Bijlage 1 - Wegenbeheerplan 2025 - 2028
Tekst van het document
Werkwijze opstellen integraal onderhoudsprogramma Een van de belangrijke activiteiten die uitgevoerd wordt in het kader van het onderhoud van de openbare ruimte is jaarlijks het opstellen van het integraal onderhoudsprogramma (OHP) (uitvoeringsprogramma). Het OHP start met de inventarisatie van de wensen vanuit beheer (technische wensen, ontstaan vanuit technische noodzaak van het uitvoeren van onderhoud). Op dat moment worden ook de wensen vanuit gebieden geïnventariseerd (wat speelt er, welke wensen leven er bij bewoners, welke andere ontwikkelingen vinden plaats). Vervolgens wordt het concept programma opgesteld, waarbij technische noodzaak leidend is en de wensen vanuit de gebieden (niet zijnde
technische noodzaak) meespelen bij de uiteindelijke prioritering. Hierbij worden tevens de werkzaamheden vanuit de programma’s groen, verkeer en water afgestemd, zodat ze gelijktijdig uitgevoerd kunnen worden als er op de zelfde locatie meer speelt. Dit geldt ook voor de kabel- en leidingbedrijven. De afstemming met verkeerscoördinatie (welke werkzaamheden worden er in Eindhoven nog meer uitgevoerd) vindt dan ook plaats. Vervolgens vindt afstemming op de zogenaamde programmeertafel plaats. Dit betreft een tweede check als het gaat om afstemming tussen de thema’s, gebieden en ontwikkelingen. Op het moment dat het concept gereed is wordt dit voorgelegd aan de kabelen leidingbedrijven (hun meerjarenprogramma is in de vorige stap al als input gebruikt) om concreet op het programma te kunnen reageren. Na vaststelling van het programma worden projecten overgedragen aan de sectoren RBO (als er sprake is van herinrichtingen/reconstructie) of Stadsbeheer (bv bij deklaagvervagingen).
Meerjarenprogramma Op basis van de laatste technische weginspectie is een indicatief meerjarenprogramma 2025-2028 opgesteld (zie bijlage 4). Dit meerjaren programma geeft inzicht in de wegen die in het kader van groot onderhoud aangepakt moeten worden. De lijst is niet definitief, maar geeft richting aan de onderhoudsprogramma’s die in die periode jaarlijks opgesteld worden. De bedragen kunnen afwijken. Ze zijn gebaseerd op aanname uit de systematiek. In het betreffende jaar volgt een nadere analyse en worden de maatregelen (en daarmee samenhangende kosten) definitief bepaald. Jaarlijks wordt aan de hand van de laatste inspecties, meldingen, waarnemingen en de integrale afstemming het definitieve programma bepaald. De planning (het definitieve programma) kan daarom afwijken. De beschikbare middelen voor de komende vier jaar zijn bij elkaar opgeteld en geprogrammeerd. Hiermee worden de wegen op het vastgestelde kwaliteits niveau onderhouden.
Gemeente Eindhoven | 26
Monitoring en verantwoording Binnen de gemeente Eindhoven wordt gewerkt conform de plan-do-check-act cyclus. De vier activiteiten zorgen voor een blijvende kwaliteit. Het cyclische karakter garandeert dat de kwaliteitsverbetering continu onder de aandacht is. PLAN: de huidige en toekomstige werkzaamheden worden in kaart gebracht en doelstellingen worden vastgelegd DO: de geplande activiteiten worden uitgevoerd CHECK: de resultaten van de activiteiten worden gemeten (o.a. door middel van de technische weginspecties en inwonersenquête) en vergeleken met de oorspronkelijke situatie en getoetst aan de vastgestelde doelstellingen ACT: waar nodig worden programma’s bijgesteld aan de hand van de gevonden resultaten bij CHECK.
Plan
ACT
Do
Check
Dit is een jaarlijks en vier jaarlijks terugkerend proces. Over 4 jaar wordt bekeken of de resultaten en omstandigheden (waaronder het economisch klimaat) er toe leiden dat het kwaliteitsniveau moet worden aangepast. De inwonersenquête die elk jaar gehouden wordt en de technische inspecties (een maal per twee jaar) vormen hiervoor de basis. Bijstelling moet worden overwogen als: De achterstanden op het gebied toenemen en er niet voldaan wordt aan het vastgestelde kwaliteitsniveau De tevredenheid van bewoners onder de 75% is gekomen (dit is de algemene doelstelling voor tevredenheid in de begroting)
Ambitie Beleidskeuze in termen van ambities
Opdracht Formulering in termen van prestatie eisen
Monitor Formulering in termen van prestatie eisen
Toezicht Controle prestatie door toezicht
b
Bijlage 1 – Wetgeving Relevante wetgeving De Wegenwet vereist van de wegbeheerder adequaat beheer en onderhoud. Dit betekent dat de wegbeheerder moet zorgen dat het kapitaal dat in de wegen is geïnvesteerd in stand blijft door het tijdig plegen van onderhoud. De Wegenverkeerswet verwacht dat de wegbeheerder maatregelen treft die de veiligheid van de weggebruiker en het functionele gebruik van de wegen waarborgen. De wet doet een beroep op de publiekrechtelijke zorg van de wegbeheerder voor de veiligheid van de weggebruiker, maar schrijft geen maatregelen voor. Het gaat hierbij dus vooral om functioneel beheer. Daarnaast is de wegbeheerder op basis van het Nieuw Burgerlijk Wetboek aansprakelijk voor schade die weggebruikers oplopen door onveilige situaties. De wegbeheerder kan aansprakelijk worden gesteld voor schade die iemand lijdt als gevolg van gebreken aan de weg. Dit betekent dat een preventief onderhoudsbeleid, regelmatige weginspecties volgens de landelijke geaccepteerde methode en een goed werkend systeem van wegbeheer onmisbaar zijn.
Gemeente Eindhoven | 27
b
Bijlage 2 – Toelichting kwaliteitsniveau in beeld D–NIVEAU: dit accepteren we niet
Gemeente Eindhoven | 28
Gemeente Eindhoven | 29
D–NIVEAU: dit accepteren we
b
Gemeente Eindhoven | 30
Bijlage 3 – Uitgevoerde projecten Fietspaden Van tegels naar asfalt: fietspad 1e Lieve de Keylaan Van tegels naar asfalt: fietspad Meerveldhovenseweg Van tegels naar asfalt: fietspad Kennedylaan Van tegels naar asfalt: fietspad Kloosterdreef Van tegels naar asfalt: fietspad Tilburgseweg Fietsverbinding Elburglaan Fietsstraat ventweg Boschdijk Reaisatie diverse fietssuggestiestroken binnen de projecten
Aanpak Voetpaden 2021-2023 (2024 nog in uitvoering) Straat
Stadsdeel
Wijk
Metiuslaan
Woensel Zuid
Limbeek Noord
Lorentzstraat
Woensel Zuid
Woensel West
Hondsruglaan
Woensel Noord
Blixembosch West
Antigonelaan
Woensel Zuid
Oude gracht oost
Urkhovenseweg
Tongelre
Muschberg, Geestenberg
Orionstraat
Woensel Noord
Eckart
Wegastraat
Woensel Noord
Eckart
Boschdijk
Woensel Noord
Vredeoord Van tegels naar asfalt: fietspad 1e Lieve de Keylaan
Gemeente Eindhoven | 31
Straat
Stadsdeel
Wijk
Straat
Stadsdeel
Wijk
Jan Romeinstraat
Woensel Noord
Prinsejagt
Boutenslaan
Gestel
Schrijversbuurt
Groen van Pinstererlaan
Woensel Noord
Prinsejagt
Genovevalaan
Woensel Noord
Jagershoef
Bakhuizen van den Brinklaan Woensel Noord
Prinsejagt
Liviuslaan
Woensel Noord
Prinsejagt
Fakkellaan
Prinsejagt
Boven Zijde
Woensel Noord
Kapelbeemd
Boschdijk (tussen Woensel Noord Amstelstraat en Steenoven)
Kerkdorp Acht
Dr. Cuyperslaan
Woensel Zuid
Rapenland
Faunuslaan
Woensel Zuid
Oude Gracht Oost
Loderstraat
Strijp
Lievendaal
Fransebaan
Woensel Noord
Achtse Barrier
Lievendaalseweg
Strijp
Lievendaal
Savoipad
Woensel Noord
Achtse Barrier Hoeven
van der Muydenstraat
Strijp
Lievendaal
Gagelstraat
Strijp
Philipsdorp
Tilburgseweg - West
Strijp
Lievendaal
Johannus Buyslaan
Strijp
Lievendaal
Proffesor Meyerslaan
Strijp
Lievendaal
Jan Luikenstraat
Gestel
Schrijversbuurt
St. Petrus Canisiuslaan
Stratum
Burghplan
Van Meursstraat
Gestel
Schrijversbuurt
Helmerslaan
Gestel
Schrijversbuurt
Karel de Grotelaan
Gestel
Benoitstraat
Gestel
Bennekel Oost
Genderdal en Oude Spoorbaan
Floralaan West
Stratum
Eikenburg
Kaarderstraat
Woensel Zuid
Kronehoef
Geldropseweg
Stratum
Tuindorp
Mgr. Swinkelstraat
Woensel Zuid
Kronehoef
Hortensiastraat
Stratum
Gerardusplein
Imkerstraat
Woensel Zuid
Kronehoef
Piuslaan
Stratum
Tuindorp
Diverse straten Kronehoef
Woensel Zuid
Kronehoef
Vogelkerslaan
Stratum
Gerardusplein
Kloosterdreef
Woensel Zuid
Kronehoef
Frankrijkstraat
Woensel Zuid
Kronehoef
Fluwijnstraat
Woensel Zuid
Kronehoef
Otterstraat
Woensel Zuid
Kronehoef
Antoon Coolenlaan
Gestel
Gennep
Diverse straten Muschberg, Tongelre Geestenberg
Woensel Noord
Muschberg, Geestenberg
b
Gemeente Eindhoven | 32
Bijlage 4 – Meerjarenprogramma 2025
Locatie
stadsdeel
van
tot
kosten per jaar
soort onderhoud
reconstructies Woonstraatjes de Bergen CENT
Reconstructie gehele profiel
99
PC Hooftlaan
CENT
Stratumsedijk
Bilderdijklaan
reconstructie
96
Vredeoord
WOEZ
Groenewoudseweg
Boschdijk
reconstructie
95
Locatellistraat
GEST
Bayeuxlaan
Hanevoetbrug
reconstructie
109
Kanaaldijk Noord
TONG
Ring
Doolstraat
reconstructie; rijbaan omvormen naar asfalt
122
Joris Minnestraat
WOEZ
Dr Cuyperslaan
Woenselsestraat
reconstructie gehele profiel € 10.200.000,00
voorlopig
Gemeente Eindhoven | 33
2025
Locatie
stadsdeel
van
tot
kosten per jaar
soort onderhoud
93
Sagittalaan
WOEZ
Firmamentlaan
Poolsterlaan
94
Vaartbroek-zuid
WOEN
Boekweitstraat, Gerstlaan, Selderijstraat, Tuinkersweg
127
Hessen Kasselstraat
GEST
Princessenlaan
134
Busken Huetstraat
GEST
Jacob v Maerlantlaan Gestelsestraat
reconstructie gehele profiel
139
Vogelkerslaan
STRT
Floralaan-west
herstraten rijbaan en trottoir
Gebied 't Ven (voorbereiding)
STRP
onderhoud herstraten rijbaan en trottoir herstraten rijbaan en trottoir
Hagenkampweg-Zuid
herstraten rijbaan en trottoir
Kortonjolaan
diverse woonstraten en trottoirs
o.a. Philips van Leijdenstraat Struyckenstraat, Tobias Asserstraat Hugo de Grootplein, Wielantstraat Cornelis van Bijnkershoekstraat Joan Melchior Kemperstraat Voetpaden
herstraten diverse voetpaden € 5.500.000,00
voorlopig
Gemeente Eindhoven | 34
2026
Locatie
stadsdeel
van
tot
kosten per jaar
soort onderhoud
98
Paul Krugerlaan
TONG
Jan Tootropstraat
President Steynstraat
reconstructie
97
Rijnstraat/Waalstraat
WOEN
Boschdijk
spoortunneltje
reconstructie
reconstructies
Woonstraatjes de Bergen CENT
Reconstructie gehele profiel
100
Holterberglaan
WOEN
Tempellaan
Baronielaan
reconstructie
121
Willem de Bruynestraat
WOEZ
Berlagelaan
Tonnaerstraat
reconstructie gehele profiel
132
Johanes v.d. Waalsweg
WOEN
Marconilaan
Gravesandestraat
Reconstructie gehele profiel
128
FP Kanaaldijk zuid
TONG
Tongelresestraat
Nachtegaallaan
reconstructie fietspad/trottoir € 10.200.000,00
voorlopig
Gemeente Eindhoven | 35
2026
Locatie
stadsdeel
van
tot
125
Mathijsenlaan
STRT
Floralaan
Pasteurlaan
107
Bosmansplaats
CENT
p terrein
137
Perseus- en Tweelingenlaan
WOEN
Firmamentlaan
kosten per jaar
soort onderhoud
onderhoud herstraten rijbaan en trottoir herstraten rijbaan en trottoir Firmamentlaan
herstraten rijbaan en trottoir
Gebied 't Ven (uitvoering) STRP
diverse woonstraten en trottoirs
o.a. Philips van Leijdenstraat Struyckenstraat, Tobias Asserstraat Hugo de Grootplein, Wielantstraat Cornelis van Bijnkershoekstraat Joan Melchior Kemperstraat Voetpaden
herstraten diverse voetpaden € 5.100.000,00
voorlopig
Gemeente Eindhoven | 36
2027
Locatie
stadsdeel
van
tot
kosten per jaar
soort onderhoud
102
Edenstraat/ Dr Schaepmanlaan
CENT
Hoogstraat
Stratumsedijk
€ 5.500.000,00
reconstructie gehele profiel
140
Henegouwenlaan
WOEN
Leuvenlaan
Tempellan
€ 1.200.000,00
reconstructie gehele profiel
119
Gebied Lievendaal ZO (uitvoering)
STRP
€ 3.500.000,00
diverse woonstraten en trottoirs reconstructie
reconstructies
o.a. Vigliuslaan, Loderstraat van der Muydenstraat, van der Lindenstraat, Tellegenstraat Lievendaalseweg, Fockema Andreastraat Simon van Leeuwenstraat Sprenger van Eycklaan € 10.200.000,00
voorlopig
Gemeente Eindhoven | 37
2027
Locatie
stadsdeel
t Hool
WOEN
van
tot
kosten per jaar
soort onderhoud
€ 1.700.000,00
de helft van p hofjes in 't Hool; herstraten
€ 500.000,00
herstraten diverse voetpaden
€ 2.200.000,00
herstraten rijbaan en trottoir
onderhoud 120
Voetpaden 116
Jagershoef-zuid
WOEN
Maurits Lijnslagerstraat Lancelotstraat Heliasweg € 4.800.000,00
voorlopig
Gemeente Eindhoven | 38
2028
Locatie
stadsdeel
van
tot
kosten per jaar
soort onderhoud
126
Tankenberglaan
WOEN
Paasberglaan
Grebbenberglaan
129
van der Muydenstraat
GEST
138
Aquariuslaan
WOEN
Firmamentlaan
Kosmoslaan
reconstructie gehele profiel
141
Neunenseweg
WOEN
Damocleslaan
Sterrenlaan
reconstructie gehele profiel
142
Rossinilaan
GEST
Tinelstraat
Locatellistraat
herstraten rijbaan en trottoir
143
Speelheuvelweg
GEST
Hastelweg
Rijstenweg
reconstructie gehele profiel
124
Vincent vd Heuvellaan
CENT
Montgommerylaan
Kennedylaan
reconstructie gehele profiel
136
Omgeving Oude Toren
WOEZ
reconstructies herstraten rijbaan en trottoir reconstructie gehele profiel
reconstructie gehele profiel
Amundsenlaan Byrdstraat € 10.200.000,00
voorlopig
Gemeente Eindhoven | 39
2028
Locatie
stadsdeel
van
tot
kosten per jaar
soort onderhoud
108
Kennedylaan v.v.
WOEZ
Sterrenlaan
Onze Lieve Vrouwestraat
deklaagvervanging
54
v. Olde Barneveltlaan v.v. TONG
Eisenhowerlaan
Wasvenpad
dek- en tussenlaagvervanging
50
Biesboslaan
WOEN
Veluwelaan
Meierijlaan
herstraten complete profiel
111
Bisschop Bekkerslaan
WOEN
Brussellaan
Rode Kruislaan
deklaagvervanging
onderhoud
Voetpaden
herstraten diverse voetpaden € 4.400.000,00
voorlopig
b
Gemeente Eindhoven | 40
Bijlage 5 – Scenario’s aanpak onderhoud en vervanging wegen Tijdens de behandeling van het wegenbeheerplan (november 2020) in de raad zijn vragen gesteld over het onderhoudsniveau en wat de mogelijkheden zijn om dit te verhogen. Er is een toezegging gedaan dat er bij het nieuwe wegenbeheerplan een doorkijk komt/de scenario’s tot 2035 in beeld worden gebracht.
Kwaliteitsniveaus Binnen het onderhoud van wegen onderscheiden we (op basis van de CROW) vier kwaliteitsniveaus: A+
Er is geen schade volgens de CROW-systematiek voor wegbeheer
A
Er is enige schade volgens de CROW-systematiek voor wegbeheer
B
De waarschuwingsgrens van de CROW-systematiek voor wegbeheer is overschreden, binnen 5 jaar is groot onderhoud nodig, of is er klein onder-houd nodig.
C
De richtlijn van de CROW-systematiek voor wegbeheer is overschreden, binnen 2 jaar is groot onderhoud nodig
D
De richtlijn van de CROW-systematiek voor wegbeheer is meer dan 1 klasse overschreden. Er is sprake van een onderhoudsachterstand en er is per direct onderhoud nodig
De gemeente Eindhoven heeft het Kwaliteitsniveau C vastgesteld, waarbij kwaliteitsniveau D geaccepteerd wordt als dit niet leidt tot onveilige situaties en kapitaalvernietiging (in totaal maximaal 9,6% van het totale areaal).
Veranderen van ambitieniveau Het ambitieniveau is het vastgesteld kwaliteitsniveau waar de wegen aan moeten voldoen binnen de gemeente. In het kader van de paragraaf kapitaalgoederen toetst de Provincie of er structureel voldoende middelen beschikbaar zijn om dit niveau te behalen en te behouden. Op het moment dat het ambitieniveau verhoogd wordt (bijvoorbeeld van C naar B) is meer geld nodig. Er is enerzijds extra budget nodig om het areaal naar het hogere kwaliteitsniveau te brengen en anderzijds liggen de jaarlijkse beheerkosten om deze kwaliteit te handhaven ook hoger. Op het moment dat een hoger niveau wordt vastgesteld dan moet binnen 4 jaar ook het ‘achterstallig onderhoud ten opzichte van dat niveau’ weggewerkt worden. Hiervoor moet in de begroting een voorziening worden opgenomen. Een optimaal ambitieniveau is het kwaliteitsniveau waarbij een optimale balans is tussen veiligheid, kwaliteit en kosten Hierbij is het belangrijk om rekening te houden met het principe dat op een bepaald moment extra investeringen die horen bij een hoger kwaliteitsniveau in verhouding maar een beperkte meerwaarde hebben. Wanneer bijvoorbeeld een weg al in goede conditie verkeert, kunnen de extra kosten en bijbehorende inspanningen die nodig zijn om deze in een perfecte staat te brengen en te houden onevenredig hoog zijn ten opzichte van de meerwaarde.
Zo zal het verschil tussen een weg in ‘uitstekende’ conditie versus een in ‘perfecte’ conditie voor de meeste weggebruikers nauwelijks merkbaar zijn, terwijl de kosten voor deze laatste aanzienlijk hoger liggen. Kwaliteitsniveau A is een niveau waarbij naast veiligheid ook beeldkwaliteit
Gemeente Eindhoven | 41
Kwaliteitsniveau % wegen dat voldoet
Een deel van het werk is niet planbaar, omdat onder invloed van weersomstandigheden de kwaliteit snel zakt. Dit vraagt om voldoende capaciteit en flexibiliteit in monitoring en planning. Er is niet voldoende capaciteit beschikbaar om hier aan te kunnen voldoen. De uitvoer van het onderhoud voor kwaliteitsniveau C is nu al uitdagend. Doordat de onderhoudscyclus op kwaliteitsniveau A flink afwijkt van de beheerprogramma’s van andere vakgebieden zijn er minder mogelijkheden voor het slim en integraal programmeren van onderhoud en vervangingen. De bereikbaarheid van de stad wordt negatief beïnvloed als gevolg van veelvuldige afsluitingen door werkzaamheden. Grootschaliger onderhoud dan technische noodzakelijk is vaak tegenstrijdig met de wens en het beleid om duurzaam te werken. Zwaardere onderhoudsmaatregelen vragen meer grondstoffen en energie.
A
79,1
Kwaliteitsniveau B
B
9,6
C
1
D
10,3
Wanneer gekozen wordt voor een ambitieniveau voor kwaliteit B voor het gehele areaal betekent dat dat iets minder vaak dan nu gekozen wordt voor klein onderhoud en vaker groot onderhoud uitgevoerd wordt. Ook in dit geval zal dat flink effect hebben op de benodigde capaciteit van de beheer organisatie en de bereikbaarheid van de stad. Dit speelt nog extra in de periode dat er extra investeringen nodig zijn om het bestaande areaal naar het hogere B niveau te brengen (op dit moment het wegwerken van de achterstand van 11,3%).
(uitstraling) en comfort een belangrijk streven is. Er wordt niet alleen al bij lichte schades ingegrepen, maar er zijn ook weinig reparaties zichtbaar. Om dit te bereiken wordt er eerder voor grootschalige onderhoudsmaatregelen gekozen dan bij onderhoud op een lager kwaliteitsniveau. Kwaliteitsniveau B wordt door het CROW gezien als de optimale balans tussen prestaties als veiligheid, kosten en duurzaamheid. Kwaliteitsniveau C is gericht op het behouden van de minimale vereiste staat van de weg om deze veilig en functioneel te houden voor het beoogde gebruik, met een focus op kostenbesparing en efficiëntie in het beheer van middelen. Bij kwaliteitsniveau C en D wordt vaker klein onderhoud uitgevoerd om de weg veilig in gebruik te houden, dat heeft een negatief effect op de beeldkwaliteit.
Tabel: kwaliteit wegen 2023
Aandachtspunten kwaliteitsniveaus Kwaliteitsniveau A Kenmerkend van kwaliteitsniveau A is dat snel ingegrepen wordt bij schades en dat er veel aandacht besteed wordt aan het beeld van de verharding. Om duidelijk zichtbare reparaties te voorkomen zal daarom vaker een zwaardere onderhoudsmaatregel uitgevoerd worden dan technisch noodzakelijk. Onderhoud van het hele wegareaal op dit niveau zorgt voor een zodanige onderhoudsintensiteit en workload dat het in de praktijk niet uitvoerbaar is. Dit vraagt, om meerdere redenen, dusdanig veel van de organisatie en de stad dat dit niet gewenst of haalbaar is:
Kwaliteitsniveau C Kwaliteitsniveau C is in feite het laagst mogelijke ambitieniveau, omdat dit door het CROW als de ondergrens van veilig weggebruik wordt gezien. Het is goed om te weten dat dit niet betekent dat het hele areaal van de gemeente kwaliteitsniveau C heeft. Afgelopen jaar had 88,7% (zie tabel hierboven) van het areaal een kwaliteit hoger dan C. De gemeente Eindhoven heeft in 2016 gekozen om toe te staan dat 9,6% van het areaal kwaliteitsniveau D heeft. Hiervoor is een beheerstrategie opgezet waarbij de veiligheidsrisico’s beheerst worden.
Gemeente Eindhoven | 42
Daarbij hebben we de afgelopen jaren gezien dat het moeite kost om het beschikbare budget (op basis van C en 9,6%D) te benutten voor het uitvoeren van wegonderhoud. Grootschalige projecten, die samen met andere programma’s worden opgepakt, lopen vertraging op, omdat de bereikbaarheid van de stad gegarandeerd moet blijven en door de complexheid van de voorbereiding van projecten. Gezien de trends en ontwikkelingen is de verwachting dat het een steeds grotere inzet van de gemeente zal vragen om het huidige kwaliteitsniveau vast te houden.
Kosten verschillende kwaliteitsniveaus * Scenario kwaliteitsniveau A Dit niveau hebben we niet doorgerekend, aangezien het onderhoud van het hele wegareaal op dit niveau voor een onderhoudsintensiteit en workload zorgt dat het in de praktijk niet uitvoerbaar is (zie bovenstaande).
Scenario kwaliteitsniveau B Uit de weginspecties die in 2023 zijn uitgevoerd blijkt dat 11,3% van de wegen nu nog niet voldoet aan kwaliteitsniveau B. Dat betekent dat er naast de jaarlijkse beheerkosten eenmalig een bedrag nodig is om het kwaliteitsniveau van de verhardingen te verbeteren naar kwaliteit B, of B met 9,6% D. De jaarlijkse extra structurele kosten om de stad op niveau B te onderhouden (ten opzichte van het huidige kwaliteitsniveau) bedragen € 4,6 miljoen. Indien we kwaliteitsniveau B met 9,6% D accepteren bedragen de extra structurele kosten € 2,9 miljoen. De kosten voor het wegwerken van de achterstanden (binnen een periode van 4 jaar) bij kwaliteitsniveau B bedragen: € 23 miljoen. De kosten voor het wegwerken van de achterstanden bij kwaliteit B met 9,6% D (binnen een periode van 4 jaar) bedragen: € 3,5 miljoen.
* op basis van kentallen zijn de kosten voor de verschillende scenario’s in beeld gebracht.
Scenario kwaliteitsniveau C Uit de weginspecties die in 2023 zijn uitgevoerd blijkt dat 10,3% van de wegen nu nog niet voldoet aan kwaliteitsniveau C. Dat betekent dat er naast jaarlijks gemiddelde beheerkosten eenmalig een bedrag nodig is om het kwaliteitsniveau van de verhardingen te verbeteren naar kwaliteit C. Bij dit niveau accepteren we dus geen 9,6% D meer. In praktijk is het niet mogelijk om geen D te hebben, omdat tussen de inspectiemomenten door ook schades ontstaan (door o.a. veroudering, wortelopdruk, bouwwerkzaamheden). De jaarlijkse extra structurele kosten om de stad op niveau C te onderhouden (ten opzichte van het huidige kwaliteitsniveau) bedragen € 1,5 miljoen. De kosten voor het wegwerken van de achterstanden (binnen een periode van 4 jaar) bedragen: € 21 miljoen.
Scenario Kwaliteitsniveau C met 9,6% D Dit betreft het huidige vastgestelde kwaliteitsniveau dat bereikt/in stand kan worden gehouden met de beschikbare middelen en de voorgestelde aanpak/ werkwijze in het wegeneheerplan 2025-2028. Voor het wegwerken van de huidige achterstand is een bedrag van € 1,5 miljoen euro nodig.
Scenario kwaliteitsniveau D Kwaliteitsniveau D is niet toegestaan, aangezien er in dat geval sprake is van onveilige situaties en kapitaalvernietiging. Dit niveau is niet doorgerekend. Beschikbare middelen Binnen de beschikbare middelen is geen ruimte voor invoering van kwaliteitsniveau A , B of C zonder dat we een percentage D accepteren. Deze scenario’s zijn dus niet mogelijk, zonder dat er extra middelen beschikbaar gesteld worden. Na doorvoering van de indexering van de kosten voor onderhoud en vervanging is er op dit moment tot 2032 voldoende budget voor het voortzetten van het huidige kwaliteitsniveau. Om dit vastgestelde kwaliteitsniveau te kunnen behouden/behalen, is het noodzakelijk om alle benodigde onderhoudsmiddelen daarvoor te benutten. Er kunnen dus geen
Gemeente Eindhoven | 43
middelen meer vrijvallen, wat voorheen enkele jaren is gebeurd. Binnen de huidige middelen is er dus geen ruimte voor het ophogen van het huidige kwaliteitsniveau. Daarom zijn er verder ook geen andere scenario’s tot en met 2035 doorgerekend. A
B
B max. 9,6% D
Benodigde extra structuele middelen
€
4.600.000
2.900.000
Benodigde extra incidentele middelen
€
23.000.000
3.500.000
Mate van uitvoerbaarheid
€
Kanttekening Op dit moment schatten we, op basis van het huidige areaal, de huidige kosten en de huidige kwaliteit van wegen, in dat er rond 2032 niet meer voldoende middelen zijn om de structurele kosten voor het onderhoud en het vervangen van wegen te dekken. Als gevolg van o.a. prijsstijgingen kan het zijn dat we over 4 jaar (bij het opstellen van het nieuwe wegenbeheerplan) constateren dat de middelen eerder dan in 2032 niet toereikend zijn. Dit is afhankelijk van: Uitkomsten nieuwe weginspecties als het gaat om achterstanden (zijn die ingelopen of hoger geworden en de noodzaak voor onderhoud (wordt niet geactiveerd)) Prijsstijgingen (indien die hoger zijn dan de indexering van de middelen) Er dient dus tijdig rekening mee te worden gehouden dat er over enige tijd extra structurele middelen nodig zijn voor de vervanging en het onderhoud van wegen.
C
1.500.000
C max. 9,6% D
D
n.v.t. 1.500.000
Op basis van de kosten per kwaliteitsniveau en de beschikbare middelen kunnen we stellen dat: er onvoldoende ruimte in de middelen zit om de structurele kosten voor kwaliteitsniveau B te dekken er zijn onvoldoende middelen om de structurele kosten voor kwaliteitsniveau B met 9,6% D te dekken er gezien de hoge kosten voor het wegwerken van de achterstanden geen ruimte binnen de beschikbare middelen is om over te gaan naar kwaliteitsniveau C. We gezien bovenstaande het huidige kwaliteitsniveau handhaven.
b
Bijlage 6 – Leidraad openbar ruimte
Gemeente Eindhoven | 44
Leidraad openbare ruimte Gemeente Eindhoven 2023
LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE | 2
inleiding De kwaliteit van de openbare ruimte is van invloed op de aantrekkelijkheid van de stad. Een goede, toegankelijke openbare ruimte maakt onze stad prettig om in te wonen, om er te werken of te ondernemen, om te bezoeken, en om te recreëren of te verblijven. Een aantrekkelijke en verblijfsvriendelijke openbare ruimte werkt bovendien waardeverhogend. De openbare ruimte verbindt plekken met elkaar en biedt letterlijk en figuurlijk ruimte voor het stedelijk leven en de voorzieningen die daar bij horen. Het vormt zo de basis voor het openbare leven, en draagt bij aan de identiteit van de stad. De openbare ruimte is dé plek in de stad waar alles samenkomt en waar iedereen gebruik van maakt en moet kunnen maken, ongeacht eventuele beperkingen. De openbare ruimte is daarmee van iedereen en een gedeelde verantwoordelijkheid. Deze leidraad geeft richting aan de keuzes omtrent het gebruik, de inrichting en het onderhoud van de openbare ruimte.
LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE | 3
EINDHOVEN VERANDERT Eindhoven verandert, en ook haar inwoners veranderen. De veranderende en verdichtende stad vraagt steeds meer van de openbare ruimte. Eindhoven groeit en wil blijven groeien, terwijl de hoeveelheid openbare ruimte nauwelijks mee zal groeien. Daardoor wordt de openbare ruimte steeds intensiever gebruikt. Zo neemt in een verdichtende stad het belang van een aantrekkelijke en verblijfsvriendelijke openbare ruimte toe. Eindhovenaren zonder tuin zullen ter ontspanning vaker het park of een ontmoetingsplek opzoeken dan hun stadsgenoten met tuin. Daarnaast is de openbare ruimte nodig voor het verwezenlijken van de grote maatschappelijke opgaven van deze tijd. Het is namelijk de plek waar de gemeente impact kan maken. En juist in de openbare ruimte komen alle urgente ambities, dilemma’s en vragen van onze tijd bij elkaar. Denk hierbij aan het vergroenen van de stad, een urgent geworden klimaatadaptatie, nieuwe mobiliteitsprincipes en de sociale opgaven – met thema’s als vergrijzing, maatschappelijke tweedeling en vereenzaming.
VERWEVEN SYSTEEM Ambities die we niet los van elkaar kunnen zien. De openbare ruimte heeft namelijk veel functies: van het verplaatsen van mensen van A naar B tot het laten groeien van bomen. Deze functies staan vaak niet op zichzelf en zijn onderdeel van een systeem. Dat kan zowel een ruimtelijk netwerk zijn (zoals bij verplaatsen het geval is), als een onderlinge afhankelijkheid (bijvoorbeeld hoe bodem en water de groei van een boom beïnvloeden). De verschillende systemen hebben effect op elkaar. Zo kan een stoep die nodig is om van A naar B te komen, de wortelgroei van een boom bemoeilijken. Andersom kunnen de wortels van de boom de stoeptegels omhoog drukken en de toegankelijkheid van de openbare ruimte verslechteren. Om ervoor te
zorgen dat de openbare ruimte al zijn functies kan blijven vervullen is het belangrijk om die onderlinge relaties bij de inrichting in ogenschouw te nemen en integraal mee te nemen in de planvorming.
BEPERKTE RUIMTE De ruimte voor het verwezenlijken van deze opgaven is echter beperkt, vooral in de al dichtbebouwde binnenstad van Eindhoven. De druk op de openbare ruimte beperkt zich bovendien niet tot de bovengrond; ook onder het maaiveld woedt de strijd om de ruimte. De toenemende druk en de veelheid en verscheidenheid aan ambities zorgen ervoor dat een integrale visie op de openbare ruimte van belang is. Er zullen keuzes gemaakt moeten worden over het gebruik, de inrichting en het onderhoud van de openbare ruimte. Zo kunnen de ruimtevragers op gepaste wijze een plek krijgen en blijft de openbare ruimte als geheel beheer- en betaalbaar.
LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE Dit alles vraagt om een nieuwe visie op de openbare ruimte. De huidige Visie Openbare ruimte dateert uit 2006. Omdat deze visie al 17 jaar oud is, heeft de Rekenkamercommissie gevraagd of deze niet geactualiseerd hoeft te worden. Met de komst van de nieuwe Omgevingswet en de Omgevingsvisie is het niet meer gebruikelijk om nieuwe ruimtelijke visies te maken. Een deel van de geactualiseerde visie op de openbare ruimte wordt daarom opgenomen in de Omgevingsvisie 2.0. Om richting te geven aan de keuzes omtrent het gebruik, de inrichting en het onderhoud van de openbare ruimte is op basis van de ambities uit de Omgevingsvisie deze leidraad voor de openbare ruimte opgesteld.
4 | LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE
LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE | 5
Aan de hand van 10 thema’s worden de belangrijkste kaders aangegeven die van toepassing zijn bij het inrichten of anderszins aanpassen van de openbare ruimte. Op de volgende pagina’s worden deze 10 thema’s beknopt toegelicht. Per thema wordt daarbij aangegeven in welke beleidsstukken ze terugkomen, waar aan gedacht moet worden bij de uitwerking in ruimtelijke plannen, en voor welke opgavegebieden ze van toepassing zijn. Een belangrijk onderdeel van de Visie Openbare Ruimte uit 2006 was (en is) de kaart met verschillende kwaliteitsniveaus. Hiermee wordt per gebied duidelijk aangegeven welke kwaliteit we daar nastreven. Deze kaart zal geactualiseerd worden en als apart document ter vaststelling worden aangeboden. Na vaststelling van dat document en na vaststelling van de Omgevingsvisie 2.0 vervalt de Visie Openbare ruimte uit 2006.
DEFINITIE Wanneer we spreken over de openbare ruimte maken we onderscheid tussen de volgende definities: De openbare ruimte als de totale buitenruimte die in beheer en eigendom van de gemeente is. De openbare ruimte als de totale publiek toegankelijke buitenruimte die ook deels door particulieren beheerd en bezit wordt. Dit onderscheid is voor de gebruiker van de openbare ruimte niet zichtbaar, maar heeft wel gevolgen voor het beheer van de openbare ruimte.
thema’s 1.
De openbare ruimte is voor iedereen
2.
De openbare ruimte maakt de stad
3.
De openbare ruimte is klimaatadaptief
4.
De openbare ruimte is toekomstbestendig
5.
De openbare ruimte is een groen en natuurlijk systeem
6.
De openbare ruimte stimuleert gezond leven
7.
De openbare ruimte is veilig
8.
De openbare ruimte stimuleert duurzaam verplaatsen
9.
De openbare ruimte is schaars
10.
De openbare ruimte is beheerbaar
6 | LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE
DE OPENBARE RUIMTE IS TOEGANKELIJK EN INCLUSIEF VOOR ALLE EINDHOVENAREN.
Toegankelijkheid De openbare ruimte is voor iedereen
LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE | 7
BELEID
UITWERKINGEN
Handboek Toegankelijkheid Inclusiviteitsagenda (sociaal domein) Inkoopbeleid (maatschappelijk verantwoord ondernemen)
Zorgen voor voldoende brede voetpaden en trottoirs Zorgen voor voldoende (gratis) zitplaatsen voor verschillende doelgroepen Ontwerpen voor verschillende vormen van mobiliteit Ontwerpen voor iedereen Zorgen voor voldoende opengestelde openbare toiletten Toepassen van inclusief straatmeubilair Hanteren van kwaliteitsniveaus voor toegankelijkheid
OPGAVEGEBIEDEN
De openbare ruimte dient in alle gebieden toegankelijk te zijn, conform de kwaliteitsniveaus in het Handboek Toegankelijkheid Openbare Ruimte.
8 | LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE
DE OPENBARE RUIMTE DRAAGT BIJ AAN HET KARAKTER VAN DE INDIVIDUELE WIJKEN EN DE IDENTITEIT VAN EINDHOVEN ALS TRANSFORMATIESTAD.
Identiteit De openbare ruimte maakt de stad
BELEID
UITWERKINGEN
Groenbeleidsplan Gebiedsplannen Erfgoedbeleid Cultuurhistorisch beleid Basisboek Openbare Ruimte Handboek Openbare Ruimte
Zichtbaar maken van erfgoed in de openbare ruimte Accentueren van cultuurhistorische of historische elementen door verlichting in de avond TDK en cultuur van subtiel tot onderscheidend Eindhoven Lichtstad Durf te differentiëren Muurschilderingen
OPGAVEGEBIEDEN
De openbare ruimte mag vooral in de centrumgebieden en op de campussen nog unieker en kenmerkender zijn. Dit zijn de trekpleisters van Eindhoven. Binnen de woon-, werk- en groengebieden is de openbare ruimte door de stedenbouwkundige opzet al onderscheidend.
10 | LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE
Klimaatadaptief De openbare ruimte is klimaatadaptief
DE OPENBARE RUIMTE IS KLIMAATADAPTIEF INGERICHT EN DRAAGT BIJ AAN HET BEPERKEN VAN HITTESTRESS, DROOGTE STRESS EN WATEROVERLAST DOOR HET NATUURLIJK BODEM EN WATERSYSTEEM LEIDEND TE LATEN ZIJN BIJ DE VERGROENING VAN DE OPENBARE RUIMTE.
LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE | 11
BELEID
UITWERKINGEN
Groenbeleidsplan Water en Klimaatadaptatieaanpak 2023-2026 Klimaatplan
Zorgen voor waterberging bij (piek)regenbuien in plantsoenen, onder pleinen en onder sportvelden Minimaliseren van afstand tot koele groene verblijfsplek Toepassen van natuurlijke principes (zon, groen en wind) Toepassen van materialen die minder warmte opnemen Zorgen voor een gezonde open bodem Vergroenen van parkeerplaatsen en rijbanen
OPGAVEGEBIEDEN
Combineren van groenblauwe maatregelen Verbeteren van groeiplaats van bestaande bomen Toepassen van nieuw oppervlaktewater op plekken waar het van nature voor kan komen Zorgen voor open verbinding tussen oppervlaktewater en de bodem
De grootste opgave voor een klimaatadaptieve openbare ruimte ligt in de woongebieden en de werkgebieden. Groengebieden zijn al klimaatadaptief en bieden ruimte om maatregelen te treffen. De opgave in centrumgebieden is ook groot, maar moeilijk te realiseren vanwege de beperkte ruimte.
12 | LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE
DE OPENBARE RUIMTE IS TOEKOMSTBESTENDIG DOOR HEM DUURZAAM EN CIRCULAIR IN TE RICHTEN EN BEHEREN MET OOG VOOR TOEKOMSTIG RUIMTEGEBRUIK.
Toekomstbestendig De openbare ruimte is toekomstbestendig
LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE | 13
BELEID
UITWERKINGEN
Handboek Openbare Ruimte Transitievisie Warmte Emissieloos Werken – Zero-emissiebeleid Handreiking Circulaire Openbare Ruimte
Aanleggen van warmtenetten en -bronnen en andere nieuwe energievoorzieningen voor aardgasvrije wijken Niets maken wat niet nodig is Zoveel mogelijk hergebruiken Toepassen van duurzaam asfalt Warmteopslag onder kunstgrasvelden en regenwateropslag onder grasvelden Niet graven tenzij het nodig is Opknappen van verouderde objecten (refurbishing, modulariteit)
OPGAVEGEBIEDEN
De openbare ruimte dient in alle gebieden toekomstbestendig te zijn.
Beheer en ontwerp zijn op elkaar afgestemd conform het handboek openbare ruimte Toepassen van gerooide bomen bij inrichting openbare ruimte Toepassen van materialen met een zo laag mogelijke MKI Toepassen van duurzame verlichting Toekomstbewust inrichten
14 | LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE
Natuurlijk systeem De openbare ruimte is een natuurlijk systeem
DE OPENBARE RUIMTE DRAAGT BIJ AAN DE BIODIVERSITEIT EN ECOLOGIE VAN EINDHOVEN DOOR HET NATUURLIJK BODEM EN WATERSYSTEEM EEN BELANGRIJKE BASIS TE LATEN ZIJN BIJ DE VERGROENING VAN DE OPENBARE RUIMTE.
LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE | 15
BELEID
UITWERKINGEN
Groenbeleidsplan Water en Klimaatadaptatieaanpak 2023-2026 Groenplan Centrum Groenarme wijken
Natuurinclusief ontwerpen Zorgen voor een gezonde open bodem (minimaal 300 regenwormen / m1 gras) Toepassen van bloemrijk/ ecologisch maaibeleid Reguleren van lichtvervuiling en lichthinder Plaatsen van insectenhotels en nestkasten al dan niet geïntegreerd in kunstwerken en straatmeubilair Afstemmen van bovengrondse inrichting op natuurlijk grondwaterregime Toepassen van inheemse soorten Creëren van bewust stille en donkere plekken Verbinden van groenstructuren
OPGAVEGEBIEDEN
De openbare ruimte is vooral op de campussen en in de groengebieden een natuurlijk systeem. Binnen centrum- en woongebieden zijn er plekken waar fors op vergroening wordt ingezet, maar daar liggen door het gebrek aan ruimte en de andere claims, minder kansen om het natuurlijk systeem te verbeteren.
16 | LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE
Gezond leven De openbare ruimte stimuleert gezond leven
DE OPENBARE RUIMTE DRAAGT BIJ AAN DE FYSIEKE EN MENTALE GEZONDHEID VAN ALLE EINDHOVENAREN EN STIMULEERT GEZOND LEVEN DOOR DE STAD TE VERGROENEN EN INWONERS UIT TE NODIGEN OM TE ONTMOETEN, TE VERBLIJVEN EN TE BEWEGEN.
LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE | 17
BELEID
UITWERKINGEN
Integraal Gezondheidsbeleid Sport- en Beweegvisie ‘Heel Eindhoven Beweegt’ 2021-2025 Eindhoven op Weg (2013) + actualisatie (2022)
Realiseren van kleinschalige groenplekken op loopafstand van woningen Toepassen van autoluwe inrichting van de openbare ruimte Zorgen voor gezond oppervlaktewater en gezond groen Afstemmen van verlichting en geluid op bioritme van de mens Zorgen voor eetbaar groen – stadslandbouw Creëren van watertappunten in de buurt van bestaand net Creëren van ontmoetingsplekken
OPGAVEGEBIEDEN
De openbare ruimte dient in alle gebieden gezond leven te stimuleren.
Creëren van stiltegebieden Stimuleren van fietsen en wandelen Toepassen van groene inrichting van de openbare ruimte Zorgen voor netwerk van beweegroutes tussen sport-, speelen beweegplekken Zorgen voor gevarieerd aanbod van sport en speelvoorzieningen
18 | LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE
DE OPENBARE RUIMTE DRAAGT BIJ AAN VERKEERSVEILIGHEID, SOCIALE VEILIGHEID EN EEN ALGEHEEL GEVOEL VAN VEILIGHEID IN DE STAD.
Veilig De openbare ruimte is veilig
LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE | 19
BELEID
UITWERKINGEN
Programma Stedelijke Verlichting Actieplan Verkeersveiligheid (2021) Tunnelvisie
Toepassen van programmeerbare verlichting afgestemd op activiteit Zorgen voor veilige oversteekplaatsen Zorgen voor overzichtelijke inrichting openbare ruimte Voorkomen van ongewenste donkere hoeken Inrichten van schoolzones Afwaarderen en herinrichten naar 30 km/uurzones Mengen van functies en ogen op de straat Invulling van de plinten van gebouwen
OPGAVEGEBIEDEN
De openbare ruimte dient in alle gebieden veilig te zijn.
Plaatsen van bankjes enkel op plekken waar je ’s avonds mensen wilt hebben Herinrichting van aandachtslocaties verkeersveiligheid Fietsers en voetgangers op maaiveld Basiskwaliteit op orde Voorkom oneigenlijk gebruik door slim te ontwerpen Plaats noodzakelijke objecten (zoals nutskasten) zodanig dat het niet uitlokt tot bekladding of beplakking
20 | LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE
Duurzaam verplaatsen De openbare ruimte stimuleert duurzaam verplaatsen
DE OPENBARE RUIMTE DRAAGT BIJ AAN EEN DUURZAME MOBILITEIT EN BEREIKBAARHEID VAN EINDHOVEN DOOR MEER RUIMTE AAN VORMEN VAN ACTIEVE MOBILITEIT TE GEVEN TEN KOSTE VAN (PASSIEVE) AUTOMOBILITEIT.
LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE | 21
BELEID
UITWERKINGEN
Eindhoven op Weg (2013) + actualisatie (2022) Agenda Fietsen (2016) Agenda Deelmobiliteit (2019) Menukaart ‘Autoluw Centrum’ (2019) Agenda Lopen (in ontwikkeling) Masterplan Verkeer + Actieagenda (in ontwikkeling)
Zorgen voor fietsnetwerk met doorfietsroutes en stadsfietsroutes Zorgen voor hoogwaardig openbaar vervoersnetwerk Zorgen voor stadsdekkend netwerk van deelmobiliteit Toestaan van enkel bestemmingsverkeer in het centrum en doorgaand verkeer leiden via de Ring Parkeren op maaiveld in het centrum zoveel mogelijk opheffen Aanleggen van laadpleinen voor elektrische auto’s en auto’s op waterstof
OPGAVEGEBIEDEN
Zorgen voor wandelnetwerk met doorlooproutes en ontspanningsroutes Realiseren van mobiliteitshubs (P+R en P+Walk) om automobiliteit in woonwijken te verminderen Zorgen voor voldoende fietsenstallingen Waar mogelijk voorrang geven aan voetgangers en fietsers bij verkeerslichten Zorgen voor voldoende brede fietspaden
De grootste opgave voor duurzaam verplaatsen ligt in de openbare ruimte van de centrumgebieden. Daarnaast dienen inwoners ook met actieve vervoerswijze bij groengebieden te kunnen komen.
22 | LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE
Schaars De openbare ruimte is schaars
DE OPENBARE RUIMTE IS SCHAARS EN WORDT DAAROM ZOWEL BOVEN ALS ONDERGRONDS OPTIMAAL INGERICHT MET AANDACHT VOOR INTENSIEF, FLEXIBEL EN MEERVOUDIG GEBRUIK.
LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE | 23
BELEID
UITWERKINGEN
Omgevingsprogramma Ondergrond Programmeerinstrument Openbare Ruimte (PIOR) Horecabeleid APV
Enkel toestaan van objecten en voorzieningen in de openbare ruimte die het algemeen belang dienen Bundelen van ondergrondse infrastructuur Faciliteren van multifunctioneel gebruik van de ruimte, bijvoorbeeld door het toepassen van flexibele groen-, zit- en beweegvoorzieningen op grote evenementenpleinen Toepassen van daken als tweede maaiveld
OPGAVEGEBIEDEN
De schaarste van de openbare ruimte speelt vooral in de centrumgebieden, waar de verdichtingsopgave het grootst is.
Geen voorzieningen van/voor particuliere ontwikkelingen in de openbare ruimte zowel onder als boven het maaiveld Beperken van particulier gebruik van de openbare ruimte: terrassen, standplaatsen, afvalcontainers en uitstallingen
24 | LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE
Beheerbaar De openbare ruimte is betaalbaar en beheerbaar
DE OPENBARE RUIMTE IS BETAALBAAR EN BEHEERBAAR DOOR DE INRICHTING EN HET BEHEER VAN DE OPENBARE RUIMTE AF TE STEMMEN OP VERSCHILLENDE KWALITEITSNIVEAUS.
LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE | 25
BELEID
UITWERKINGEN
Handboek Openbare Ruimte Handboek Omgevingskwaliteit
Hanteren van kwaliteitsniveaus inrichting en onderhoud conform handboek openbare ruimte Toepassen van uniform straatmeubilair Onderscheidende inrichting alleen op specifieke hoogwaardige locaties Voor 98% van de openbare ruimte is beheer leidend in het ontwerp, voor 2% is het ontwerp leidend.
OPGAVEGEBIEDEN
De openbare ruimte dient in alle gebieden beheerbaar te zijn.
b
Bijlage 7 – Routekaart Schoon- en Emissieloos Bouwen
Gemeente Eindhoven | 70
routekaart SEB - Eindhoven
Periode 1 2024
Periode 1 2025
Periode 2 2026
Periode 2 2027
Periode 3 2028
werktuigen
Periode 3 2029
Periode 4 Vanaf 2030
CONCEPT
CONCEPT
Licht < 19 kW
stage V
stage V + HVO 100
100% Zero-emissie
100% Zero-emissie
100% Zero-emissie
100% Zero-emissie
100% Zero-emissie
Licht 19 - 37 kW
stage V
stage V + HVO 100
100% Zero-emissie
100% Zero-emissie
100% Zero-emissie
100% Zero-emissie
100% Zero-emissie
Licht 37 - 56 kW
stage V
stage V + HVO 100
100% Zero-emissie
100% Zero-emissie
100% Zero-emissie
100% Zero-emissie
100% Zero-emissie
Middelzwaar materieel 56 - 130 kW
stage IV
stage V + HVO 100
stage V + stage V + HVO 100 + roetfilter + HVO 100 + roetfilter+ 100% Zero-emissie SCR katalysator SCR katalysator
100% Zero-emissie
100% Zero-emissie
Zwaar materieel 130 - 560 kW
stage IV
stage V + HVO 100
stage V + stage V + stage V + stage V + HVO 100 + roetfilter + HVO 100 + roetfilter + HVO 100 + roetfilter + HVO 100 + roetfilter + 100% Zero-emissie SCR katalysator SCR katalysator SCR katalysator SCR katalysator
Specialistisch materieel (levensduur > 15 jaar) En zeer zwaar materieel > 560 kW
stage IV
stage V + HVO 100
stage V + stage V + stage V + stage V + HVO 100 + roetfilter + HVO 100 + roetfilter + HVO 100 + roetfilter + HVO 100 + roetfilter + 100% Zero-emissie SCR katalysator SCR katalysator SCR katalysator SCR katalysator
Stationair en gereedschappen
100% Zero-emissie
100% Zero-emissie
100% Zero-emissie
100% Zero-emissie
100% Zero-emissie
100% Zero-emissie
100% Zero-emissie
routekaart SEB - Eindhoven
Periode 1 2024
Periode 1 2025
Periode 2 2026
Periode 2 2027
Periode 3 2028
Vrachtwagens en transportmiddelen
Periode 3 2029
Periode 4 Vanaf 2030
CONCEPT
CONCEPT
N1 Bestelauto's (Lichte bedrijfsauto (lichter dan 3500 kg)
Euro 6
100% zero-emissie binnen ring, euro 6 buiten ring
100% zero-emissie binnen ring, euro 6 buiten ring
100% zero-emissie
100% zero-emissie
100% zero-emissie
100% zero-emissie
N2 Lichte vrachtwagens (Zware bedrijfsauto (zwaarder dan 3500 kg en lichter dan 12.000kg)
Euro 6
100% zero-emissie binnen ring, euro 6 buiten ring
100% zero-emissie binnen ring, euro 6 buiten ring
100% zero-emissie
100% zero-emissie
100% zero-emissie
100% zero-emissie
N3 Zware vrachtwagens Zware bedrijfsauto (zwaarder dan 12ton)
Euro 6
100% zero-emissie binnen ring, euro 6 buiten ring
100% zero-emissie binnen ring, euro 6 buiten ring
100% zero-emissie binnen ring, euro 6 buiten ring
100% zero-emissie binnen ring, euro 6 buiten ring
100% zero-emissie binnen ring, euro 6 buiten ring
100% zero-emissie
Personenvervoer
Euro 6
100% zero-emissie binnen ring, euro 6 buiten ring
100% zero-emissie binnen ring, euro 6 buiten ring
100% zero-emissie
100% zero-emissie
100% zero-emissie
100% zero-emissie
b
Bijlage 8 – Handreiking Eindhoven circulair
Gemeente Eindhoven | 73
Handreiking Circulaire Openbare Ruimte, gemeente Eindhoven
Lees handreiking >
Inhoudsopgave
2
Circulariteit
3
Circulair werken
5
Circulair werken en het voorlopig ontwerp (VO) Circulair werken en het Definitief ontwerp (DO) Circulair werken en het bestek Circulair werken en de aanbesteding
5 7 8 8
Checklist Circulair Project
9
Circulariteit BEWUSTE CIRCULAIRE KEUZES MAKEN VERSCHIL
De gemeente Eindhoven heeft de ambitie om circulair te werken bij de inrichting van de openbare ruimte. Deze handreiking ondersteunt daarbij. De handreiking is gebaseerd op drie circulaire pilots die door de gemeente zijn uitgevoerd en de leerpunten die daar uit zijn voort gekomen. Uit de uitgevoerde pilots blijkt dat een circulaire werkwijze vooral betekent: met een andere blik naar het project kijken. Het betekent bewust omgaan met materialen en grondstoffen die in een project gebruikt worden en die vrijkomen. De speelruimte is vaak beperkt door de vaststaande kaders en normen die gevolgd moeten worden. Het effect van circulair werken kan daardoor in eerste instantie klein lijken. Maar door in elke fase bewuste keuzes op het vlak van circulariteit te maken, kan uiteindelijk toch een groot verschil gemaakt worden. In deze handreiking wordt eerst ingegaan op wat circulariteit is, vervolgens wat dit betekent voor de verschillende projectfases. NOODZAAK VOOR CIRCULARITEIT
De gemeente Eindhoven heeft het actieplan ‘Eindhoven circulair’ vastgesteld in 2017. Het doel is, in lijn met de landelijke doelstellingen, om in 2030 50% minder primaire grondstoffen 3
Figuur 1: De drie opgaves voor de openbare ruimte.
te gebruiken. In 2050 wil de gemeente volledig circulair zijn. Dat betekent dat geen primaire grondstoffen meer worden gebruikt en geen afval wordt geproduceerd. Circulariteit draagt bij aan het halen van de klimaatdoelstellingen, doordat winning van nieuwe grondstoffen en het bijbehorende transport en productie van nieuwe materialen voorkomen wordt. In de openbare ruimte worden grote hoeveelheden grondstoffen toegepast. Hier ligt dus een belangrijke opgave én een kans om bij te dragen aan de transitie naar een circulaire economie.
CIRCULAIRE OPENBARE RUIMTE: DRIE OPGAVEN
De opgave voor de openbare ruimte is onder te verdelen in drie opgaven (zie figuur 1). 1 Minimaal gebruik van primaire grondstoffen (voorkomen). 2 Zo lang en effectief mogelijk gebruik van grondstoffen. 3 Geen afval en maximaal hergebruik. Hieronder gaan we in op wat deze opgave betekent per projectfase.
CirCulariteit
Figuur 2: Schema van de drie opgaves.
4
CirCulariteit
Circulair werken Circulair werken en het voorlopig ontwerp (VO) In het voorlopig ontwerp ligt de focus op het eerste circulaire principe: voorkomen. Ontwerp zo dat minder materialen en grondstoffen nodig zijn. De tips: • Beperk (onnodig) materiaalgebruik Materiaalgebruik kan beperkt worden door aanwezige materialen te behouden en her te gebruiken, of door minder materialen te gebruiken. Vaak gaan circulaire doelen hand in hand met doelen voor klimaatadaptatie, bijvoorbeeld wanneer een wadi aangelegd wordt in plaats van een hemelwaterafvoer – dit voorkomt materiaalgebruik voor de afvoer.
• Behoud wat nog voldoet Circulariteit in de openbare ruimte gaat over alle materialen, zoals verharding, lichtmasten en straatmeubilair.. Maar vergeet ook de materialen ‘onder het maaiveld’ niet en behoud grond of puinfundering waar mogelijk. Het kan zinvol zijn om daarvoor het bodemonderzoek in de planning naar voren te halen.
DE PRAKTIJK: HERGEBRUIK
Bij de circulaire pilot Ruysdaalbaan is veel bespaard, zowel in materiaalgebruik als kosten. Door de zandfundering te behouden hoefde geen nieuw zand aangekocht te worden, werden stortkosten van het zand bespaard en transportbewegingen beperkt (milieuwinst en minder hinder voor omwonenden).
DE PRAKTIJK: BEPERKEN MATERIAALGEBRUIK
Bij de circulaire pilot Ruysdaalbaan zijn circulaire voorbeelden uitgewerkt met minder verharding. Verharding is vervangen door groen (zie figuur 3).
Figuur 3: circulaire pilot Ruysdaalbaan
5
CirCulair werken
• Verken innovaties Verken vanaf het begin van het project de mogelijkheden voor experiment en innovatie binnen het project, om circulaire innovaties te testen en een kans te geven. De eerste stap hierin is om het gesprek aan met de (interne) opdrachtgever en de beheerder aan te gaan en samen te kijken wat de mogelijkheden zijn. • Ontwerp een circulaire variant Het ontwerpen van een ‘circulaire variant’ helpt om de mogelijkheden te verkennen om zo weinig mogelijk nieuwe materialen in het project toe te passen. Ga als projectteam het gesprek aan met de opdrachtgever als je kansen ziet voor een circulaire variant binnen het project.
HULPVRAGEN
• • • •
Wat zijn mogelijkheden om minder materiaal toe te passen? Welke van de aanwezige materialen kunnen in het ontwerp ingepast worden? Welke van de aanwezige materialen kunnen binnen het project hergebruikt worden? Zijn er mogelijkheden voor circulair experiment, bijvoorbeeld het toepassen van een innovatieve circulaire oplossing of product?
•
Gebruik een indicator om de circulairiteit te meten: ton materiaalgebruik De indicator voor circulariteit in het VO is ‘ton materiaalgebruik’. Wanneer verschillende alternatieven worden gebruikt is deze indicator een goede om varianten te vergelijken op circulariteit in dit geval hoeveelheid materiaalgebruik. Het tonnage materiaalgebruik wordt berekend door het volume materiaal te vermenigvuldigen met het soortelijk gewicht (bijvoorbeeld oppervlakte verharding x dikte x soortelijkgewicht). Voor losse materialen, zoals lichtmasten kan bij de beheerder of leverancier het gewicht per stuk nagegaan worden.
6
CirCulair werken
Circulair werken en het Definitief ontwerp (DO) Bij het definitief ontwerp ligt de focus op materialisatie. Het hergebruik wordt vastgelegd en waar nodig verder uitgewerkt. Hierbij wordt opgemerkt dat het in de DO-fase gaat om de hoofdkeuze voor materialisatie, dus bijvoorbeeld de keuze tussen straatbakstenen of asfalt. Het inkopen van de meest duurzame variant van dat materiaal (bijvoorbeeld betonklinkers met een hoog % gerecycled materiaal) is geen onderdeel van de DO-fase, maar is onderdeel van de aanbesteding. De tips: • Kies voor een duurzaam, circulair materiaal Een materiaal met een lange levensduur (dat lang meegaat en/of dat meerdere keren hergebruik kan worden) is circulair. Ook kan er
gekeken worden naar alternatieven met minder materiaalgebruik. Bijvoorbeeld door bij groen parkeren roosters toe te passen waar het gras tussen groeit. Voor de roosters is veel minder materiaal nodig, terwijl grasbetontegels erg dik zijn, waardoor ze nauwelijks uit minder materiaal bestaan dan een gesloten verharding. In het project Ruysdaelbaan wordt hier nu een pilot mee uitgevoerd. Op basis van de pilot bepalen we hoe we hier mee verder gaan. Bij dit soort toepassingen is het ook van belang rekening te houden met toegankelijkheid. Bij de Airbornelaan is het verschil in circulariteit, CO2-uitstoot en MKI voor asfalt en straatbakstenen verder uitgewerkt (zie kader).
DE PRAKTIJK
Bij de circulaire pilot Airbornelaan zijn de circulariteit van asfalt en een elementenverharding vergeleken over een periode van 100 jaar. Elementenverharding is het meest circulair: het heeft een lager materiaalgebruik en zorgt voor minder afval dan asfalt. Dit komt met name doordat elementenverharding hergebruikt kan worden en daardoor een veel langere levensduur heeft dan asfalt.
Daarnaast is bij het toepassen van een elementenverharding minder funderingsmateriaal nodig. Ook in de milieu-impact (MKI) en CO2-uitstoot is te zien dat elementenverharding een duurzamere verharding is dan asfalt. Van zowel asfalt als elementenverharding zijn circulaire alternatieven beschikbaar waarin een hoger percentage gerecycled materiaal toe wordt gepast.
Bijschrift: uitleg over deze grafieken in combinatie met tekst in box.
7
CirCulair werken
• Leg circulaire keuzes vast Circulariteit is één van de aspecten die spelen, maar in het ontwerp moet met veel kaders rekening gehouden worden. Leg de afwegingen vast om te verantwoorden hoe in het project omgegaan is met circulariteit en leg uit welke circulaire maatregelen zijn genomen. Bijvoorbeeldwelke (nieuwe) circulaire materialen toegepast worden en wat hergebruikt kan worden. HULPVRAGEN
•
• • • •
Welke bestaande materialen blijven gehandhaafd of worden hergebruikt? Aandachtspunten voor hergebruik (bijvoorbeeld logistiek van grond- en puin hergebruik)? Welke materialen worden van de werf gebruikt? Voor nieuwe materialen: welke afwegingen zijn gemaakt om tot de meest circulaire keuze te komen? Hoe wordt de ruimte voor innovatieve, circulaire oplossingen ingevuld? Zijn deze afgestemd met de beheerder?
Circulair werken en het bestek Het bestek is de plek om eisen voor circulariteit vast te leggen. Wat is uitgewerkt in de vorige fasen, bijvoorbeeld met betrekking tot hergebruik van grond, verhardingsmaterialen of straatmeubilair moet vastgelegd worden in het bestek. Daarnaast de volgende tips:
8
• Gebruik materialen van de werf De gemeente heeft een werf waarvan materialen gratis gebruikt kunnen worden in eigen projecten (www.gemeentewerf-eindhoven.nl). In de besteksfase zijn er twee dingen om af te stemmen met de werf en vast te leggen in het bestek: • Welke materialen kan of moet de aannemer gebruiken van de werf? • Welke vrijkomende materialen moeten aangeboden worden aan de werf? • Leg minimumeisen vast in het bestek De gemeente wil aan minimumeisen voor circulair beton voldoen. In deze eisen wordt een minimumpercentage gerecycled materiaal en een maximale MKI gevraagd. De besteksteksten van deze eisen zijn te vinden via www.moederbestek.nl/contract.
Circulair werken en de aanbesteding De focus in de aanbestedingsfase ligt op het zo circulair en duurzaam mogelijk realiseren van het project, door inschrijvers ruimte te geven voor circulaire producten en dit te waarderen. De tips: •
Gebruik circulaire indicatoren in de aanbesteding Indicatoren voor circulariteit in de aanbesteding zijn: • (Levensduur) • % recycled of biobased content
• •
% recyclebaar in dezelfde functie MKI (en CO2)
DE PRAKTIJK
In de circulaire pilot ‘Insulindelaan’ zijn goede ervaringen opgedaan met het inkopen van circulair asfalt met een hoog % PR (partiele recycling) en een lage MKI op basis van Beste Prijs Kwaliteit Verhouding (BPKV). Hierbij is een veel duurzamere asfaltvariant ingekocht tegen gelijke kosten. • Besteed aan op ‘Zero-Emissie’ uitvoering Voor een circulaire aanbesteding kan aangesloten worden bij de transitie naar ‘Zero emissie’ werken. Dit betekent geen uitstoot van CO2, NOx en fijnstof op de locatie. Naast voordelen voor de gezondheid en het klimaat heeft dit ook een circulair aspect wanneer fossiele brandstoffen worden vervangen door hernieuwbare energie. Op dit moment wordt hier binnen de gemeente een pilot naar uitgevoerd en zijn hier verschillende projecten positieve ervaringen mee opgedaan. Meer informatie over circulair inkopen kan ook gevonden worden in de Handreiking Maatschappelijk verantwoord Inkopen voor de sector RU. Afdeling inkoop kan ondersteunen bij een circulaire aanbesteding van het werk.
CirCulair werken
Checklist Circulair Project In deze checklist zijn voor een project per fase de aandachtspunten weergegeven. Met het doorlopen van de checklist kunnen afwegingen en keuzes op gebied van circulariteit binnen een project worden onderbouwd.
•
VOORLOPIG ONTWERP (VO)
BESTEK
Vragen om te beantwoorden bij het opstellen van het VO zijn: • Welke materialen zijn al aanwezig in het project? • Welke van deze materialen kunnen hergebruikt worden? • Wat zijn mogelijkheden om minder materiaal toe te passen? • Hoeveel ruimte is er binnen het project om te experimenteren? Bijvoorbeeld ruimte voor het toepassen van een innovatieve circulaire oplossing of product? DEFINITIEF ONTWERP (DO)
In het DO moet worden vastgelegd: • Welke bestaande materialen blijven gehandhaafd of worden hergebruikt; • Aandachtspunten voor hergebruik (bijvoorbeeld logistiek van grond- en puin hergebruik); • Welke materialen worden van de werf gebruikt; • Voor nieuwe materialen: welke afwegingen 9
zijn gemaakt om tot de meest circulaire keuze te komen? Hoe wordt de ruimte voor innovatieve, circulaire oplossingen ingevuld? Zijn deze afgestemd met de beheerder?
Het bestek is de plek om eisen voor circulariteit vast te leggen. Voor circulariteit moet worden vastgelegd: • Wat is uitgewerkt in de vorige fases met betrekking tot hergebruik van materialen (bijvoorbeeld grond, verhardingsmaterialen of straatmeubilair) • Welke materialen kan of moet de aannemer gebruiken van de werf? • Welke vrijkomende materialen moeten aangeboden worden aan de werf? • Minimumeisen voor circulair beton opnemen voor toe te passen betonproducten, waarmee een gelijke levensduur wordt gegarandeerd als bij een ‘regulier’ product. • Afspraken m.b.t. innovatieve, circulaire oplossingen vastleggen
•
•
In de aanbesteding vragen naar circulaire producten, aan de hand van de volgende indicatoren: % recycled of biobased content, % recyclebaar in dezelfde functie (na einde levensduur), MKI (en CO2). Waarderen van zero-emissie of lage emissie uitvoering van het werk.
AANBESTEDING
De focus in de aanbestedingsfase ligt op het zo circulair en duurzaam mogelijk realiseren van het project, door inschrijvers ruimte te geven voor circulaire producten en dit te waarderen. CheCklist CirCulair ProjeCt
KLANT:
Gemeente Eindhoven REFERENTIE:
BG1102 DATUM:
november 2021
ROYAL HASKONINGDHV
Laan 1914, 35 3518 EX, Amersfoort +31 (0)88 348 20 00 info@rhdhv.com www.royalhaskoningdhv.com
AUTEUR(S):
Jan Bart Jutte & Willemijn Drok
facebook.com
VORMGEVING:
Mark van Rotterdam
twitter.com linkedin.com
Behoudens andersluidende afspraken met de opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de opdrachtgever.
Let op: dit document bevat persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV Nederland B.V. en dient voor publicatie of anderszins openbaar maken te worden geanonimiseerd.