Bijlage 1 - Wegenbeheerplan 2025 - 2028

Verder de wijk in Wegenbeheerplan Eindhoven 2025-2028

Gemeente Eindhoven | 2

Inhoudsopgave Samenvatting3 Conclusies periode 2021-2024 4 Wegenbeheerplan 2025-2028 4 Doelen  4 Trends en ontwikkelingen 4 Beslissingen5

1 Inleiding

6 6 6 6

2 Ambitie, doelstelling en kaders

7

Ambitie7 Doelstelling7 Kaders voor vervangingsprojecten 7 De (concept) deelambities zijn:  7

11

Areaal11 Kwaliteit11 Terugblik12 Toelichting op de cijfers 12 Trends en ontwikkelingen 14 Vooruitblik(Wegenbeheerplan 2025-2028) 15 Conclusie16

4 Duurzaamheid Inzet duurzaam materieel Circulair asfalt deklagen  Materiaal ontwikkelingen Toepassen handreiking circulair in onderhoudsprojecten

19

Algemeen19 Kosten en dekking 19 Investeringen20 Groot onderhoud 20 Doorkijk na 2025-2028:  21 Achterstallig onderhoud 21

6

De oorsprong Waarom dit wegenbeheerplan? Wat willen we ermee bereiken? Waarvoor geldt dit wegenbeheerplan?

3 Areaal en Kwaliteit

5 Financiën

17 17 18 18 18

6 Aanpak

22

Inspectie en onderhoud 22 Gebiedsgerichte aanpak 22 Kwaliteit D in praktijk 24 Voorkomen gevaarlijke situaties 24 Werkwijze opstellen integraal onderhoudsprogramma 24 Meerjarenprogramma24 Monitoring en verantwoording 25

Bijlagen 1 – Wetgeving 2 – Toelichting kwaliteitsniveau in beeld  3 – Uitgevoerde ­projecten  4–M ­ eerjarenprogramma  5 – Uitwerking scenario’s (toezegging raad)  6 – Leidraad openbare ruimte 7 – Routekaart Schoon- en Emissieloos Bouwen  8 – Handreiking Eindhoven circulair

27 28 30 32 40 44 70 73 Colofon

Uitgave Gemeente Eindhoven SBT - Stadsbedrijf, SB - Stadsbeheer Datum September 2024

s

Gemeente Eindhoven | 3

. Samenvatting Voor u ligt het wegenbeheer plan 2025-2028. Dit wegenbeheerplan is een vervolg op het wegenbeheerplan 2021-2024 dat in 2020 is vastgesteld. In 2016 is het eerste beheerplan opgesteld. Hierbij is de balans gezocht tussen ambitie en middelen. De middelen zijn immers niet onbeperkt. Dit heeft er toe geleid dat er in 2016 een nieuw kwaliteitsniveau is vast­ gesteld: Kwaliteitsniveau C, waarbij kwaliteitsniveau D geaccepteerd wordt als dit niet leidt tot onveilige situaties en kapitaalvernietiging (in totaal maximaal 9,6% van het totale areaal D zijn). In dit wegen­ beheerplan blikken we terug op de afgelopen 4 jaar en geven we aan op welke manier we de komende 4 jaar invulling gaan geven aan het onderhoud van wegen in de gemeente Eindhoven.

Uit het wegenbeheerplan 2016, 2021 en ten behoeve van het wegenbeheerplan 2025 zijn de volgende resultaten uit de inwonersenquête en technische inspecties gebruikt: 2014

2019

2023

Tevredenheid*** bewoners over onderhoud hoofdwegen

84%

89%

92%

Tevredenheid*** bewoners over aanpak fietsroutes

74%

82%

83%

Tevredenheid*** bewoners over aanpak voetpaden

63%

69%

65%**

Rapportcijfer*** onderhoud openbare ruimte

6,8

6,9

7,1

Kwaliteitsniveau (max 9,6% D)

13,6%

11,1% / 10,4%*

15,3% / 10,3%*

Beschikbaar budget

9,48 mln 11,88 mln 10,2 mln euro euro euro

* kwaliteitsniveau gemeten/kwaliteitsniveau met aftrek van reeds geplande projecten. ** na daling in de voorgaande jaren, stijgt de tevredenheid weer: in 2020 was de tevredenheid: 66%, in 2021 62%, in 2022 60% en in 2023 65% *** Bron: inwonersenquête

Gemeente Eindhoven | 4

Conclusies periode 2021-2024

Wegenbeheerplan 2025-2028

ƒ De kwaliteit van de straten is nagenoeg gelijk gebleven (89,6% in 2020 en 89,7% voldoet aan kwaliteitsniveau C met maximaal 9,6% D in 2023). De tevredenheid van bewoners over het onderhoud van wegen is, met uitzondering van de tevredenheid over het onderhoud van voetpaden, gestegen. We blijven ons ingezette beleid voortzetten; ƒ net als in 2023 zijn nog niet alle (in het onderhoudsplan 2021 – 2024) geplande wegen aangepakt. Dit heeft de volgende redenen: ƒ toename van het aantal projecten/bouwactiviteiten in de stad: de bereikbaarheid moet geborgd blijven. Dit betekent dat aanpak van wegen zorgvuldig gepland moet worden t.o.v. van andere werkzaamheden in de stad, zoals HOV3, woningbouwontwikkelingen etc. Ook de evenementen zijn van invloed op de snelheid waarmee het onderhoudsprogramma kan worden uitgevoerd; ƒ het kost tijd om de plannen voor te bereiden: bij herinrichtingen vinden we het steeds belangrijker om bewoners bij de plannen te betrekken. Daarnaast worden de projecten steeds complexer als gevolg van bv. klimaatadaptatie en circulariteit (meer onderzoek nodig); ƒ er is binnen de organisatie onvoldoende capaciteit om de planvorming van het onderhoudsprogramma volgens planning voor te bereiden. Het incidenteel beschikbaar stellen voor fte’s (begroting 2022) heeft niet tot invulling van de vacatures geleid.

Als de geplande (en reeds financieel gedekte) wegen aangepakt zijn, voldoet 89,7% van de wegen aan het vastgestelde niveau. De forse impuls in de aanpak van voetpaden, die we sinds 2017 uitvoeren, heeft nog niet het gewenste effect gehad: de achterstanden buiten op straat zijn nog niet ingelopen. Dit wordt met name veroorzaakt door langere periodes van droogte, waardoor wortelopdruk toeneemt. Structurele maatregelen zijn nodig (vergroten boomspiegels). Dit kost meer tijd en geld, maar levert een structurele verbetering op. ƒ We hebben te maken gehad met forse prijsstijgingen. In de periode januari 2021 tot januari 2025 gaat dit om 24,4%.

In Eindhoven streven we er naar om een leefbare en aantrekkelijke stad te zijn op het gebied van wonen, werken en recreëren. Voor zowel bewoners als bezoekers. Dit doen we onder andere door de stad op een duurzame manier in stand te houden en te ontwikkelen. Het onderhoud van wegen draagt voor een belangrijk deel bij aan deze ambitie. Het onderhoud van deze wegen kost veel geld en daarom is het belangrijk dat het onderhoud en beheer op een goede en efficiënte manier wordt uitgevoerd. In dit wegenbeheerplan zijn de kaders voor het onderhoud van de wegen voor de komende vier jaar vastgelegd. Belangrijk kader voor het wegenbeheerplan is de Omgevingsvisie 2.0. Met de kaders in dit beheerplan wordt invulling gegeven aan de beoogde beleidsdoelstellingen en de beschikbare middelen voor de realisatie ervan.

Doelen In dit wegenbeheerplan stellen we onszelf de volgende doelen: ƒ Veiligheid voor weggebruikers garanderen; ƒ Tevreden bewoners; ƒ Voorkomen van kapitaalvernietiging. Met het onderhoud van wegen leveren we ook een belangrijke bijdrage aan doelstellingen op het gebied van o.a. klimaatadaptatie, duurzaamheid mobiliteit en toegankelijkheid.

Trends en ontwikkelingen ƒ Wij verwachten dat de effecten van klimaatverandering op het onderhoud van wegen doorzet. Dit (droogte) zal blijvend leiden tot wortelopdruk rondom bomen. Hierdoor hebben we te maken met hogere kosten voor onderhoud. Ook zien we dat lange periodes van regenval kunnen leiden tot een toename van sinkholes. Hierdoor zullen mogelijk vaker incidentele reparaties aan riolering en wegen uitgevoerd moeten worden wat ten koste kan gaan van de algehele kwaliteit van wegen; ƒ Energietransitie (aardgasvrij en verzwaring van het elektriciteitsnet): in 3 jaar tijd gaat een groot deel van het elektriciteitsnet verzwaard worden. In 2024 voeren we gesprekken met Enexis hoe we werkzaamheden op elkaar af kunnen stemmen.

Gemeente Eindhoven | 5

ƒ De Mobiliteitsagenda richt zich onder andere op verkeersveiligheid en lage snelheden: er wordt ingezet op het zoveel mogelijk verlagen van snelheid op wegen. Dit is van invloed op reconstructies van wegen: meer wegen worden 30 km/uur, dit brengt mogelijk hogere kosten met zich mee en een langere doorlooptijd van projecten. Het invoeren van 30 km/uur heeft mogelijk ook gevolgen voor de materialisering. Dit wordt nog nader onderzocht. ƒ Jaren 60 en 70 wijken: binnen Eindhoven is er een groot areaal dat in de 60’er en 70’er jaren gerealiseerd is. Op basis van een onderhoudscyclus van 50 jaar moeten we deze gebieden nu in feite gelijktijdig gaan oppakken t.a.v. onderhoud. Vaak voldoen de wegen in deze wijken nog wel aan de technische kwaliteit die vastgesteld is, maar de openbare ruimte gaat er wel steeds meer versleten uitzien. Dit is van invloed op de beleving van de openbare ruimte en leefomgeving.

Beslissingen De belangrijkste beslissingen die met dit wegenbeheerplan worden vastgesteld zijn: ƒ We hebben (ten opzichte van het budget in het wegenbeheerplan 20202024) extra middelen nodig om het vastgestelde kwaliteitsniveau te behalen o.a. als gevolg van prijsstijgingen en omdat we zien dat we de achterstanden onvoldoende inlopen. Om aan de uitdagingen (trends en ontwikkelingen) en het vastgestelde kwaliteitsniveau te kunnen voldoen wordt het volledige budget voor onderhoud en vervanging ingezet. Met dit budget wordt een groot aantal straten vervangen en richten we ons bij het onderhoud o.a. op het voorzetten van de impuls op voetpaden, uitvoeren van kleinschalig onderhoud en het gebiedsgericht aanpakken van straten in Lievendaal en ’t Ven. ƒ De afgelopen jaren is de aandacht voornamelijk gericht geweest op de aanpak van hoofd- en buurtontsluitingswegen (conform de aanpak en werkwijze die is vastgesteld). Deze wegen voldoen nu. De komende jaren gaan we ons meer richten op het onderhoud van (klinker) woonstraten. Naast de aanpak van gevel tot gevel zullen we ook vaker kleinschaliger onderhoud in de rijbanen en parkeervakken uitvoeren. Dit houdt in dat

alleen de zwakke, slechte plekken in deze wegvakken worden aangepakt waarmee de kwaliteit van het gehele wegvak weer op voldoende niveau uitkomt. Wij verwachten hiermee de komende jaren (een deel van) de achterstanden in te kunnen halen, doordat we hier sneller en meer wegen kunnen aanpakken. ƒ De aanpak van voetpaden vraagt om meer inzet: ondanks de jarenlange impuls lopen we de achterstanden niet in. We blijven (waar mogelijk) boomspiegels vergroten om wortelopdruk te voorkomen en kijken naar de mogelijkheden om in het kader van de verzwaring van het elektriciteitsnet mee te kunnen liften in de aanpak van trottoirs. ƒ We stoppen met de extra inzet van het vervangen van tegelfietspaden door asfaltfietspaden. Dit wordt voortaan meegenomen op het moment dat een fietspad aan onderhoud toe is. Uit voorgaande jaren is gebleken dat het bijna onmogelijk is om uitsluitend fietspaden te asfalteren zonder aanvullende maatregelen mee te nemen, zoals maatregelen ter verbetering van groeiplaats van de bomen. Het is efficiënter om de werkzaamheden mee te nemen bij een totale reconstructie. ƒ De komende periode zijn de beschikbare middelen, zowel structureel als incidenteel nog toereikend om de kapitaalgoederen in stand te houden.

1

Gemeente Eindhoven | 6

1 Inleiding De oorsprong In Eindhoven streven we ernaar om een leefbare en aantrekkelijke stad te zijn op het gebied van wonen, werken en recreëren. Voor zowel bewoners als bezoekers. Dit doen we onder andere door de stad op een duurzame manier in stand te houden en te ontwikkelen. Het onderhoud van wegen draagt voor een belangrijk deel bij aan deze ambitie. Het onderhoud van deze wegen kost veel geld en daarom is het belangrijk dat het onderhoud en beheer op een goede en efficiënte manier wordt uitgevoerd. Sinds 2016 hebben we daarom een wegenbeheerplan. Elke vier jaar wordt een nieuw beheerplan opgesteld. In het wegenbeheerplan 2025-2028 kijken we terug op de afgelopen 4 jaar en kijken of de kaders die vastgesteld zijn van toepassing kunnen blijven of dat ze moeten worden bijgesteld.

Waarom dit wegenbeheerplan? De gemeente heeft de wettelijke taak om haar wegen adequaat te beheren en onderhouden (artikel 15 Wegenwet, zie bijlage 1). Dit betekent dat de wegbeheerder moet zorgen dat het kapitaal dat in de wegen is geïnvesteerd in stand blijft door het tijdig plegen van onderhoud, waardoor kapitaalvernietiging en gevaarlijke situaties worden voorkomen. Met het onderhoud van wegen kan een belangrijke bijdrage geleverd worden aan de kwaliteit en leefbaarheid van de openbare ruimte. Denk hierbij aan klimaatadaptatie, toegankelijkheid en duurzaamheid. Het is daarom van belang om vast te stellen aan welke doelstellingen we bij het onderhoud van wegen bij willen dragen. Dit geeft handvatten bij de uitwerking van de projecten in het onderhoudsprogramma. Middelen blijven altijd schaars. Daarom is er in het wegenbeheerplannen 20162020 en 2021-2024 een balans gezocht tussen ambitie en middelen, waarbij de grens is opgezocht. De behoefte/noodzaak om de grens maximaal op te zoeken werd veroorzaakt door deze schaarste aan middelen. Er is om die

reden bij vaststelling van het eerste wegenbeheerplan besloten dat het wegenbeheerplan over maximaal 4 jaar herzien wordt. Zo kunnen de consequenties (financieel, technisch en veiligheid) in beeld gebracht worden en kan getoetst worden wat de effecten van het nieuwe beleid op de tevredenheid zijn. In dit wegenbeheerplan blikken we terug op de afgelopen jaren. Op verzoek van de raad zijn de diverse scenario’s in beeld gebracht op welke niveaus we de wegen kunnen onderhouden en wat hiervan de financiële consequenties zijn. Deze scenario’s zijn in bijlage 5 opgenomen.

Wat willen we ermee bereiken? Het doel van het wegenbeheerplan is om duidelijke kaders, uitgangspunten en werkwijze vast te stellen voor het beheer van de wegverhardingen in de gemeente Eindhoven de komende vier jaren.

Waarvoor geldt dit wegenbeheerplan? Het wegenbeheerplan richt zich op het onderhoud en vervanging van de verhardingen in de openbare ruimte van de gemeente Eindhoven die in eigendom zijn van de gemeente.

2

Gemeente Eindhoven | 7

2 Ambitie, doelstelling en kaders Ambitie In de begroting geeft de gemeenteraad aan wat haar ambitie is voor het komende jaar. Het onderhoud van wegen valt in de begroting 2024 onder het onderdeel Openbare Ruimte, dat onderdeel is van hoofdstuk 3b. Bereikbaarheid, taakveld 2.1). Hier is het volgende over opgenomen: Openbare ruimte Het thema openbare ruimte draagt bij aan een gezonde, economische en aantrekkelijke stad. De openbare ruimte wordt steeds intensiever gebruikt. Dit geeft een grote druk op het onderhouden van de openbare ruimte. Het is daarom belangrijk dat het onderhoudsniveau van de openbare ruimte aan de vastgestelde (basis)kwaliteit voldoet. Bewoners, ondernemers en bezoekers moeten prettig wonen in een schone, veilige en voor iedereen toegankelijke buurt, met voldoende plekken om elkaar te ontmoeten. Met de uitvoering van het jaarlijks onderhoudsprogramma en het uitvoeren van het dagelijks beheer en onderhoud willen we dit doel bereiken. Onderhoud aan de openbare ruimte is niet alleen een doel om de buitenruimte veilig en netjes te houden, maar ook een middel om de openbare ruimte toekomstbestendig te maken. Duurzaamheid en klimaat worden hierin steeds belangrijker. Daarom wordt bij (her)inrichting van de boven- en ondergrondse infrastructuur waar mogelijk bijgedragen aan klimaat- en circulaire doelstellingen.

Hier ligt ook een opgave met betrekking tot het reduceren van de C02 uitstoot bij de aanleg van de openbare ruimte. Dit vraagt nader onderzoek waar we in 2024 ons op zullen richten. De projecten die we in de openbare ruimte uitvoeren, pakken we integraal aan o.a. met de thema’s groen, water en verkeer om invulling te geven aan de ambities.

Het onderhoud van wegen draagt voor een belangrijk deel aan deze doelstelling bij. Het wegenareaal van Eindhoven is fors en dat betekent automatisch dat er veel geld mee gemoeid is. Er wordt blijvend gezocht naar een balans tussen de ambitie en de inzet van middelen.

Doelstelling Doelstelling is om het onderhoud van wegen zo uit te voeren dat de veiligheid wordt gewaarborgd, kapitaalvernietiging wordt voorkomen en bewoners tevreden zijn, tegen zo laag mogelijke kosten. Met het onderhoud van wegen leveren we ook een belangrijke bijdrage aan doelstellingen op het gebied van o.a. klimaatadaptatie, duurzaamheid, mobiliteit en toegankelijkheid.

Kaders voor vervangingsprojecten Op dit moment wordt gewerkt aan de Omgevingsvisie 2.0. Hier staan diverse ambities in, waar we met het wegenbeheerplan invulling aan kunnen geven. De (concept) hoofdambitie van de Omgevinsgvsie 2.0 is: Eindhoven is de stad waar de toekomst gemaakt wordt, met een goede balans tussen onze unieke economie, ecologie en welzijn.

De (concept) deelambities zijn: ƒ Eindhoven als toekomstbestendige stad: klimaatadaptieve, gezonde, biodiverse en duurzame stad. ƒ Eindhoven als stad voor iedereen: een sociale, inclusieve en gastvrije stad. ƒ Eindhoven als hart van de Brainportregio: een innovatieve economische wereldspeler waarin iedereen mee doet. ƒ Eindhoven als stad in ontwikkeling: veranderende stad met oog voor eigenheid en historie.

Gemeente Eindhoven | 8

De (concept) stedelijke opgaven zijn: ƒ Eindhoven wordt klimaatneutraal. ƒ Eindhoven vergroent en wordt gezonder met oog voor mens en dier. ƒ Eindhoven bouwt door aan een vitale stad met ruimte voor iedereen en meerdere centra. ƒ Eindhoven investeert in leefbare, sociale en veilige wijken. ƒ Eindhoven biedt ruimte aan een sterke, concurrerende en duurzame Brainporteconomie. ƒ Eindhoven werkt aan duurzame mobiliteit en bereikbaarheid: vlot, veilig en schoon. ƒ Eindhoven werkt aan een levendige stad met goede basis- en topvoorzieningen. Bij de uitwerking van projecten in het kader van het onderhoudsprogramma wordt rekening gehouden met de volgende ambtities en opgaven uit de omgevingsvisie:

Ambities ƒ Toekomstbestendig: ƒ Klimaatbestendig: in onze onderhoudsprojecten ontharden en vergroenen we zoveel mogelijk, we houden hierbij (ook) rekening met biodiversiteit. We dragen hiermee bij aan een compacte, gezonde, groene toekomstbestendige stad met veel nieuw groen en water. ƒ Toekomstbestendig vertalen we bij het onderhoud van wegen ook in het volgende: bij de inrichting en het groot onderhoud van wegen wordt toekomstbestendig ontworpen. Een toekomstbestendige openbare ruimte is bestand tegen veranderende wensen ten aanzien van het gebruik (bijvoorbeeld de vergrijzing of het aanleggen zwaardere constructie zodat later ook meer verkeer van een weg gebruik kan maken, zonder dat dit tot problemen leidt) en daardoor bruikbaar voor toekomstige generaties. Ook wordt bij het programmeren bekeken op welke manier er rekening gehouden kan worden met de energietransitie. Door werk met werk te maken kunnen de werkzaamheden efficiënter uitgevoerd worden.

ƒ Duurzaam en circulair: het nastreven van een levensloopbestendige openbare ruimte is één van de doelen van de gemeente ten aanzien van duurzaamheid. Een levensloopbestendige openbare ruimte ontstaat door bij (her)inrichting te kiezen voor duurzame materialen (fsc-hout, geen kinderarbeid, fairtrade e.d.) en milieuvriendelijke materialen met een lange levensduur (zoals gebakken klinkers). Hierbij wordt ook gekeken naar de duurzaamheid van het produktieproces. Nalevering van materialen moet mogelijk zijn. Dit betekent tevens kiezen voor een duurzame inrichting die bruikbaar en aantrekkelijk is voor alle doelgroepen. Ook circulariteit speelt hierbij een rol. Bij de uitwerking van onderhoudsprojecten passen we de handreiking circulaire openbare ruimte gemeente Eindhoven toe. Hoe we duurzaamheid verder toepassen is opgenomen in hoofdstuk 4. ƒ Stad voor iedereen: in het wegenbeheerplan vertalen we deze ambitie naar toegankelijkheid: Een toegankelijke openbare ruimte is een openbare ruimte die door iedereen te bereiken en te gebruiken is. Het is van groot belang dat de openbare ruimte toegankelijk is. Het zorgt ervoor dat de voorzieningen die in en aan de openbare ruimte liggen bereikt en gebruikt kunnen worden. Alleen dan is er sprake van een optimaal functionerende openbare ruimte.

Voor mensen met een functie beperking en ouderen betekent dat een toegankelijke openbare ruimte er aan bij kan dragen dat ze (langer) zelfstandig kunnen functioneren. Bij het uitvoeren van groot onderhoud en vervangingen wordt het handboek toegankelijkheid (2023) als richtlijn toegepast.Verder hebben we bij herinrichting en vervanging aandacht voor ontmoeten en bewegen. Opgaven: ƒ Eindhoven wordt klimaatneutraal: bij herinrichting en vervanging dragen we bij aan de klimaatopgave door onder andere te ontharden en vergroenen. Daarnaast voeren we het onderhoud aan wegen steeds duurzamer uit. Diverse pilots op het gebied van emissie-vrij worden gehouden om in beeld te brengen op welke manier we hier verdere invulling aan kunnen geven. In de komende begroting (2025) worden hiervoor doelstellingen opgenomen. ƒ Eindhoven vergroent en wordt gezonder met oog voor mens en dier: We stimuleren dat mensen blijven sporten en bewegen. We houden er bij

Strijpsestraat Gemeente Eindhoven | 9

het ontwerp van de openbare ruimte rekening mee dat deze zoveel mogelijk wordt ingericht, dat deze uitnodigt tot actief bewegen, ontmoeten, spelen en ontspannen. Zo kan de leefomgeving bijdragen aan vermindering van overgewicht, verlaging van de bloeddruk en verbetering van de mentale gezondheid. De leefomgeving kan een belangrijke bijdrage leveren aan het vergroten van het gezondheidspotentieel van kwetsbare groepen. Bij herinrichtingen ontharden en vergroenen we zoveel mogelijk, met oog voor biodiversiteit. ƒ Eindhoven investeert in leefbare, sociale en veilige wijken: Met het uitvoeren van het wegenbeheerplan dragen we bij aan een veilige en leefbare stad. Onderhoud van wegen draagt voor een belangrijk deel bij aan de beeldkwaliteit, comfort, veiligheid en de bereikbaarheid van de stad. ƒ Eindhoven werkt aan een duurzame mobiliteit en bereikbaarheid: vlot, veilig en schoon: met het uitvoeren van onderhoud zorgen we dat de stad bereikbaar blijft en dat voet- en fietspaden goed gebruikt kunnen worden. Bij de uitvoering van het onderhoudsprogramma bekijken we waar we een bijdrage kunnen leveren aan de mobiliteitsagenda.

Dit doen we onder andere door bij herinrichtingen ook verkeersveiligheidsmaatregelen mee te nemen en straten als 30 km/uur straat in te richten, maar ook bijvoorbeeld door in het project fietsstroken of fietspaden aan te leggen of knelpunten op te lossen als dit nodig is. We maken zoveel mogelijk werk met werk. Bijdrage vanuit het thema is noodzakelijk als er substanieel hogere kosten gemaakt worden, omdat er anders onvoldoende middelen overblijven om het kwaliteitsniveau voor onderhoud te behalen en te behouden. De ambities voor de openbare ruimte zijn verder vertaald in een leidraad openbare ruimte die in 2023 vastgesteld is (zie bijlage 6) Overige kaders die gelden bij de uitwerking van de projecten die voortvloeien uit dit wegenbeheerplan: ƒ Bestuursakkoord: vergroenen van 10-12 straten per jaar Met het uitvoeren van het ‘onderhoudsprogramma wegen’ dragen we bij aan de ambitie om jaarlijks 10-12 straten te vergroenen. In de periode 2022-2023 hebben we 16 straten vanuit het ‘onderhoudsprogramma wegen’ vergroend.

Strijpsestraat

Gemeente Eindhoven | 10

ƒ De betaalbare stad Het is van belang dat de stad betaalbaar blijft en voorzieningen ook op lange termijn financieel gedekt kunnen worden. Bij het onderhoud van wegen wordt dit geborgd door: ƒ De visie openbare ruimte: hierin zijn de inrichtings- en ­nderhoudsniveaus vastgesteld, waaraan nieuwe plannen moeten voldoen. In het handboek openbare ruimte is de bijpassende ­materialisering opgenomen; ƒ De beheertoets met bijbehorende financiële beheerparagraaf: voor alle fysieke plannen geldt een beheertoets. Hierbij wordt ­geadviseerd over het ontwerp, zodat het ontwerp ook na realisatie beheerbaar is en blijft binnen de gestelde technische en financiële kaders. Bij elke beheertoets wordt een financiële beheerparagraaf opgenomen. Doel hiervan is het inzichtelijk maken van de eventuele extra beheerkosten die het ontwerp met zich meebrengt. Deze extra beheerkosten moeten voor een periode van 10 jaar worden verrekend binnen het project. ƒ Onderhoud wegen op basis van het CROW Voor het onderhoud van wegen wordt aangesloten op de kwaliteitssystematiek van het CROW. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in kwaliteitsniveaus A+/A, B (basis), C, en D.

A+

Er is geen schade volgens de CROW-systematiek voor wegbeheer

A

Er is enige schade volgens de CROW-systematiek voor wegbeheer

B

De waarschuwingsgrens van de CROW-systematiek voor wegbeheer is overschreden, binnen 5 jaar is groot onderhoud nodig, of is er klein onder-houd nodig.

C

De richtlijn van de CROW-systematiek voor wegbeheer is overschreden, binnen 2 jaar is groot onderhoud nodig

D

De richtlijn van de CROW-systematiek voor wegbeheer is meer dan 1 klasse overschreden. Er is sprake van een onderhoudsachterstand en er is per direct onderhoud nodig

Tabel 1: Kwaliteitssystematiek CROW

Het vastgestelde kwaliteitsniveau is Kwaliteitsniveau C, waarbij kwaliteitsniveau D geaccepteerd wordt als dit niet leidt tot onveilige situaties en kapitaalvernietiging (in totaal maximaal 9,6% van het totale areaal). In praktijk is kwaliteit D acceptabel in woonstraten in klinkers waar niet veel verkeer rijdt en waar de snelheden laag zijn. Dit geldt ook voor parkeerterreinen. Voor voet- en fietspaden staan we kwaliteit D niet toe in verband met de veiligheid. Op asfaltwegen staan we eveneens geen D toe, omdat dit leidt tot hogere herstel-/onderhoudskosten en dus kapitaalvernietiging.

3

Gemeente Eindhoven | 11

3 Areaal en Kwaliteit Areaal De gemeente Eindhoven heeft in 2023 totaal 13.832.783 m2 verharding in onderhoud en beheer. Dit is een verhoging van 5% ten opzichte van 2020 (13.210.000 m2) en wordt o.a. veroorzaakt door nieuwbouwijken zoals te Veld en Eindhoven Noord West. Het areaal is verdeeld over de volgende verhardingstypen:

Asfalt 4.258.309 m2

Elementenverharding 8.941.097 m2

Overig (beton, halfverharding etc.) 333.377m2,

komt doordat als een weg wordt gereconstrueerd, de weg weer helemaal nieuw is en daarmee voldoet aan het hoogste kwaliteitsniveau. De weg verschuift dan van kwaliteit D naar kwaliteitsniveau A/A+. Bij curatief en klein onderhoud vindt verschuiving van D naar C of van D naar B plaats.

A/A+ : 79,1% Asfalt

Klinkers

Weg is paar jaar oud, nauwelijks schade

Weg is paar jaar oud, nauwelijks schade

B: 9,6% Asfalt

Klinkers

Kwaliteit De kwaliteit van de wegen wordt bepaald aan de hand van technische weginspecties die elke 2 jaar door een onafhankelijk, gespecialiseerd bureau worden uitgevoerd. De inspectieresultaten worden (conform CROW) vervolgens vertaald in vier categorieën: kwaliteit A+/A,B, C en D. Het overzicht op de volgende pagina geeft een toelichting op deze kwaliteitsniveaus en de resultaten van de laatste weginspectie die in Eindhoven is uitgevoerd (eind 2023). Algemeen kan geconcludeerd worden dat er nog steeds sprake is van een hoog percentage wegen dat voldoet aan kwaliteitsniveau A. Vervolgens is er sprake van een beperkt percentage B en D en een minimaal percentage C. Dit

Weg is al wat ouder, her en der Weg is al wat ouder, her en der schade (meer en groter dan bij A). schade (meer en groter dan bij A). Binnen 5 jaar is nodig Binnen 5 jaar is onderhoud onderhoud nodig

Gemeente Eindhoven | 12

C: 1,0%

Terugblik

Asfalt

Klinkers

Weg ligt er al lang in, meer en grotere schades. Binnen 2 jaar is onderhoud nodig

Weg ligt er al lang in, meer en grotere schades. Binnen 2 jaar is onderhoud nodig

D: 10,3 %

1

Asfalt

Weg is oud, ernstige schades. Er is sprake van achterstallig onderhoud. Onderhoud is direct nodig.

Klinkers

Weg is oud, ernstige schades. Er is sprake van achterstallig onderhoud. Onderhoud is direct nodig.

In 2016 is het eerste wegenbeheerplan opgesteld en is de kwaliteit voor het onderhoud van wegen vastgesteld. Door goed te monitoren, o.a. door technische weginspecties en tevredenheidscijfers, is inzichtelijk gemaakt wat de effecten van het beleid zijn. Dit doen we elke vier jaar. 2014

2019

2023

Tevredenheid*** bewoners over onderhoud hoofdwegen

84%

89%

92%

Tevredenheid*** bewoners over aanpak fietsroutes

74%

82%

83%

Tevredenheid*** bewoners over aanpak voetpaden

63%

69%

65%**

Rapportcijfer*** onderhoud openbare ruimte

6,8

6,9

7,1

Kwaliteitsniveau (max 9,6% D)

13,6%

11,1% / 10,4%*

15,3% / 10,3%*

Beschikbaar budget

9,48 mln 11,88 mln 10,2 mln euro euro euro

* kwaliteitsniveau gemeten/kwaliteitsniveau met aftrek van reeds geplande projecten. ** na daling in de voorgaande jaren, stijgt de tevredenheid weer: in 2020 was de tevredenheid: 66%, in 2021 62%, in 2022 60% en in 2023 65% *** Bron: inwonersenquête

Toelichting op de cijfers

1 Er van uitgaande dat reeds geprogrammeerde en gedekte projecten uitgevoerd zijn.

ƒ De tevredenheid van bewoners over het onderhoud van hoofdwegen is gestegen. In de periode van 2017 t/m 2024 heeft de nadruk gelegen op het herstel van de hoofdinfra en buurtontsluitingswegen, zoals de Airbornelaan. Strijpsestraat, Florencelaan en Amazonelaan. Dit waren voornamelijk herinrichtingen van erfgrens tot erfgrens. Deze wegen hebben een flinke impuls gekregen. Naast het feit dat deze straten weer aan de kwaliteit

Grebbenberglaan - na herinrichting Gemeente Eindhoven | 13

voldoen, is er ook een bijdrage geleverd aan o.a. het vergroenen, klimaatadaptief en toegankelijk inrichten van de openbare ruimte. Het waren voornamelijk grootschalige projecten waardoor het geld werd verdeeld over relatief weinig projecten. De kwaliteit van deze categorie van wegen voldoet nu aan het vastgestelde niveau. ƒ De tevredenheid over fietsroutes is ook gestegen. In de afgelopen vier jaar hebben we ons ook specifiek gericht op de aanpak van het omvormen van tegelfietspaden naar asfaltfietspaden. In het kader van het vorige wegenbeheerplan zouden 13 tegelfietspaden omgevormd worden naar asfaltfietspaden. Hiervoor zijn locaties geselecteerd waar de fietspaden eenvoudig omgevormd zouden moeten kunnen worden. Vooraf is aangegeven dat er risico’s zijn met betrekking tot bomen en kabels en leidingen. In praktijk blijkt het omvormen van deze fietspaden nog complexer en daarmee tijdrovender dan verwacht. Dit wordt vooral veroorzaakt doordat in de meeste gevallen bomen dicht bij de fietspaden steeds weer om een andere aanpak vragen om ze te kunnen behouden. Inmiddels blijkt dat het bijna onmogelijk is om uitsluitend fietspaden te asfalteren zonder aanvullende maatregelen mee te nemen, zoals maat­ regelen ter verbetering van groeiplaats van de bomen. Het is efficiënter om de werkzaamheden mee te nemen bij een totale reconstructie.

ƒ De tevredenheid over de aanpak van voetpaden is ondanks een flinke impuls gedaald, maar kent wel weer een positieve lijn: na een daling afgelopen jaren, stijgt de tevredenheid weer (zie tekst onder tabel). In≈26 buurten zijn de voetpaden die niet aan het kwaliteitsniveau voldeden aangepakt. Het gaat hier om meer dan 28.000 m2 aan voetpad. Ondanks de extra inzet blijft de tevredenheid achter. Dit wordt veroorzaakt door terugkerende wortelopdruk. Deze worteldruk is de afgelopen jaren versterkt als gevolg van de droogte de afgelopen jaren. Hierdoor merken we dat wortels hun water hogerop zoeken en daardoor de wortels trottoirs vaker/ sneller opdrukken. Ook andere gemeenten in het land constateren dit. We kunnen dit alleen voorkomen door het vergroten van boomspiegels of complete herinrichtingen (waarbij meer ruimte voor de bomen gecreëerd wordt). Hier werd al op ingezet door bv. operatie Steenbreek en we moeten hier op in blijven zetten. Dit structureel verbeteren kost tijd en geld.

Grebbenberglaan - na herinrichting

Grebbenberglaan - voor herinrichting

Gemeente Eindhoven | 14

Het levert echter wel een structurele verbetering op, wat uiteindelijk geld bespaart. We zouden graag extra inzetten op de aanpak van voetpaden, maar binnen de beschikbare capaciteit van de aannemers is het niet mogelijk om hier nog extra op in te zetten; ƒ Het rapportcijfer voor het onderhoud van de openbare ruimte is verhoogd van een 6,9 naar een 7,1. Algemeen kan gesteld worden dat bewoners tevreden zijn over het onderhoud van de openbare ruimte. ƒ Kwaliteitsniveau: Nog niet alle geplande en financieel bestemde wegen zijn aangepakt. Het aantal nog niet uitgevoerde wegen is iets verder opgelopen en is van invloed op het percentage wegen dat op dit moment niet aan het kwaliteitsniveau voldoet. Dit heeft de volgende redenen: ƒ toename van het aantal projecten/bouwactiviteiten in de stad: de bereikbaarheid moet geborgd blijven. Dit betekent dat aanpak van wegen zorgvuldig gepland moet worden ten opzichte van andere werkzaam­ heden in de stad, zoals HOV3 en 4, Knoop XL, woningbouw­ ontwikkelingen en de energietransitie etc. Naar verwachting wordt deze toename de komende jaren alleen maar meer. Ook de evenementen zijn van invloed op de snelheid waarmee het onderhoudsprogramma kan worden ­uitgevoerd. Dit geldt ook voor het afstemmen van de werkzaamheden op de werkzaamheden van NUTSbedrijven.

Om te voorkomen dat een voetpad twee maal achter elkaar open moet, stemmen we werkzaam­ heden op elkaar af, maar dit leidt in gevallen tot vertraging. ƒ het kost tijd om de plannen voor te bereiden: bij herinrichtingen vinden we het belangrijk om bewoners bij de plannen te betrekken. Daarnaast worden de projecten steeds complexer als gevolg van bv. klimaat­ adaptatie en circulariteit (meer onderzoek nodig); ƒ er is binnen de organisatie niet altijd voldoende capaciteit om de planvorming van het onderhoudsprogramma volgens planning voor te bereiden. Om aan de capaciteit te voldoen om de planvorming van het onderhoudsprogramma volgens planning voor te bereiden, is in de begroting 20242027 voor een periode van vier jaar budget beschikbaar gesteld. Eerder zijn incidentele middelen beschikbaar gesteld (voor een periode van twee jaar), daarmee hebben we de vacatures niet in kunnen vullen. Toen is de gewenste capaciteit niet gevonden.

We hopen de vacatures nu, voor een periode van vier jaar, wel in te kunnen vullen en een inhaalslag te plegen; Als deze geplande (en reeds financieel gedekte) wegen aangepakt zijn voldoen de wegen nagenoeg aan het vastgestelde niveau; ƒ Het kwaliteitsniveau (de kwaliteit van wegen buiten op straat) (met aftrek van reeds geplande en begrote/bestemde projecten) is min of meer stabiel gebleven (89,6% in 2020 en 89,7% voldoet aan kwaliteitsniveau C met maximaal 9,6%D). Met de huidige inzet van middelen lukt het niet om dit verder in te lopen en aan de vastgestelde kwaliteit te voldoen. ƒ We hebben te maken gehad met forse prijsstijgingen. In de periode januari 2021 tot januari 2025 gaat dit om 24,4%. O.a. door deze prijsstijging zal het beschikbare structurele budget vanaf jaar 2033 niet meer toereikend zijn om geplande investeringen uit te kunnen voeren. Tijdig wordt in de Kadernota hiervoor een claim ingediend voor het ophogen van structurele middelen.

Trends en ontwikkelingen ƒ Wij verwachten dat de effecten van klimaatverandering op het onderhoud van wegen doorzet. Dit zal blijvend leiden tot wortelopdruk rondom bomen. Hierdoor hebben we te maken met hogere kosten voor onderhoud. Naast verdroging hebben we eind 2023/begin 2024 ook last gehad van

Vlokhovenseweg

Gemeente Eindhoven | 15

wateroverlast. Door de klimaatverandering neemt de druk op de riolering en de afvoer van regenwater in bepaalde periodes toe, waardoor de kans op sinkholes toeneemt. Hierdoor zullen mogelijk vaker incidentele reparaties aan riolering en wegen uitgevoerd moeten worden wat ten koste kan gaan van de algehele kwaliteit van wegen; ƒ Onderhoud aan verhardingen zal de komende periode moeilijker uitvoerbaar worden door de aanwezigheid van grote bomen in (te) kleine boomspiegels. De effecten van onderhoudswerkzaamheden aan verhardingen hebben al heel snel een nadelig effect op deze grote bomen wat als gevolg heeft dat straten heringericht moeten worden om de bomen te sparen. Herinrichtingen drukken zwaarder op het budget, capaciteit en doorlooptijd dan regulier onderhoud en hierdoor kan dus minder onderhoud aan verharding worden uitgevoerd wat een nadelige invloed heeft op het kwaliteitsniveau. ƒ Energietransitie (aardgasvrij en verzwaring van het elektriciteitsnet): in 3 jaar tijd gaat een groot deel van het elektriciteitsnet verzwaard worden. In 2024 voeren we gesprekken met Enexis hoe we werkzaamheden op elkaar af kunnen stemmen met name op het gebied van voetpaden. ƒ Het Masterplan Mobiliteit richt zich onder andere op een betere bereikbaarheid en verkeersveiligheid Dit heeft gevolgen voor de inrichting van wegen.

Het is bijvoorbeeld wenselijk dat er in diverse wegen fietsvoorzieningen worden aangebracht, waar nu nog geen fietsvoorzieningen zijn. Ook wordt in het plan ingezet op het zoveel mogelijk verlagen van snelheid op wegen. Dit is van invloed op de reconstructie van wegen (meer wegen worden 30 km/uur, hier horen maatregelen bij), wat mogelijk hogere kosten en een langere doorlooptijd van projecten met zich meebrengt. Het invoeren van 30 km/uur heeft mogelijk ook gevolgen voor de materialisering en het toepassen van snelheidsremmende maatregelen. Dit wordt nog nader onderzocht. Voor de uitvoering van maartregelen in het kader van het omvormen van wegen naar 30 km/uur zijn extra middelen beschikbaar gesteld. In de projecten kijken we hoe we werk met werk kunnen maken. ƒ De hiervoor genoemde trends en ontwikkelingen vragen in de meeste gevallen om extra ruimte (zowel boven als onder de grond) die in een aantal gevallen beperkt is. Dat betekent dat er keuzes gemaakt moeten worden. Bijvoorbeeld tussen het verbreden van een groenstrook en de aanleg van

een fietspad. Of de keuze tussen het planten van nieuwe bomen of het aanleggen van een warmtenet. De keuzes zijn van invloed op de doorlooptijd van projecten. ƒ Jaren 60 en 70 wijken: binnen Eindhoven is er een groot areaal dat in de 60’er en 70’er jaren gerealiseerd is. Op basis van een onderhoudscyclus van 50 jaar moeten we deze gebieden nu in feite gelijktijdig gaan oppakken t.a.v. onderhoud. Vaak voldoen de wegen in deze wijken nog wel aan de technische kwaliteit die vastgesteld is, maar de openbare ruimte gaat er wel steeds meer versleten uitzien. Dit is van invloed op de beleving van de openbare ruimte en leefomgeving. Binnen de huidige capaciteit en middelen hebben we onvoldoende mogelijkheden om een impuls op dit gebied te geven. Dit kan van invloed zijn op de tevredenheidscijfers de komende jaren. Prioriteit ligt echter bij het op (technische) kwaliteit houden van het onderhoud van de wegen.

Vooruitblik(Wegenbeheerplan 2025-2028) Op basis van bovenstaande richten we ons de komende vier jaar op het volgende: ƒ We handhaven het vastgestelde kwaliteitsniveau; ƒ De komende jaren gaan we ons meer richten op het onderhoud van (klinker) woonstraten. Omdat we ons de afgelopen jaren gericht hebben op de hoofdinfra, is nu ook de technische ruimte ontstaan om kleinschaliger te werk te gaan om meer kleinere wegen en trottoirs aan te pakken. De komende periode zal de inzet van de middelen meer verschuiven naar woonstraten. Naast de aanpak van gevel tot gevel zullen we ook vaker kleinschaliger onderhoud in de rijbanen en parkeervakken uitvoeren. Dit houdt in dat alleen de zwakke, slechte plekken in deze wegvakken worden aangepakt waarmee de kwaliteit van het gehele wegvak weer op voldoende niveau uitkomt. Wij verwachten hiermee de komende jaren (een deel van) de achterstand in te kunnen halen, doordat we hier sneller en meer wegen kunnen aanpakken. ƒ We blijven inzetten op het ontharden en zoveel mogelijk vergroenen van wegen, dit doen we bij de straten op de lijst die we van gevel tot gevel aanpakken (herinrichtingen). De vergroening van deze straten draagt bij aan de ambitie in het bestuursakkoord om in vier jaar 50 straten te

Koppele na herinrichting Gemeente Eindhoven | 16

vergroenen. ƒ De prijsstijging t.b.v. investeren en groot onderhoud wordt verwerkt in het benodigde budget voor de komende jaren; ƒ Om de achterstanden in te lopen en aan het kwaliteitsniveau te voldoen, is het noodzakelijk om het volledig beschikbare bedrag voor onderhoud en vervanging van wegen in te zetten. Hiervan vervangen we een groot aantal wegen en richten we ons bij het onderhoud ons o.a. op het voorzetten van de impuls op voetpaden, uitvoeren van kleinschalig onderhoud en het gebiedsgericht aanpakken van straten in Lievendaal en ‘t Ven; ƒ De extra impuls op voetpaden zetten we, zoals bovenstaand aangegeven door. We onderzoeken de mogelijkheden om een verdere impuls te realiseren door het meeliften met de verzwaring van het elektriciteitsnetwerk. Een extra ‘eigen’ impuls is niet mogelijk, aangezien er binnen de huidige capaciteit van onze aannemers er geen ruimte voor een extra impuls is. ƒ De impuls voor het omvormen van tegelfietspaden naar asfaltfietspaden stopt. We pakken alleen de fietspaden aan waarvan uit de inspecties blijkt dat onderhoud noodzakelijk is. Daar waar onderhoud nodig is vormen we om (als dit mogelijk is in relatie tot bomen en kabels en leidingen);

Conclusie Het kwaliteitsniveau van de wegen is de afgelopen periode ongeveer hetzelfde gebleven. De tevredenheid over het onderhoud van wegen is over het algemeen gestegen. De aanpak van voetpaden vraagt blijvende aandacht, net zoals de doorlooptijd/capaciteit van projecten en de planning onderhoud i.r.t. andere bouwactiviteiten en evenementen. Als gevolg van klimaatverandering, prijsstijgingen en om het kwaliteitsniveau van wegen buiten op straat te verhogen is, ten opzichte van het budget in 2020-2024, extra budget nodig om het vastgestelde kwaliteitsniveau te bereiken en te behouden. Dit extra budget past binnen de beschikbare middelen. De komende jaren blijven we ons inzetten op voetpaden en kijken waar we werk met werk kunnen maken met partners. We gaan ons de komende jaren meer richten op de aanpak van woonstraten, waarbij we ook meer plaatselijk onderhoud gaan uitvoeren, om zo sneller de vastgestelde kwaliteit te behalen.

Koppele voor herinrichting

4

Gemeente Eindhoven | 17

4 Duurzaamheid Het realiseren van een levensloopbestendige openbare ruimte is één van de doelen van de gemeente op het gebied van duurzaamheid. Met de juiste manier van onderhoud kan hier een belangrijke bijdrage aan worden geleverd. Een levensloopbestendige openbare ruimte ontstaat door bij (her)inrichting te kiezen voor duurzame materialen (fsc-hout, geen kinderarbeid, fairtrade e.d.) en milieuvriendelijke materialen met een lange levensduur (zoals gebakken klinkers). Hierbij wordt ook gekeken naar de duurzaamheid van het productieproces.

Inzet duurzaam materieel Sinds 2021 wordt in alle projecten en onderhoudscontracten gestimuleerd om duurzaam materieel in te zetten. Deze werkwijze is ontstaan door in de uitvraag in de aanbesteding van het kleinschalig onderhoud aan de elementverharding op te nemen dat aannemers een hoge fictieve korting kunnen krijgen als zij veel zouden inzetten op elektrisch materieel. Dit heeft er toe geleid dat het curatieve onderhoud aan de elementenverharding inmiddels bijna volledig elektrisch wordt uitgevoerd. De 14 voertuigen die naar de meldingen rijden en de apparaten die gebruikt worden om het werk uit te voeren zijn volledig elektrisch en dus emissievrij; voorheen reden deze voertuigen nog op diesel. In de pilot Van Renesseweg (waterproject) is onderzocht hoe emissiearm materieel kan worden ingezet in de reguliere projecten (zowel herinrichtingen als deklaagvervangingen). Daar bleek dat het materieel voor 73% (van de draaiuren) elektrisch kan worden ingezet. De besparing in de Van Renesseweg is 93% CO2 (er is 170.700 ton CO2 bespaard). In de pilot Generaal Pattonlaan, die in uitvoering zal starten na de bouwvak van 2024, wordt onderzocht hoe 100% emissieloos gewerkt kan worden. In de pilot wordt ook geconcretiseerd welke duurzaamheidskansen in de materialisatie en uitvoering van het project bestaan. Het doel is om MKI

Vlokhovenseweg

Gemeente Eindhoven | 18

(Milieukostenindicator), CO2-impact en prijs inzichtelijk te krijgen van alle kansen, zodat gemeente Eindhoven in ontwerp, inkoop en uitvoering keuzes kan om de milieu impact o.b.v. MKI te minimaliseren. Gemeente Eindhoven heeft met de markt afgestemd hoe de emissie van vervoer verder gereduceerd wordt naar nul. Met de Routekaart Schoon- en Emissieloos Bouwen (zie bijlage 7) wordt stapsgewijs meer emissieloos materieel vereist in de contracten. Om de uitstoot inzichtelijk te maken, wordt in 2024 een model ontwikkeld waarbij de emissies van het bouwmaterieel in projecten wordt doorgerekend. De doelstellingen worden opgenomen in de begroting.

Circulaire asfaltdeklagen Bij de inkoop van projecten met asfalt stimuleert de gemeente Eindhoven om -naast het aanbieden van traditioneel asfalt- een circulair asfaltmengsel aan te bieden door ‘circulair asfalt’ als een gunningscriterium op te nemen bij aanbestedingen. Ook hier wordt dan een fictieve korting gehanteerd. In afwijking op de Standaard RAW bepalingen laat de gemeente Eindhoven een verhoogd PR (Partial Recycling) gehalte toe in de asfaltdeklagen waardoor meer circulair toeslag materiaal kan worden verwerkt. In de tussen- en onderlagen wordt ook een verhoogd aandeel circulair toeslagmateriaal toegestaan. Dit is in nauw overleg met enkele leveranciers van asfalt onderzocht en besproken. De doelstelling hiervan is het hergebruik van asfalt nog meer te stimuleren zodat er steeds minder bouwstoffen hoeven te worden toegevoegd en dat asfalt daarmee uiteindelijk een circulair product wordt.

Materiaal ontwikkelingen Op verschillende vlakken zijn materiaal ontwikkelingen gaande om het gebruik van fossiele brand- en grondstoffen te verminderen. Denk daarbij aan bitumen in asfalt op basis van hars en lignine. Of cementvervangers op basis van hergebruikte polymeren (plastic).

Daarnaast is Rijkswaterstaat - samen met lokale overheden en aannemers – een ontwikkeling aangegaan om asfalt in situ te recyclen. Deze zogenaamde asfaltrecycling train zou er voor kunnen zorgen dat er veel minder nieuwe grondstoffen nodig zijn voor de productie van asfalt.

Toepassen handreiking circulair in onderhoudsprojecten In onderhoudsprojecten wordt sinds 2021 de handreiking circulair toegepast (zie bijlage 8), waarin aangegeven is op welke manier het project (zo) circulair (mogelijk) kan worden uitgevoerd, bijvoorbeeld door zoveel mogelijk hergebruik van materialen, zo min mogelijk gebruik van grondstoffen, zoveel mogelijk vergroenen etc.

5

Gemeente Eindhoven | 19

5 Financiën Algemeen

Gewijzigde verslaglegging BBV (Besluit begroting en verantwoording:

Om aan voorgaande uitdagingen (trends en ontwikkelingen) en het gewenste kwaliteitsniveau te kunnen voldoen wordt het beschikbare budget ingezet voor onderhoud en vervanging van wegen. Het totaalbeeld inzet groot onderhoud en kapitaallasten is als volgt: 2025

2026

350.000

2027

2028

2029 - 2032 2033 - 2036

Kapitaallasten*

€

690.000 1.030.000 1.370.000 2.730.000

4.090.000

Kosten groot onderhoud (regulier)

€ 2.375.000 2.375.000 2.375.000 2.375.000 2.375.000

2.375.000

Indexatie reguliere middelen groot onderhoud

€

579.000

579.000

579.000

Inlopne achterstanden (o.a. € 2.554.000 2.214.000 1.874.000 1.534.000 door extra inzet voetpaden, meer kleinschalig onderhoud en onderhoud ‘t Ven)

0

0

€ 5.858.000 5.858.000 5.858.000 5.858.000 5.684.000

7.044.000

Beschikbaar budget onderhoud / € 5.858.000 5.858.000 5.858.000 5.858.000 5.858.000 kapitaallasten

5.858.000

Overschot / Tekort per jaar*

-1.186.000

Totaal inzet middelen

€

579.000

0

579.000

579.000

0

0

0

174.000

* Overzicht op basis van het laatste jaar van de betreffende periode Hieronder is kort toegelicht welke kosten we de komende jaren gaan maken en hoe deze de komende periode gedekt gaan worden.

In het wijzigingsbesluit BBV van 5 maart 2016 is opgenomen dat investeringen in de openbare ruimte, met maatschappelijk nut, geactiveerd moeten worden. Daarvoor konden investeringen rechtstreeks vanuit de exploitatiebudgetten worden gedaan. Dit wijzigingsbesluit heeft tot gevolg dat in de eerste jaren na 2016 er een voordeel in de exploitatie ontstaat. De kapitaallasten worden namelijk over meerdere jaren berekend, gelijk aan de afschrijvingstermijn. Wel wordt dit voordeel jaarlijks lager door de cumulerende kapitaallasten. Het voordeel is de afgelopen jaren teruggevloeid naar het gemeentelijk resultaat.

Gemeente Eindhoven | 20

Kosten en dekking

Investeringen

Om de wegen op het aangegeven kwaliteitsniveau (C met maximaal 9,6% D) te kunnen onderhouden is jaarlijks structureel budget nodig. Hiervoor wordt onderscheid gemaakt in twee soorten kosten: het jaarlijks doen van investeringen (het vervangen van wegen) en jaarlijkse groot onderhoudskosten. De investeringen resulteren in kapitaallasten die, na vaststelling van de begrotingswijziging, structureel gedekt zijn binnen de begroting. De geplande groot onderhoudskosten 2025 – 2028 worden ook gedekt vanuit de daartoe beschikbare middelen in de exploitatie. Niet geplande, dus onvoorziene, groot onderhoudsprojecten worden vooralsnog gedekt uit de reserve groot onderhoud. Dit is bijvoorbeeld als we met groot onderhoud meeliften met nog niet bekende/geplande andere werkzaamheden vanuit water, verkeer etc.

In verband met de wegbeheersystematiek van het CROW kan het bedrag om te investeren jaarlijks fluctueren. In bijlage 4 zijn de verwachte investeringen (vervangingsprojecten) voor de periode 2025-2028 opgenomen. Deze vervangingsinvesteringen zijn bepaald op basis van de uitkomsten van de technische weginspectie van 2023.

Beschikbaar voor onderhoud en vervanging de komende 4 jaren: 2025

Beschikbaar budget onderhoud / kapitaallasten

2026

2027

2028

€ 5.858.000 5.858.000 5.858.000 5.858.000

Als gevolg van prijsstijgingen is het structureel benodigde budget hoger dan in de afgelopen periode. Gebruikmakend van het index-cijfer van het Bouwkostendata-model bedraagt de indexering in de periode 2021-2025 24,4%. De benodigde budgetten voor investeringen zijn hiermee opgehoogd. Deze ophoging is noodzakelijk om aan het vastgestelde kwaliteitsniveau te voldoen, aangezien de kosten voor vervanging zijn gestegen. Als we het budget voor vervanging niet ophogen, zijn de budgetten niet toereikend om de benodigde vervangingen uit te voeren. Hieronder een totaaloverzicht aan te verwachte investeringen (vervangingen) de komende jaren: Periode

Investeringsbedrag

2025

€ 10.200.000

2026

€ 10.200.000

2027

€ 10.200.000

2028

€ 10.200.000

2025 - 2028

Totaal periode

€ 40.800.000

2029 - 2032

€ 40.800.000

2033 - 2036

€ 40.800.000

2037 - 2040

€ 40.800.000

2029 - 2040

€ 122.400.000

Totaal 2025 - 2040

€ 163.200.000

Gemeente Eindhoven | 21

Het is de verwachting dat dit jaarlijks investeringsvolume van € 10,2 miljoen ook in de jaren daarna noodzakelijk is om het vereiste kwaliteitsniveau in stand te houden. Dit betreft een theoretische benadering. In de praktijk wordt de hoogte van investeringen bepaald door de werkelijke noodzaak die voortkomt uit de technische weginspecties en de toekomstige prijsontwikkelingen. De hierboven vermelde investeringen resulteren in kapitaallasten die gedekt worden uit de in de begroting (Taakveld 2.1) opgenomen structurele middelen: Kapitaallasten

€

2025

2026

2027

2028

350.000

690.000 1.030.000 1.370.000

Groot onderhoud De theoretische jaarlijks gemiddelde beheerkosten voor het scenario C met 9,6% D, zijn opgesplitst in een deel onderhoudskosten en een deel vervanging. Het gedeelte vervanging is hierboven opgenomen. De jaarlijkse gemiddelde (theoretische) groot-onderhoudskosten bedroegen in de vorige periode € 2,4 miljoen per jaar. Ook hier hebben we te maken gehad met een prijsstijging van 24,4%. Daarnaast constateren we dat we met de huidige middelen de achterstanden onvoldoende inlopen. Daarom is het nodig om het exploitatie­voordeel, dat ontstaat door het wijzigingsbesluit van de BBV, in te zetten voor groot onderhoud. Met dit budget zetten we o.a. de impuls op voetpaden voort, voeren we extra plaatselijke reparaties uit en pakken we diverse straten in ’t Ven aan. In onderstaande tabel staan de bedragen die de komende jaren ingezet worden voor groot onderhoud.

2025

Kosten groot onderhoud (regulier)

2026

2027

2028

€ 2.375.000 2.375.000 2.375.000 2.375.000

Indexatie reguliere € middelen groot onderhoud

579.000

579.000

579.000

579.000

Inlopne achterstanden € 2.554.000 2.214.000 1.874.000 1.534.000 (o.a. door extra inzet voetpaden, meer kleinschalig onderhoud en onderhoud ‘t Ven) Totaal inzet middelen groot onderhoud

€ 5.508.000 5.168.000 4.828.000 4.488.000

In bijlage 4 zijn de groot onderhoudsprojecten opgenomen. Dekking van dit groot onderhoud geschiedt vanuit de structurele exploitatiemiddelen die beschikbaar zijn in de begroting. Deze middelen zijn vooralsnog toereikend om de geplande groot onderhoudsprojecten te kunnen dekken. In de praktijk kunnen de bedragen aan groot onderhoud voor wegen jaarlijks fluctueren, omdat de wegen aangepakt worden op basis van technische noodzaak en niet op basis van theoretische berekeningen. Als er in een jaar een keer aanvullend werk moet worden verricht, dan worden deze aanvullende werkzaamheden gedekt vanuit de reserve groot onderhoud. Deze reserve bedraagt op dit moment € 3,9 miljoen. Verwacht wordt dat dit bedrag de komende jaren volstaat om o.a. fluctuaties in het werk op te kunnen vangen. Een deel van deze reserve is ook bestemd voor groot onderhoud aan bruggen en viaducten.

Gemeente Eindhoven | 22

Doorkijk na 2025-2028: Door de geleidelijke invoering van vervanging van de huidige wegen, als gevolg van het wijzigingsbesluit van de BBV, worden de structurele kapitaallasten elk jaar hoger. Met de voortzetting van het huidige investeringsniveau ontstaat er een structureel tekort na 2032. Dit tekort zal jaarlijks met ruim € 350.000 toenemen. Er kan al eerder een tekort ontstaan op het gebied van onderhoud. Vanaf 2028 tot en met 2032 is er nog beperkte ruimte om de voorgestelde inzet voort te zetten. Deze ruimte wordt wel jaarlijks minder. Uit de inspecties rond die tijd moet blijken wat de gevolgen hiervan zijn. In het wegenbeheerplan 2021-2024 werd aangenomen dat het structureel tekort vanaf 2035 zou ontstaan. Door de gehanteerde index is dat gewijzigd naar 2033. Dit als gevolg van de verwerking van extra indexatie als gevolg van de forse prijsstijgingen in de afgelopen periode. Vooralsnog is het niet nodig om op dit moment de structurele begroting of de doelstellingen aan te passen, maar dit zal in de toekomst wel nodig zijn om het onderhouds- en investeringsniveau te borgen.

Achterstallig onderhoud In de hierboven opgenomen overzichten ‘kosten groot onderhoud’ en ‘investeringen’ is ook een gedeelte achterstallig onderhoud opgenomen. Als de reeds geplande en financieel gedekte projecten zijn uitgevoerd bedraagt het percentage achterstallig onderhoud 0,7%. Met de aangepaste werkwijze en de extra middelen gaan wij er van uit dat deze achterstand verder wordt weggewerkt. Er hoeven op dit moment dus geen extra middelen voor het wegwerken van achterstanden beschikbaar gesteld te worden.

6

Gemeente Eindhoven | 23

6 Aanpak Inspectie en onderhoud

Gebiedsgerichte aanpak

De wegen worden om de 2 à 3 jaar geïnspecteerd conform de landelijke gehanteerde en geaccepteerde methode van de CROW (publicatie 146 t/m 147). De resultaten (technische kwaliteit) worden vertaald naar een onderhoudsprogramma voor het komende jaar. De prioritering wordt als volgt bepaald: 1. Hoofdinfrastructuur gaat boven infrastructuur van lagere orde 2. Onderhoud aan asfalt gaat voor onderhoud aan klinkers 3. Integrale afweging (in tijd) met verkeerskundige en rioleringsprojecten 4. Bijdrage aan ‘overige’ doelstellingen 5. Wensen uit de buurt (bij gelijke prioriteit scoren wegen hoger waar we fysieke knelpunten in de buurt op kunnen lossen). In alle gevallen moet er sprake zijn van een onderhoudsnoodzaak.

Voor een gebiedsgerichte aanpak wordt aan de hand van de visuele resultaten van de weginspectie bekeken waar veel achterstallige wegvakken in een gebied liggen verspreid over aaneengesloten, verschillende straten, parkeervakken, trottoirs en erven/hofjes. Deze straten pakken we dan allemaal gelijktijdig aan. Het is mogelijk dat er binnen zo’n gebied straten liggen die aan het onderhoudsniveau voldoen, ondanks een (misschien) verouderde inrichting. Binnen de beschikbare budgetten kunnen we deze straten niet meenemen. We voeren dus alleen onderhoud uit in straten waar sprake is van een achterstand, waarbij we de werkzaamheden in een gebied gelijktijdig uitvoeren.

De resultaten van de inspectie bepalen voor een periode van maximaal 4 jaar de inzet van de onderhoudsmiddelen voor de wegverharding. Voor fietspaden uitgevoerd in tegels geldt dat deze 2x per jaar geïnspecteerd worden. Op basis van deze inspecties wordt de inzet van de middelen voor voet- en fietspaden ingevuld of wordt dit vanuit regulier onderhoud opgepakt. Om op een goede manier te bepalen wanneer een straat in aanmerking komt voor grootschalig onderhoud of juist kleinschalig herstel maken we gebruik van onderstaande beslisboom: 1. Er moet sprake zijn van een onderhoudsnoodzaak 2. De achterstalligheid beperkt zich alleen tot de rijbaan 3. De achterstalligheid beperkt zicht tot maximaal 30% van het oppervlak van de rijbaan 4. Er is geen onderhoudsnoodzaak vanuit andere disciplines (met name riolering)

In de aanleg en het onderhoud van wegen kunnen 4 stadia worden onderscheiden. 1. Aanleg van de wegconstructie. 2. Klein (curatief) onderhoud: hoofdzakelijk kleinschalige reparatiewerkzaamheden. Deze vinden plaats na meldingen via het CMS (curatief meldingen systeem). Dit kan zowel door eigen medewerkers als door inwoners gebeuren. Door middel van het klein (curatief) onderhoud worden onveilige situaties voorkomen; 3. Regulier onderhoud: Hierbij wordt het ingrijpmoment aan de hand van inspecties vooraf bepaald en ingepland. Het groot planmatig onderhoud wordt gebaseerd op de technische weginspecties. Aan de hand van onderhoudsstrategieën worden maatregelen bepaald. Deze worden integraal geprogrammeerd via het onderhoudsprogramma. Hier vindt afstemming plaats tussen de diverse programma’s zoals water, groen en verkeer en de gebiedswensen. Onder groot onderhoud valt bijvoorbeeld het volledig herstraten van een weg of het aanbrengen van een nieuwe deklaag; 4. Vervanging van de weg en eventuele herinrichting bij einde van de levensduur van de weg: Ondanks dat we met maatregelen de levens verlegen is de levensduur van de verharding eindig. Op dat moment is

Gemeente Eindhoven | 24

vervanging van de verharding en eventuele fundering noodzakelijk. Ook hiervoor vindt via het onderhoudsprogramma de integrale afstemming en programmering plaats. Het onderhoudsprogramma wordt jaarlijks opgesteld. Gemiddeld kan voor een weg de in figuur 1 weergegeven levenscyclus worden aangehouden. De levenscyclus van een weg is tussen de 40 en 70 jaren. Figuur 1: levenscyclus ‘gemiddelde’ weg

Bij de aanpak van wegen worden (conform het vastgestelde kwaliteitsniveau: kwaliteit C met maximaal 9,6% D) de volgende uitgangspunten gehanteerd: ƒ Onveilige situaties worden voorkomen ƒ Voor asfaltwegen, voetpaden, fietspaden en wegen in klinkers met een hoge verkeersfunctie geldt minimaal kwaliteitsniveau C. Er wordt tijdig ingegrepen, zodat kwaliteit D op dit type wegen voorkomen wordt ƒ In woonstraten met lage intensiteiten en lage snelheden en op parkeerterreinen kan D worden geaccepteerd, mits dit niet leidt tot ƒ onveilige situaties en er tov het totale areaal geen sprake is van een hoger percentage D dan 9,6%

Javalaan

Gemeente Eindhoven | 25

Kwaliteit D in praktijk Op basis van de technische inspecties wordt inzichtelijk op welke wegen er sprake is van kwaliteitsniveau D. Hierbij is tevens aangegeven of de betreffende wegen bestaan uit asfalt of klinkers. Voor de asfaltwegen geldt dat onderhoudsmaatregelen uitgevoerd moeten worden om kapitaalvernietiging te voorkomen. Ter plaatste wordt bepaald welke maatregelen uitgevoerd moeten worden (bv scheuren vullen, deklaagvervanging of reconstructie). Voor de wegen in elementenverharding geldt dat bekeken wordt welke functie de weg/het weggedeelte heeft, hoeveel verkeer er gebruik van maakt en welke snelheid er geldt. In overleg met de betreffende disciplines (bv verkeer) en op basis van de toestand van het wegdek wordt bepaald of de betreffende weg aangepakt moet worden en uit welke maatrelen de aanpak bestaat (bv plaatselijk herstraten, volledig herstraten of vervangen). Bovenstaande betreft altijd maatwerk. Vanzelfsprekend vindt binnen dit proces ook de afstemming met andere programma’s en (externe) ontwikkelingen plaats. Zie hiervoor de paragraaf ‘werkwijze opstellen integraal onderhoudsprogramma’.

Voorkomen gevaarlijke situaties Gedurende het hele jaar vinden reparaties plaats op basis meldingen en eigen waarnemingen. Deels zijn deze gepland (planmatig onderhoud). Doet zich onverwachts een onveilige situatie voor dan wordt deze curatief verholpen.