Bijlage 2 - Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal Klimaat robuust stadsbos Auteur: Niels Kreb

Leeswijzer Dit groenbeheerplan geeft inzicht in het strategische kader en de praktische aanpak voor het beheer van Landgoed De Wielewaal. Dit plan is gebaseerd op de vastgestelde ambities van gemeente Eindhoven. De opbouw van het plan is als volgt: ƒ Vastgestelde ambities: dit gedeelte schetst de overkoepelende visie en doelstellingen die gemeente Eindhoven heeft vastgesteld voor Landgoed De Wielewaal. Het biedt context voor het groenbeheerplan en legt de basis voor het beheer van het landgoed. ƒ Zoneringen op Landgoed De Wielewaal: een algemene beschrijving van de verschillende zoneringen op het landgoed. Verschillende delen van het landgoed kunnen verschillende functies en waarden hebben, en deze zoneringen geven inzicht in hoe het gebied ruimtelijk is ingedeeld. ƒ Probleemstelling: beschrijft de probleemstelling vanuit verschillende perspectieven: ƒ Wat hebben we? Hier worden de huidige situatie, eigenschappen en de huidige conditie van het landgoed per zonering beschreven;

2 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

ƒ Waarom is dit een probleem? Dit benadrukt het verschil tussen de huidige situatie en de gewenste toestand, waarbij knelpunten en uitdagingen worden benoemd. ƒ Gewenste toestand: beschrijft welke richting het beheer op moet om de ambities van de gemeente te verwezenlijken. Het schetst het beeld van het ideale landgoed en de beoogde verbeteringen op basis van ecologische, recreatieve en culturele waarden. ƒ Beheermaatregelen en planning: beschrijft concreet welke stappen worden ondernomen om de gewenste toestand te bereiken: ƒ Wat gaan we doen? Hier worden specifieke beheermaatregelen benoemd, zoals herstelwerkzaamheden, aanplanting en monitoring; ƒ Wanneer? Dit geeft een tijdschema weer voor de uitvoering van de verschillende beheermaatregelen en activiteiten.

Inhoud 1.

Inleiding

4

1.1 Aanleiding 1.2 Doel 1.3 Historie

4 4 5

2. Wat hebben we?

6

3. Wat is het probleem? En waarom?

8

3.1 Groene en blauw structuren 3.2 Productie bos

8 10

4. Wat willen we?

14

5. Wat gaan we doen? En wanneer?

26

6. Tijdslijn

28

7.

29

Communicatie

3 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

1 Inleiding

1.1 Aanleiding Dit groenbeheerplan moet concrete handvaten bieden voor het juiste beheer voor Landgoed de Wielewaal. Het huidige groenbeleidsplan en kaders en uitgangspunten voor het landgoed door de gemeenteraad (september 2022) geven hier richting aan. Hoe we dat gaan doen en met welke concrete maatregelen, wordt in dit plan verwoord. Dit beheerplan maakt verbinding tussen de ambities en de functievervulling van het landgoed. De functie als duurzaam klimaat robuust stadsbos moet bijdragen aan een leefbare stad voor nu en in de toekomst. Hierbij zijn 17 duurzame ontwikkelingsdoelen leidend. Waarvan de doelen ‘leven op land’, ‘klimaatactie’ en ‘goede gezondheid en welzijn’ als rode draad verweven zijn in dit plan. Ook vormen zij de basis voor het dragen van de andere systemen die een samenleving succesvol maken. Een belangrijk thema voor dit groenbeheerplan is het sterk veranderende leefklimaat. Extreme klimaatveranderingen zorgen voor problemen in de stad. Dit in combinatie met de vastgestelde ambitie om de stad fors te laten groeien (40.000 woningen erbij in 2040) zijn de gevolgen niet te verwaarlozen en hebben negatieve consequenties voor een leefbare stad. Denk hierbij aan afname van biodiversiteit, wateroverlast, extreme hitte, luchtvervuiling, extreme droogte, gebrek aan grond en/of oppervlakte voor water en afwaardering van vastgoed en gronden.

Wetenschappelijke modellen voorspellen dat negatieve gevolgen van klimaatverandering in de toekomst toenemen. Door het realiseren van waarde verhogende maatregelen, zoals het verbeteren van de biodiversiteit en het verbeteren van het watervasthoudend vermogen, kunnen de gevolgen flink worden verminderd. Dit verzacht de impact op het landgoed en de groeiende stad. Dit groenbeheerplan, wat waarde vasthoud en toevoegt, is voor de lange termijn essentieel. We beginnen op korte termijn met het (achterstallig) onderhoud op het landgoed, waar het college aan de raad wil voorleggen om 1 miljoen euro beschikbaar te stellen. Overige financiële dekking en prioritering worden aangegeven in uitvoeringsprogramma’s, die na vaststelling van dit plan worden opgesteld.

1.2 Doel

Figuur 1.1 De 17 duurzame doelen waarvan een natuurlijk ecosysteem de drager is van een succesvolle samenleving

4 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

Het doel is om invulling te geven aan de huidige en toekomstige opgave over het verbeteren van de biodiversiteit en het klimaat robuuster maken van het landgoed. Hierbij zijn bodem en water sturend. De aanwezige bos en weide structuren gaan functioneren als een grote spons. Daardoor zijn ze in staat het hemelwater vast te houden en te vertragen in de afstroom, dit betekent dat goed functionerende natuurlijke systemen in staat zijn water vast te houden en te benutten voor de nodige kwaliteitsimpuls van het landgoed. Deze functiewijziging met behoud van de cultuurhistorische waarde zorgt ook voor het verkoelen van het landschap.

Het gevolg is een toename van biodiversiteit in de breedste zin van het woord. Het hoofddoel is om de biodiversiteit te vergroten waarbij de potentieel natuurlijke vegetatie leidend is. Gebruikers van het gebied dragen door beleving en participatie bewust bij aan de instandhouding van de functie als klimaat robuust stadsbos.

1.3 Historie

De uitkomsten van dit onderzoek dienen als leidraad bij de vraagstukken over het juiste beheer en onderhoud. Gemeente Eindhoven streeft ernaar om Landgoed de Wielewaal een nieuwe betekenis te geven en te laten bijdragen aan de waarde van het leefklimaat van de stad.

Landgoed de Wielewaal, gelegen aan de Oirschotsedijk, is bijna honderd jaar lang eigendom geweest van de familie Philips. Het oorspronkelijke productiebos werd door Anton Philips en later zijn zoon Frits Philips getransformeerd tot een uniek twintigste eeuws landgoed aan de rand van de stad, grenzend aan de fabriekscomplexen van Philips in Strijp. In 2007 werd een groot deel van het landgoed verkocht aan een particuliere ondernemer, die het landhuis heeft verbouwd. Gemeente Eindhoven heeft het landgoed gekocht met de intentie om het een publieke betekenis te geven. Hierbij doet de vraag zich voor naar de cultuurhistorische waarde van het landgoed en hoe deze waarde herkenbaar kan worden gemaakt en nieuwe betekenis kan krijgen waarbij het een minimale impact heeft. Het cultuurhistorisch en tuin-historisch onderzoek, uitgevoerd door Steenhuis&Meurs in opdracht van de gemeente, heeft als doel de cultuurhistorische en tuinhistorische waarden van het landgoed in kaart te brengen. Er wordt rekening gehouden met het Philips-erfgoed, de aangrenzende parken en het gebiedsprogramma Eindhoven Noordwest. Het onderzoek is de basis voor visievorming voor stadsbos, waar het landgoed onderdeel van uitmaakt. Ook vormt het de basis voor het opstellen van de ontwikkelingsvisie en dit plan.

De ontwikkelingsvisie voor het stadsbos en Landgoed de Wielewaal vraagt om een gedetailleerde beschrijving van het aangekochte landgoed en een analyse op verschillende niveaus, variërend van het gehele gebied tot de afzonderlijke gebieden en het beheer hiervan. Landgoed de Wielewaal bestaat uit verschillende percelen gekocht door Anton Philips. De kern bestaat uit de ontbossing bij het Zwarthuis, verworven in 1914, en de uitbreiding in 1920 met de ontbossing bij het Withuis. Pas in de jaren dertig werd de naam Landgoed de Wielewaal gebruikt om zowel het landhuis als het hele landgoed aan te duiden. Tegenwoordig wordt het landgoed begrensd door de Oirschotsedijk, de Tegenboschweg, de Tilburgseweg en de Elburglaan. Hoewel het grondbezit van de familie Philips zich ook buiten deze grenzen uitstrekte, kregen deze gebieden andere bestemmingen, zoals parken, sportcomplexen en een golfbaan. Het cultuurhistorisch onderzoek richt zich op het landgoed als geheel, waarbij de afgesplitste villapercelen en tuinen zijdelings worden behandeld.

5 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

Figuur 1.2 Historische wandelkaart van ‘’De Wielewaal’’

2 Wat hebben we?

Figuur 2.1 Overzichtskaart met de ruimtelijke indeling

6 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

De Wielewaal is een landgoed dat wordt gekenmerkt door een overvloed aan groene en blauwe (water) structuren, die harmonieus verweven zijn met de historische en culturele elementen van het gebied. Enkele van deze karakteristieke structuren zijn onder andere: 1. Oude Beekloop (Kromme Sloot), poelen, sloten en rabatten: het landgoed wordt verrijkt door de aanwezigheid van waterstructuren, zoals de oude beekloop (Kromme Sloot), poelen (hut van oom Ton), sloten en rabatten. Alle dragen bij aan de ecologische diversiteit en bieden een habitat voor verschillende planten- en diersoorten. 2.  Rotstuin: op het landgoed is een rotstuin. Met sierlijk rotsachtige elementen, waterpartijtjes en weelderige begroeiing. De rotstuin is verwaarloost en moeilijk herkenbaar. 3.  Rosarium: van oudsher een plek waar een collectie van botanische rozen werd onderhouden, enige overblijfsel is een grasvlakte. De rozen collectie is al decennia lang verdwenen. 4.  Het Doolhof: stamt uit de jaren 10 en is inmiddels volledig verdwenen. Het doolhof was opgetrokken uit paden begeleid door hagenstructuren van Taxus en had een afmeting van 47 bij 35 meter. Er zijn geen restanten meer aanwezig. 6.  De Rododendronlaan: vormt een duidelijke rechtlijnige structuur op het landgoed en wordt halverwege onderbroken door een aangrenzend perceel wat niet in eigendom is van de gemeente.

7.  Het nieuwe park: dit is deels in bezit van de gemeente en bestaat uit grasland omzoomd met enkele boomgroepen en coniferen 8.  Sierkerslaan: laanstructuur van sierkersen, intense roze bloemenpracht in het voorjaar. 10.  Sterrenbos en Zichtassen: het Sterrenbos is ontworpen met acht zichtassen die vanuit het centrale punt stralen. Dit creëert een visueel indrukwekkend effect dat de schoonheid van de omgeving versterkt. 11.  Pinetum: een verzameling van bijzondere naaldbomen, afkomstig uit verschillende delen van de wereld. Deze verzameling biedt een unieke botanische ervaring en toont de diversiteit en schoonheid van naaldhoutsoorten. 12.  Azaleapark: een prachtige laan bezaaid met verschillende soorten azalea’s die een kleurenspektakel vormen tijdens het bloeiseizoen. Het is een ware lust voor het oog. 13.  Cederpark: herbergt monumentale cederbomen die bijdragen aan de grootsheid van het landgoed. Deze imposante bomen creëren een indrukwekkende sfeer en zijn een belangrijk onderdeel van het landschappelijke karakter. 14.  Arboretum: herbergt monumentale bomen die een rijke geschiedenis en ecologische waarde vertegenwoordigen. Kleinschalige weides omringen deze majestueuze bomen.

15.  Historische Laanstructuren: ‘De Bokkedijk’ en ‘De Postdijk’ zijn historische lanen die het landgoed doorkruisen. Aan deze majestueuze lanen staan statige bomen en dragen bij aan de nostalgische sfeer van het landgoed. Verharde en onverharde paden en lanen doorkruisen het landgoed en bieden bezoekers de mogelijkheid om te genieten van de natuurlijke pracht en praal Landgoed de Wielewaal. Deze goed aangelegde routes leiden naar diverse interessante plekken op het landgoed. 16.  Gemend productiebos: Een productiebos is een bosgebied waarin voornamelijk per bosperceel één specifieke boomsoort wordt aangeplant en beheerd om gericht houtopbrengst te genereren. Deze benadering richt zich op maximaliseren van houtproductie en rendement, maar kan de biodiversiteit en ecologische veerkracht van het bos verminderen. Het accent ligt op economische doelen, ten koste van een diverser ecosysteem.

7 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

3 Wat is het probleem? En waarom?

Sloten en rabatten ƒ Wat hebben we? Rabatten in droog loof en naald bos. ƒ Waarom is dit een probleem? In natte gebieden kunnen rabatten worden aangelegd om de waterafvoer te verbeteren. Door het creëren van lijnvormige hoogtes en laagtes wordt het water versneld afgevoerd, waardoor het bodemvochtgehalte wordt verminderd. In de huidige tijd van weersextremen kunnen rabatten nadelig werken doordat ze verminderd in staat zijn het water vast te houden waar het valt. ƒ De veranderende omstandigheden als gevolg van klimaatverandering brengen andere uitdagingen met zich mee. Daar waar in het verleden water afvoeren nodig was om het bos in leven te houden is inmiddels de opgave als gevolg van verdroging veranderd naar water vasthouden.

3.1 Groene en blauw structuren Oude Beekloop (Kromme Sloot), poelen, sloten en rabatten Oude Beekloop (Kromme Sloot) ƒ Wat hebben we? Sinds de aanleg van de A2 hebben we een ‘dode’ beek zonder directe aansluiting op de oorspronkelijke bron en een beperkte mogelijkheid tot uittreden van water in het gebied. Hierdoor is er weinig doorstroom en staat het water een groot deel van het jaar stil. ƒ Waarom is dit een probleem? De gebrekkige doorstroom heeft een negatieve invloed op de biodiversiteit. Het beperkte wateraanbod in droge periodes vormt een uitdaging voor verschillende organismes die afhankelijk zijn van water. De te verwachten soorten, zoals bijvoorbeeld: amfibieën, vissen en water gebonden insecten, komen niet of nauwelijks voor Stilstaand water is ook vatbaarder voor bijvoorbeeld algenbloei of botulisme (vergiftiging). De huidige beek is in het verleden rechtlijnig aangelegd en heeft geen tot weinig mogelijkheid tot uittreden in natte periodes. Poelen ƒ Wat hebben we? Vennen en poelen met te veel nutriënten (voedingsstoffen). ƒ Waarom is dit een probleem? Een overvloed aan voedingsstoffen in een ven of poel kan ernstige nadelen met zich meebrengen. Het leidt tot een overmatige groei van algen en waterplanten, wat het water troebel maakt en het zonlicht belemmert.

Dit verstikt andere waterorganismen, vermindert de zuurstofconcentratie en verstoort zo het natuurlijke evenwicht van het aquatische ecosysteem. 8 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

Figuur 3.1 Verschillende waterpartijen waaronder het ven (Hut van oom Tom) en ‘De Kromme sloot’ Rosarium ƒ Wat hebben we? Verdwenen rosarium. ƒ Waarom is dit een probleem? Het rosarium is onderdeel van de cultuurhistorische erfenis en dus mogelijk waardevol om te behouden. Het Doolhof ƒ Wat hebben we? Verdwenen Doolhof. ƒ Waarom is dit een probleem? Het Doolhof is onderdeel van de cultuurhistorische erfenis en dus mogelijk waardevol om te behouden.

De rododendronlaan ƒ Wat hebben we? Een rododendronlaan met achterstallig onderhoud en conditie gebrek. ƒ Waarom is dit een probleem? De rododendronlaan is onderdeel van de cultuurhistorische erfenis en mogelijk waardevol om te behouden. De huidige toestand kan zorgen voor vervroegde uitval en een afname van bloei. Instandhouding van Rododendron is op de aangewezen plek belangrijk. Het Nieuwe park ƒ Wat hebben we? Verwaarloosd park met grasland en coniferen ƒ Waarom is dit een probleem? Het nieuwe park is onderdeel van de cultuurhistorische erfenis en dus mogelijk waardevol om te behouden. Het behoud kan ook bijdragen aan de instandhouding van habitat voor de levendbarende hagedis. Sierkerslaan ƒ Wat hebben we? Sierkerslaan met een matige tot slechte conditie. ƒ Waarom is dit een probleem? De sierkerslaan is onderdeel van de cultuurhistorische erfenis en dus mogelijk waardevol om te behouden. Het behoud kan ook bijdragen aan de verbetering van biodiversiteit door de vroege beschikbaarheid van nectar voor insecten. Inmenging met inheemse kersen, zoals (Prunus avium) kan hier aan bijdragen.

voor vervroegde uitval en een afname van bloei. Instandhouding van Rododendron is op de aangewezen plek belangrijk. Cederpark ƒ Wat hebben we? Cederpark bestaande uit monumentale ceders met een matige tot slechte conditie. ƒ Waarom is dit een probleem? Het cederpark is onderdeel van de cultuurhistorische erfenis en mogelijk waardevol om te behouden. Degradatie door het verkeerde beheer en het ontbreken van organisch materiaal met actieve doorlatende bodem (bodemleven) zorgt voor vroegtijdige uitval. Hierdoor is het cederpark extra gevoelig voor droogte en aantastingen. Monumentale bomen zijn een unieke niche in een ecosysteem en voor bepaalde soorten een onmisbare schakel. Arboretum ƒ Wat hebben we? Arboretum bestaande uit monumentale bomen met een matige tot slechte conditie. ƒ Waarom is dit een probleem? Het Arboretum is onderdeel van de cultuurhistorische erfenis en mogelijk waardevol om te behouden. Degradatie door het verkeerde beheer en het ontbreken van organisch materiaal met actieve doorlatende bodem (bodemleven) zorgt voor vroegtijdige uitval. Hierdoor is het cederpark extra gevoelig voor droogte en aantastingen. Monumentale bomen zijn een unieke niche in een ecosysteem en voor bepaalde soorten een onmisbare schakel.

Sterrenbos en Zichtassen ƒ Wat hebben we? Sterrenbos bestaande uit coniferen met een matige tot slechte conditie. ƒ Waarom is dit een probleem? De structuur van het sterrenbos is onderdeel van de cultuurhistorische erfenis en dus mogelijk waardevol om te behouden. Pinetum ƒ Wat hebben we? Pinetum bestaande uit coniferen met een matige tot slechte conditie. ƒ Waarom is dit een probleem? Het pinetum is onderdeel van de cultuurhistorische erfenis en mogelijk waardevol om te behouden. Degradatie door licht gebrek en het ontbreken van organisch materiaal met actieve bodem (bodemleven) zorgt voor vroegtijdige uitval. Hierdoor is het pinetum extra gevoelig voor droogte. Azaleapark ƒ Wat hebben we? Azaleapark met achterstallig onderhoud en conditie gebrek ƒ Waarom is dit een probleem? Het azaleapark is onderdeel van de cultuurhistorische erfenis en dus mogelijk waardevol om te behouden. De huidige toestand kan zorgen 9 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

Figuur 3.2 Monumentale beuk aangetast door parasiterende reuzenzwam als gevolg van onjuist beheer.

Historische laanstructuren ƒ Wat hebben we? Verwaarloosde monumentale laanstructuren bestaande uit loofbomen met een matige tot slechte conditie. ƒ Waarom is dit een probleem? De laanstructuren zijn onderdeel van de cultuurhistorische erfenis en mogelijk waardevol om te behouden. Degradatie door het verkeerde beheer en het ontbreken van organisch materiaal met actieve doorlatende bodem (bodemleven) zorgt voor vroegtijdige uitval. Hierdoor zijn de laanstructuren extra gevoelig voor droogte en aantastingen. Monumentale bomen zijn een unieke niche in een ecosysteem en voor bepaalde soorten een onmisbare schakel.

Figuur 3.4 Bos inventarisatie, kaart met soortensamenstelling (Bosinventarisatie Borgman beheer) Beuk Beukenbos ƒ Wat hebben we? Hol beukenbos met minimale horizontale en verticale gelaagdheid, abrupte overgangen van bos naar grasland of paden. ƒ Waarom is dit een probleem? Afname in biodiversiteit, habitat is niet of nauwelijks geschikt voor bijvoorbeeld de doelsoort zangvogels, door het ontbreken van schuil/ nestgelegenheid en voedselaanbod. Figuur 3.3 Monumentale lanen structuren met een matige tot slechte conditie

3.2 Productie bos Op Landgoed de Wielewaal staan veel verschillende bos structuren. Er is onderzoek gedaan naar de status en de huidige kwaliteit middels een bosinventarisatie. Op de afbeelding staat weergegeven hoe de huidige samenstelling van de bosvlakken is.

10 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

Strooisel ƒ Wat hebben we? Ontbreken van rijke strooisel soorten. ƒ Waarom is dit een probleem? hierdoor een marginale bodemopbouw. Boomsoorten met ‘rijk strooisel’ zijn bijvoorbeeld (Winter)linde, Haagbeuk, Boswilg, (Veld)esdoorn, Zoete Kers, Hazelaar, Berk, Iep, Ratelpopulier, Europese vogelkers, Zwarte els en Es.

ƒ

Figuur 3.5 Hol beuken bos op rabatten structuur zonder horizontale en verticale gelaagdheid . Rabattenstructuren ƒ Wat hebben we? Versnelde afstroom van water door rabattenstructuren. ƒ Waarom is dit een probleem? Door gebrek aan organisch stof in de bodem (sponswerking) en actieve groeiplaats (bodemleven) van het bossysteem. Droogte resistentie neemt hierdoor af. Doodhout ƒ Wat hebben we? Geringe aanwezigheid van liggend en staand doodhout ƒ Waarom is dit een probleem? Versnelde afstroom van water en afname van bodemopbouw en biodiversiteit. Insecten, schimmels en bacteriën, die onderdeel uitmaken van de voedselketen zijn afhankelijk van dood hout. En bepaalde vogelsoorten, zoogdieren gebruiken het als schuil of voortplantingsplaats. Padenstructuur ƒ Wat hebben we? Huidige padenstructuur ƒ Waarom is dit een probleem? Huidige padenstructuur vormt geen barrière tussen bos en pad, bezoekers lopen makkelijk het bos in, dit kan leiden tot achteruitgang van biodiversiteit. Grove den, Douglas, Japanse Lariks, Sparren ƒ Wat hebben we? Eenzijdige naaldbossen met minimale horizontale en verticale gelaagdheid, abrupte overgangen van bos naar grasland of brede paden. Hierbij ontbreekt de zachte overgang van de kruidlaag, struklaag en bomenlaag.

ƒ Waarom is dit een probleem? Hierdoor een afname in biodiversiteit en dus niet aantrekkelijk voor doelsoorten, zoals vogels insecten en zoogdieren. 11 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

Figuur 3.6 Gemengd naald/loof bos met minimale gelaagdheid Strooisel ƒ Wat hebben we? Ontbreken van rijke strooisel soorten. ƒ Waarom is dit een probleem? Hierdoor een marginale bodemopbouw. Boomsoorten met ‘rijk strooisel’ zijn bijvoorbeeld (Winter)linde, Haagbeuk, Boswilg, (Veld)esdoorn, Zoete Kers, Hazelaar, Berk, Iep, Ratelpopulier, Europese vogelkers, Zwarte els en Es. Rabattenstructuur ƒ Wat hebben we? Versnelde afstroom van water door rabattenstructuren. ƒ Waarom is dit een probleem? Door gebrek aan organisch stof in de bodem (sponswerking) en actieve groeiplaats (bodemleven) van het bossysteem. Droogte resistentie neemt hierdoor af. Doodhout ƒ Wat hebben we? Geringe aanwezigheid van liggend en staand doodhout ƒ Waarom is dit een probleem? Versnelde afstroom van water en afname van bodemopbouw en biodiversiteit. Inlandse eik Eikenbos ƒ Wat hebben we? Eikenbos met minimale horizontale en verticale gelaagdheid, abrupte overgangen van bos naar grasland of paden. ƒ Waarom is dit een probleem? Afname in biodiversiteit, habitat is niet of nauwelijks geschikt voor bijvoorbeeld de doelsoort zangvogels.

Strooisel ƒ Wat hebben we? Ontbreken van rijke strooisel soorten. ƒ Waarom is dit een probleem? hierdoor een marginale bodemopbouw. Boomsoorten met ‘rijk strooisel’ zijn bijvoorbeeld (Winter)linde, Haagbeuk, Boswilg , (Veld) esdoorn, Zoete Kers, Hazelaar, Berk, Iep, Ratelpopulier, Europese vogelkers, Zwarte els en Es. Rabattenstructuur ƒ Wat hebben we? Versnelde afstroom van water door rabattenstructuren. ƒ Waarom is dit een probleem? Door gebrek aan organisch stof in de bodem (sponswerking) en actieve groeiplaats (bodemleven) van het bossysteem. Droogte resistentie neemt hierdoor af. Doodhout ƒ Wat hebben we? Geringe aanwezigheid van liggend en staand doodhout ƒ Waarom is dit een probleem? Versnelde afstroom van water en afname van bodemopbouw en biodiversiteit. Padenstructuur ƒ Wat hebben we? Huidige padenstructuur ƒ Waarom is dit een probleem? Huidige padenstructuur vormt geen barrière tussen bos en pad, bezoekers lopen makkelijk het bos in., dit kan leiden tot achteruitgang van biodiversiteit. Tamme kastanje Kastanjebos ƒ Wat hebben we? Eenzijdig kastanjebos met minimale horizontale en verticale gelaagdheid, abrupte overgangen van bos naar grasland of paden. ƒ Waarom is dit een probleem? Afname in biodiversiteit, habitat is niet of nauwelijks geschikt voor bijvoorbeeld de doelsoort zangvogels. Strooisel ƒ Wat hebben we? Ontbreken van rijke strooisel soorten.

ƒ Waarom is dit een probleem? hierdoor een marginale bodemopbouw. Boomsoorten met ‘rijk strooisel’ zijn bijvoorbeeld (Winter)linde, Haagbeuk, Boswilg , (Veld) esdoorn, Zoete Kers, Hazelaar, Berk, Iep, Ratelpopulier, Europese vogelkers, Zwarte els en Es. Figuur 3.7 Voorbeeld van abrupte overgang van bos naar intensief gemaaid gras

12 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

Rabattenstructuur ƒ Wat hebben we? Versnelde afstroom van water door rabattenstructuren. ƒ Waarom is dit een probleem? Door gebrek aan organisch stof in de bodem (sponswerking) en actieve groeiplaats (bodemleven) van het bossysteem. Droogte resistentie neemt hierdoor af. Doodhout ƒ Wat hebben we? Geringe aanwezigheid van liggend en staand doodhout ƒ Waarom is dit een probleem? Versnelde afstroom van water en afname van bodemopbouw en biodiversiteit. Padenstructuur ƒ Wat hebben we? Huidige padenstructuur ƒ Waarom is dit een probleem? Huidige padenstructuur vormt geen barrière tussen bos en pad, bezoekers lopen makkelijk het bos in., dit kan leiden tot achteruitgang van biodiversiteit.

Figuur 3.9 Kaart met een analyse op droogteresistentie. Waarbij rood slecht tegen droogte kan, Oranje/geel is een matige bestendigheid, groen en lichtgroen is goed tot zeer goed resistent tegen extreme droogte.

Figuur 3.8 Hol Tamme kastanje bos, zonder horizontale en verticale gelaagdheid. (ontbreken van rijke strooisel soorten)

Fauna beheer Moeflons ƒ Wat hebben we? Grote grazers in de vorm van uitheemse moeflons ƒ Waarom is dit een probleem? Afname in biodiversiteit, overmatige begrazing stopt de ontwikkeling van struikvormers (rijke strooiselsoorten). Hierdoor verslechtert het habitat voor allerlei bosgebonden soorten. Strooisel ƒ Wat hebben we? Ontbreken van rijke strooisel soorten door overmatige begrazing. Bodemopbouw is minimaal. ƒ Waarom is dit een probleem? Degradatie van de bosbodems door eenzijdig strooisel en gebrek aan organisch materiaal vermindert de conditie van zowel loof als naaldbomen.

13 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

4 Wat willen we? Gemengd naaldbos en loofbos

Gemengd naaldbos en loofbos met voldoende verschillende structuren met een zoom, mantel en kern. De zoom en mantel zorgen voor een verzachte overgang naar naastgelegen grasland en of padenstructuur. De bosbodem bestaat voor minimaal 30 procent uit rijke strooisel soorten. Doelstelling rijke strooisel soorten Boomsoorten met ‘rijk strooisel’ zijn bijvoorbeeld (Winter)linde, Haagbeuk, Boswilg, (Veld)esdoorn, Zoete Kers, Hazelaar, Berk, Iep, Ratelpopulier, Europese vogelkers, Zwarte els en Es. Deze soorten verrijken de bosbodem met hun afgevallen blad. Organisch stofgehalte wordt verhoogd en het bodemleven weer actief. Doelstelling is om 50% van het streefbeeld te bereiken binnen 15 jaar. Door groeiplaats gestuurd beheer wordt actief gedund en ingeplant met rijke strooisel soorten. Locaties waar dit niet plaats vindt, blijft de huidige degradatie van het bos gaande. Hierdoor ontstaat er parallel aan de actieve omvorming licht en ruimte door uitval, door dit natuurlijke proces is de impact minder extreem. Gebruikers van het park ervaren hierdoor een geleidelijke transitie. Vrijgekomen natuurlijke materialen zoals stam en takhout worden benut om de sponswerking van de bodem te vergroten en afstroom van water te vertragen. Tegelijkertijd zorgt het afgestorven hout voor het verhogen van biodiversiteit.

Figuur 4.1 Streefbeeld, gemengd naald en loofbos met voldoende horizontale en verticale gelaagdheid De bosbouw term die het best past bij de vastgestelde ambities is ‘’Pro Silvabheer’’ Bosbeelden die bij Pro Silva-beheer horen zijn gemengde bossen met een hoog aandeel inheemse soorten en een gevarieerde structuur. Eenzijdige monoculturen passen niet bij Pro Silva. Er wordt een gevarieerde horizontale structuur met een rijke struikenlaag nagestreefd. In opstanden is er bij voorkeur een spreiding in leeftijd en diameter. Plekken met opgaande bomen worden afgewisseld met verjongingsplekken. Er wordt gestreefd naar mengingen van boomsoorten die elkaar versterken. Om dit beeld te bereiken is het noodzakelijk om in te grijpen door bomen te kappen en ook weer opnieuw aan te planten. 14 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

Figuur 4.2 Streefbeeld, vertragen van afstroom en buffer capaciteit verhogen door stam/ takhout, rabatten houden door hun functie wijziging langer water vast in plaats van zo snel mogelijk afvoeren. Rabattenstructuren die bijdragen aan het vasthouden van afstromend water in deze ‘mini wadi’s’ kunnen zich rijke strooisel soorten ontwikkelen.

Hergebruik vrijgekomen materiaal (Gesloten ecosysteem) Honderd procent hergebruik van vrijgekomen materiaal zoals tak en stamhout, laten liggen van doodhout op de bosbodem zoals omgevallen bomen en kluiten, waarbij 10 procent van de bomen blijft staan als dode stam. Resterend vrijkomend hout wordt ingezet als middel om de afstroom van water te vertragen en de bodem te laten functioneren als spons. Het effectief organisch stofgehalte verhogen met 1 procent per 10 jaar. Vastgehouden organisch materiaal in een actieve bodem is directe opslag van Co2. Vrijgekomen stamhout kan verwerkt worden als bankjes of hekwerken ten gunste van het landgoed.

Gemengd beukenbos Een gemengd Beukenbos met Horizontale en verticale gelaagdheid met een zoom, mantel en kern. De zoom en mantel zorgen voor een verzachte overgang naar naastgelegen grasland en padenstructuren. De bosbodem bestaat voor minimaal 30 procent uit rijke strooisel soorten. Doelstelling rijke strooisel soorten Boomsoorten met ‘rijk strooisel’ zijn bijvoorbeeld (Winter)linde, Haagbeuk, Boswilg, (Veld)esdoorn, Zoete Kers, Hazelaar, Berk, Iep, Ratelpopulier, Europese vogelkers, Zwarte els en Es. Deze soorten verrijken de bosbodem met hun afgevallen blad. Organisch stofgehalte wordt verhoogd en het bodemleven weer actief.

Figuur 4.3 Streefbeeld van een gemengd beukenbos met voldoende structuurvariatie met een zoom, mantel en kern (Horizontale en verticale gelaagdheid)

Doorlatende bodem Doorlatende bodem (minder dan 1,5 Mpa) die bijdraagt aan infiltratie en vertraagde afstroom van water. Structuurrijke randen die bijdragen aan het vertragen van de afstroom en het verhogen van biodiversiteit. Ontwikkeling van inheemse kruidenrijke vegetatie (doelsoort dagvlinders en vogels).

Doelstelling is om 50 procent van het streefbeeld te bereiken binnen 15 jaar. Door groeiplaats gestuurd beheer wordt actief gedund en ingeplant met rijke strooisel soorten. Locaties waar dit niet plaats vind, blijft de huidige degradatie van het bos gaande. Hierdoor ontstaat er parallel aan de actieve omvorming licht en ruimte door uitval, door dit natuurlijke proces is de impact minder extreem. Gebruikers van het park ervaren hierdoor een geleidelijke transitie. Vrijgekomen natuurlijke materialen zoals stam en takhout worden benut om de sponswerking van de bodem te vergroten en afstroom van water te vertragen. Tegelijkertijd zorgt het afgestorven hout voor het verhogen van biodiversiteit.

Figuur 4.4 Streefbeeld van een weide met structuurrijke randen van struweel en ontwikkeling van inheemse kruidenrijke vegetatie

15 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

Figuur 4.5 Streefbeeld van water vast houden in bosstructuren in plaats van versneld afvoeren

Recreatie Mensen mogen niet buiten de aangewezen wandelpaden en de daartoe aangewezen recreatie zones en kunnen vanaf de aangrenzende zones het gebied beleven. Op informatieborden kunnen zij lezen wat het doel is van de verschillende zones en hoe deze worden beheerd. Loslopende honden zijn niet toegestaan vanwege het feit dat ze een grote invloed hebben op het verstoren en zelfs afname van de lokale biodiversiteit. Gebruikers van het gebied betrekken bij de instandhouding van een klimaat robuust stadsbos. Gebruikers worden mede verantwoordelijk voor het verbeteren van een klimaat robuust stadsbos.

Monumentale laanstructuren met toekomstperspectief Monumentale bomen met toekomstperspectief ƒ Veilige behoud van monumentale bomen door het zorgvuldig verwijderen van afgestorven takken, met behoud van holtes en biodiversiteit. ƒ Stimuleren van vitaal en gezond bomenbestand door het verbeteren van de ondergrondse groeiplaats. Denk aan voorkomen van betreding en het verhogen van de bodemactiviteit door het behouden van organisch materiaal (kleine kringloop). ƒ Bevorderen van biodiversiteit door afgestorven takken op een veilige manier te laten zitten als voedsel- en schuilplaatsen voor insecten, vogels en zoogdieren. ƒ Creëren van een natuurlijke habitat voor spechten en andere holenbroeders. Holtes voor biodiversiteit ƒ Actief behoud van bestaande holtes in bomen, die dienen als nestplaatsen voor vogels, vleermuizen en insecten. ƒ Stimuleren van het ontstaan van nieuwe holtes door het natuurlijke proces van afgestorven takken en hout. 16 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

Figuur 4.6 Streefbeeld van Hergebruik vrijgekomen materiaal en het laten liggen van staand en liggend dood hout. Dit kan bijvoorbeeld ook gebruikt worden om een afscheiding te creëren tussen beschermde bosgebieden en paden Vergroten van kroonvolume ƒ Bevorderen van een gezonde groei door waterloten te koesteren en te laten ontwikkelen tot volwaardige takken, waardoor het kroonvolume van de bomen wordt vergroot. ƒ Zorgen voor een gevarieerde en volle kroon door het creëren van voldoende licht en bovengrondse groeiruimte die leefruimte biedt voor verschillende soorten fauna.

Behoud van dode bomen: ƒ Streven naar het zo lang mogelijk in stand houden van dode bomen in de laanstructuur, doormiddel van het ‘op stam zetten’ Hierbij functioneert de stam nog jaren als habitat voor verschillende boom gebonden soorten. ƒ Creëren van een habitat voor bijvoorbeeld spechten, vleermuizen en insecten die afhankelijk zijn van dode bomen. ƒ Staand dood hout en verwijdering: waar mogelijk, bomen op stam laten staan als staand dood hout om biodiversiteit te bevorderen. ƒ In geval van volledige verwijdering, zorgen voor een gecontroleerde en veilige verwijdering van de boom om de omgeving en andere bomen te beschermen. Vervanging van een enkel individu alleen wanneer haalbaar en realistisch.

Arboretum met toekomstperspectief

De gewenste kwaliteit van de monumentale laanstructuur richt zich op het behoud van natuurlijke processen, het creëren van bio diverse habitats en het verzekeren van een veilige en vitale omgeving voor zowel bezoekers, flora als fauna. Monumentale bomen op een veilige manier begeleiden naar een veteranen fase.

Belang van monumentale bomen begrijpen ƒ Onderstrepen van de ecologische en culturele waarde van monumentale bomen als unieke niches in het ecosysteem en onmisbare schakels voor specifieke soorten. ƒ Bewustwording vergroten over de rol die deze bomen spelen binnen het gehele arboretum.

Een arboretum is een bomentuin, een verzameling van bomen. Degradatie voorkomen en organisch materiaal behouden ƒ Herstellen van degradatie veroorzaakt door verkeerd beheer en het ontbreken van organisch materiaal. ƒ Bevorderen van actieve doorlatende bodem om bodemleven te stimuleren en vroegtijdige uitval van bomen te voorkomen. ƒ Verhoogde droogteresistentie en aantastingen voorkomen: verbeteren van de bodemstructuur en -gezondheid om de gevoeligheid voor droogte en aantastingen te verminderen.

Transformatie van gazon onder kroonprojectie ƒ Verwijderen van het bestaande gazon onder de kroonprojectie van de bomen om plaats te maken voor geschikte groeiplaatsen. ƒ Vervangen van het gazon door schimmeldominante houtmulch, wat organisch materiaal en voedingsstoffen aan de bodem toevoegt. Stoppen met bemesting van gazons ƒ Beëindigen van het gebruik van kunstmatige bemesting op de huidige gazons om het natuurlijke evenwicht van de bodem te herstellen. ƒ Overstappen op duurzaam beheer dat de gezondheid van de bodem en het ecosysteem bevordert.

Figuur 4.7 Monumentale bomen op een veilige manier begeleiden naar een veteranen fase. Behoud van staand dood hout (Habitat voor boom gebonden soorten)

Onderhouden van groeiplaatsen ƒ Behoud van groeiplaatsen door in te planten met vaste planten die bijdragen aan de bodemgezondheid en biodiversiteit. ƒ Laten liggen van gevallen organisch materiaal zoals blad om de voedingsstoffenkringloop in stand te houden. De gewenste kwaliteit van het monumentale arboretum omvat het herstel van de bodemkwaliteit, het vergroten van de droogteresistentie en het benadrukken van de waarde van monumentale bomen als essentiële elementen van het ecosysteem. Dit betekent een verschuiving naar duurzaam beheer dat de gezondheid van de bodem en de biodiversiteit bevordert, terwijl het arboretum weerbaar wordt gemaakt tegen

17 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

toekomstige uitdagingen zoals droogte of extreem natte periodes. Monumentale bomen op een veilige manier begeleiden naar een veteranen fase.

Cederpark met toekomstperspectief Degradatie Voorkomen en Organisch Materiaal Behouden ƒ Herstellen van degradatie veroorzaakt door verkeerd beheer en het ontbreken van organisch materiaal. ƒ Bevorderen van actieve doorlatende bodem om bodemleven te stimuleren en vroegtijdige uitval van bomen te voorkomen. Verhoogde Droogteresistentie en Aantastingen Voorkomen ƒ Verbeteren van de bodemstructuur en -gezondheid om de gevoeligheid voor droogte en aantastingen te verminderen. Belang van Monumentale Bomen Begrijpen ƒ Onderstrepen van de ecologische en culturele waarde van monumentale bomen als unieke niches in het ecosysteem en onmisbare schakels voor specifieke soorten. ƒ Bewustwording vergroten over de rol die deze bomen spelen binnen het gehele arboretum. Transformatie van Gazon Onder Kroonprojectie: ƒ Verwijderen van het bestaande gazon onder de kroonprojectie van de bomen om plaats te maken voor geschikte groeiplaatsen. ƒ Vervangen van het gazon door schimmeldominante houtmulch, wat organisch materiaal en voedingsstoffen aan de bodem toevoegt. Stoppen met Bemesting van Gazons ƒ Beëindigen van het gebruik van bemesting op de huidige gazons om het natuurlijke evenwicht van de bodem te herstellen. ƒ Overstappen op duurzaam beheer dat de gezondheid van de bodem en het ecosysteem bevordert.

Onderhouden van Groeiplaatsen: ƒ Behoud van groeiplaatsen door in te planten met vaste planten die bijdragen aan de bodemgezondheid en biodiversiteit. ƒ Laten liggen van gevallen organisch materiaal zoals blad om de voedingsstoffenkringloop in stand te houden.

18 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

De gewenste kwaliteit van het monumentale arboretum omvat het herstel van de bodemkwaliteit, het vergroten van de droogteresistentie en het benadrukken van de waarde van monumentale bomen als essentiële elementen van het ecosysteem. Dit betekent een verschuiving naar duurzaam beheer dat de gezondheid van de bodem en de biodiversiteit bevordert, terwijl het arboretum weerbaar wordt gemaakt tegen toekomstige uitdagingen zoals droogte of extreem natte periodes. Monumentale bomen op een veilige manier begeleiden naar een veteranen fase.

Vitaal Azaleapark Vitalisering door gefaseerde snoei ƒ Implementatie van gefaseerde snoei om vitale groei en bloei van azalea’s te bevorderen. ƒ Verwijderen van dode en zieke takken om de gezondheid van de planten te verbeteren. Aanbrengen van zuur organisch materiaal ƒ Toepassen van zuur organisch materiaal om de bodemstructuur te verbeteren en de zuurgraad te versterken. ƒ Bevorderen van een geschikte omgeving voor azalea’s die van zure bodems houden. ƒ Gerichte Bemesting met Kieseriet en Calcium Trioxide: ƒ Gebruik van gerichte bemesting met kieseriet om de magnesiumbehoefte van azalea’s te vervullen en gele bladverkleuring te voorkomen. ƒ Toedienen van calcium trioxide om de bodemstructuur te versterken en de opname van voedingsstoffen te verbeteren. Bloei en kleur versterken ƒ Optimaliseren van de voedingsbalans en bodemkwaliteit om een gezonde groei en uitbundige bloei van de azalea’s te bevorderen. Behoud van cultuurhistorische waarde ƒ Respecteren van de cultuurhistorische waarde van het park bij het uitvoeren van verbeteringen. ƒ Zorgvuldige afstemming van maatregelen om de esthetische en historische waarde te behouden. Monitoring en onderhoud ƒ Regelmatige monitoring van de gezondheid van de azalea’s en bodemkwaliteit om tijdig aanpassingen te kunnen doen. ƒ Duurzaam onderhoud om de gewenste kwaliteit op lange termijn te handhaven.

De gewenste kwaliteit van het monumentale en cultuurhistorisch waardevolle Azaleapark omvat het bevorderen van gezonde groei en bloei van azalea’s, het versterken van bodemgezondheid en het behoud van de historische waarde van het park. Dit wordt bereikt door een doordacht beheer en onderhoud dat gericht is op de specifieke behoeften van deze bijzondere planten en hun omgeving.

Pinetum met toekomst perspectief Voorkomen van degradatie door lichtgebrek en bodemverarming ƒ Tegengaan van degradatie veroorzaakt door lichtgebrek en ontbrekend organisch materiaal met een actieve bodem, om vroegtijdige uitval van bomen te voorkomen. ƒ Versterken van de bodemstructuur en bodemleven om de weerbaarheid tegen droogte te vergroten. Denk hierbij aan het minder compact maken van de bodem en het verhogen van het organisch stof gehalte met behulp van een actieve stroosellaag ƒ Verwijdering van Ongepaste Beplanting: ƒ Verwijderen van later aangebrachte zilversparren- en fijnsparrenzoom die niet in harmonie is met het historische karakter van het pinetum. ƒ Terugbrengen van de oorspronkelijke beplanting die past bij het historische en ecologische karakter van het gebied. Opwaarderen van ondergrondse groeiplaatsen ƒ Verbeteren van ondergrondse groeiplaatsen door het verrijken van de bodem met organisch materiaal en het stimuleren van actief bodemleven. ƒ Optimaliseren van de voedings- en vochtbalans om de vitaliteit van de bomen te verhogen. ƒ Vervanging van Beperkt Levensverwachting Coniferen: ƒ Verwijderen van coniferen met een beperkte levensverwachting en vervangen door duurzame en passende boomsoorten. ƒ Streven naar een evenwichtige en diverse beplanting die het historische karakter en de ecologische waarde versterkt.

Herstel van padenstructuur ƒ Vernieuwen en herstellen van de half verdwenen padenstructuur met duurzaam materiaal om de toegankelijkheid te verbeteren. Hierbij kan gekozen worden voor het intensiever maaien van de padenstructuur. ƒ Zorgen voor een goed netwerk van paden om bezoekers een optimale ervaring te bieden. Vervanging van voormalig gazon door bloemrijk gras ƒ Verwijderen van voormalig gazon en vervangen door een laag bloemrijk gras met het ‘Nectar onder het maaimes’-principe. Dit is een bloemenmengsel met een maximale hoogte van 30 cm. 19 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

ƒ Bevorderen van biodiversiteit door het creëren van een aantrekkelijke leefomgeving voor insecten (bijvoorbeeld dagvlinders) en andere fauna. Behoud van cultuurhistorische waarde ƒ Respecteren van de cultuurhistorische waarde van het pinetum bij alle aanpassingen en verbeteringen. ƒ Zorgvuldig afstemmen van maatregelen om het historische karakter en de identiteit van het pinetum te behouden. De gewenste kwaliteit van het monumentale en cultuurhistorisch waardevolle Pinetum omvat het herstellen van de conditie van de beplanting, het verbeteren van de bodemkwaliteit en het terugbrengen van de oorspronkelijke sfeer van het gebied. Dit wordt bereikt door een doordachte aanpak die respect toont voor het verleden en tegelijkertijd een veerkrachtige en diverse toekomst creëert.

Sterrenbos en Zichtassen Voorkomen van degradatie door lichtgebrek en bodemverarming ƒ Tegenhouden van degradatie veroorzaakt door lichtgebrek en ontbrekend organisch materiaal met een actieve bodem, om vroegtijdige uitval van bomen te voorkomen. ƒ Versterken van de bodemstructuur en bodemleven om de weerbaarheid tegen droogte te vergroten. Opwaarderen van ondergrondse groeiplaatsen ƒ Verbeteren van ondergrondse groeiplaatsen door het verrijken van de bodem met organisch materiaal en het stimuleren van actief bodemleven. ƒ Optimaliseren van de voedings- en vochtbalans om de vitaliteit van de bomen te verhogen. ƒ Vervanging van Beperkt Levensverwachting Coniferen: ƒ Verwijderen van coniferen met een beperkte levensverwachting en vervangen door duurzame en passende inheemse boomsoorten. Die bijdragen aan het versterken van de biodiversiteit ƒ Rekening houden met behoud van de aanwezige zichtassen en het historische karakter van het sterrenbos. Behoud en accentuering van kern met beleid ƒ Verjonging door Snoei van soorten zoals taxus en Thuja om de kern van het sterrenbos te accentueren. ƒ Verbeteren van de visuele aspecten en de vormgeving van het sterrenbos zonder afbreuk te doen aan de historische waarde.

Herstel van droogtegevoeligheid ƒ Implementeren van maatregelen om de gevoeligheid voor droogte te verminderen en de veerkracht van het sterrenbos te vergroten. Denk hierbij aan het minder compact maken van de bodem en het verhogen van het organisch stof gehalte met behulp van een actieve strooisellaag. Monitoring en onderhoud ƒ Regelmatige monitoring van de gezondheid van de bomen en bodemkwaliteit om tijdig aanpassingen te kunnen doen. ƒ Zorgen voor duurzaam onderhoud om de gewenste kwaliteit op lange termijn te handhaven. Behoud van cultuurhistorische waarde ƒ Respecteren van de cultuurhistorische waarde van het sterrenbos bij alle aanpassingen en verbeteringen. ƒ Zorgvuldige afstemming van maatregelen om het historische karakter en de identiteit van het sterrenbos te behouden. De gewenste kwaliteit van het monumentale en cultuurhistorisch waardevolle Sterrenbos omvat het herstellen van de conditie van de beplanting, het verbeteren van de bodemkwaliteit en het behouden van de historische uitstraling. Dit wordt bereikt door een zorgvuldige aanpak die respect toont voor het verleden en tegelijkertijd een veerkrachtige en aantrekkelijke toekomst voor het sterrenbos creëert.

Sierkerslaan Gewenste kwaliteit monumentale en cultuurhistorisch waardevolle Sierkersenlaan. Verbetering van de conditie door ondergrondse groeiplaats ƒ Versterken van de ondergrondse groeiplaats van de sierkersen door bodemverbetering en verrijking met organisch materiaal. ƒ Optimaliseren van voedingsstoffen en vochtbalans om gezonde groei en bloei te stimuleren. Aanpassing van maaibeheer berm ƒ Veranderen van het maaibeheer in de berm van intensief naar extensief om een natuurlijker leefgebied te creëren en de doorlaatbaarheid van de bodem te verbeteren. ƒ Bevorderen van biodiversiteit door de groei van inheemse planten en bloemen, en het bieden van voedsel en habitat voor dieren.

20 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

Dunnen van aangrenzend bos voor meer lichtinval ƒ Uitvoeren van selectieve dunning in het aangrenzende bos om meer lichtinval op de sierkersenlaan mogelijk te maken. ƒ Verbeteren van de groeicondities en bloei van de sierkersen door meer zonlicht toe te laten. Vervanging bij uitval of onvoldoende toekomstverwachting: ƒ Overwegen van vervanging van sierkersen bij uitval of wanneer de toekomstige vitaliteit in het gedrang komt. ƒ Selecteren van geschikte boomsoorten die passen bij het historische karakter en de esthetiek van de laan. Monitoring en onderhoud ƒ Regelmatig monitoren van de conditie van de sierkersen en groeiplaatsen om tijdig bijsturing te kunnen doen. ƒ Zorgen voor passend onderhoud om de gewenste kwaliteit en waarde op lange termijn te behouden. Behoud van cultuurhistorische waarde: ƒ Respecteren van de cultuurhistorische waarde van de sierkersenlaan bij alle aanpassingen en verbeteringen. ƒ Zorgvuldig afstemmen van maatregelen om het historische karakter en de identiteit van de laan te behouden. De gewenste kwaliteit van de monumentale en cultuurhistorisch waardevolle Sierkersenlaan omvat het herstellen van de conditie van de bomen, het bevorderen van biodiversiteit in de omgeving en het behouden van de historische uitstraling van de laan. Dit wordt bereikt door een doordachte en evenwichtige aanpak die het ecologische en culturele belang van de laan respecteert.

Habitat verbetering ‘Nieuwe park’ Aanpassing van maaibeheer gazon ƒ Veranderen van het maaibeheer op het gazon van intensief naar extensief, met de introductie van bloemrijk gras. ƒ Koesteren van nog aanwezige heide beplanting, deels afgraven van de aangebrachte bodem (middendeel), opheffen verdichting en stimuleren van de ontwikkeling oude zaadbank. ƒ Bevorderen van biodiversiteit en ecologisch evenwicht door inheemse planten en bloemen aan te trekken.

Dunnen van aangrenzend bos voor meer lichtinval ƒ Uitvoeren van gerichte dunning in het aangrenzende bos om meer lichtinval in het park te creëren. ƒ Verbeteren van het groeipotentieel van bomen en planten door toegang tot voldoende zonlicht. Vervanging bij uitval of onvoldoende toekomstverwachting ƒ Overwegen van vervanging van bepaalde elementen, zoals coniferen lanen, bij uitval of wanneer toekomstige vitaliteit in gevaar is. ƒ Kiezen voor boom- en plantensoorten die goed gedijen in het park en passen bij het historische karakter. Versterken van habitat levendbarende hagedis ƒ Creëren van geschikte leefomstandigheden voor de levendbarende hagedis door het aanbieden van zonrijke plekken en schuilplaatsen. ƒ Behouden en verbeteren van de biodiversiteit en het ecosysteem in het park. Monitoring en onderhoud ƒ Regelmatig monitoren van de gezondheid van bomen, planten en het ecosysteem om tijdig bij te sturen. ƒ Zorgen voor passend onderhoud om de gewenste kwaliteit en waarde op lange termijn te behouden. Behoud van cultuurhistorische waarde: ƒ Respecteren van de cultuurhistorische waarde van het nieuwe park bij alle aanpassingen en verbeteringen. ƒ Zorgvuldige afstemming van maatregelen om een harmonieuze mix van ecologie, cultuurhistorie en recreatie te bereiken.

De gewenste kwaliteit van het monumentale en cultuurhistorisch waardevolle Nieuwe Park omvat het creëren van een levendig en ecologisch evenwichtig leefgebied, terwijl het tegelijkertijd trouw blijft aan de historische en culturele waarde. Dit wordt bereikt door een geïntegreerde aanpak die zowel het landschap als de biodiversiteit bevordert.

De rododendronlaan Vitalisering door gefaseerde snoei ƒ Implementatie van gefaseerde snoei om vitale groei en bloei van rododendrons te bevorderen. ƒ Verwijderen van dode en zieke takken om de gezondheid van de planten te verbeteren.

21 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

Aanbrengen van zuur organisch materiaal ƒ Toepassen van zuur organisch materiaal om de bodemstructuur te verbeteren en de zuurgraad te versterken. ƒ Bevorderen van een geschikte omgeving voor rododendrons die van zure bodems houden. Gerichte bemesting met kieseriet en calcium trioxide ƒ Gebruik van gerichte bemesting met kieseriet om de magnesiumbehoefte van rododendrons te vervullen en gele bladverkleuring te voorkomen. ƒ Toedienen van calcium trioxide om de bodemstructuur te versterken en de opname van voedingsstoffen te verbeteren. Bloei en kleur versterken ƒ Optimaliseren van de voedingsbalans en bodemkwaliteit om een gezonde groei en uitbundige bloei van de rododendrons te bevorderen. Behoud van cultuurhistorische waarde ƒ Respecteren van de cultuurhistorische waarde van de laan bij het uitvoeren van verbeteringen. ƒ Zorgvuldige afstemming van maatregelen om de esthetische en historische waarde te behouden. Monitoring en onderhoud: ƒ Regelmatige monitoring van de gezondheid van de rododendrons en bodemkwaliteit om tijdig aanpassingen te kunnen doen. ƒ Duurzaam onderhoud om de gewenste kwaliteit op lange termijn te handhaven.

De gewenste kwaliteit van het monumentale en cultuurhistorisch waardevolle rododendronlaan omvat het bevorderen van gezonde groei en bloei van rododendrons, het versterken van bodemgezondheid en het behoud van de historische waarde van de rododendronlaan. Dit wordt bereikt door een doordacht beheer en onderhoud dat gericht is op de specifieke behoeften van deze bijzondere structuur en hun omgeving.

Het Doolhof Herstel van oorspronkelijk ontwerp ƒ Terugbrengen van het doolhof naar het oorspronkelijke ontwerp en de historische kenmerken ervan. ƒ Behouden van de authentieke uitstraling en cultuurhistorische waarde van het doolhof.

22 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

Combinatie van beplanting en vrijgekomen materiaal ƒ Integreren van beplanting met vrijgekomen materiaal uit het bosbeheer, zoals houtwallen of stapelingen. ƒ Gebruiken van natuurlijke elementen om het doolhof een duurzame en ecologische uitstraling te geven. Bijdrage aan biodiversiteit ƒ Ontwerpen van het doolhof zodat het bijdraagt aan de verbetering van de biodiversiteit in het gebied. ƒ Kiezen voor beplanting en indeling die verschillende soorten flora en fauna aantrekken en ondersteunen. Gecombineerde functie met nadruk op veiligheid ƒ Ontwikkelen van het doolhof met een gecombineerde functie, waarbij naast cultuurhistorie en biodiversiteit ook veiligheid van bezoekers gegarandeerd. ƒ Zorgen voor duidelijke en veilige paden die bezoekers kunnen volgen en die ook ruimte bieden voor plantengroei. Monitoring en onderhoud ƒ Regelmatig monitoren van de staat van het doolhof en de gebruikte beplanting om tijdig bij te kunnen sturen. ƒ Zorgen voor passend onderhoud om de gewenste kwaliteit en waarde op lange termijn te behouden. Behoud van cultuurhistorische waarde ƒ Respecteren van de cultuurhistorische waarde van het doolhof tijdens alle aanpassingen en verbeteringen die passen in de huidige tijdsgeest. ƒ Zorgvuldig afstemmen van maatregelen om de unieke identiteit en geschiedenis van het doolhof te behouden.

De gewenste kwaliteit van het monumentale en cultuurhistorisch waardevolle doolhof omvat het herstel van het oorspronkelijke ontwerp, een combinatie van natuurlijke elementen en respect voor de biodiversiteit. Het doolhof moet een plek worden waar zowel bezoekers kunnen genieten van de historische ambiance als waar lokale flora en fauna kunnen gedijen.

Rosarium Gewenste kwaliteit monumentaal en cultuurhistorisch waardevol Rosarium (Rozentuin) met nieuwe aanplant.

Herstel van oorspronkelijk ontwerp met nieuwe invulling ƒ Terugbrengen van de essentie van het oorspronkelijke rosariumontwerp in lijn met de historische waarde van de locatie. ƒ Nieuwe invulling met beplanting die de focus verlegt van rozen naar andere bloeiende planten die aantrekkelijk zijn voor vlinders en insecten. Combinatie van beplanting en vrijgekomen materiaal ƒ Integreren van nieuwe beplanting met vrijgekomen materiaal uit het bosbeheer, zoals houtwallen of stapelingen, voor een ecologische aanpak. ƒ Gebruik van diverse plantensoorten om een gevarieerde en aantrekkelijke habitat te creëren. Bijdrage aan biodiversiteit met behoud van cultuurhistorie ƒ Ontwikkelen van het rosarium als een gecombineerde ruimte waar cultuurhistorie en biodiversiteit elkaar ontmoeten. ƒ Selecteren van planten die bijdragen aan het aantrekken en ondersteunen van vlinders, insecten en andere fauna. Transitie naar bloemrijke aanplant ƒ Geleidelijk transformeren van het rozenrijk naar een bloemrijk ecosysteem dat gunstig is voor vlinders en bijen. ƒ Inclusie van wilde of botanische rozen als overgang naar de nieuwe aanplant en als eerbetoon aan het verleden.

De Rotstuin Herstel van oorspronkelijk ontwerp ƒ Terugbrengen van de rotstuin naar het oorspronkelijke ontwerp en de historische kenmerken ervan. ƒ Behouden van de authentieke uitstraling en cultuurhistorische waarde van de rotstuin. Bijdrage aan biodiversiteit ƒ Ontwerpen van de rotstuin zodat het bijdraagt aan de verbetering van de biodiversiteit in het gebied. ƒ Kiezen voor beplanting die verschillende soorten flora en fauna aantrekt en ondersteunt. Gecombineerde functie ƒ Ontwikkelen van de rotstuin met een gecombineerde functie waarbij behoud van cultuurhistorie hand in hand gaat met het ondersteunen van het ecosysteem. ƒ Selecteren van planten die insecten, vlinders en andere kleine dieren aantrekken. Diversiteit in planten en leefomgevingen ƒ Inclusie van verschillende soorten planten die geschikt zijn voor rotstuinomstandigheden en die een gevarieerde leefomgeving creëren. ƒ Creëren van schuilplaatsen, schaduwrijke plekken en schuilplekken voor fauna.

Monitoring en onderhoud ƒ Regelmatig monitoren van de nieuwe aanplant, eventueel bij te kunnen sturen. ƒ Zorgen voor passend onderhoud om de gewenste kwaliteit en waarde op lange termijn te behouden.

Monitoring en onderhoud ƒ Regelmatig monitoren van de staat van de rotstuin en de gebruikte beplanting om tijdig bij te kunnen sturen. ƒ Zorgen voor passend onderhoud om de gewenste kwaliteit en waarde op lange termijn te behouden.

Behoud van cultuurhistorische waarde ƒ Respecteren van de cultuurhistorische waarde van het rosarium door zorgvuldige aanpassingen en verbeteringen die passen bij de huidige tijdsgeest. ƒ Balanceren tussen vernieuwing en respect voor het verleden om een harmonieuze combinatie te bereiken.

Behoud van cultuurhistorische waarde ƒ Respecteren van de cultuurhistorische waarde van de rotstuin tijdens alle aanpassingen en verbeteringen. ƒ Zorgvuldig afstemmen van maatregelen om de unieke esthetiek en geschiedenis van de rotstuin te behouden.

De gewenste kwaliteit van het monumentale en cultuurhistorisch waardevolle rosarium omvat een herdefinitie van het concept met nadruk op biodiversiteit. Door te transformeren naar een bloemrijke omgeving die vlinders en insecten aantrekt, wordt een nieuw hoofdstuk toegevoegd aan de geschiedenis van de locatie, terwijl tegelijkertijd eer wordt betoond aan het verleden.

De gewenste kwaliteit van de monumentale en cultuurhistorisch waardevolle rotstuin omvat het herstel van het oorspronkelijke ontwerp en het creëren van een leefomgeving die bijdraagt aan de biodiversiteit. Door een balans te vinden tussen cultuurhistorie en natuur, kan de rotstuin zowel een betekenisvolle plek zijn voor bezoekers als een toevluchtsoord voor verschillende soorten planten en dieren.

23 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

Oude Beekloop (Kromme Sloot), poelen, sloten en rabatten Rabatten Waterberging in natte periodes ƒ Transformeren van rabatten naar een waterbergingsysteem dat water vasthoudt tijdens natte periodes, ter voorkoming van overstromingen en ter ondersteuning van het ecosysteem. Veranderende dynamiek en nat bos: ƒ Bevorderen van een veranderende dynamiek waarbij bomen geleidelijk afsterven en het gebied zich ontwikkelt tot een nat bos. ƒ Creëren van gunstige omstandigheden voor soorten die gedijen in natte omgevingen en bijdragen aan de biodiversiteit. ƒ Aansluiting van beek op rabatten systeem ƒ Aansluiten van de huidige beek (kromme sloot) op het rabatten systeem om de waterstroom te reguleren en het water vast te houden in de bodem. Opbouw van organisch stof en biodiversiteit ƒ Bevorderen van een dynamische omgeving met variërende natte en droge kenmerken, waardoor het bossysteem snel organisch stof kan opbouwen in de bodem. ƒ Bieden van een geschikt habitat voor rijke strooiselsoorten die bijdragen aan het verhogen van de biodiversiteit en opbouw van de bodem. Natuurlijke processen en natuur volgend beheer ƒ Omarmen van natuurlijke processen zoals afstervende bomen en veranderende waterstanden om een evenwichtige ecologische balans te bereiken. ƒ Het bevorderen van geleidelijke overgangen en het stimuleren van biodiversiteit in overeenstemming met de veranderende omstandigheden.

Betrokkenheid en educatie ƒ Betrekken van gemeenschap en belanghebbenden bij de nieuwe waterbergingsfunctie van de rabatten en het belang ervan voor onze leefomgeving. ƒ Gebruiken als educatieve kans om bewustzijn te vergroten over het belang van waterbeheer en biodiversiteit. De gewenste kwaliteit en waarde verhoging van de rabatten omvat een verschuiving van afvoer naar waterberging, wat leidt tot een veranderende dynamiek en een gunstig ecosysteem voor verschillende soorten. Door water vast te houden en biodiversiteit te stimuleren, kunnen de rabatten een belangrijke rol spelen in het behoud en herstel van het gebied

24 | Groenbeheerplan Landgoed de Wielewaal

Bronherstel ‘De Kromme Sloot’ Bronlocatie identificatie en aanvullend onderzoek ƒ Identificeren van de bronlocatie achter de Tilburgse weg en A2/N2 als potentieel herstelpunt voor ‘De Kromme Sloot’. ƒ Uitvoeren van aanvullend onderzoek om de haalbaarheid van het hersteltraject te bepalen. Watervermeerdering en verminderen stilstaand water ƒ Beoogde bronherstel heeft als direct voordeel het vermeerderen van water in het gebied. ƒ Verminderen van de kans op stilstaand water in ‘De Kromme Sloot’, wat gunstig is voor de waterkwaliteit en ecologische balans. Duiker onder snelweg en uitmonding in Philips van Lennep Park ƒ In het voorgenomen hersteltraject wordt een duiker onder de snelweg (A2/N2) geplaatst. ƒ Uitmonding van het bronwater in het Philips van Lennep Park, waardoor dit park ook kan profiteren van de wateraanvoer. Ondieper maken van de beek (Kromme sloot) ƒ Ondieper maken van de beek door de bodem te voorzien van leem, hierdoor is uittreding van de beek makkelijker in natte periodes en is de doorstroomsnelheid groter Verbetering van ecologische habitat ƒ Bronherstel leidt tot een toename van het waterpeil en creëert een geschikte leefomgeving voor diverse aquatische en moeras gebonden soorten. ƒ Bevorderen van biodiversiteit en het aantrekken van planten en dieren die gedijen in waterrijke omgevingen.