Bijlage 2 - Cultuurbrief 2025-2028
Tekst van het document
Versterken, verbreden, verbinden Concept-Cultuurbrief 2025-2028
September 2023
Voorwoord
Het is een voorrecht om met de Cultuurbrief 2025-2028 een voorstel aan het college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraad aan te bieden voor het cultuurbeleid in Eindhoven voor de komende jaren. Een voorrecht omdat we op de weg naar dit voorstel veelvuldig een dialoog hebben gevoerd met de culturele sector. Daarbij hebben we veel energie en ideeën gekregen van makers en culturele organisaties. Een voorrecht omdat de waardering en het draagvlak voor cultuur in de stad en bij de gemeente sterk geworteld en breed vertakt zijn. Een voorrecht ook omdat in de groeiende stad kansen zijn voor groeiende ambities en toekomstdromen. We hopen daarom dat ons voorstel een basis is om komende jaren de verbindende en inspirerende kracht van cultuur in Eindhoven nog beter te laten bloeien. Met deze Cultuurbrief bouwen we aan de toekomst, op het huidige fundament. De culturele sector heeft de afgelopen jaren veel veerkracht laten zien. In een wereld die sneller beweegt dan ooit en waarin er constant nieuwe uitdagingen op ons pad komen, gaan stevigheid en wendbaarheid hand in hand.
Wat heeft de stad nodig over twee jaar, wat heeft de sector nodig over vier jaar, wat hebben de inwoners nodig over vijf jaar? We weten het niet precies, maar we kunnen voor de komende jaren wel de grote lijnen en prioriteiten uitstippelen op basis van bevindingen in de Cultuurscan, de stand van zaken wat betreft cultuur in Eindhoven. Als team hebben we er met plezier aan gewerkt. In de volle overtuiging dat ons voorstel bij zal dragen aan een krachtig en inspirerend cultureel landschap in Eindhoven. Zoals het bij Cultuur Eindhoven hoort zijn we open en transparant over kansen en knelpunten, overtuigd en precies over zaken die tot ons werkterrein behoren en signalerend en bevragend over zaken
waar we geen specialistische kennis over hebben. In dat opzicht is de Cultuurbrief ook weer een uitnodiging voor een vervolggesprek of een nieuwe verbinding. Daarbij staat ons één doel voor ogen: een omgeving te creëren waarin kunst en cultuur de ruimte krijgen om alle inwoners van de stad en regio te verrassen en uit te dagen. Veel dank aan iedereen die aan deze Cultuurbrief heeft bijgedragen, ons input heeft geleverd of ons scherp hield met vragen. De betrokkenheid en denkkracht van zovelen waren voor ons team van grote waarde. Tanja Mlaker Directeur-bestuurder Stichting Cultuur Eindhoven
Inhoudsopgave
Inleiding
05
1. Uitgangspunten 1.1 Betekenis van cultuur 1.2 Scope Cultuurbrief 1.3 Rol Cultuur Eindhoven 1.4 Opgaven en kansen n.a.v. Cultuurscan
07 08 08 10 11
2. Ambities en uitdagingen A. Loopbaan van de culturele sector B. Culturele loopbaan van inwoners C. Culturele loopbaan van de stad Samenvatting en actiepunten
12 13 17 21 25
3. Subsidieregelingen en werkwijze 3.1. Criteria subsidies 2025-2028 3.2 Deelregelingen Samenvatting en planning
27 29 32 35
4. Financiën
37
Bijlagen en bronnen
42
Inleiding
Cultuur Eindhoven heeft in 2023 gewerkt aan de Cultuurscan die een beeld geeft van de ontwikkelingen in de periode 2019-2023 en opgaven en dilemma's voor de toekomst. Voor het tot stand komen van dit document is veel informatie verzameld over de huidige staat van cultuur in Eindhoven en werd gekeken naar landelijke trends en ontwikkelingen. Onderwerpen uit de Cultuurscan vormden de basis voor het gesprek over de toekomstige koers. Mede met inbreng van de culturele sector in de stad, verzameld tijdens verschillende bijeenkomsten, heeft Cultuur Eindhoven een beeld kunnen schetsen van wat er in de periode 20252028 nodig is om kunst en cultuur in de stad te laten floreren. In het eerste hoofdstuk van deze Cultuurbrief gaan we kort in op de betekenis van cultuur, de scope van de Cultuurbrief en de rol van Cultuur Eindhoven hierin. Ook wordt er kort teruggeblikt op de belangrijkste conclusies uit de Cultuurscan. Vervolgens worden in drie delen de ambities en uitdagingen uitgewerkt. Om deze te duiden, vormt het begrip ‘culturele loopbaan’ de leidraad (zie volgende pagina). Dit begrip wordt toegepast op de sector (A), de inwoners (B) en de stad (C). We kiezen voor het begrip ‘culturele loopbaan’ omdat een volgende stap in de ontwikkeling van individu, culturele sector en cultuur in de stad centraal staat.
In hoofdstuk 3 worden de subsidieregelingen besproken, met daarbij ook de beoordelingscriteria die in de periode 2025-2028 zullen gelden. In hoofdstuk 4 wordt het financieel kader uiteengezet. Tot slot vindt u in de bijlagen achtergrondinformatie over de bronnen die in hoofdstuk 2 zijn gebruikt. Ook staat er een overzicht in van bijeenkomsten die hebben bijgedragen aan de totstandkoming van de Cultuurbrief en Cultuurscan.
Uitleg over begrip ‘loopbaan’ Het begrip culturele loopbaan wordt vaker gebruikt op het gebied van cultuureducatie en voor werkenden in de culturele sector. Zo spreekt de landelijke Raad voor Cultuur bijvoorbeeld al in 2012 in het advies over cultuureducatie dat ‘ieder kind recht heeft op een culturele loopbaan’. Van Dale omschrijft het begrip loopbaan als een ‘geheel van functies die iemand gedurende zijn leven bekleedt’. In deze Cultuurbrief zetten we het begrip nog breder neer. Ook een culturele organisatie of het geheel aan cultureel aanbod, makers en initiatieven in een stad hebben te maken met verschillende stadia in de ontwikkeling, ingebed in een grotere context. Gedurende je loopbaan ontwikkel je eigen talenten en verricht je werkzaamheden die zinvol en relevant zijn binnen de gegeven omgeving. Loopbaan verwijst dus naar dynamiek en beweging op het niveau van individu, culturele organisatie en cultureel ecosysteem in de stad. Een nieuwe beleidsperiode is geen nieuwe start: de loopbaan gaat over de lange termijn. Er wordt voortgebouwd op vorige periodes en verder ontwikkeld in nieuwe periodes. Centraal staan de ontwikkeling van kennis en kwaliteiten op het niveau van individu en organisatie en de ontwikkeling van de relatie met, en waardering door de omgeving.
Het gaat hierbij om het geheel: ambities en beleidsinstrumenten van de gemeente dienen de gehele culturele sector in de stad aan te sporen en de kans te geven een volgende stap te zetten. Daarmee zet ook de stad, als cultureel epicentrum van de Brainport-regio, een volgende stap.
7
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 1
Uitgangspunten
1. Uitgangspunten
8
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 1
Uitgangspunten
1.1 Betekenis van cultuur Het belang van cultuur wordt in Eindhoven breed onderschreven. In het bestuursakkoord is te lezen hoe bestuurders en gemeenteraadsleden tegen cultuur aankijken:01 ‘Kunst en cultuur zijn het fundament van een levendige stad die prikkelt, uitdaagt en samenbrengt. Cultuur biedt ontspanning, verbindt en zet mensen aan tot reflectie en ontwikkeling.’ Ook door een grote groep van stakeholders in de stad zoals onderwijsinstellingen, zorginstellingen, bedrijfsleven, buurtinitiatieven en inwoners wordt cultuur gewaardeerd. Cultuur heeft betekenis voor individuen, organisaties en het dagelijks leven in de stad. In diverse Nederlandse onderzoeken, o.a. Waarde van Cultuur in opdracht van BrabantStad*, wordt gekeken naar de culturele, sociale en economische waarde van cultuur. De betekenis van cultuur is geen status quo, maar een proces, een ontwikkeling; geen staat van zijn, maar een staat van dynamiek. Cultuur veroorzaakt ook dynamiek, zowel in iemands persoonlijke leven als in de samenleving. Cultuur is een belangrijke drager van identiteit; het bepaalt mede het karakter van de stad, het welzijn van de bewoners en het heeft een positief effect op de aantrekkingskracht van de stad. Dat cultuur een belangrijke factor is voor een aantrekkelijke stad is de afgelopen jaren ook actief omarmd en uitgedragen door het stadsbestuur.
Eindhoven groeit en wordt steeds meer een internationale stad. Hiermee groeit ook de noodzaak om het cultuuraanbod in de stad diverser en inclusiever te maken. De groei van de stad gaat gepaard met grootse ontwikkelingen van diverse gebieden in de stad. De betekenis van cultuur kan komende jaren blijven toenemen indien er bij gebiedsontwikkeling ook nieuwe kansen voor cultuur worden gecreëerd. De culturele sector in Eindhoven heeft positieve invloed op de leefbaarheid en het imago van de stad. Eindhoven heeft een veelzijdig cultureel ecosysteem: van klassieke kunstvormen tot nachtcultuur en design, voor publiek van jong tot oud en zowel op professioneel niveau als op amateurgebied. Culturele instellingen en makers hebben de afgelopen jaren veel veerkracht en aanpassingsvermogen laten zien. Het is cruciaal dat de makers en culturele instellingen komende jaren culturele activiteiten in de stad verder ontwikkelen, in lijn met de ontwikkeling en groei van de stad. Ontwikkeling betekent daarbij niet per se meer culturele activiteiten, maar vraagt wel om aanpassing van het aanbod en stevige verbindingen of coalities. De ambities en doelstellingen in deze Cultuurbrief gelden voor het gehele ecosysteem en zijn niet bedoeld als verplichting voor iedere afzonderlijke organisatie.
Samenhang en complementariteit van inspanningen zijn cruciaal voor verdere ontwikkeling van de culturele sector en van Eindhoven als culturele stad.
1.2 Scope Cultuurbrief De Cultuurbrief sluit aan op het bestuursakkoord 2022-2026 van de gemeente Eindhoven.01 In het akkoord staat een aantal doelstellingen op het gebied van cultuur en design: ‘We borgen bestaande culturele instellingen en helpen nieuwe culturele initiatieven in wijken. We stimuleren ook het makersklimaat, moedigen cultureel ondernemerschap aan en zorgen voor betaalbare creatieve werk- en presentatieplekken. We koesteren rauwe rafelranden in de stad, waar talent zich kan ontwikkelen. We zorgen voor een breed en divers cultureel aanbod van, voor en door inwoners, in alle wijken, voor alle portemonnees en met een eigen Eindhovense signatuur. Nieuwe initiatieven krijgen de ruimte om zich te ontwikkelen. Daarmee blijft Eindhoven volop in beweging.’
*
BrabantStad is een samenwerkingsverband tussen de gemeenten Eindhoven, Breda, Helmond, 's-Hertogenbosch en Tilburg en de provincie Noord-Brabant. Er wordt samengewerkt op economisch, ruimtelijk, sociaal en cultureel terrein.
9
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 1
Uitgangspunten
Verder formuleert het bestuursakkoord extra doelen voor de culturele basisinstellingen, het cultuurbudget, de makers, cultuur door en voor iedereen, evenementen en uitgaan, en de rol van Cultuur Eindhoven.01 Deze specifiekere doelen sluiten aan op bovenstaande samenvatting. Cultuurbeleid staat, net als cultuur zelf, niet op zichzelf. Er zijn raakvlakken met onderwijs, sociaal beleid en gebiedsontwikkeling. De verbinding van cultuur met andere aspecten van gemeentelijk beleid en stedelijke ontwikkeling komt ook tot uiting in het bestuursakkoord; in de paragrafen ‘Brainport voor iedereen’, ‘zorgzame stad’ en ‘wijken en buurten’ worden kunst en cultuur genoemd als een belangrijk element.01 Cultuur kan bijdragen aan kansengelijkheid en sociale cohesie in de stad. Daarnaast zijn er raakvlakken op het gebied van ruimtelijk beleid. Om cultuur een plek te geven in de stad, moeten er ook fysieke ruimtes aanwezig zijn waar kunst gemaakt en gezien kan worden. In deze Cultuurbrief worden de kaders voor het cultuurbeleid van de gemeente Eindhoven voor de periode 2025-2028 bepaald. Deze dienen als basis voor het subsidiebeleid dat uitgevoerd wordt door Cultuur Eindhoven. Twee belangrijke culturele organisaties, te weten Van Abbemuseum en Dutch Design Foundation, worden niet gesubsidieerd door Cultuur Eindhoven.
Ze vervullen echter een belangrijke functie in het culturele ecosysteem en er is een sterke interactie tussen deze twee organisaties en de door Cultuur Eindhoven gesubsidieerde makers en organisaties. Daarnaast is het lichtfestival GLOW een toonaangevend evenement dat raakvlakken heeft met cultuur vanwege de inzet van creatieve makers uit de stad. De gemeente heeft een eigen verantwoordelijkheid op een aantal gebieden dat raakvlakken heeft met cultuurbeleid, of randvoorwaarden schept voor cultuur in de stad. Met name (cultureel) vastgoedbeleid en vergunningenbeleid zijn medebepalend voor de culturele sector. In deze Cultuurbrief gaan we niet nader in op het beleid van de gemeente op andere terreinen, maar we benoemen wel een aantal relevante raakvlakken en signaleren kansen die we waar mogelijk vertalen naar aanbevelingen. De gemeente heeft diverse instrumenten om de cultuursector vanuit andere beleidsterreinen te faciliteren. Zo kan eigen vastgoed structureel of tijdelijk worden gebruikt voor cultuur, kan het beleid rondom vergunningen voor culturele initiatieven kansen geven, kan cultuur worden betrokken bij gebiedsvisies en heeft de gemeente bij gebiedsontwikkeling ook invloed op private partijen die in de stad bouwen. De behoefte om cultuur op meer plekken te laten zien is groot, zowel in de sector als bij de inwoners.
Omdat de gemeente vanuit verschillende invalshoeken hieraan kan werken, benoemen we in deze Cultuurbrief niet de specifieke acties. De vertaalslag is de verantwoordelijkheid van de desbetreffende afdelingen bij de gemeente. Het team van Cultuur Eindhoven en de Cultuurraad kunnen door de gemeente wel gericht gevraagd worden om advies, input of feedback inzake beleidsontwikkelingen op andere terreinen, teneinde de verbinding en samenhang met het cultuurbeleid te verbeteren. De gemeente Eindhoven profileert zich al jaren sterk op het gebied van design. Onlangs verscheen de Designvisie 2023-2030 van het Eindhovense designveld. Naar aanleiding van de Designvisie is de gemeente bezig met een strategische agenda creatieve industrie waarbij de input vanuit het designveld meegenomen wordt en de rol van de gemeente scherper wordt. Deze is nog in ontwikkeling, en daarmee geen onderdeel van de Cultuurbrief. Bovendien gaat de Cultuurbrief over het bredere cultuurbeleid, maar kent die wellicht wel raakvlakken. Het erfgoedbeleid van de gemeente Eindhoven heeft raakvlakken met het cultuurbeleid, maar de gemeente formuleert erfgoeddoelen onafhankelijk van het cultuurbeleid. Binnen de subsidieverordening op het gebied van cultuur wordt wel de functie van een stedelijk cultuurhistorisch museum gefinancierd als basisvoorziening.
Daarnaast zijn subsidies mogelijk voor activiteiten op het gebied van cultuurhistorie en erfgoed. De subsidie voor Eindhovense gilden betreft instandhouding van immaterieel erfgoed. In hoofdstuk 3.2 wordt de positie van de gilden verder toegelicht.
10
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 1
Uitgangspunten
De afgelopen jaren heeft de samenwerking en afstemming met andere overheden een structureel karakter gekregen. Eindhoven maakt deel uit van de bestuurlijke samenwerking BrabantStad die tevens, als een van de stedelijke cultuurregio's, een (convenant)partner is van het Rijk. De samenwerking binnen BrabantStad en met het Rijk draagt eraan bij dat diverse overheden samenhangend en complementair beleid ontwikkelen. Dat komt ten goede aan de makers en culturele organisaties in de stad, o.a. voor nieuwe kansen voor financiering en vermindering van de administratieve druk. De samenwerking binnen BrabantStad en met het Rijk blijft ook de komende jaren hoog op de agenda voor Eindhoven. Daarnaast kan de uitwisseling en samenwerking met andere Europese steden verder ontwikkeld en geïntensiveerd worden. Uit de Cultuurscan blijkt dat Eindhoven in Europa al op de kaart staat als een waardevolle creatieve en culturele stad die zijn imago en positie de komende jaren kan versterken.
1.3 Rol Cultuur Eindhoven In de Cultuurbrief formuleert Cultuur Eindhoven een advies aan het college en de gemeenteraad voor toekomstig beleid. Vervolgens voert Cultuur Eindhoven het beleid van de gemeente uit. Dit gebeurt in drie rollen, namelijk de rol van fonds, expert en verbinder. Het uitvoeren van beleid uit zich voornamelijk in de functie als fonds, waarbij Cultuur Eindhoven de beleidskaders van de gemeente toepast bij het toekennen van subsidies. Transparantie en zorgvuldigheid zijn de kernprincipes bij de invulling van de rol van fonds. In de periode 2025-2028 continueren we de werkwijze van het fonds door het creëren van een gelijk speelveld voor alle aanvragers. Dat betekent onder andere toegankelijke informatie voor alle (potentiële) aanvragers, zorgvuldige uitvoering van het subsidieproces en rapportage over verdeling en effect van de subsidies. Naast fonds fungeert Cultuur Eindhoven ook als expert. Het ontwikkelen van beleidsadvies, zoals in deze Cultuurbrief, valt daaronder. De rol van expert is de afgelopen jaren gegroeid. Cultuur Eindhoven heeft bijvoorbeeld bij diverse vragen de gemeente en andere stakeholders in de stad geadviseerd. Verder geeft de stichting advies aan de culturele sector, met name inzake financiering. Tot slot heeft Cultuur Eindhoven een functie als verbinder.
Hierbij zet de stichting zich in voor het creëren van netwerken en het vergroten van de zichtbaarheid van en draagvlak voor cultuur in de stad, o.a. met de Eindhoven Cultuurprijs. De rollen van expert en verbinder liggen in elkaars verlengde. Activiteiten die Cultuur Eindhoven organiseert voor de sector hebben vaak een informatief karakter, maar zorgen ook voor verbinding tussen makers en instellingen onderling. Uit het stakeholdersonderzoek* en gesprekken met de sector in 2023 blijkt een steeds grotere behoefte aan verdieping in en uitwisseling van kennis en informatie over belangrijke trends en ontwikkelingen, zoals diversiteit en duurzaamheid. Bij advisering aan de sector focust Cultuur Eindhoven conform de Cultuurbrief 2021-2024 nu op vraagstukken over financiering. Voor uitbreiding van de adviesfunctie voor andere vraagstukken is ook meer menskracht in de organisatie nodig. De intensivering van de activiteiten als expert is alleen mogelijk indien het structurele budget voor de organisatie wordt verhoogd. Reguliere activiteiten zoals de Eindhoven Cultuurprijs en lobby richting het Rijk en de provincie worden in de periode 2025-2028 gecontinueerd.
*
Uitgevoerd door Markteffect in 2023. Ingevuld door 186 personen. Het gehele stakeholdersonderzoek is hier terug te lezen.
11
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 1
Uitgangspunten
1.4 Opgaven en kansen n.a.v. Cultuurscan Voor het schrijven van de Cultuurbrief heeft Cultuur Eindhoven zich gebaseerd op de Cultuurscan. In de Cultuurscan staat een feitelijke weergave die een zo goed mogelijk beeld schetst van de huidige staat van cultuur in Eindhoven. Om de brief goed te contextualiseren, volgen hieronder enkele belangrijke bevindingen uit de scan, die zowel knelpunten als positieve ontwikkelingen laten zien. Er zijn veel positieve dingen te zien over de staat van cultureel Eindhoven in de Cultuurscan. Uit verschillende onderzoeken komt Eindhoven naar voren als een stad die redelijk hoog scoort op het gebied van kunst- en cultuuraanbod. Verder eindigt Eindhoven ook hoog op de Cultural and Creative Cities monitor. Dit geeft aan dat Eindhoven, zeker op het gebied van creatieve industrie, opvalt in een internationale context. In de stad is een grote verscheidenheid aan culturele instellingen, waarbij er aanbod is voor bezoekers maar ook ruimte voor mensen die zelf cultuur willen maken. Het aantal Eindhovenaren dat minstens één culturele activiteit bezocht is bijna terug op het niveau van voor de coronapandemie. Ook zijn meer mensen cultuur gaan beoefenen in de vrije tijd. Verder is te zien dat het programma Cultuureducatie met Kwaliteit goed verankerd is in het merendeel van het Eindhovense primair onderwijs.
De groei van de stad zal ook zorgen voor een groter en diverser publiek, dat op verschillende plekken in de stad terechtkan als het behoefte heeft aan cultuur. De knelpunten in de scan hebben grotendeels te maken met de roerige tijden waarin cultureel Eindhoven zich bevindt: de gevolgen van afgelopen gebeurtenissen (zoals de coronacrisis) en doorlopende gebeurtenissen (zoals de klimaatcrisis, woningnood, inflatie, oorlog en polarisatie). Culturele spelers in de stad hebben flinke klappen op moeten vangen en zijn daardoor nog niet altijd stabiel. Hoge inflatie en het toepassen van Fair Pay over de hele breedte betekenen dat de financiële kwetsbaarheid ook voor komende jaren een zorg is. Verschillende instellingen zitten qua bezoekerscijfers nog niet op het niveau van voor de coronacrisis. Deze ontwikkeling is ook te zien op het gebied van amateurkunst. Minder mensen volgen reguliere lessen in kunst- en cultuurbeoefening en amateurverenigingen hebben moeite met het aantrekken van nieuwe (bestuurs)leden en andere vrijwilligers. De snelle groei van de stad, in combinatie met de voortdurende woningnood, zorgt voor problemen in de sector op het gebied van ruimte. Er zijn minder (betaalbare) plekken voor culturele activiteiten, zowel bij het maken/ repeteren als presenteren.
Dit is eveneens terug te zien in de Cultural and Creative Cities monitor, waarin Eindhoven vergeleken wordt met Europese steden met een vergelijkbaar inwonersaantal. Hoewel Eindhoven een hoge algemene score heeft, is ook te zien dat het aantal culturele locaties onder het gemiddelde ligt. De staat van cultureel Eindhoven kent dus vele kanten, zowel positieve als negatieve. De doelstellingen in de Cultuurbrief (zie hoofdstuk 2) zijn logischerwijs gebaseerd op de knelpunten die in de Cultuurscan zijn geformuleerd, aangezien daar de meeste ruimte is voor verbetering. Toch mogen ook de positieve punten niet onbenoemd blijven en is het belangrijk om, wat goed gaat op cultureel gebied, te waarderen en in stand te houden.
12
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 2
Ambities en uitdagingen
2. Ambities en uitdagingen
Leeswijzer Zoals in de inleiding al aangegeven, onderscheiden we met betrekking tot ambities en uitdagingen drie niveaus van de (culturele) loopbaan: die van de sector, van de inwoners en van de stad. Per niveau presenteren we een aantal doelstellingen dat in de rest van de paragraaf uiteen wordt gezet. De doelstellingen zijn bedoeld voor Cultuur Eindhoven, de gemeente, de sector of een combinatie daarvan.
13
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 2, deel A
Loopbaan van de culturele sector
A. Loopbaan van de culturele sector
Leeswijzer Zoals besproken in 1.1 heeft Eindhoven een sterke culturele sector. De sector heeft de afgelopen jaren flexibiliteit en veerkracht laten zien en doet dat nog steeds. De crises van de afgelopen tijd werken door en hebben hun sporen achtergelaten. Cultuur Eindhoven waardeert het huidige aanbod. Met betrekking tot de culturele loopbaan van de sector heeft Cultuur Eindhoven drie doelstellingen geformuleerd die uitgaan van wat er al is. Op die basis kan worden voortgebouwd aan een sector die sterker staat en in balans is. Op deze manier wordt een open, inclusieve, ondernemende en zelfbewuste sector gerealiseerd die een pluriform cultuuraanbod verzorgt. Hiervoor zijn productieklimaat en talentontwikkeling, culturele clusters en netwerken en een pluriform cultureel aanbod van cruciaal belang (zie ‘model Wijn’ in de bijlagen). Bij deze doelstellingen, en ook in deel B en C, wordt niet van iedere organisatie hetzelfde verwacht. Van organisaties met een meerjarige subsidie worden andere dingen verwacht dan van ontvangers van een projectsubsidie. Ook kunnen sommige doelstellingen per organisatie meer of minder toepasbaar zijn. In hoofdstuk 3 komen we hierop terug. Verder is het van belang om te benadrukken dat een versterking van de sector niet betekent dat er meer activiteiten worden georganiseerd.
Culturele organisaties dienen stabiel en wendbaar te zijn, waarbij activiteiten worden georganiseerd die passen bij veranderend publieksgedrag.
14
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 2, deel A
Loopbaan van de culturele sector
Doelstellingen 2025-2028 Op basis van het bovenstaande, formuleren we drie belangrijke doelstellingen die we in 2025-2028 centraal willen stellen: 1. Professionalisering sector – Verdere professionalisering vanuit de culturele codes stimuleren voor een sterkere en zelfbewuste sector. 2. Mogelijkheden voor makers – (Groei)mogelijkheden voor makers creëren, uitgaande van makers als het fundament van een bruisende culturele stad. 3. Netwerken en kruisbestuiving – Meer samenwerking binnen de sector stimuleren, waardoor er een sterk lokaal netwerk ontstaat en meer kruisbestuiving plaatsvindt.
A1. Professionalisering sector De Fair Practice Code en de Code Diversiteit en Inclusie zijn twee culturele codes die vanuit de sector zelf zijn geïnitieerd. Hieruit blijkt zelfbewustzijn, een duidelijke ambitie voor professionalisering en een open, toegankelijke sector. In de periode 2021-2024 wordt van meerjarig gesubsidieerde instellingen verwacht de Governance Code toe te passen en de Fair Practice Code en de Code Diversiteit en Inclusie te onderschrijven. Ook dienen zij erop te reflecteren in hun verantwoording. In de komende subsidieperiode zullen die laatste twee codes een grotere rol spelen en wordt verwacht dat de organisaties hun ambities met betrekking tot toepassing van de drie culturele codes in de aanvraag goed onderbouwen. De Fair Practice Code is een belangrijke factor voor het ondernemerschap van instellingen en makers. De nadruk ligt hierbij op het eerlijk belonen van werknemers, zzp’ers en makers. Een redelijke beloningsstructuur zal de professionaliteit en stabiliteit van makers versterken. Het is van belang dat een eerlijke beloning in acht wordt genomen door zowel culturele instellingen als opdrachtgevers, bijvoorbeeld bedrijfsleven of overheid. Naast Fair Pay is er binnen Fair Practice ook aandacht voor een veilige werkomgeving en het voorkomen/ tegengaan van grensoverschrijdend gedrag en mogelijk machtsmisbruik binnen culturele organisaties.
De Code Diversiteit en Inclusie (D&I) promoot een inclusiever perspectief op het gebied van de vier P’s: Personeel, Publiek, Programma en Partners. Zeker op het gebied van Programma ontstaat er door de code aanbod waarin ruimte is voor verscheidene makers en perspectieven. In de periode 2021-2024 is hiermee een begin gemaakt door de sector, met reflectie op de codes in bijvoorbeeld een jaarverantwoording. Met betrekking tot Publiek en Partners zijn er afgelopen jaren al veel stappen gezet door de cultuursector in de stad. Het besef van de urgentie en noodzaak is er en er zijn voorbeeldstellende initiatieven. De uitdaging voor de komende jaren is om diversiteit en inclusie inzake Publiek en Partners breder structureel te verankeren. Het doel is tenslotte dat alle inwoners van de stad betrokken zijn bij cultuur. In 2025-2028 spelen de codes een duidelijkere rol bij zowel de subsidieaanvraag als verantwoording. Zeker Fair Pay zal een grote invloed hebben op de bedrijfsvoering van instellingen. Het toepassen van deze code kan ten koste gaan van de omvang/hoeveelheid van aanbod en programmering. De beloningen in de culturele sector zijn niet altijd en overal marktconform en vanwege de hoge inflatie in 2022-2023 stijgen de personeels-
15
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 2, deel A
Loopbaan van de culturele sector
lasten aanzienlijk. Voor een sterke, gezonde en zelfbewuste sector is eerlijke beloning een noodzakelijke stap. Hiervoor is echter een redelijke verhoging van het cultuurbudget noodzakelijk. Cultuur Eindhoven zal hier dan ook rekening mee houden in haar rol als fonds. Daarnaast zijn in Hoofdstuk 3 inzake subsidiebeleid heldere en eenduidige kaders geformuleerd voor het naleven van de codes. Verder wil de stichting in de periode 2025-2028 ook kennisuitwisseling over dit onderwerp tussen organisaties stimuleren. Tot slot past het om ook duurzaamheid te benoemen. Structurele inspanning op het gebied van duurzaamheid is ook in de cultuursector noodzakelijk. Momenteel is er nog geen culturele code (zoals bijvoorbeeld de Code D&I) op het gebied van duurzaamheid. Veel, met name grotere organisaties hebben wel structureel beleid ontwikkeld. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur & Wetenschap (OCW) bereidt een vragenlijst voor die gebruikt kan worden als inventarisatie van de stand van zaken. Cultuur Eindhoven is voorstander om een vragenlijst te laten invullen door meerjarig gesubsidieerde culturele organisaties aan het begin van de periode 2025-2028. Hierdoor ontstaat inzicht in wat verschillende organisaties al doen aan duurzaamheid en welke behoefte er leeft in de sector om volgende stappen te kunnen zetten.
Voor het duiden hiervan en gerichte interventies en/of beleidsontwikkeling voor de culturele sector, is echter gespecialiseerde kennis nodig. Deze is nu nog niet beschikbaar en dient in samenwerking met de gemeente verder ontwikkeld te worden.
A2. Mogelijkheden voor makers Een aantrekkelijk makersklimaat in de stad is een gedeelde ambitie van de sector en het gemeentebestuur, zo blijkt uit het bestuursakkoord en Deze stad maakt dat door de grote culturele organisaties in 2022 is gepubliceerd.01,03 Om een interessante stad te zijn voor makers om zich te vestigen, is een sterke keten van groot belang. Hiermee bedoelen we dat er voor elke discipline in de stad mogelijkheden zijn op verschillende niveaus van ontwikkeling: van talentontwikkeling, makersplaatsen, atelierruimtes, residenties, producerende instellingen tot presentatieplekken. De doorstroom en doorontwikkeling van makers is hierbij van groot belang, zodat er voldoende ruimte is voor nieuw talent maar ook voor gevestigde makers. We verwachten dat meerjarig gesubsidieerde instellingen die een functie in de Eindhovense basis vervullen een structureel beleid hebben om Eindhovense makers te faciliteren en programmeren. De behoefte aan meer (betaalbare) maak- en productieplekken valt deels onder dit doel, maar vanwege de grote behoefte is dit ook een doelstelling op zich (zie hiervoor doelstelling C1). Voor makers is qua financiering het Snelgeld de afgelopen periodes een succesvolle regeling gebleken. Op een relatief eenvoudige manier konden zij subsidie aanvragen voor artistieke projecten met als doel onderzoek, productie of presentatie.
In de periode 2025-2028 wordt dit voortgezet. De nadruk blijft hierbij liggen op het ondersteunen van de impuls van individuele, professionele makers uit Eindhoven (zie ook Hoofdstuk 3). De afgelopen periodes werd het Snelgeldbudget stelselmatig overvraagd. Om makers beter te ondersteunen, wordt in de periode 2025-2028 het budget per maker verhoogd. Dit is noodzakelijk vanwege de inflatie en omdat er dan meer aandacht is voor de individuele impuls van makers. Daardoor is het ook noodzakelijk om het gehele Snelgeld-budget te verhogen. In Hoofdstuk 3 wordt hierop verder ingegaan.
16
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 2, deel A
Loopbaan van de culturele sector
A3. Netwerken en kruisbestuiving Persoonlijk contact is onmisbaar bij het creëren en in stand houden van creatieve milieus in de stad.02 Om sterke netwerken binnen de Eindhovense sector en onderlinge kruisbestuiving tussen disciplines te realiseren, is samenwerking van belang. Dit is het geval binnen de totale waaier van disciplines. Samenwerking binnen de culturele sector draagt bij aan kruisbestuiving in het Eindhovense culturele netwerk en op de regionale schaal. De afgelopen jaren zijn hiervan al veel voorbeelden te zien geweest. Makers en culturele organisaties zijn ook veelvuldig verbonden met maatschappelijke organisaties in de stad en regio. Met behulp van incidentele budgetten heeft Cultuur Eindhoven de afgelopen jaren samenwerking met andere domeinen kunnen stimuleren. Het ging hierbij om projectmatige, vaak incidentele samenwerkingen. Daarmee zijn de netwerken tussen cultuur en andere domeinen verstevigd. Er ligt een kans voor de gemeente om vanuit andere domeinen structurele verbindingen en samenwerking met de cultuursector te realiseren. Dit draagt niet alleen bij aan een breder aanbod, maar ook aan een versterking van de cultuursector in zijn geheel. Verder is er ook ruimte voor meer samenwerking van culturele instellingen en andere opdrachtgevers met makers. Hiermee overlapt deze doelstelling met de vorige doelstelling (A2).
Cultuur Eindhoven ziet voor de Eindhovense basis (BAS) een belangrijke rol in de samenwerking met makers. De BAS vormt stedelijke basisvoorzieningen voor kunst en cultuur op een hoog professioneel niveau. Ruimte geven aan Eindhovense makers behoort tot de kerntaken van deze instellingen. Op deze manier worden de mogelijkheden voor Eindhovense makers uitgebreid en ontstaat er een sterker lokaal netwerk. Natuurlijk bieden (inter)nationale samenwerkingen en verbindingen ook veel kansen voor de stad. Maar een sterke basis binnen de regio is fundamenteel voor de ontwikkeling van individuele makers en het culturele ecosysteem in de stad als geheel. Voor kruisbestuiving is ook fysieke nabijheid belangrijk. Hier gaan we in doelstelling C1 nader op in. Verder ligt er in digitalisering ook een kans voor het versterken van netwerken en kruisbestuiving tussen disciplines. Uit de Cultuurscan kwam digitalisering als een belangrijke trend naar boven. De kansen hiervoor en uitwerking hiervan zijn voor individuele makers en afzonderlijke organisaties heel verschillend. Daarom verbindt Cultuur Eindhoven geen specifieke doelstelling aan digitalisering. Er is bij de uitvoering van het subsidiebeleid echter ruimte voor digitalisering. Zo worden culturele activiteiten op dit gebied gezien als subsidiabele activiteiten.
17
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 1, deel B
Culturele loopbaan van inwoners
B. Culturele loopbaan van inwoners
Leeswijzer In het bestuursakkoord wordt de ambitie uitgesproken om van Eindhoven een levendige stad te maken.01 Een stad waar iedereen zichzelf mag zijn en ook een waar cultuur en ontspanning voor iedereen binnen handbereik is. Het is daarom belangrijk dat de inwoners van de stad zich betrokken voelen bij de Eindhovense culturele sector. Ook in het plan Deze stad maakt formuleren de culturele instellingen de ambitie dat ‘iedereen optimaal kan profiteren en genieten van cultuur’.03 Cultuur Eindhoven heeft voor de culturele loopbaan van inwoners vier doelstellingen geformuleerd. Deze moeten bijdragen aan de bereikbaarheid van cultuur en het opnemen van cultuur in het leven van alle Eindhovenaren. Van jong tot oud, op elke plek in de stad, voor ieder wat wils.
18
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 1, deel B
Culturele loopbaan van inwoners
Doelstellingen 2025-2028 1. Cultuur op en na school – Cultuureducatie verstevigen en verbinden met activiteiten buiten school. 2. Cultuur in de wijken – Een breed en laagdrempelig aanbod realiseren en zorgen dat er dichtbij ontmoetingsplekken en kansen voor verdieping zijn. 3. Ondersteuning amateurkunst – Bij inwoners een actieve cultuurbeoefening stimuleren door het amateurkunstveld breed te ondersteunen en te faciliteren. 4. Inclusie en representatie – Cultuur bereikbaar en herkenbaar maken voor alle inwoners.
B1. Cultuur op en na school Om zo veel mogelijk mensen in de stad kennis te laten maken met cultuur is het belangrijk dat dit op jonge leeftijd begint. Zoals in de Cultuurscan te zien is, gaat dit in het primair onderwijs goed. Bijna alle Eindhovense basisscholen hebben een integrale visie op cultuureducatie en er werken vaak kunstvakdocenten binnen de school. Dit is voornamelijk tot stand gekomen dankzij het programma Cultuureducatie met Kwaliteit dat ook de komende periode wordt voortgezet. Door cultuureducatie onder schooltijd kunnen kinderen kunst en cultuur en hun talenten ontdekken. Op zichzelf staande cultuureducatie – dus niet alleen ter ondersteuning van het algemene curriculum en de vaardigheden – is daarbij cruciaal. Een betere aansluiting en bekendheid van cultuuraanbod in het verlengde van de schooldag en daar compleet buiten, kan verdieping en zelfstandige beoefening stimuleren. Dit beoogt Cultuur Eindhoven bijvoorbeeld met het project Kies je Kunst. Zo kan een kind kennismaken met schilderen in de klas, zich naschools verdiepen en er als vanzelfsprekend mee aan de slag gaan in eigen tijd. Ook de Rijke Schooldag biedt kinderen een kennismaking met culturele activiteiten. Voor het voortgezet onderwijs is cultuureducatie onderdeel van het curriculum maar nog niet structureel verbonden met cultuuraanbod in de stad, zoals dat het geval is in het primair onderwijs.
Met name jongeren zijn voor hun culturele ontwikkeling nu sterk afhankelijk van de kansen die hun omgeving thuis en op school biedt. Tegelijkertijd leren ze in die leeftijd eigen keuzes te maken, terwijl bestaand cultureel aanbod in de stad voor hen niet voldoende vindbaar en toegankelijk is. Door cultuuraanbod in het lesprogramma en naschools aan te bieden op een manier die aansluit bij de jongeren, is daar een verbetering mogelijk. Met de rijksmiddelen van de Impuls voor Jongerencultuur worden in 2023-2024 stappen gezet om culturele activiteiten met, voor en door jongeren uit te breiden. Dit betreft tijdelijke middelen en bij het schrijven van deze Cultuurbrief is er nog geen uitzicht op een vervolg vanuit de overheid. Desalniettemin heeft een investering in de Eindhovense jongerencultuur zijn succes bewezen; door het subsidiëren van verschillende activiteiten door jongeren zelf en een verbreding van het cultuuraanbod voor jongeren tussen de 14 en 27 jaar. Het is wenselijk om na afloop van het huidige programma Impuls voor Jongerencultuur Eindhoven te overwegen welke initiatieven hiervan in de periode 2025-2028 bestendigd kunnen en moeten worden.
19
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 1, deel B
Culturele loopbaan van inwoners
B2. Cultuur in de wijken In de Cultuurscan was te zien dat veel culturele locaties zich bevinden binnen de ring of net daarbuiten. Om meer Eindhovenaren te betrekken bij cultuur, is het belangrijk dat zij gemakkelijk in aanraking kunnen komen met cultuurbezoek of actieve cultuurparticipatie.04 Bereikbaarheid is daarom een belangrijke drempel om te verlagen. Deze ambitie wordt gedeeld door de sector. In het plan Deze stad maakt hebben de basisinstellingen in 2022 de volgende ambitie geformuleerd.03 ‘We brengen cultuur tot in de haarvaten van de stad. In scholen en buurthuizen, maar ook op straat, daar waar cultuur juist verbindt.’ Hierbij gaat het om verschillende vormen van cultuur: van actieve cultuurparticipatie tot reguliere programmering op plekken dichter bij de inwoners van de stad. Er zijn al culturele instellingen en projecten die in de wijken actief zijn. De opgave voor komende jaren is om cultuur regelmatig op meer plekken aan te bieden. Om cultuuraanbod in de wijken te verankeren, kan er op drie vlakken beleid worden gemaakt: fysieke plekken, financiële middelen en netwerk/samenwerking. Het borgen van fysieke plekken en financiële middelen zal vooral vanuit de gemeente moeten komen. Bij samenwerking kan de sector zelf een rol spelen. Ook moet de samenwerking aangegaan worden met maatschappelijke instellingen die in wijken actief zijn.
Cultuur wordt hiermee bereikbaarder en makers, instellingen en verenigingen kunnen een nieuw publiek aanboren. Omdat de vervolgstappen om cultuur in de wijken te versterken vanuit samenhang van bestaande initiatieven en de hierboven genoemde aspecten moeten plaatsvinden, is een separaat plan van aanpak op zijn plaats.
B3. Ondersteuning amateurkunst Het is belangrijk dat Eindhovenaren niet alleen cultuuraanbod kunnen bezoeken, maar ook kansen krijgen om actief mee te doen aan cultuur.04 Amateurkunst speelt hierbij een grote rol. Amateurkunst is een brede term waar veel soorten van cultuurbeoefening onder vallen. Voorbeelden zijn toneelverenigingen, blazersensembles en keramiekles. Breakdance op straat, een naaiclub thuis en digitaal tekenen met vrienden zijn ook amateurkunst. Het verschil tussen beide groepen zit hem in de term formeel en informeel, of formeel georganiseerd en anders georganiseerd. Amateurkunst zorgt zelf ook weer voor aanbod dat door anderen te bezoeken is. Dat blaasensemble of die breakdancers tonen zich ook graag aan publiek. In de periode 2025-2028 is het belangrijk amateurkunst te blijven ondersteunen en nog breder toegankelijk te maken voor de bewoners. Voor het faciliteren en stimuleren van amateurkunst is er een specifieke functie binnen de Eindhovense basis, te weten huis voor amateurkunst en cultuureducatie. In de beschikbare subsidie voor deze functie zijn ook middelen voor de financieringsregeling amateurkunst geoormerkt. Maar de sector als geheel kan de verantwoordelijkheid nemen om actieve beoefening door bewoners te stimuleren.
Dat kan met een sterke, integrale aanpak – door amateurkunstenaars te programmeren of te faciliteren – maar ook met een zachte aanpak: door te erkennen dat bewoners graag deelgenoot zijn van cultuur en zich willen herkennen in cultuuruitingen. Voorop staat dat het amateurkunstveld ondersteund wordt en er aandacht en middelen moeten zijn voor continuering van het bestaande amateurkunstveld - zowel formeel als informeel - en voor het stimuleren van nieuwe initiatieven. Vanwege schaarste aan geschikte en betaalbare locaties in de stad is er een belangrijke uitdaging de komende jaren: het bieden van voldoende fysieke ruimtes aan amateurkunstinitiatieven om te repeteren en presenteren, zodat amateurkunst laagdrempelig en toegankelijk blijft. De Code Diversiteit en Inclusie biedt ook voor de amateurkunst houvast om alle inwoners van de stad te betrekken.
20
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 1, deel B
Culturele loopbaan van inwoners
B4. Inclusie en representatie Vanuit zowel Cultuur Eindhoven als de gemeente en de sector is de ambitie om iedereen te betrekken bij cultuur. De diversiteit aan identiteiten, culturele smaken, behoeften en subculturen is in Eindhoven breed en dat waarderen we. Daarom is het noodzakelijk om kansen te creëren voor alle en dus nieuwe verhalen en nieuwe vormen van cultuur. Iedereen kan zich op die manier herkennen in het Eindhovense cultuuraanbod en heeft daar toegang toe als bezoeker en maker. Hierin ligt een verantwoordelijkheid voor meerdere groepen. Om een divers aanbod te kunnen bieden aan alle Eindhovenaren, ligt er een rol voor instellingen om een goed beeld te krijgen van welke bewonersgroepen ze kunnen bedienen en welke groepen (nog) niet worden bereikt. De Code Diversiteit en Inclusie is een instrument dat de sector kan versterken bij het behalen van de doelstelling om alle Eindhovenaren te bereiken. Daarbij zijn een inclusieve houding, het integreren van diversiteit in de missie en visie, en interventies op het gebied van Programma, Publiek, Partners en Personeel van belang. Het beleidsplan Inclusief Samenleven van de afdeling Diversiteit en Inclusie van de gemeente Eindhoven biedt ook aanknopingspunten.
In het bijzonder het principe van ’bubbels’: het spreken in bubbels – fluïde en dynamische samenstellingen van bewoners – voorkomt het denken in gefixeerde groepen en op basis van principes als meerderheid en minderheid. Regionale en landelijke instellingen als KunstLoc en het LKCA bieden op dit gebied ook verschillende handreikingen aan de sector. Het is daarbij belangrijk om te benoemen dat niet elke organisatie afzonderlijk alle groepen (of bubbels) dient aan te spreken, maar dat het geheel van culturele organisaties dit wel moet kunnen doen. De komende jaren zal het aantal nieuwe inwoners van de stad blijven groeien, waarbij het internationale karakter ervan nog verder toeneemt. De stad groeit niet alleen, maar verandert ook. Op het gebied van inclusie en representatie is het belangrijk dat de nieuwe inwoners van de stad ook van cultuur kunnen genieten. In de periode 2025-2028 wil Cultuur Eindhoven inzetten op kennisuitwisseling over en versterking van diversiteit en inclusie, en krijgt dit onderwerp een belangrijkere rol in de subsidiesystematiek.
*
Dit plan is momenteel nog niet gepubliceerd.
21
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 1, deel C
Culturele loopbaan van de stad
C. Culturele loopbaan van de stad
Leeswijzer Er is in Eindhoven een goede infrastructuur van culturele basisinstellingen, die onderscheidend zijn ten opzichte van elkaar en een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben en voelen voor het aanbod in de stad. Daarnaast zijn er verschillende organisaties die zich inzetten om aanbod te creëren dat aansluit bij de grote diversiteit aan bewoners van de stad. En tot slot is er een grote en brede laag van makers uit allerlei disciplines, die het liefst zo zichtbaar mogelijk willen zijn voor de bezoekers en bewoners van de stad. Voor de culturele loopbaan van de stad is het belangrijk dat het aanbod en het talent dat aanwezig is ook overal in de stad gezien kan worden. Eindhoven bezit de ingrediënten om een bruisende culturele stad te zijn. Dat spreekt ook uit de waardering van cultuur in de stad door de inwoners: uit de Inwonersenquête van de gemeente Eindhoven blijkt dat inwoners de stad een 7,1 geven voor het culturele aanbod. Het gevarieerde aanbod is echter niet voor iedereen makkelijk te vinden. Betere informatievoorziening over en zichtbaarheid van kunst en cultuur kan de betrokkenheid van inwoners bij cultuur verhogen. Met het groeiende aantal inwoners en ontwikkeling van diverse nieuwe gebieden in de stad is het belangrijk om in de culturele loopbaan van de stad een volgende stap te zetten. Dit versterkt de impact van kunst en cultuur op inwoners en Eindhoven.
De opgave is dat Eindhoven ook in de toekomst als een bruisende culturele stad wordt gezien en ervaren, niet alleen door de inwoners maar ook door bezoekers. Deze ambitie gaat gepaard met een langer perspectief dan vier jaar. Bij de groei en ontwikkeling van de stad blijft een veelzijdig spectrum van culturele uitingen van cruciaal belang.
22
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 1, deel C
Culturele loopbaan van de stad
Doelstellingen 2025-2028 1. Uitbreiden fysieke plekken – Meer culturele plekken en clusters in de stad, zodat zowel makers als cultuuraanbod dichter bij de inwoners aanwezig zijn. 2. Zichtbaarheid van cultuur – Mogelijkheid om meer cultuur te laten zien in de openbare ruimte en inwoners beter te informeren over het aanbod. 3. Maatschappelijk belang - Verbinding van cultuur en maatschappelijke domeinen en vraagstukken stimuleren.
C1. Uitbreiden fysieke plekken Er bestaat al langer een ambitie om het aantal culturele locaties in Eindhoven mee te laten groeien met het stijgende aantal inwoners. Zo breidt het preHistorisch Dorp zich de komende jaren uit onder de nieuwe naam VONK*. Hier kunnen de hele geschiedenis en het erfgoed van de stad en regio in de toekomst op een innovatieve wijze worden beleefd. Ook heeft de coalitie zich in het bestuursakkoord 2022-2026 sterk gemaakt voor de ontwikkeling van een aantal stadsdeelbibliotheken.01 Daarmee worden er concrete stappen gezet in de vermeerdering en spreiding van cultuur over de stad, dichter bij de inwoners. Om gelijke tred te houden met de groei van de stad zijn er meer investeringen in de culturele sector nodig. De huidige culturele basisinstellingen en het overgrote deel van het culturele leven speelt zich momenteel voornamelijk af in een beperkt gebied. Dat is gesitueerd ten zuiden van het spoor en binnen de autoring rond het centrum. De stedelijke ontwikkeling biedt kansen om meer verspreid over heel Eindhoven fysieke culturele plekken en voorzieningen te realiseren, wat cruciaal is voor de versterking en verbreding van het aanbod. Cruciaal omdat er in een groeiende stad voldoende en een divers cultureel aanbod nodig is, dat aansluit bij de wensen van de inwoners (zie ook doelstelling B4).
De gemeente heeft hier vanuit diverse invalshoeken een rol in (zie ook paragraaf 1.2). Zo springt de wijk Woensel er in de stad uit qua oppervlak en inwoneraantal, terwijl er nauwelijks cultureel aanbod is. Tevens blijkt uit de Inwonersenquête van de gemeente dat de bewoners daar minder gebruik maken van de culturele voorzieningen in het centrum van de stad dan vanuit veel andere wijken. Dat maakt de ontwikkeling van een cultuurcluster in die wijk kansrijk. Bij de ontwikkelvisie voor het gebied WoensXL is de ambitie voor een passende culturele voorziening in Woensel meegenomen. In de periode 2025-2028 kunnen de stappen worden gezet om een plan uit te werken en het culturele programma voor de toekomst te ontwikkelen.De ontwikkeling van cultuurclusters en andere maak- en presenteerplekken in de stad hangt sterk samen met het ondersteunen van Eindhovense makers (zie ook doelstelling A2). Er is een groeiend gebrek aan werk- en presentatieruimtes in de stad. Als gevolg hiervan zijn de beschikbare ruimtes vaak duur en daardoor onbereikbaar voor veel instellingen, makers en amateurverenigingen. Binnen dit ruimtelijk vraagstuk ligt een rol voor de gemeente om plekken voor makers structureel te borgen.* Ook kunnen ruimtes voor makers worden meegenomen in plannen voor stadsontwikkeling of in de hierboven genoemde cultuurclusters.
Hierdoor is ook meer kruisbestuiving mogelijk tussen makers, instellingen en disciplines. Het is van belang dat bij de verdere gebiedsontwikkeling van de stad, zoals District E, Kastelenplein en de Wielewaal, de kansen voor kunst en cultuur meegenomen worden in de ontwikkelvisie van het desbetreffende gebied. Cultuur Eindhoven kan de gemeente en/of private partijen hierover adviseren, zoals dat de afgelopen jaren al is gebeurd.
*
Hierbij gaat het om bestaande makerspaces (zoals PopEI, MAKE en Pand P), om ateliers (in nog te ontwikkelen ateliergebouwen en tijdelijk in leegstaand vastgoed) en om podia en presentatieplekken (van Albert van Abbehuis tot Parktheater, Natlab, Effenaar en Muziekgebouw Eindhoven).
23
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 1, deel C
Culturele loopbaan van de stad
C2. Zichtbaarheid van cultuur Om te zorgen dat meer Eindhovenaren van het aanbod kunnen genieten, is het ook nodig dat ze ermee in aanraking komen.04 Op die manier is de kans groter dat inwoners van de stad sneller bewust kiezen om cultuur te bezoeken of er zelf aan te doen. Cultuur Eindhoven ziet twee manieren om dat te doen. Ten eerste kan ervoor worden gezorgd dat Eindhovenaren tijdens hun dagelijks leven meer met cultuur in contact komen. Ten tweede kan het bestaande cultuuraanbod beter worden gepromoot. In de periode 2025-2028 is het belangrijk dat er voldoende cultuuraanbod is om het aantal toevallige ontmoetingen met cultuur te vergroten. Kunst en culturele activiteiten in de openbare ruimte, verspreid door de stad, maakt het culturele aanbod in Eindhoven zichtbaar. Daarbij moet niet enkel gedacht worden aan beeldend werk, maar ook aan podiumkunstopvoeringen of performance art en tijdelijke, kunstzinnige interventies. Door als overheid eenvoudig ruimte te scheppen voor dergelijke uitingen, wordt de toevallige ontmoeting van inwoners met cultuur gestimuleerd en worden drempels weggenomen. Eerder in deze brief is aangehaald dat cultuur niet op zichzelf staat, maar onderdeel is van veel verschillende beleidsterreinen. Meer cultuur in de openbare ruimte vraagt dan ook om een bredere aanpak dan enkel vanuit de individuele culturele instellingen en makers.
Een helder en efficiënt proces bij het aanvragen van vergunningen is cruciaal bij het aanbieden van cultuur in de openbare ruimte. Momenteel wordt dit proces als onduidelijk en lastig ervaren. Om dit te vereenvoudigen, kan er in de stad een aantal specifieke plekken worden aangewezen dat in principe altijd beschikbaar is voor een tentoonstelling of opvoering in de openlucht. Op die manier kan het proces van vergunningen aanvragen vereenvoudigd worden. Hierbij is heldere communicatie richting de sector ook belangrijk. Tot slot speelt de gemeente een rol bij het inzetten van kunst en design in de openbare ruimte. Door het opstellen van een eenduidig beleid op dit gebied kan de stad meer ruimte bieden aan Eindhovense makers. Dit wordt voor een deel al gedaan via het Eindhoven Design District, maar dat wordt momenteel nog ervaren als een relatief onbekend begrip. De tweede manier om zichtbaarheid van cultuur te vergroten sluit hier direct op aan. Eindhoven heeft een groot aanbod aan cultuur, maar de informatie hierover is versplinterd toegankelijk waardoor deze niet altijd iedereen weet te bereiken. Culturele activiteiten zijn te vinden via Uit in Eindhoven, This is Eindhoven en RegioRadar, waarbij de opzet varieert en de informatie niet compleet is. Een betere, gecoördineerde aanpak kan leiden tot klantvriendelijkere informatievoorziening over cultuuraanbod.
C3. Maatschappelijk belang Er is de afgelopen jaren geëxperimenteerd met het geven van opdrachten aan de sector vanuit Cultuur Eindhoven en de gemeente bij het oplossen van maatschappelijke vraagstukken, zoals gezondheid en eenzaamheid. Niet alleen ontwerpers maar ook makers over de hele breedte kunnen worden meegenomen in projecten rond dergelijke thema’s. Burgerparticipatie en wijkgericht werken zijn twee thema’s waarvoor makers bijvoorbeeld al veel werk verrichten en waar de samenwerking tussen makers en gemeente versterkt kan worden. Het stimuleren van deze samenwerking/opdrachtgeverschap tussen makers en meerdere beleidsdomeinen van de gemeente is ook een ambitie van het bestuursakkoord en de Designvisie 2023-2030 van het Eindhovense Designveld.01,05 Het is dus zaak om deze samenwerking de komende jaren te bestendigen met een duidelijk commitment en inzet vanuit alle partijen, en nieuwe werkvormen en samenwerkingen te creëren. Het is wenselijk dat dergelijke samenwerkingen en opdrachten structureel worden toegepast in gemeentelijk beleid. Cultuur Eindhoven kan op basis van bestaande kennis en ervaring hierover adviseren.
24
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 1, deel C
Culturele loopbaan van de stad
Een groter maatschappelijk effect wordt ook gerealiseerd door de samenwerking van culturele instellingen en makers met maatschappelijke organisaties in de stad en regio. Hoewel de gemeente niet het beleid van alle maatschappelijke organisaties kan beïnvloeden, kunnen praktijkvoorbeelden van de gemeente wel bijdragen aan een groter draagvlak voor cultuur in andere sectoren. Daarnaast is er ook een grote groep creatieve makers - hoofdzakelijk ontwerpers - die zich ontwikkelt als creatieve start-up. Uit onderzoek blijkt dat de economische waarde van design voor Eindhoven een factor van belang is.06 In het bestuursakkoord staat de ambitie om een sterkere verbinding van creatieve industrie met het bedrijfsleven te maken door de creatieve industrie nog beter mee te nemen in het economisch (start-up)beleid.01 Hiermee kan de onderscheidende kracht van de creatieve industrie voor de (economische) ontwikkeling van de stad worden versterkt.
25
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 1
Samenvatting en actiepunten
Samenvatting en actiepunten
Leeswijzer Cultuur Eindhoven ziet de periode 2025-2028 positief tegemoet. Na een hectische, onzekere periode zijn er nog steeds knelpunten, maar er is ook ruimte om vooruit te kijken. De doelen voor de sector moeten bijdragen aan een sterke, professionele sector waarin voldoende kansen zijn voor makers. Voor bezoekers van cultuur zien we graag meer mogelijkheden en gelegenheden om met cultuur in aanraking te komen. Cultuur is er voor alle inwoners van de stad, en aangezien het inwoneraantal van Eindhoven snel stijgt is het belangrijk dat dit zo blijft. Dit geldt niet alleen voor cultuurbezoek, maar ook voor inwoners die zich bezighouden met amateurkunst en cultuurparticipatie. Voor de stad zelf ziet Cultuur Eindhoven kansen om cultuur en ruimtelijk beleid nauwer op elkaar aan te laten sluiten. Ook ziet het een kans voor de voortzetting van projecten op het snijvlak van cultuur en maatschappelijke vraagstukken. Tot slot zijn er grote kansen voor het zichtbaar maken van cultuur, zodat nog meer inwoners kunnen genieten van het culturele aanbod in Eindhoven. Onder de tien doelstellingen uit dit hoofdstuk zijn verschillende actiepunten opgenomen. In deze samenvatting hebben we een verzameling van de belangrijkste actiepunten nog eens op een rijtje gezet. Hierbij hebben we een verdeling gemaakt tussen doelstellingen voor Cultuur Eindhoven, de gemeente en de cultuursector in de stad.
Vaak is één actiepunt niet geheel toe te wijzen aan één partij en moet er worden samengewerkt om deze doelen te realiseren. De verschillende kleuren gelden dus voor de partij die voornamelijk verantwoordelijk is, maar uiteindelijk dragen alle partijen in meer of mindere mate bij aan het bereiken van doelstellingen. Tot slot zijn er doelstellingen in deze lijst waar op dit moment al aan gewerkt wordt. Die worden erkend; een opname in de lijst betekent slechts dat Cultuur Eindhoven er extra aandacht op wil vestigen.
26
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 1
Samenvatting en actiepunten
A. Loopbaan van de culturele sector
B. Culturele loopbaan van inwoners
C. Culturele loopbaan van de stad
A1. Professionalisering sector
B1. Cultuur op en na school
C1. Uitbreiden fysieke plekken
Verdere professionalisering vanuit de culturele codes stimuleren voor een sterkere en zelfbewuste sector.
Cultuureducatie verstevigen en verbinden met activiteiten buiten school.
Meer culturele plekken en clusters in de stad, zodat zowel makers als cultuuraanbod dichter bij de inwoners aanwezig zijn
C
C
Eenduidige kaders voor culturele codes.
Kennisuitwisseling tussen organisaties over culturele codes.
S
S
S
Implementeren culturele codes.
Betere verbinding tussen cultuureducatie op school en naschools.
Cultuureducatie op middelbare scholen uitbreiden.
G Nieuwe fysieke culturele plekken, o.a. cultuurcluster bij WoensXL en stationsgebied.
G Betaalbare ruimtes voor makers borgen bij stedelijke ontwikkeling.
A2. Mogelijkheden voor makers
B2. Cultuur in de wijken
C2. Zichtbaarheid van cultuur
(Groei)mogelijkheden voor makers creëren, uitgaande van makers als het fundament van een bruisende culturele stad.
Een breed en laagdrempelig aanbod realiseren en zorgen dat er dichtbij ontmoetingsplekken en kansen voor verdieping zijn.
Mogelijkheid om meer cultuur te laten zien in de openbare ruimte en inwoners beter te informeren over het aanbod.
G Snelgeld-budget verhogen.
S
G
Groter cultuuraanbod in de wijken.
Fysieke plekken en financiële middelen voor cultuur in de wijken.
G
G
Meer cultuur in de openbare ruimte.
Vereenvoudiging proces inzake vergunningen.
A3. Netwerken en kruisbestuiving
B3. Ondersteuning amateurkunst
C3. Maatschappelijk belang
Meer samenwerking binnen de sector stimuleren, waardoor er een sterk lokaal netwerk ontstaat en meer kruisbestuiving plaatsvindt.
Bij inwoners een actieve cultuurbeoefening stimuleren door het amateurkunstveld breed te ondersteunen en te faciliteren.
Verbinding van cultuur en maatschappelijke domeinen en vraagstukken stimuleren.
C Samenwerking tussen instellingen en verbinding met nationale en internationale netwerken.
S Bijdrage meerjarig gesubsidieerde instellingen aan ontwikkeling Eindhovense makers.
S Samenwerkingen tussen instellingen.
C Continuering bestaande financiering amateurkunstveld en stimulering nieuwe projecten.
S Amateurkunstenaars faciliteren/ programmeren.
S
G
Fysieke ruimte bieden om te repeteren/ presenteren.
Aansluiting op het gemeentelijk vrijwilligersbeleid.
S Initiatieven uit informele of anders georganiseerde amateurkunst ondersteunen.
C Adviseren over maatschappelijke samenwerking makers en andere domeinen.
G Opdrachtgeverschap vanuit gemeente.
B4. Inclusie en representatie Cultuur bereikbaar en herkenbaar maken voor alle inwoners. C Kennissessies diversiteit en inclusie organiseren. S Bewustwording over wie door cultuur bereikt wordt en wie niet en daar naar handelen.
C Diversiteit en inclusie bevorderen door meer aandacht in het subsidieproces.
G Continuering diversiteitsbeleid, makers/instellingen betrekken.
S Implementeren Code Diversiteit en Inclusie.
Legenda −C Cultuur Eindhoven −G Gemeente Eindhoven −S Cultuursector in de stad
27
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 3
Subsidieregelingen en werkwijze
3. Subsidieregelingen en werkwijze
28
Cultuurbrief 2025-2028
Hoofdstuk 3
Subsidieregelingen en werkwijze
Subsidiebeleid is één van de beschikbare instrumenten om de doelstellingen van de Cultuurbrief te realiseren. Daarom stelt de gemeenteraad tegelijkertijd met de Cultuurbrief ook de Subsidieverordening Cultuur Eindhoven 2025-2028 vast. De subsidieverordening bevat verschillende deelregelingen die een pluriform aanbod in de stad mogelijk maken. De deelregeling Snelgeld stelt ook individuele makers in staat om hun beroepspraktijk verder te ontwikkelen. De deelregelingen bieden samen het hele (professionele) culturele veld de mogelijkheid om voor financiële ondersteuning in aanmerking te komen. De dynamiek en ontwikkeling van de culturele sector in Eindhoven is ermee gediend: financieren van divers aanbod is mogelijk en de initiatieven kunnen doorstromen naar meerjarige subsidies. Over de aanvraagprocedure heeft uitgebreid afstemming plaatsgevonden met het ministerie van OCW, de verschillende rijksfondsen en een aantal gemeenten dat een meerjarige subsidieregeling heeft. Daarnaast is er afstemming met de provincie Noord-Brabant in het kader van de samenwerking BrabantStad. De tijdspaden die het Rijk, de rijkscultuurfondsen, de provincie en de gemeenten volgen zijn voor meerjarige subsidies op elkaar afgestemd, wat het proces overzichtelijker maakt voor aanvragers.