Bijlage 2 - Evaluatierapport armoede schulden gemeente Eindhoven - BMC

Eenvoudige taal: de communicatie van de gemeente, via brieven, folders en de website, is zoveel mogelijk op de taalniveaus B1/B2. Met filmpjes en visualisaties is met name de informatie over schuldhulpverlening eenvoudiger en begrijpbaar gemaakt. Organisaties geven aan dat dit echt een verbetering is. Voor inwoners die laaggeletterd zijn, zal een tussenpersoon nodig blijven. Een inwoner die wij spraken vond het om die reden ook heel fijn dat de gemeente haar een bewindvoerder had toegewezen. Er is weinig informatie beschikbaar in andere talen. Hier ligt een verbeterpunt voor de toegankelijkheid.

Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

Digitaal: sommige inwoners vinden het heel fijn dat veel digitaal mogelijk is. Daarmee kunnen ze veel thuis regelen. We hebben ook inwoners gesproken die digitaal niet vaardig genoeg waren of geen computer hebben en het dus juist lastig vonden dat veel digitaal moest. Wel vonden ze dan de weg naar het fysieke loket op het stadhuis, of een vrijwilliger bij de Werkplaats Financiën, of hun budgetcoach, of iemand in hun netwerk om hen te helpen met de formulieren.

‘Ik moest dus naar de brievenbus gaan, normaal liep ik er langs. Nu ben ik nog steeds bang om brieven te openen. Die gevolgen zijn lastig. Ik heb er wel over leren praten, over geld enzo. Ze hebben alleen maar gezegd, je moet alles zelf gaan regelen als het stopt (automatische incasso's) en als het niet lukt dan moet je het laten weten. Tuurlijk een deel zit in eigen verantwoordelijkheid en ze moeten uiteindelijk ook loslaten.'

‘Op zich zijn de aanvragen niet moeilijk, maar het feit dat je geen printer hebt, maakt het wel lastig. Daar­ voor moet ik dan helemaal naar het gemeente­huis. Omdat ik niet werk, heb ik ook geen computer en maak ik daar ook geen gebruik van.’

Bereikbaar: WIJeindhoven en de Werkplaatsen Financiën worden het vaakst genoemd als toegangspoorten voor inwoners met financiële problemen. Naast deze partijen noemen inwoners ook Lumens, AdministratieMaatje, Fuutlaan, en de bewindvoerder of budgetbeheerder. Buiten kantoortijden zijn er weinig toegangspunten. Vooral voor werkenden en jongeren blijft het belangrijk dat er voldoende laagdrempelige contactmogelijkheden buiten kantooruren beschikbaar zijn. Buurthuizen worden gezien als belangrijke vindplaatsen voor oudere inwoners. Ook voor (alleenstaande) moeders met een migratieachtergrond, die vaak klein wonen, zich eenzaam voelen en weinig financiële middelen hebben, zijn deze gratis fysieke ontmoetingsplekken van belang. Partners geven aan structurele (financiële) steun van de gemeente te missen voor het in stand houden van deze ontmoetingsplekken. Zo draait buurtvoorziening De Meerpaal bijvoorbeeld op de inzet van stichtingen, terwijl ze een belangrijke rol speelt in onder andere het signaleren van hulpvragen. De locatie Fuutlaan, met het aanwezige regieteam, is een goed voorbeeld van een fysieke plek waar inwoners terechtkunnen voor expertise en toegang tot regelingen.

40 Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

‘Als ik nieuwe wasmachine zou moeten, kan ik bijzondere bijstand aanvragen. Maar het proces daarvoor, kwam lastig over. Moet ik weer van alles aanvragen en goedkeuring krijgen. Omslachtig proces, schrikt af om te gaan proberen. Dan moet je slijmen 'mag ik alsjeblieft', echt bewijzen.’

Cultuursensitief: we hebben in de gesprekken met de gemeente weinig aandacht gezien en gehoord voor cultuurspecifieke financiële kwetsbaarheid. Sommige financiële problemen zijn in bepaalde culturen een groter risico, bijvoorbeeld informele schulden of het feit dat bij een echtscheiding de schuld over beide partners wordt verdeeld. In huishoudens met een niet-Westerse cultuur is het vaker de moeder die de volledige zorg over de kinderen heeft, en vaak ook geen werk en een lage opleiding. Als zij door een echtscheiding ook de helft van de schuld erbij krijgt en geen (weg naar) werk heeft, wordt ze financieel erg kwetsbaar.

Wachttijden: wachttijden worden door inwoners en organisaties breed genoemd als knelpunt voor tijdige hulp. Daarbij gaat het vooral om wachttijden binnen de gemeentelijke schulddienstverlening. Zo is bijvoorbeeld het streefcijfer voor het behandelen van nieuwe dossiers binnen tien werkdagen in 2024 niet gehaald. Omdat inwoners pas verder kunnen als de gemeente genoeg capaciteit heeft, moeten ze soms ook bij WIJeindhoven langer wachten. De structureel hoge werkdruk en caseload bij WIJeindhoven versterken dit beeld. Dit kan ertoe leiden dat inwoners afhaken of tijdelijk buiten beeld raken.

‘Ik kom niet voor veel regelingen in aanmerking, omdat ik net te veel verdien.’

41

Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

3.2.3 | Uitvoerbaarheid Uitvoerbaar beleid op het gebied van bestaanszekerheid houdt in dat opgestelde regelingen werkbaar en haalbaar zijn voor uitvoeringsprofessionals. De doelen van het beleid moeten te realiseren zijn met de beschikbare capaciteit, regels (bijvoorbeeld over gegevensdeling), middelen en tijd. Het beleidsplan 2020-2024 heeft de ambitie om daar met een flexibele organisatie invulling aan te geven en dit vooral in samenwerking met en regie over de maatschappelijke organisaties te doen. Verder staat er in het beleidsplan niet veel over de uitvoerbaarheid van de voorgenomen inspanningen.

‘Dankzij haar geef ik mijn leven weer een 10. Wat veel mensen moeten leren. Je moet niets, maar probeer. Niet dwingen maar motiveren. Niet moet, moet moet. Dat deed zij heel goed. Zij had geduld met mij. Ik was moeilijk. Zij was begripvol en soms streng. Ze bleef volhouden en mij helpen.’

Bevindingen ten aanzien van uitvoerbaarheid Capaciteit: met name binnen de gemeente en WIJeindhoven zijn de afgelopen jaren veel wisselingen van de wacht geweest door personeelstekorten. Ook de caseload was hoger dan bedoeld. De vele personeelswisselingen brengen met zich mee dat samenwerkingen steeds weer opnieuw opgebouwd moeten worden, maar ook dat samenwerkingen verbeteren omdat er een ‘goed iemand’ komt te zitten. De personeelswisselingen worden door inwoners ook veel genoemd als lastig (steeds een nieuw gezicht). Niet iedereen heeft dezelfde kennis en visie op het werk en er is nog weinig tijd geweest om het (nieuwe) personeel gezamenlijk te scholen. Daarnaast is de capaciteit binnen de gemeente ook meer dan verwacht gegaan naar nieuwe landelijke en lokale regelingen en wetswijzigingen en bijvoorbeeld de aanpassingen van het minimabeleid. Dit is ten koste van andere beleidsinspanningen gegaan. Middelen: we hebben in de interviews opvallend weinig gehoord dat er bij de organisaties niet genoeg middelen waren om activiteiten te verrichten. Wel is het jaarlijks moeten aanvragen van geld veel werk en brengt het onzekerheid richting personeel en inwoners. Meerdere organisaties geven aan liever voor een langere termijn financiering te willen ontvangen.

42 Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

‘Ergens ben ik wel tevreden. Dat alles geregeld wordt is heel fijn, dat je geen brieven meer krijgt. Maar wat lastig is, is dat er een bedrag wordt opgesteld voor je. Je krijgt ook spaardoelen, maar dat bedrag was 70 euro per week, ik heb een zoon van 8. Dat is niet te doen. Er is niemand die kon uitleggen hoe je dat moest doen. Op dat moment wordt er ook niet naar gekeken door de budgetbeheerder naar waar je nog meer recht op hebt, of wat er nog meer in de buurt is aan ondersteuning. En dan ga je zelf wel uitzoeken hoe of wat.’

Samenwerking met de gemeente: organisaties ervaren een verbetering in de samenwerking met de gemeente, voornamelijk door de vaste contactpersonen die zorgen voor kortere communicatielijnen en directer overleg. Een voorbeeld hiervan is het maandelijkse overleg tussen WIJeindhoven, Brainport voor Elkaar en gemeentelijke beleidsmedewerkers, waar signalen worden uitgewisseld en het jaarplan wordt besproken. Veel organisaties draaien op vrijwilligers die hun tijd vooral willen geven aan mede inwoners en minder tijd hebben om ook contact met alle andere organisaties in het ‘armoede-netwerk’ te onderhouden. De gemeente zou meer kunnen doen om het netwerken te faciliteren en organisaties te stimuleren (of via subsidieafspraken zelfs te verplichten) om samen te werken.

43

‘Wij zijn heel benieuwd naar volgend jaar, want dan lopen de regelingen af. De vraag is of de gemeente Eindhoven regelingen gaat maken waarvoor wij ook in aanmerking komen. Ook bij WIJeindhoven zijn we van subsidies afhankelijk, dus als daar op beknibbeld gaat worden, dan heeft dit gevolgen voor de hulpverlening.’

Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

‘Ik heb een klacht ingediend bij de gemeente zelf over de inkomensspecialisten en hoe ze mij behandeld hebben. De reactie was niet positief van de gemeente. Sterker nog, ze waren vrij bits in de toon. Ik heb uiteindelijk mijn generalist meegenomen naar het gesprek en daarna is het beter gegaan. Als ik ging huilen of dichtklapte, nam mijn generalist het over. Na twee gesprekken hebben we besloten dat ik een andere specialist zou krijgen. Ik heb daar echt een trauma aan overgehouden. Ik vind het jammer dat er eerst een generalist mee moest alvorens ik een andere inkomensspecialist kon krijgen die mij wel als mens behandelde.’

Regie: in het schuldentraject wordt er een regierol van de gemeente ervaren, maar op het terrein van armoedeondersteuning wordt de regie vanuit de gemeente als ‘te gering’ ervaren. Hierdoor blijft er versnippering en overlap in het aanbod. Organisaties zouden graag zien dat de gemeente meer regie pakt en ook duidelijker aanstuurt om vanuit een gezamenlijke visie, toegang en keten te gaan werken.

‘JPF is echt heel goed, heeft veel mensen geholpen. Naast budgetbeheer en coaching, geven ze ook cursussen om verder te komen in het leven. Dingen die ik nog dagelijks gebruikt.’

Informatie en ICT-systemen: er is sprake van een inhaalslag op IT-gebied, wat onder andere nodig is voor betere procesbewaking en informatievoor­ ziening rondom regelingen en budgetbeheer. Systematisch kunnen de processen rondom financiële potjes en de informatievoorziening aan budgetbeheerders worden verbeterd, evenals het maandelijks kunnen volgen van het budgetbeheer. De gegevensuitwisseling binnen en tussen gemeentelijke diensten en maatschappelijke partners heeft meer structuur nodig, afgestemd op het beleid, met KPI’s, voor het delen van informatie over inwoners, resultaten of voortgang. Dat er (te) weinig informatie wordt uitgewisseld komt mogelijk deels door de ondertoezichtstelling van de gemeente Eindhoven door de Autoriteit Persoonsgegevens (die sinds maart 2025 is gestopt).

44 Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

Samenwerking tussen beleid en uitvoering: beleid en uitvoering zijn aparte organisatie­ onderdelen met eigen sturing en rollen (zoals procesregisseurs, casusregisseurs, consulenten en beleidsmedewerkers) binnen de gemeente. WIJeindhoven is een zelfstandige stichting met ook weer eigen functies (o.a. T-generalist, ontwikkelaar, specialist). Het vraagt structureel overleg om de aanpak van schulden en dienstverlening in samenhang naar inwoners te kunnen brengen. Uitvoering en WIJeindhoven geven aan aan de voorkant meer met beleid mee te kunnen denken, waardoor het beleid uitvoerbaarder is. Drempelloos werken: lang niet alle inwoners ervaren ‘drempelloosheid’ als ze een reactie krijgen die overkomt als ‘nee, dat kan niet want zo zijn de regels’. Ze missen dan dat er wordt meegedacht in de mogelijkheden die ze zelf misschien aandragen. Kwaliteitsbewaking is nodig om te zorgen dat alle medewerkers zich blijven inzetten om drempelloos te handelen.

Levensbrede benadering: inwoners met meerdere hulpvragen (bijvoorbeeld bij een ziek kind, een eigen handicap, een veiligheidskwestie) lopen er tegenaan dat er niet één persoon is die hun hele hulpvraag integraal benadert (zie ook ‘voorspelbaarheid’). Ook de WIJ-generalist verwijst soms naar andere loketten, bijvoorbeeld als die buiten de scope van de gemeente liggen (bijvoorbeeld UWV, CIZ of zorgverzekeraar). Met de nieuw ingerichte Keten Werk en Geld zet de gemeente in op een meer integrale benadering. Het regieteam op de locatie Fuutlaan laat zien dat het mogelijk is om inwoners direct te helpen en op meerdere ondersteuningsvragen tegelijk (dak boven het hoofd, inkomen, gezondheid).

Maatwerk: personeel van WIJeindhoven is geschoold in de ‘doorbraakmethode’ en heeft maatwerkbudget beschikbaar om inwoners ook vaste kaders maatwerk te kunnen bieden. Sommige professionals zijn terughoudend in het inzetten van deze vorm van maatwerk, geeft WIJeindhoven aan als reactie op de vraag waarom het maatwerkbudget een onderbesteding kent. De omgekeerde toets van Stimulansz biedt een extra handvat om vanuit de inwoner naar de regels en mogelijkheden te kijken en de inzet van maatwerk meer onderdeel van het reguliere werk te maken.

45

Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

3.2.4 | Houdbaarheid Een houdbaar stelsel creëert stabiliteit op de lange termijn door rekening te houden met maatschappelijke, economische en landelijke ontwikkelingen, en de mogelijkheden van het eigen kunnen om vol te houden wat men begint. Draagvlak in de samenleving is een belangrijk aspect om het beleid houdbaar te laten zijn. Door vooraf (meetbare) doelen te stellen en die te monitoren kan tussentijds bijgestuurd worden om het beleid en de uitvoering houdbaar te laten zijn. In het beleidsplan 2020-2024 lezen we niet heel veel aanknopingspunten voor dit ‘behoorlijk beleid’-vereiste. Wel wil de gemeente met het beleid structureel en langdurig effect bij inwoners.

'Nee, op dit moment heb ik niet veel vertrouwen. Ik zou wat dat betreft heel graag iets willen verzinnen dat het een keer beter wordt. Het voelt kwetsbaar. Dan heb ik nog mazzel met mijn ouders die mij helpen. Ik had niet geweten hoe het eruit had gezien. Als ik die hulp niet had.’

46

Bevindingen ten aanzien van houdbaarheid Monitoring: de meeste organisaties hoeven aan de gemeente geen specifieke verantwoordingsinformatie te leveren. Dit geeft autonomie. Desondanks hebben partners behoefte aan meer gezamenlijke monitoring en dataverzameling. Het gezamenlijk ontwikkelen van een dashboard, zoals opgenomen in het beleidsplan van de gemeente, is een voornemen dat bij de meeste partijen onbekend is. Het wordt als wenselijk gezien; een dergelijk dashboard zou meer inzicht kunnen bieden in de effectiviteit van de inspanningen en in waar bijsturing noodzakelijk is. Tijdelijke initiatieven (ad-hoc-‘cadeautjes’) tijdens de thematafels kwam het nadrukkelijke pleidooi ‘stop met de cadeautjes' in reactie op de (tijdelijke) maatregelen naar aanleiding van de herijking van het minimabeleid (2024). ‘Cadeautjes’ dragen niet bij aan structurele verbeteringen, ze maken het lastig om overzicht te houden, doen niet iets aan de grondoorzaken en het is niet ‘houdbaar’ om voor altijd te blijven verstrekken. Eindhoven heeft de afgelopen jaren veel pilots, nieuwe apps en ontwikkelingen op het terrein van schulden en armoede in gang gezet. De strategische afweging of en wanneer aan deze 'proefballonnetjes' moet worden deelgenomen en of de uitvoering deze extra taken aankan, lijkt niet altijd bewust te zijn gemaakt.

Daardoor zijn er veel initiatieven wat ook weer capaciteit kost om te monitoren en evalueren.

Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

Ondersteuning gericht op ‘hier en nu’ de minimaregelingen van de gemeente geven verlichting voor kosten van bijvoorbeeld vervoer, sport en schoolkosten. Ondanks dat in Eindhoven volgens de MER-rapportages geen groepen onder het sociaal minimum vallen, ervaren inwoners met wie we hebben gesproken wel geldzorgen. Inwoners noemen een nieuwe bril, tandartskosten, de energierekening en de duurder wordende boodschappen als dingen die eigenlijk niet lukken vanuit hun maandbudget. Daarnaast merken sommige inwoners op dat ze tegen begrenzingen aanlopen in het ondersteuningsaanbod, zoals bijvoorbeeld de buslijnen die voorbij de Eindhovengrens gaan of de Witte Raaf die niet 's avonds beschikbaar is. Inwoners zijn vaak afhankelijk van dit ondersteuningsaanbod en zoeken soms naar meer flexibiliteit. Het gesprek over de passendheid van het huidige aanbod zou nog verder gevoerd kunnen worden met ervaringsdeskundigen met verschillende achtergronden.

47

‘We hebben vertrouwen in de generalisten en de SHVconsulenten, maar niet in de budgetbeheerders.’

‘Wel vertrouwen, maar mijn financiën zijn een dun koord. Over twee/drie weken tandarts, dat kost wel wat.’

Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

‘De gemeente heeft mij echt goed geholpen. Ik hoop dat andere mensen die in hetzelfde schuitje zitten een goede bewindvoerder krijgen. Ik ken veel mensen die echt in armoede zitten en die niet op de hoogte zijn van wat er aan hulp mogelijk is. Als je iemand kan vinden die je op weg helpt, dan scheelt dat zoveel stress en sores, anders kom je echt niet uit de put.’ Preventie schulden voorkomen is een speerpunt van het beleid, maar daar zou volgens de organisaties en ervaringsdeskundigen nog veel meer op kunnen worden gedaan. De financiële educatie op scholen, de samenwerking met werkgevers en de vrijwillige budgetcoaching zijn belangrijke inspanningen, maar moeten serieus worden uitgebouwd om meer impact te hebben. Kwaliteit waarborgen: de (kwaliteit van de) uitvoering van de beleidsvisie wordt nauwelijks gecontroleerd. Voor inwoners voelt het bijvoorbeeld te ‘vrijblijvend’ of een medewerker echt op zoek moet gaan naar een passende oplossing. Ze krijgen niet de indruk dat hierop wordt aangestuurd en hebben het idee dat medewerkers net zo goed ‘wegkomen’ met het schuilen achter regels die bepalen dat iets niet zou kunnen. m beleid houdbaar te laten zijn, is een regelmatige kwaliteitstoets essentieel. Een ander voorbeeld waarbij de kwaliteitsborging nog niet is ingeregeld zijn de convenanten met bewindvoering.

Het convenant met bewindvoerders is belangrijk voor de kwaliteit en snelheid van schuldhulpverlening, maar het is onduidelijk wie verantwoordelijk is voor het toezicht op de naleving hiervan. Budgetbeheer is het alternatief voor bewindvoering, maar de

gemeente en samenwerkingspartners constateren dat deze voorziening nog verbeterd moet worden wil er meer gebruik van gemaakt worden. Hier is nog meer coaching, monitoring en bekendheid voor nodig.

‘We krijgen regelmatig cliënten die we begeleid hebben die na een half jaar terugkomen met de vraag of wij budgetbeheer voor ze kunnen doen. Voor de andere helft is een Werkplaats Financiën XL voldoende. Het is een beetje sam-sam.’

48 Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

Structureel perspectief voor inwoners: het effect van schuldhulpverlening en budgetbeheer op inwoners van Eindhoven is tweeledig: hoewel betalingen regelen en brieven stoppen vaak financiële rust en overzicht bieden, ervaren gebruikers ook frustraties. Hoewel sommigen door trainingen en eigen initiatief uiteindelijk hun financiën zelf weer kunnen beheren, wordt de overgang naar meer vrijheid en verantwoordelijkheid niet altijd soepel of consistent geboden, en is de persoonlijke klik – zoals al vaker benoemd – met de budgetbeheerder cruciaal voor een positieve ervaring. De voorbereiding op het leven na schuldhulpverlening (SHV) lijkt niet altijd consistent. Sommige inwoners krijgen concrete handvatten en trainingen van bijvoorbeeld het JPF of blijven contact houden met een WIJeindhovengeneralist, wat zorgt voor een gevoel van controle en rust. Anderen ervaren een gebrek aan nazorg, en hebben enkel het advies gekregen om voortaan zelfstandig de financiën te regelen. Dit leidt tot angst en onzekerheid over de toekomst, die soms in hele specifieke dingen zit.

‘Nee, geen gesprekken meer gepland, maar als er iets is, dan weet ik de consulent te vinden, ze heeft ook gezegd dat ik dit altijd kan doen.’

‘Er zit veel in de meedoen­ bijdrage van de gemeente. Mijn kinderen hebben daardoor gratis hun A-diploma kunnen halen.’

‘Ik denk zelf dat mensen in de bijstand niet eens weten welke regelingen er zijn en wanneer ze daar recht op hebben. Mijn Afghaanse buurman bijvoorbeeld, moet ik op alles wijzen wat er is. Ook dingen zoals een voedselbank en speelgoedbank. En dan gaat het om een hoogopgeleide vluchteling die ook nog Engels praat en het desondanks niet begrijpt. Dat zijn ook voor hun kinderen gemiste kansen.’

49

Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

‘Vertrouwen maar ook spanning soms. Geluk dat m'n moeder veel meekijkt en helpt, maar ik ben wel nerveus, als zij haar handen ervan aftrekt. Is wel de intentie. Zij heeft eigenlijk budgetbeheer doorgezet. Wel nerveus van hoe gaat het dan. Impulscontrole moet bij mij nog groeien.’

Vrijwillige inzet: veel organisaties draaien op vrijwilligers en de gemeente leunt op deze organisaties om inwoners te ondersteunen. Om dit houdbaar te laten zijn is het belangrijk dat de gemeente investeert in het behouden en stimuleren van vrijwilligerswerk.

‘Gratis OV heb ik heel veel aan, en de inkomenstoeslag helpt wel echt financieel, dáárdoor kan ik rondkomen.’

(Regie op) overzicht van het aanbod en toegang: alle inwoners en organisaties geven aan behoefte te hebben aan een overzicht van wat er allemaal is aan ondersteuning en op welke plek je met welke vraag terechtkunt. Het vraagt ook wat van de samenwerking tussen organisaties en de gemeente om dit overzicht mogelijk te maken en actueel te houden.

50

Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

De meeste organisaties hoeven aan de gemeente geen specifieke verantwoordingsinformatie te leveren. Dit geeft autonomie.

51

Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

Hoofdstuk 4 4.1 Conclusies 4.2 Aanbevelingen

H4 | Conclusie en aanbevelingen 52

Met deze beleidsevaluatie geven we antwoord op de vragen of het beleid uitgevoerd is zoals bedoeld en met welk resultaat. Daarnaast stellen we ons de vraag of het beleid en de uitvoering aan het ‘behoorlijkheidskader’ voldoen, bezien vanuit de beleving van inwoners en maatschappelijke organisaties.

53

Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

4.1 | Conclusies

De bedoeling en resultaten van het beleid Het beleid 2020-2024 had als ambitie de dienstverlening toegankelijker en sneller te organiseren, financiële problemen bij inwoners zoveel mogelijk te voorkomen door er sneller bij te zijn, praktische hulp te bieden in effectieve samenwerking met partners en te komen tot een duurzame oplossing met perspectief op financiële zelfredzaamheid voor inwoners. De afgelopen vijf jaar heeft de gemeente (bestuur, beleid en uitvoering) er met haar maatschappelijke organisaties aan gewerkt om dit doel te bereiken, soms gestuurd, meestal uit eigen beweging, soms in nauwe samenwerking en soms los van elkaar. We concluderen het volgende: • We missen in de structuur en opbouw van het beleidsplan verbinding tussen de inspanningen en beoogde resultaten, doelen en ambitie. Dit maakt het lastig om vast te stellen of de gemeente (met haar partners) doet wat ze moet doen om mensen structureel uit armoede en schulden te helpen en houden, en of ze dat goed doet. De zeven doelen zijn overlappend aan elkaar en niet allemaal concreet vertaald naar SMART-doelstellingen. Hierdoor heeft de gemeente minder gericht kunnen ‘sturen vanuit de bedoeling’ en zijn de inspanningen van de gemeente en haar partners in de praktijk niet altijd goed te relateren aan de afzonderlijke doelen.

• Het aantal doelen en voorgenomen inspanningen in het beleidsplan bleken niet allemaal realiseer­ baar binnen de beleidsperiode, temeer doordat er nieuwe ontwikkelingen opkwamen in die

8

periode, waar het beleid niet op was voorbereid (bijvoorbeeld de energiecrisis). • Het gemiddeld inkomen van inwoners in Eindhoven is gestegen, maar dit is mede door een verhoudingsgewijs sterkere groei (instroom) van de (hoogopgeleide) bevolking. In vergelijking met andere gemeenten (B5 en G40) laat Eindhoven vergelijkbare cijfermatige ontwikkelingen zien als het gaat om schulden en bijstandsuitkeringen. • Het aantal verstrekkingen van ondersteunende regelingen fluctueert tussen 2020 en 2024. Het aantal verplichte schuldhulpverleningstrajecten stijgt richting 2024. Dit sluit aan bij het landelijk beeld van meer schuldhulpvragen. Dit grotere bereik kan een gevolg zijn van meer inzet op vroegsignalering en het toegankelijker maken van schuldhulp, maar de problematiek groeit ook en wordt complexer8. • Een significante impact van het beleid is niet terug te vinden in de data. Wel concluderen we dat er veel inzet en activiteiten zijn geïnitieerd vanuit de gemeente en de maatschappelijke partners om mensen met een laag inkomen te ondersteunen. Uit de inwonersenquêtes en klantervaringen van WIJeindhoven zien we een relatief positief beeld over deze dienstverlening. • Ook de inzet van andere beleidsdomeinen is te relateren aan de resultaten op het gebied van armoede en schulden. Denk aan het werken inkomensbeleid, het woningbeleid en het economisch beleid.

Bestaansonzekerheid raakt aan alle domeinen van het gemeentelijk beleid.

Financiële Gezondheid van Nederlandse huishoudens in 2024, Nibud, Tilburg University, Leiden Universiteit, maart 2025

54 Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

Behoorlijk beleid? Bezien vanuit de beleving van inwoners en maatschappelijke organisaties We kunnen stellen dat de ambitie en visie van de gemeente om sneller praktische hulp te bieden op een aantal manieren merkbaar tot verbetering heeft geleid. WIJeindhoven en de generalisten zijn breed bekend als punt voor alle hulpvragen, en de laagdrempelige hulp van de Werkplaatsen Financiën XL maken de ondersteuning van de gemeente toegankelijk. De stappen van de gemeente om de aanvragen te vereenvoudigen worden door inwoners en organisaties opgemerkt, maar het blijft complex (ook door landelijke regelgeving) om passende hulp te vinden. Inwoners met schulden en een te laag inkomen ervaren stress en veelal ook problemen op andere aspecten dan alleen het financiële. Het is lastig dit in generieke zin te doorbreken. Op individueel niveau wordt er echter wel dagelijks verschil gemaakt; vooral daar waar persoonlijk contact met de gemeente/organisatie goed is en er wordt meegedacht.

Langs de meetlat van het ‘behoorlijkheidskader’ kunnen we het volgende concluderen: • Voor de voorspelbaarheid is het van belang dat regels niet te vaak wisselen, dat er consistentie zit in de contactpersonen en hun kennis en dat de interpretatie van de regels bij iedereen hetzelfde is. Uit onze bevindingen blijkt dat ‘voorspelbaarheid’ van het beleid en de uitvoering beter kan: inwoners ervaren regelmatig dat ondersteuning verschillend wordt toegepast of afhankelijk is van wie ze tegenover zich hebben en dat aanbod vaak wisselt of verdwijnt. Er blijft ‘angst’ en onzekerheid bij inwoners voor afwijzing of terugvordering van hulp. Dat komt deels door het niet begrijpen van informatie, eigen slechte ervaringen of het ‘van horen zeggen’. Veel informatie komt bij inwoners via de informele contacten van individuele organisaties. De invloed van de gemeente op deze informele informatiestromen is beperkt. Maatwerk is voor inwoners ongrijpbaar en wordt wisselend ingezet. Wat bijdraagt aan de voorspelbaarheid in Eindhoven is het hebben van een vaste contactpersoon (WIJ-generalist of consulent), het (pro)actief aanbieden van regelingen (bijvoorbeeld met BerekenUwRecht) en de inzet om informatie op veel punten bij inwoners te brengen.

Op individueel niveau wordt er dagelijks verschil gemaakt; vooral daar waar persoonlijk contact goed is en er wordt meegedacht.

55

Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

• De toegankelijkheid (en laagdrempeligheid) van ondersteuning is op meerdere punten verbeterd. Een aantal groepen vindt de toegang tot hulp moeilijker: mensen die nieuw zijn in de gemeente, of die te maken krijgen met een plotselinge levensgebeurtenis zoals ziekte, of mensen die problemen op meerdere terreinen ervaren. Tussenpersonen zoals bijvoorbeeld de generalist, bewindvoerder of het administratiemaatje zijn een essentieel onderdeel van de toegang. Het is belangrijk dat zij goed op de hoogte zijn van alle regelingen en mogelijkheden. Voor sommige doelgroepen zoals ouderen, jongeren, werkenden en mensen die de Nederlandse taal niet goed beheersen is nog meer inzet nodig om de toegankelijkheid tot ondersteuning te verbeteren. • De uitvoerbaarheid van het beleid heeft sterk onder druk gestaan door personeelswisselingen en arbeidsmarktkrapte, maar ook door de hoeveelheid voorgenomen inspanningen en nieuwe projecten die er tussentijds bijkwamen. Nu veel plekken weer zijn opgevuld, is het belangrijk iedereen te (blijven) scholen, zodat er gewerkt wordt volgens de ambities in het beleid en vanuit eenzelfde visie. Er zou meer getoetst kunnen worden op de naleving van het beleid, maar daar is ook een betere informatiehuishouding voor nodig.

De organisatiestructuur van de gemeente is best complex, waardoor het samenwerken met andere domeinen en het samenwerken met de uitvoering veel overleg vraagt.

56

• De houdbaarheid van het beleid en ingezette acties heeft weinig aandacht gekregen. Vanuit goede intenties is veel opgestart, maar is er niet altijd rekening gehouden met of er ook capaciteit en middelen waren om iets vol te houden. Met het JPF en Bouwdepot laat Eindhoven zien ruimte te willen maken om succesvolle ervaringen structureel in te bedden. Aan de voorkant, bij het starten van een project, zou al meer nagedacht kunnen worden over of het houdbaar en noodzakelijk is voor de langere termijn. De ambitie van beleid is om inwoners structureel uit schulden en armoede te helpen, maar het ondersteuningsaanbod is vooral gericht op het verzachten van de situatie. Bij schuldhulpverlening is nazorg nu wel structureel onderdeel van het aanbod en is budgetbeheer een instrument dat ook vrijwillig wordt aangevraagd, omdat het bescherming biedt tegen opnieuw in de schulden raken. Om ervoor te zorgen dat beleid houdbaar is en ook bijdraagt aan structurele verbetering, is onder andere betere monitoring nodig. Ook maatschappelijke partners willen graag meer inzicht in of hun inzet bijdraagt aan een duurzame oplossing.

Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

4.2 | A  anbevelingen

Inwoners en organisaties hebben veel verbetersuggesties gedaan, vooral als het gaat om informatie aan en bejegening van de inwoner, samenwerking met en tussen organisaties, en het volgen van de impact van het beleid. Hier gaan we met de aanbevelingen op door. Onderstaande aanbevelingen richten zich op de rol van de gemeente en ook op de rol van de organisaties. Voor de gemeente (beleid, uitvoering en bestuur) Ontwikkel een proactieve preventieve aanpak met aandacht voor grondoorzaken, diversiteit in de doelgroep en gevolgen van life-events. Door een aanpak vanuit het inwonersperspectief in te richten, raken de professionals en partners op meerdere leefgebieden eerder en in samenhang betrokken. De Keten Werk en Geld geeft hier invulling aan en het moet blijken of deze nieuwe ketenaanpak bijdraagt aan een betere dienstverlening. Pak als gemeente actiever de regie- en coördinatierol in het netwerk van organisaties. Stuur vanuit een gezamenlijke visie en agenda en maak met de organisaties afspraken over welke doelen je als gemeente wilt bereiken en met welke kwaliteit. Leg dit ook vast in subsidieafspraken. Meer verbinding kan worden gefaciliteerd door netwerkbijeenkomsten en door als gemeente een makelaarsrol te vervullen tussen organisaties. Werk aan een gezamenlijk dashboard voor dataverzameling en monitoring met alle partners.

57

Ontwikkel een beleidsplan dat a. voldoet aan de vereisten voor behoorlijk beleid , b. uitgaat van eenvoud: hanteer een beperkt aantal doelen die ook door maatschappelijke partners gedeeld en doorvertaald kunnen worden naar concrete inspanningen en verantwoordelijkheden voor alle partijen, c. flexibiliteit heeft om op maatschappelijke en landelijke ontwikkelingen te anticiperen, d. in lijn is met beleidsplannen en doelen van aanpalende beleidsterreinen (wonen, werk, zorg) voor een integrale aanpak. Dit is ook van belang bij het doorbreken van intergenerationele armoede, zoals beschreven als doel in de koers (2)040, e. niet alleen beschrijft op welke indicatoren wordt gestuurd, maar ook hoe die indicatoren vanuit het reguliere proces op een tijdige, correcte en volledige wijze worden gevoed. Laat de beleidscyclus een jaarlijks proces zijn van monitoren en bijsturen op basis van gerichte dataverzameling, waar ook de partners uit de stad aan bijdragen. Op die manier kan beter worden geanticipeerd op maatschappelijke ontwikkelingen en blijven gemeente en partners uit de stad en de raad vanuit dezelfde inzichten handelen. Evalueer kritisch de veelheid aan pilots en apps, en maak een strategische afweging in welke pilots daadwerkelijk bijdragen aan de langetermijndoelen en structureel geborgd kunnen worden.

Voorkom ad-hoc-'cadeautjes' door te focussen op voorspelbare en effectieve ondersteuning die daadwerkelijk bijdraagt aan bestaanszekerheid en basisbehoeften, en houd elkaar hier ook scherp op.

Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

Behoud inspanningen met een positief resultaat uit het vorige beleid: inzetten op vereenvoudiging (bijvoorbeeld vooringevulde formulieren, proactief informeren over Meedoenregeling, BerekenUwRecht, ophalen bij organisaties waar zij verbetermogelijkheden zien), stevigere inzet van ervaringsdeskundigheid, overal en voor elke hulpvraag laagdrempelig contact inrichten (algemeen infonummer 14040, fysiek loket op stadhuis, inlooppunten, generalist WIJeindhoven). Een deelnemer aan de thematafel zei het zo: ‘Blijf op de oude schoenen lopen, tot je nieuwe schoenen op maat hebt’ .

Voor het hele netwerk: werk aan samenhang en eenvoud van ondersteuning Verruim de mogelijkheden voor inloop en ontmoeting: een plek (in de wijk) waar inwoners met financiële vragen (en papieren) naartoe kunnen, werkt laagdrempelig. In wijken die meer ‘ongelijk’ zijn, kan meer worden geïnvesteerd. Zet daarbij een stap extra om ouderen en (alleenstaande) moeders met een migratieachtergrond zich welkom te laten voelen, zodat het ook een ontmoetingsplek kan worden. Vereenvoudig de communicatie over ondersteuning en zorg dat die op A1/A2-niveau beschikbaar is. Bied deze actief aan in meerdere talen, via diverse kanalen die aansluiten bij de behoeften van verschillende doelgroepen (online, fysiek, telefonisch). Dit geeft in potentie ook ‘tegenwicht’ aan onjuiste of onvolledige informatie die vanuit de informele routes doorkomt bij inwoners.

58

Monitor proactief de wachttijden: doe dat bij toegangspoorten zoals WIJeindhoven en neem gerichte maatregelen om deze te verkorten of om alternatieven in te richten. Bied meer overzicht van het ondersteuningsaanbod: doe dit in gezamenlijkheid en maak afspraken over het actueel houden. Zorg dat inwoners dit (geactualiseerde) aanbod jaarlijks ontvangen (bijvoorbeeld met een brief, in de krant en als folder op scholen, huisartspraktijken, enz.). Maak de informatie beschikbaar in verschillende talen. Stroomlijn waar mogelijk de aanmeldsystemen en intakeprocessen om een warme overdracht makkelijker te maken. Maak hierbij ook gebruik van kennis uit het bedrijfsleven. Blijf de inhoud en de kwaliteit van het ondersteuningsaanbod toetsen aan de ervaring van inwoners en ervaringsdeskundigen en bouw flexibiliteit in om aan te kunnen sluiten bij ‘wat de tijd’ vraagt (bijvoorbeeld energiekosten of boodschappenprijzen). Investeer in gezamenlijke kennis en visie, zodat de hele ‘keten’ toewerkt naar een eensluidende (positieve) bejegening van inwoners. Kennis kan worden vergroot op het terrein van cultuursensitiviteit, een integrale levensbrede kijk naar de (hulp)vraag, kennis van de sociale kaart en het inzetten van maatwerk(budget).

Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

Doelen Inspanningen Netwerk - Minima- en schuldenbeleid Eindhoven (1)

(obv beleidsplan 2020-2024)

Ambitie visie

Als gemeente hebben we de ambitie om onze dienstverlening beter, dat wil zeggen: toegankelijker en sneller, te organiseren voor de inwoners die het nodig hebben. Wij zijn er als gemeente voor de mensen die het niet alleen kunnen. In dit hoofdstuk beschrijven we onze visie, de kern van ons beleid. Onze inwoners staan hierin centraal. Aan de hand van zeven doelen beschrijven we hoe we onze ambitie gaan realiseren, wat onze aanpak is en hoe we dit gaan meten. We vinden het belangrijk dat iedereen naar vermogen mee kan doen, ook inwoners met een laag inkomen. We willen daarom financiële problemen zoveel mogelijk voorkomen door er snel bij te zijn. Als er financiële problemen zijn dan bieden we op een praktische manier passende hulp. Dat doen we met onze ketenpartners in drempelloze en efficiënte samenwerking zodat onze inwoners snel de deskundige hulp krijgen die nodig is. We vinden dan een duurzame oplossing met perspectief op financiële zelfredzaamheid.

Uitgangspunten

Voor alle doelen die voortkomen uit de ambitie hanteert de gemeente Eindhoven een aantal uitgangspunten. Bij alles wat zij doen houden ze hier rekening mee. Kort samengevat zijn de uitgangspunten: • Transparantie • Drempelloos • Regie bij de gemeente • Inzet van technologie voor ondersteuning en vereenvoudiging • Betrekken van de inwoner

Strategische doelen

Minder armoede

Meedoen

Preventie

Meer inwoners zijn structureel uit de armoede

Alle inwoners kunnen in de samenleving meedoen, ook inwoners met een laag inkomen

Voorkomen dat inwoners in financiële problemen komen

Wat gaat Eindhoven doen

Agenda van de Stad:

Regelingen Vereenvoudigen:

Wanbetalersregeling:

Inspelen op Life Events:

Samen met inwoners, bedrijven, onderwijs en partners werken aan gezamenlijke doelen en projecten tegen armoede en schulden.

Makkelijker aanvragen: geen lastige formulieren of overbodige documenten. Toewerken naar gecombineerde regelingen.

Hulp bij betalingsachterstanden zodat inwoners toegang houden tot CZG en/of aanvullende zorgverzekering.

Bij hulpvragen life events meenemen en financiële situatie van inwoners actief betrekken.

Toegankelijke Dienstverlening: Communicatietraject gestart om ouderen, zelfstandigen en werkenden beter te bereiken. Partners Blijven Steunen:

Preventie Schulden Specifieke Groepen: Maatwerk: Bij elke aanvraag: maatwerk waar nodig. Gesprekken met langdurige gebruikers van minimaregelingen.

Voortdurend overleg met maatschappelijke partners over het behalen van gezamenlijke doelen.

Samen met ketenpartners jongeren, ouderen, laaggeletterden, lvb'ers en migranten beter bereiken.

Voorlichting Geld aan Jongeren: Financiële educatie geïntegreerd in basis-, middelbare scholen en MBO's.

Evaluatie

Om te weten of we onze gestelde doelen bereiken, gaat Eindhoven monitoren. Als gemeente willen zij weten of we de juiste dingen doen, wat er goed gaat, maar ook wat er minder gaat dan verwacht en dit aanpassen. Uit het onderzoek armoede en schulden komt naar voren dat het huidige meetsysteem niet zorgt voor eenduidige cijfers. Hierdoor is het lastig om te meten of we onze doelen bereiken. Daarom gaan we onze registratie- en meetsystematiek verbeteren. Denk hierbij aan het gebruik van regelingen, maar ook in- en uitstroom bij schulddienstverlening en bewindvoering. Daarbij wordt ook gebruik gemaakt van de al bestaande armoedemonitor 'Dashboard armoedesignalen in Eindhoven'

Inspanningen

Innovatie & Preventie (2020-2024):

Resultaten

Bijdrage van partners

Verbeteringen Regelingen & Ondersteuning:

Tijdelijke maatregelen: • Meedoenbijdrage tot 130% • Inkomenstoeslag verkort naar 48 maanden • Vergoeding mondzorg (2025-2026) • Witgoed omruilactie (start juni 2025)

• Hackathon & 2 Innovatielabs (met 70 partijen) • Start 3 werkgroepen voor voorlichting, hulp & werk (2021) • Samenwerking met Stichting Leergeld (kindregelingen) • Netwerk met Ergon, Rabobank, PitStop, YoungOnes & gemeente • Financiële educatie op 45 scholen • Financieel Fit-programma met Brainport • Campagnes: 'Ik sta rood', 'Iedereen Moneywise' • Bouwdepot uitgebreid (+30 deelnemers) • Klantreis jongeren in kaart gebracht • Bouwdepot breder ingezet (o.a. schoolverlaters)

• Meedoenbijdrage aangepast (inclusief baby's vanaf 2024) • Verhoging Individuele Studietoeslag voor 20-22 jarigen (met terugwerkende kracht) • Vooraf ingevulde formulieren voor Meedoenregeling & Inkomenstoeslag • Campagnes & communicatie met Nibud, CZG & animaties schuldhulp • Subsidie aan Stichting Leergeld (brede kindactiviteiten) • Onderzoek naar luier- & menstruatiearmoede • Energietoeslag uitgebreid (tot 130% Wsm), deels automatisch uitgekeerd • Klusbus actief voor energiebesparing • Onderzoek en akkoord vereenvoudiging armoederegelingen • Subsidie Voedselbank voor gezondere voeding • Meer uitgiftepunten voor menstruatieproducten (MUP's)

• Bouwdepot als vaste aanpak en ondergebracht bij WIJ Eindhoven • Effectmeting toonde aan dat 49% van de Brainport-inwoners werd bereikt met Geldfit en een derde actie ondernam • Financiële educatie is aangeboden in 45 klassen

Resultaten & Maatregelen (2023-2025):

Partners & Doelen:

Organisaties & Rollen:

• Lumens: maatschappelijke en economische zelfstandigheid, Pact Woensel Zuid • WIJ Eindhoven: duurzame zelfredzaamheid • Ergon: mensen aan werk helpen/houden • Over Rood: financiële weerbaarheid voor zzp'ers • Springplank 040: eerst werk en wonen, structurele aanpak

• Lumens  heeft "Armoede en meedoen" als een van de strategische thema's en neemt deel aan projecten zoals "Bibliotopen" om laaggeletterdheid, eenzaamheid, talentontwikkeling en gezondheid • Het Noodfonds, Voedselbank, Stichting sociaal Solidair en Stichting Anders Eindhoven dragen bij aan het meedoen door noodzakelijke hulp te bieden voor directe levensbehoeften, zoals leefgeld, eten, klussen in huis en ID-kaarten, wat essentieel is voor deelname aan de maatschappij • brainport voor elkaar: programma DigiTaalfit, bewustzijn onder werkgevers en zorgen we voor tools om hun werknemers aan de slag te laten gaan met hun basisvaardigheden. en Taalbuddy's op het werk

• Energietoeslag (€1.300) uitgekeerd, uitgebreid tot 130% bijstandsnorm • Klusbus bezocht 8.076 adressen voor energiebesparing • Stichting Leergeld: bereik gestegen naar 70% (+5%) • Meer uitgiftepunten menstruatieproducten (MUP's) • Restbudget energietoeslag 4 tijdelijke regelingen: • Meedoenbijdrage naar 130% • Inkomenstoeslag: 48 i.p.v. 60 maanden • Tijdelijke mondzorgvergoeding (start april 2025) • Witgoed omruilactie (start juni 2025) • WlJeindhoven: contact met 26.488 inwoners (9.319 zonder generalist geholpen) • Inwoners positief over persoonlijke aanpak WlJeindhoven (2021-2023)

• Onderzoek naar activiteiten en wensen voor het preventief inspelen op life events; • Innovatie lab armoede/schulden voor het life-event ' 18-jaar' • Preventieplan armoede en schulden opgesteld (in aanvulling op jeugdbeleid en laaggeletterdheid aanpak) • Pilot in Bennekel met ' goodiebag' voor jongeren • Financiële educatie op scholen door MoneyStart en Diversion • Kwikstart applicatie voor jongeren 16-27 jaar

• Financiële educatie gegeven aan 79 klassen op 10 verschillende scholen • Lancering van de Kwikstart-app voor jongeren

• WlJeindhoven heeft "preventie dakloosheid" als een actieve ontwikkelingsopgave • Brainport voor elkaar : programma 'Financieel Fit'. Om mensen in de Brainport regio, via hun werkgever, eerder (en dus preventief) te helpen

Doelen Inspanningen Netwerk - Minima- en schuldenbeleid Eindhoven (2)

(obv beleidsplan 2020-2024)

Ambitie visie

Als gemeente hebben we de ambitie om onze dienstverlening beter, dat wil zeggen: toegankelijker en sneller, te organiseren voor de inwoners die het nodig hebben. Wij zijn er als gemeente voor de mensen die het niet alleen kunnen. In dit hoofdstuk beschrijven we onze visie, de kern van ons beleid. Onze inwoners staan hierin centraal. Aan de hand van zeven doelen beschrijven we hoe we onze ambitie gaan realiseren, wat onze aanpak is en hoe we dit gaan meten. We vinden het belangrijk dat iedereen naar vermogen mee kan doen, ook inwoners met een laag inkomen. We willen daarom financiële problemen zoveel mogelijk voorkomen door er snel bij te zijn. Als er financiële problemen zijn dan bieden we op een praktische manier passende hulp. Dat doen we met onze ketenpartners in drempelloze en efficiënte samenwerking zodat onze inwoners snel de deskundige hulp krijgen die nodig is. We vinden dan een duurzame oplossing met perspectief op financiële zelfredzaamheid.”

Uitgangspunten

Voor alle doelen die voortkomen uit de ambitie hanteert de gemeente Eindhoven een aantal uitgangspunten. Bij alles wat zij doen houden ze hier rekening mee. Kort samengevat zijn de uitgangspunten: • Transparantie • Drempelloos • Regie bij de gemeente • Inzet van technologie voor ondersteuning en vereenvoudiging • Betrekken van de inwoner

Strategische doelen

Vroegsignalering

Sneller en beter

Duurzaam schuldenvrij

Bewindvoering

Meer inwoners met beginnende betaalproblemen vinden en snel passende hulp aanbieden

Inwoners met schulden beter en sneller helpen

Meer inwoners zijn duurzaam schuldenvrij

Bewindvoering wordt ingezet voor de inwoner die het nodig heeft

Wat gaat Eindhoven doen

Meldingen & Acties Koppelen:

Drempelloze Keten:

Voorbereiden Uitstroom:

Toestroom verminderen:

Vroegsignalering van betalingsachterstanden centraal registreren. Ondersteuning via telefoon, schriftelijk of huisbezoek.

Knelpunten oplossen met WIJeindhoven en Werkplaats Financiën XL. Aanvraag doorlooptijd verkorten volgens NVVK-norm, met minimale overdrachten.

Budgetcursus en kosteloos budgetbeheer voor inwoners die hulp nodig hebben bij financiële zelfredzaamheid.

Pro-actieve Aanpak:

Toegankelijke Dienstverlening:

Inwoners zonder hulpvraag actief benaderen. Inzet generalist en specialist, onderzoek ervaringsdeskundige

Voor iedereen toegankelijk, met extra focus op ZZP’ers en jongeren.

Samenwerking met partners en Korte lijnen met bewindvoerders om schulden­ inzetten van budget­coaches om bewind alleen maar toe te passen waar nodig. alternatieven te bieden en instroom te beperken. Uitstroom Vergroten: Onderbewindgestelden volgen traject naar zelfstandigheid, gelijk aan inwoners na schuld Doorstroom: regeling. Controle schuldensbewind en onderzoek naar maximale vergoeding van verhoogd Onderzoek Schuldenbewind: schuldentarief (max. 4jr) Beoordelen wenselijkheid van beschermingsbewind.

Professionele Begeleiding: Na schuldregeling professionele begeleiding door budgetcoach om terugval te voorkomen.

Afstemming met bewindvoerders:

Evaluatie

Om te weten of we onze gestelde doelen bereiken, gaat Eindhoven monitoren. Als gemeente willen zij weten of we de juiste dingen doen, wat er goed gaat, maar ook wat er minder gaat dan verwacht en dit aanpassen. Uit het onderzoek armoede en schulden komt naar voren dat het huidige meetsysteem niet zorgt voor eenduidige cijfers. Hierdoor is het lastig om te meten of we onze doelen bereiken. Daarom gaan we onze registratie- en meetsystematiek verbeteren. Denk hierbij aan het gebruik van regelingen, maar ook in- en uitstroom bij schulddienstverlening en bewindvoering. Daarbij wordt ook gebruik gemaakt van de al bestaande armoedemonitor ‘Dashboard armoedesignalen in Eindhoven’

Inspanningen

• Pilot ‘vroegsignalering’ • Convenant met lokale en landelijke vaste lasten partners • Functie en formatie specialist vroegsignalering ingericht • Team ‘ optijderbij’ en Wij Eindhoven gaan op meldingen af • Aangesloten bij werkgroep ‘ landelijke pauzeknop’ en plan van aanpak en kosten-baten analyse gemaakt • Periodiek overleg met woningcorporaties om uithuiszetting te voorkomen

Verbeteringen Schuldhulpverlening • Saneringskrediet & NVVK-werkwijze geïmplementeerd • Aangesloten bij schuldenknooppunt & NSR • VISH ingevoerd (verwijsindex) • Warme overdracht via ketenoverleg •S  teun voor werkenden via ‘Geldzorgen’ (Impact 040) • Plinkr-app getest & uitgebreid • Jongeren- & ondernemershulp structureel gemaakt • Communicatie visueel gemaakt • Werkplaatsfinanciën XL uitgebreid (Ergon) • Geldfit verbeterd (snellere doorverwijzing) • Deelname landelijke ‘pauzeknop’ • Bouwdepot ingevoerd • Dashboard voor instroom/uitstroom • Meer maatwerk • Aflossingstermijn gehalveerd (18mnd) • Kortere BKR-registratie

Resultaten

• Implementatie van Vish (verwijsindex schuldhulpverlening) • Aansluiting bij het Schuldenknooppunt • 149 convenanten met lokale vaste lasten partijen (o.a. woningcorporaties, Brabant Water) en ontvangst van maandelijks 900-1000 signalen • Aantal signalen van betalingsachterstanden is in 2023 gestegen ten opzichte van 2022,

•P  ilot van het Jongeren Perspectieffonds (JPF) is positief geëvalueerd in april 2023 en wordt vanaf juni 2023 regulier aangeboden als schuldhulpverlening voor jongeren (18-27 jaar)

Bijdrage van partners

• Lumens is bezig met een pilot om de impact van vroegsignalering van financiële problemen in kaart te brengen • Ergon heeft ‘ financieel loket’ voor werknemers met geldzorgen

Organisaties & Rollen: •L  umens: NVVK-gecertfificeerd, betrokken bij coalitie “Financieel fit” Woensel-Zuid •W  IJeindhoven: voordeur naar zorg en welzijn, actief in programma’s ‘Vereenvoudiging Sociaal Domein’ en ‘Doorbraakmethode

• Budgetbeheer en budgetcoaching worden ingezet • ontwikkeltraject voor een kwaliteitsimpuls, inclusief duidelijkere processen en een gevarieerder aanbod (3 varianten budgetbeheer) voor meer maatwerk • Nazorg (door budgetcoach) wordt standaard • verkenning mogelijkheden digitale ondersteuning (meer transparantie) • ontzorgplicht statushouders geïmplementeerd

• Onderzoek naar mogelijkheden bewindvoering in beheer gemeente o.a. door gesprek andere gemeenten, analyse van cijfers, twee verdiepingssessies met bewindvoerders en stakeholders (Rechtbank, NVVK) gesproken • Inzet op een betere samenwerking met bewindvoerders en WIJeindhoven om de dienstverlening te verbeteren • Een convenant is vastgesteld met een eerste groep bewindvoerders (van pilot naar structureel)

• Pilotconvenant met acht bewindvoerders is eind 2023 positief geëvalueerd

Bijlagen Documentenstudie Organisaties en personen met wie we gesproken hebben

Bijlage 61

Bijlage

Documentenstudie

Organisaties en personen met wie we gesproken hebben

Onderzoeken extern • Minima-effectrapportage gemeente Eindhoven 2024 • Gemeentelijk armoedebeleid in Zuidoost Brabant: Voorlopige resultaten enquête FNV (2024) • Eerlijker en eenvoudiger armoedebeleid (2025) • Hoe je armoede doorbreekt • Advies over armoede en schulden • Eindhoven: onderzoek armoede en schulden en toekomstperspectief (2020) • Herijking bewerken & vereenvoudiging Minimaregelingen (2024) • Inwonersenquête 2024 • De nieuwe meetmethode om armoede te meten, CBS, 2024

Onderzoeken extern •  Neos biedt opvang en begeleiding aan kwetsbare mensen en gezinnen, waaronder ondersteuning bij financiële problemen om een stabiele woon- en leefsituatie te bereiken.

Beleidsstukken • Koers Sociaal (2)040 • Ontwikkelagenda 2025-2026 Koers Sociaal (2)040 • Armoede en Schulden: Beleidsplan gemeente Eindhoven 2020-2024 • Adviesrapport Armoede (2022) • Keten Schuldhulp Dienstverlening • Verschillende collegebrieven, stand-van-zakenbrieven, subsidiebeschikkingen en jaarverslagen • Openbare jaarverslagen en rapporten gepubliceerd door maatschappelijke organisaties en partners Participatie • Participatieplan Evaluatie en ontwikkeling Beleidsplan Armoede en Schulden • Collegebrief Participatieplan evaluatie en ontwikkeling beleidsplan Armoede en Schulden • Verschillende onderzoeken en verslagen afkomstig uit andere participatiemomenten

62

•  SMH (Stichting Maatschappelijke Hulpverlening) biedt praktische hulp en advies aan mensen met financiële problemen, zoals hulp bij budgetbeheer en het aanvragen van regelingen, om zelfredzaamheid te vergroten. •  Over Rood en Philips en Stiels zijn organisaties die zich richten op de ondersteuning van ondernemers met financiële problemen en schulden, waarbij Over Rood als vrijwilligersorganisatie praktische hulp biedt en Philips en Stiels zich als specialistische partij richt op complexe trajecten zoals het voorkomen van faillissementen. •  Stichting Eindhoven Anders richt zich op een maaltijd en ontmoetingsplek bieden aan mensen die leven in armoede, en draagt zo indirect bij aan de sociale en financiële stabiliteit van deze groep. •  KBO-afdelingen (Katholieke Bond van Ouderen) in Eindhoven bieden ondersteuning aan senioren, waaronder hulp bij financiële administratie, belastingaangifte en het aanvragen van voorzieningen om geldzorgen te verminderen.

Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

•  Regieteam/Fuutlaan coördineert de hulp aan mensen met complexe problemen, waaronder schulden, en werkt vanuit de Fuutlaan samen met verschillende instanties om een integrale aanpak te realiseren.

•  Jongeren Perspectief Fonds (JPF) is een samenwerking tussen de gemeente Eindhoven en Jeugdwerk Dynamo. JPF biedt intensieve begeleiding en coaching aan jongeren van 18-27 jaar met schuldenproblematiek.

•  Lumens Werkt ondersteunt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt door middel van werkervaringstrajecten, wat bijdraagt aan financiële onafhankelijkheid en het voorkomen van armoede.

• We spraken met organisaties en sleutelpersonen die werkzaam zijn in de verschillende gemeenschappen, zoals T+Huis of buurthuizen.

• WIJeindhoven is het centrale aanspreekpunt voor burgers met vragen over zorg, welzijn, werk en inkomen en verwijst mensen met financiële problemen door naar de juiste hulpverlening. WIJeindhoven biedt zelf geen directe schuldhulpverlening. •  Brainport voor Elkaar is een initiatief dat maatschappelijke projecten ondersteunt en stimuleert, waaronder projecten die gericht zijn op armoedebestrijding en het vergroten van gelijke kansen voor de inwoners van de regio. •  Vrijwillige Hulpdienst Eindhoven is een koepelorganisatie waaronder Maatje040 en Werkplaats Financiën vallen, en biedt via deze projecten laagdrempelige ondersteuning aan inwoners met financiële problemen, door hen te koppelen aan vrijwilligers die helpen bij administratie, budgetbeheer en het oplossen van schulden.

63

• Binnen de gemeente Eindhoven is gesproken met het team Armoede en schulden, het afdelingshoofd van Armoede en schulden (regieteam), de coördinator Werk & Inkomen en de beleidsmedewerker Inclusie en Diversiteit. • We hebben gesproken met wethouder Saskia Lammers over welzijn, werk, armoede, cultuur en design. • We gingen in gesprek met een sleutelpersoon van (migranten)vrouwen in armoede. • Tot slot nam er aan de thematafels een breed scala aan betrokken organisaties, raadsleden en ervaringsdeskundigen deel.

Bereikbare bestaanszekerheid | Beleidsevaluatie Armoede en Schuldhulpverlening 2020 - 2024 gemeente Eindhoven

BMC Databankweg 26D 3821 AL Amersfoort Postbus 490 3800 AL Amersfoort (033) 496 52 00 info@bmc.nl www.bmc.nl KvK BMC Advies 32078667 IBAN NL91ABNA0504035754 BTW NL80.86.63.598 B.01

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze – hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier – zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.