatigheidsverantwoording opgenomen waarin zij zich verantwoordt over de uitkomsten van haar onderzoek naar de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties (inclusief begrotingsrechtmatigheid) over het boekjaar 2023. Verantwoordings- en rapportagegrens Via de ‘Verordening financieel beleid, beheer en organisatie 2023 gemeente Eindhoven’ heeft de gemeenteraad de verantwoordingsgrens vastgesteld op 1% van de lasten inclusief toevoegingen aan reserves, en is berekend op een bedrag van € 12,9 miljoen. Fouten en onduidelijkheden die deze grens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. In dezelfde verordening is ook de rapportagegrens vastgelegd, die de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf bedrijfsvoering bepaalt. Als rapportagegrens is een bedrag vastgesteld van € 0,5 miljoen. Het college heeft de verantwoordingsgrens gehanteerd bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en de uiteindelijke conclusie daaromtrent. Uit de rechtmatigheidsverantwoording van het college blijken geen onrechtmatigheden of onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens te boven gaan.

Op grond van onze werkzaamheden hebben wij geen inhoudelijke observaties bij de rechtmatigheidsverantwoording. Normenkader Het college heeft het van toepassing zijnde normen- en toetsingskader in kaart gebracht. Dit kader is door de gemeenteraad vastgesteld op 10 oktober 2023. Wij hebben vastgesteld dat dit kader voor het college leidend is geweest om te komen tot de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichting in de paragraaf bedrijfsvoering. Ook hebben wij vastgesteld dat het college de controleverordening resp. financiële verordening heeft geactualiseerd. Deze verordeningen zijn door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering d.d. 9 mei 2023 resp. 23 januari 2024.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

In de financiële verordening zijn specifieke richtlijnen opgenomen over de wijze en diepgang van rapporteren over rechtmatigheid, en de wijze waarop het college dient om te gaan met begrotingsafwijkingen. Deze komen hierna nader aan bod. Wij adviseren het college en de organisatie om de ervaringen vanuit het opstellen en de controle van de eerste rechtmatigheidsverantwoording op korte termijn te evalueren, en op basis hiervan te bepalen op welke onderdelen verduidelijkingen en/of aanpassingen in de verordeningen nodig en/of gewenst zijn. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan het eenduidig en expliciet vastleggen van het moment en de wijze van rapportage door het college over verwachte afwijkingen van de begroting, en het al dan niet wijzigen van de begroting naar aanleiding van de bijgestelde prognoses. Daarbij moet het naar onze mening geen doel op zich zijn om de begroting na wijziging en de realisatie over het boekjaar exact op elkaar te laten aansluiten, bijvoorbeeld door een slotwijziging van de begroting per einde boekjaar te maken. Het gaat ons vooral om eenduidige afspraken over hoe, wanneer en met welke mate van detail het college de gemeenteraad inhoudelijk informeert over de voortgang en (mogelijke) afwijkingen van de begroting, zodat de gemeenteraad op basis van transparantie informatie tijdig in positie komt om zich hierover een oordeel te vormen.

Begrotingscriterium Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen dienen tot stand te komen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de hiermee samenhangende programma’s. Uitgangspunt is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting en bij investeringen geautoriseerd heeft. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen deze begrote bedragen. Wij hebben vastgesteld dat het college specifieke werkzaamheden heeft uitgevoerd op het begrotingscriterium. Hieruit blijkt dat er op programmaniveau voor € 6,7 miljoen lastenoverschrijdingen hebben plaatsgevonden.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Omdat de totale rechtmatigheidsfout niet boven de verantwoordingsgrens uitstijgt, is geen nadere toelichting opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording en de paragraaf bedrijfsvoering. Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals opgenomen in het normen- en toetsingskader, en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. Gemeenten stellen via de financiële verordening c.a. kaders vast die van invloed zijn op verslaggeving. Het gaat hier om de invulling van de ruimte die het BBV geeft voor eigen gemeentelijke kaders, zoals: grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, en omgang met reserves en voorzieningen. Deze aspecten vallen onder het getrouwe beeld van de jaarrekening en vallen daarom per definitie onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Ook voorwaarden met een directe invloed op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening neemt het college niet op in de rechtmatigheidsverantwoording.

Hierbij kunt u denken aan het niet-naleven van voorwaarden voor recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslag (bij bijvoorbeeld bijstandsverlening, maatschappelijke ondersteuning, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen) dat tot gevolg heeft dat de bijhorende lasten of baten onjuist of onvolledig zijn. Het niet-naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening. Díe onderwerpen die niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant vallen, hebben we onderstaand nader toegelicht inclusief de wijze waarop het college deze in haar werkzaamheden heeft betrokken. Aanbestedingen Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit. Wij constateren dat in/over 2023 geen sprake is van overtredingen van de Europese aanbestedingsrichtlijnen.

Interne beheersing

Accountantsverslag 2023 Bijlagen

240541AC0B/IP/20

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

Accountantsverslag 2023

240541AC0B/IP/21

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •

Inleiding De voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie), is de balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening. Deze balanspost is door het saldo ultimo 2023 van circa € 42,6 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de genoemde schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2024 e.v. nog te realiseren baten van € 206 miljoen en lasten van € 136 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of zij verwacht de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten, naar beste schatting, kan terugverdienen met de nog te realiseren baten. De gemeente Eindhoven schat ultimo 2023 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 6,3 miljoen bedraagt (2022: € 5,0 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen die – in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording – in mindering is gebracht op de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie.

De controle van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf zogenaamde P’s: •

•

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

•

Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen? Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?

De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’. Risicoanalyse waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet). Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte (her)ontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van de nog te realiseren kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt. Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitaties Meerhoven en Stationsdistrict de qua omvang en/of complexiteit belangrijkste projecten binnen uw gemeente zijn, waarbij wij de grondexploitaties voor onze controle meer in detail hebben geanalyseerd en geselecteerd voor nadere controle. Van deze (deel)projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening gecontroleerd. Daarnaast hebben wij – vanwege de omvang van de nog te realiseren kosten en/of opbrengsten – voor de projecten GDC Noord, Strijp S, VDMA, Brainport Industries Campus cluster 2, Emmasingelkwadrant en huisvesting centrale politie een gedetailleerde risicoanalyse (‘fact finding’) uitgevoerd, waarbij wij de ramingen onder andere hebben afgestemd met bijvoorbeeld onderliggende overeenkomsten en kostenramingen. Met de fact finding hebben wij herbevestigd dat wij in deze projecten terecht geen risico op een materiële fout in de waardering hebben onderkend.

Samengevat laat de risicoanalyse zich als volgt weergeven op basis van de geraamde nog te realiseren baten en lasten per project: Nog te realiseren baten en lasten per project (x € 1 miljoen) 200 160 120 80 40 Meerhoven

Stationsdistrict

Nog te realiseren baten

Interne beheersing

Fact finding

Overig

Nog te realiseren lasten

Accountantsverslag 2023 Bijlagen

240541AC0B/IP/22

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Analyse grondexploitaties De ontwikkeling van de boekwaarde is als volgt weer te geven: Boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) 100 80

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2023 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt

Onze belangrijkste observaties hierbij zijn dat de grondexploitaties goed zijn onderbouwd en dat met een hoge mate van deskundigheid is gewerkt.

De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2023 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd) en waar nodig zijn verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is.

Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden voor de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente:

Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde uitgangspunten hebben wij het volgende in overweging genomen:

•

40 2020

2021

2022

2023 •

Ontwikkeling boekwaarde Uit deze weergave blijkt dat de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie ultimo 2023 is qua omvang vergelijkbaar met 2022. Tot en met 2022 was sprake van een aanzienlijke afname van de boekwaarde doordat in eerdere jaren fors was geïnvesteerd en in 2020-2022 per saldo vooral forse verkopen hebben plaatsgevonden. In 2023 is nog steeds sprake van verkopen, maar doordat ook is geïnvesteerd in (nieuw in exploitatie genomen) projecten is de boekwaarde per saldo nauwelijks gemuteerd.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Of de veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken als ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?

•

Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.

•

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

•

Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten;

•

Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties;

•

Externe deskundigheid heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de geraamde prijzen en parameters;

•

Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken planen civiele kosten.

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2023 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Volledigheidshalve merken wij hierbij op dat wij bij de controle van de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2023 de per die datum vastgestelde kaders en genomen besluiten hebben gehanteerd. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, (gewijzigde) ambities van uw gemeente.

Interne beheersing

Accountantsverslag 2023 Bijlagen

240541AC0B/IP/23

Digitally signed by Jaapjan Zuidema on 29 May 2024

Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van het risico van materiële fouten in de jaarrekening door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij het college jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat zij daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft het college aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. Specifieke werkzaamheden frauderisico Op basis van onze jaarlijkse frauderisicoanalyse (waarbij wij ook recente praktijkvoorbeelden in de sector betrekken) onderkennen wij sinds dit jaar een additioneel frauderisico in de controle. Tijdens onze beoordeling van de frauderisicofactoren hebben we – vooral gebaseerd op praktijkvoorbeelden van fraudegevallen – een frauderisico geïdentificeerd voor de goedkeuring van prestaties die niet daadwerkelijk zijn geleverd of die betrekking hebben op goederen/diensten die geleverd zijn voor persoonlijk gebruik.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14216671/1