Bijlage 1 - Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan voor ASML op BIC
Tekst van het document
ASML op BIC NOORD Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan 29.04.2025
Dit document is tot stand gekomen door samenwerking van ASML en de Gemeente Eindhoven, met ondersteuning van Sweco Architects en NUDUS
Colofon:
NUDUS Vasteland 38A 3011 BM Rotterdam
Sweco Architects B.V. Bogert 18-20 5612 LZ Eindhoven
Alle informatie vermeldt in dit document heeft de status van een Voorlopig Stedenbouwkundig Plan. De tekeningen en Artist Impressies in dit boek geven een suggestie van het ontwerp, zonder dat het architectonisch en bouwkundig al is uitgewerkt. De verdere uitwerking kan invloed hebben de vermgeving en maatvoering zoals in dit document weergegeven. 2 | ASML op Campus | Nudus & Sweco Architects
Inhoud Inleiding 4 H1.
Proces, opbouw en begrippen VOSP,
6
H2. Brainport Industries Campus 10 H3. Kenmerken van het gebied; kwaliteiten, kaders en belemmeringen
17
H4. Verdieping op de opgave, de komst van ASML
25
H5. Stedenbouwkundige structuur BIC 39 H6. Stedenbouwkundige structuur BIC Noord
42
H7.
56
Stedenbouwkundige randvoorwaarden ASML Campus
H8. Beeldkwaliteit architectuur ASML Campus
70
H9. Beeldkwaliteit buitenruimte ASML Campus
86
H10. Een futureproof ontwikkeling voor ASML
95
H11. Voorbeelduitwerking ASML Campus 105
3 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
Inleiding ASML is een toonaangevend technologiebedrijf, gespecialiseerd in de ontwikkeling en productie van geavanceerde lithografiemachines. Opgericht in 1984 en gevestigd in Veldhoven heeft ASML een cruciale rol gespeeld in de evolutie van de chipindustrie. Het bedrijf heeft de afgelopen jaren significante groei gekend en is nu voornemens haar activiteiten uit te breiden op een nieuwe locatie in Eindhoven, namelijk BIC Noord. Deze ambitie is de aanleiding voor het opstellen van het voorliggend Voorlopig Ontwerp Ontwerp Stedenbouwkundig Plan (VOSP) van het noordelijk deel van de Brainport Industries Campus (BIC). Aanleiding Afgelopen jaren is de BIC uitgegroeid tot een belangrijke schakel in het netwerk van de campussen van de Brainport regio Eindhoven. Het eerste cluster, BIC cluster 1, is sinds de opening in 2019 hard gegroeid en inmiddels een bruisende werkplek voor maakbedrijven, die onderdeel uitmaken van het ecosysteem Brainport. Met de vaststelling van het bestemmingsplan voor BIC cluster 2 worden voortvarende stappen gezet om dit succes verder uit te bouwen. Het succes van de campus is de combinatie van een specialistische werk- en leeromgeving voor de maakindustrie in combinatie met een stimulerende werkomgeving die vorm heeft gekregen door een aantrekkelijke buitenruimte en slim ingerichte gezamenlijke activiteiten in het hart van de clusters.
De compacte opzet die nabijheid, ontmoeting en uitwisseling stimuleert is een sterk kenmerk van de campus. Het zijn successen waarop wordt voortgebouwd in de komende ontwikkelingen. ASML op BIC Parallel aan de komende ontwikkelingen van BIC cluster 2 dient zich een unieke kans voor de campus en de regio aan: ASML zoekt in haar toekomststrategie een forse uitbreidingsmogelijkheid. BIC Noord biedt de ruimte om door te groeien tot 20.000 werknemers (on site) en faciliteert daarmee de benodigde expansie voor
4 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
ASML. Deze ontwikkeling biedt ook de mogelijkheid
energie en duurzaamheid voor het plangebied.
om het ecosysteem van toeleveranciers rondom
Het legt de structuren en uitwerkingen voor de
ASML te versterken en te verdiepen door verbeterde
ASML Campus op BIC Noord vast, inclusief de
samenwerking en communicatie. Zo wordt de
mogelijkheiden voor een andere ontwikkeling BIC
integratie van de toeleverende maakindustrie in het
Mix.
ontwikkel- en productieproces van haar grootste regionale afnemer - een ontwikkeling die al jaren
BIC Mix
geleden is ingezet - ook ruimtelijk ondersteund.
BIC Mix is een reservering voor een ontwikkeling die kan aansluiten bij BIC cluster 1 en 2 in de vorm
Doorwerken op bestaande campus concept BIC
van BIC cluster 3, een ASML uitbreiding of een mix
De voorgestane ontwikkeling van ASML
van beide. De kern van BIC Mix is de flexibiliteit die
is zo omvangrijk dat daarvoor een andere
het nu biedt in de benutting van ruimte, waardoor
ontwikkelstrategie noodzakelijk is dan de
het aanpasbaar is in de toekomst aan de specifieke
ontwikkelingen in cluster 1 en 2 van de Brainport
behoeften van de hightech maakindustrie.
Industries Campus. Het voornemen om op afzienbare termijn de mogelijkheid te hebben om
ASML-Campus
20.000 arbeidsplaatsen (on site) te realiseren
ASML heeft nog geen definitieve beslissingen
vraagt om een uitwerking op de schaal van heel
genomen over welke productieactiviteiten,
BIC Noord en niet van een afzonderlijk cluster. BIC
wanneer en in welke omvang, zich hier zullen
Noord betreft het gebied tussen de Oirschotsedijk/
vestigen. De fasering van de expansie is eveneens
Groene Corridor (de scheidslijn tussen BIC Zuid en
nog niet vastgesteld en zal op een later tijdstip
BIC Noord), de snelwegen A2/N2 en A58 en het
worden bepaald. Wat nu wordt vastgelegd,
Beatrixkanaal.
zijn de stedenbouwkundige uitgangspunten
Inpassing van de voorgenomen ontwikkeling vraagt
en beeldkwaliteitseisen voor gebouwen en de
dat op een aantal onderdelen eerder gekozen
buitenruimte op de ASML-campus. Daarnaast
structuren moeten worden aangepast. Met de
worden in het hoofdstuk ‘futureproof’ de
komst van ASML zal BIC Noord grotendeels
duurzaamheidsambities van ASML uitvoerig
transformeren tot een locatie die door één enkel
beschreven, onderbouwd door bedrijfsambities en
bedrijf wordt gebruikt. ASMLwaardeert de
referenties. Deze stappen vormen de basis voor
ambitieuze, compacte en geclusterde opzet van BIC
verdere planologische procedures en ruimtelijke
en wil hier op verder bouwen.
uitwerking.
Dit brengt voordelen met zich mee voor de
Ecosysteem van BIC
industrie en het landschap, maar leidt ook tot
Dit VOSP legt niet alleen de structuur en de
extra uitdagingen. Een toegankelijke campus van
ontwikkelingsambities voor ASML vast, maar
dergelijke omvang vereist significante aanpassingen
benadrukt ook het gezamenlijke streven naar een
in de ontsluitingsstructuur, inclusief wijzigingen
duurzame samenwerking tussen ASML en het
aan de wegenstructuur in de nabije omgeving.
ecosysteem van Brainport. Hiermee bevestigt
Daarnaast is een zorgvuldige integratie van
ASML haar inzet voor duurzame groei in Eindhoven
veiligheidsmaatregelen noodzakelijk, gezien het
en versterkt het de capaciteiten van de Brainport
hoge beveiligingsniveau dat ASML vereist op haar
Regio, waardoor ook de concurrentiepositie van de
campus. Het voorliggend VOSP behandelt deze
regio duurzaam verbeterd wordt.
en andere uitgangspunten voor de bebouwing, mobiliteit, natuurontwikkeling, waterhuishouding,
5 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
H1 Proces, Opbouw & Begrippen Dit hoofdstuk biedt een introductie tot het document, beschrijft het proces, de leeswijzer en de belangrijkste begrippen van het VOSP
6 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
Toelichting proces totstandkoming VOSP Het VOSP is gebaseerd op verschillende
voor het ASML-terrein en 3.000 FTE voor BIC Mix.
inputdocumenten die de voorwaarden en ambities
BIC Mix is een reservering voor een ontwikkeling die
voor de locatie behandelen op uiteenlopende
kan aansluiten bij BIC cluster 1 en 2 in de vorm van
schaalniveaus, van de uitgebreide BIC Campus tot
BIC cluster 3, een ASML uitbreiding of een mix van
de gedetailleerde invulling van de ASML campus.
beide.
De informatie uit deze documenten is gefilterd tot een set uitgangspunten, waarop vervolgens
Het resultaat van dit ontwerpend onderzoek is
testontwerpen zijn gemaakt om te onderzoeken hoe
een voorbeelduitwerking van het ASML-terrein,
het programma en de vraag op deze locatie kunnen
die in het laatste hoofdstuk van dit VOSP wordt
landen.
gepresenteerd. Deze voorbeelduitwerking (opgenomen onder hoofdstuk 11) is louter illustratief
Het uitgangspunt van dit ontwerpproces was het
en is slechts één van de vele mogelijke ruimtelijke
creëren van ruimte voor 20.000 arbeidsplaatsen in
uitwerkingen van deze ontwikkeling.
BIC Noord, met een onderscheid tussen 17.000 FTE Alle informatie uit het proces van ‘ontwerpend onderzoek’ is eerst grondig geanalyseerd en
Input documennten
daarna geabstraheerd. Dit omdat het doel niet het opleveren van een concreet ontwerp was, maar het maken van een ruimtelijk kader voor BIC Noord en de ASML-Campus. Deze geanalyseerde en geabstraheerde informatie heeft als basis
Stad Eindhoven
gediend voor het opstellen van dit VOSP. Het nu
Onderdeel van Brainport Omsloten door HOV
gepresenteerde VOSP stelt aldus de kaders vast voor de uiteindelijke ontwikkeling.
VOSP
BIC
stelt de kaders vast
Kwaliteitsboek
voor de uiteindelijke
Brainport Industries Campus
ontwikkeling
Kwaliteitsboek
2 november 2015
BIC - Noord Onderzoek Antea RHDHV Kaders ontwikkeling ASML BIC Noord (gemeente Eindhoven)
trechteren
Scenario’s testen Ontwerpend onderzoek
Voorbeelduitwerking (Hst 11)
is louter illustratief en is
ASML Wensen voor de locatie
slechts één van de vele mogelijke ruimtelijke uitwerkingen van deze
Programma van Eisen
ontwikkeling
Voor de huisvesting van ASML te Veldhoven
Bouwmanagement Vastgoedadvies Planontwikkeling Bouwkostenadvies Huisvestingsmanagement
7 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
Leeswijzer VOSP Het voorliggend document start met een overzicht van de Brainport Industries Campus (BIC) en zijn positie binnen de stad Eindhoven. Er wordt uiteengezet wat de drijfveren achter BIC zijn en hoe deze de stad en regio de laatste jaren sterk beïnvloed heeft. Vervolgens wordt ingegaan op de specifieke kenmerken van het gebied BIC, inclusief de landschappelijke kwaliteiten, de kaders en belemmeringen. Er wordt toegelicht hoe deze factoren invloed hebben op de ontwikkeling en
Leeswijzer VOSP H2 - Drijfveren van BIC en impact op stad en regionen belemmeringen H3 - BIC,kaders, landschappelijke kwaliteiten en belemmeringen H4 - Noodzakelijke veranderingen in de regio en BIC door de komst van ASML-campus
hoe zij juist de identiteit van het gebied kunnen versterken. De ambities van ASML voor de bouw van een nieuwe grootschalige campus worden vervolgens toegelicht. Deze ontwikkeling brengt diverse uitdagingen met zich mee. Er wordt in gegaan op
H5 - Nieuwe noodzakelijke stedenbouwkundige structuur BIC totaal H6 - Nieuwe noodzakelijke stedenbouwkundige structuur BIC noord
hoe de noodzakelijke veranderingen invloed hebben op de regio en BIC. Door deze veranderingen is een nieuwe structuur voor BIC noodzakelijk. De nieuwe stedenbouwkundige structuur van BIC als geheel en
H7 - Stedenbouwkundige randvoorwaarden ASML Campus H8- H9 BKP architectuur en buitenruimte &
specifiek van BIC -Noord worden beschreven.
ASML-Campus
We richten ons vervolgens op de ASML campus
H10 - Futureproof ASML-Campus
en stellen stedenbouwkundige kaders voor, voor de toekomstige ontwikkeling. Deze kaders richten zich op de indeling en ordening van de ruimtes, de interactie tussen verschillende gebouwen en openbare ruimten, en hoe deze bijdragen aan een
H11 - Voorbeelduitwerking A5 8
coherente en functionele campus. Verder wordt het Beeldkwaliteit Plan (BKP) voor zowel architectuur als stedenbouw behandeld. Het doel hiervan is het waarborgen van een aantrekkelijke en functionele omgeving zowel binnen als buiten. Tot slot beschrijft het document de strategieën om de ontwikkeling van de ASML locatie
Nieuwe Dirk No
ordhoflaan
toekomstbestendig te maken, waarbij innovatie en
Campus gepresenteerd, waarin de theoretische overwegingen zijn vertaald naar praktische
GDC
We ls
ots
edij
k
che n
rd
Re in
eg rsw tte Spo
voorbeelduitwerking van de plannen voor de ASML
sch
laa
n
ds a
Aan het einde van dit document wordt een
Oir
A2
Lan
duurzaamheid centraal staan.
uitvoeringen. Deze uitwerking dient als illustratie en is slechts één van de vele mogelijke ruimtelijke uitwerkingen van deze ontwikkeling. .
8 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
o No
n
aa
ofl
h rd
k Dir
Begrippen in dit VOSP BIC •
Gebouwensemble Brainport Industries Campus, het gebied
•
Grootschalig bouwwerk binnen het bouwvlak
gelegen tussen het Beatrixkanaal, de A2 en A58 en de Anthony Fokkerweg
Verharding •
buitenruimte
BIC Noord •
oppervlakte bebouwing én verharding
Het gebied van BIC gelegen ten noorden van de Oirschotsedijk
Ingerichte buitenruimte •
Buitenruimte behorend bij een
ASML Campus
gebouwensemble in het uitgeefbaar
•
Een gebied onderdeel van BIC Noord,
gebied ingericht met kwalitatief landschap,
gelegen ten noorden van de herschikte Dirk
infrastructuur en verharding.
Noordhoflaan Voorbeelduitwerking BIC Mix •
BIC mix is een reservering voor een
•
Plan uitwerking welke dient als illustratie en is slechts één van de vele mogelijke ruimtelijke
ontwikkeling die kan aansluiten bij BIC cluster 1 en 2 in de vorm van BIC cluster 3, een ASML uitbreiding of een mix van beide. Uitgeefbaar gebied •
Het totale door ASML aangekochte gebied, dit aantal m2 bvo is nog indicatief zijn en wordt in nadere uitwerking in DOSP/TAM plan vastgesteld
Bouwvlak •
Gebied binnen het uitgeefbaar gebied waar bouwwerken zijn toegelaten. Cluster ( Oost )
Marge •
Zone tussen grens uitgeefbaar gebied en bouwvlak voor buffer naar NNB. Deze marge is ook bedoeld voor ruimte kabels en leidingen.
Marge (incl. kabels en leidingen)
Cluster •
Oostelijk of westelijk deel van het uitgeefbaar gebied ingerichte buitenruimte Gebouwensemble
Verbeelding begrippen
9 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
H2 Brainport Industries Campus Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de Brainport Industries Campus, inclusief de drijfveren, de visie en de strategische doelen van deze ontwikkeling.
10 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
BIC, onderdeel van Brainport Eindhoven Brainport Eindhoven herbergt diverse
Met een oppervlakte van bijna 200 hectare is BIC
innovatiecampussen en gespecialiseerde
een belangrijke schakel in de regio Eindhoven,
bedrijfslocaties die uitblinken in verschillende
die in 2011 werd uitgeroepen tot de slimste regio
onderdelen van de kenniswaardeketen binnen
ter wereld. Dit innovatieve ecosysteem, gelegen
het innovatieproces. Gezamenlijk vormen zij een
aan de A2/N2 en nabij Eindhoven Airport, vormt
netwerk dat alle fasen van de technologische
het epicentrum van de hightech maakindustrie.
waardeketen dekt, van fundamentele ideeën en
Het is een plaats waar technologie, onderwijs,
uitvindingen tot aan de commerciële toepassing
ontwikkeling, productie, ontmoeting en leren
ervan.
samenkomen, ondersteund door state-of-the-art faciliteiten.
De Brainport Industries Campus (BIC) speelt een cruciale rol binnen dit netwerk. De Technische
De komst van ASML op BIC zal deze ontwikkeling
Universiteit Eindhoven (TUE) concentreert zich op
verder bevorderen. ASML, bekend als de “motor
het genereren van ideeën, de High Tech Campus
van de Brainport”, levert een significante bijdrage
(HTC) op onderzoek, Strijp S en T op het ontwerpen
aan de hightech maakindustrie en is een bepalend
en creëren, en de BIC focust zich op de productie.
onderdeel van Brainport Eindhoven.
Invent
Science park Ekkersrijt Philips Medical Campus
Sell
Develop
Produce
Design
Test
Automotive Campus BIC
HOV
Eindhoven Airport TU/e
Strijp-T Flight Forum
Strijp-S
Eindhoven centraal
High Tech Campus ASML
BRAINPORT CAMPUS BRAINPORT PARTNER CREATIVE INDUSTRY
11 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
Topografische context BIC De BIC Campus bevindt zich in het noordwesten
veiligheids- en radarzones invloed hebben op de
van Eindhoven en is omgeven door essentiële
gebruiksmogelijkheden en bebouwing van de
infrastructuur. Aan de noordzijde van de campus ligt
BIC-locatie, inclusief de ASML Campus.
de A58 en aan de oostzijde de A2. Beide snelwegen zijn verbonden door het knooppunt Batadorp. Het
In het zuidelijke deel van de Brainport Industries
GDC-bedrijventerrein, dat bereikbaar is via de Dirk
Campus (BIC) bevindt zich het reeds voltooide
Noordhoflaan die door de BIC-locatie loopt, ligt ten
BIC cluster 1. De bouw van BIC cluster 2 is hier
oosten van het gebied.
ook gepland. Verder zijn er twee belangrijke fietsverbindingen aanwezig die de bereikbaarheid
De westelijke rand van de campus grenst aan het
en duurzaamheid van de campus versterken. De
Beatrixkanaal, dat wordt overspannen door drie
eerste fietsverbinding is de noord-zuidverbinding,
autobruggen, twee afzonderlijke fietsbruggen en
bekend als de ‘slowlane’, die parallel loopt aan
een faunabrug. Aan de overzijde van het kanaal
het Beatrixkanaal. De tweede verbinding is de
bevindt zich de gemeente Oirschot. Ten zuidwesten
Groene Corridor, die centraal door het gebied
van de campus ligt de Eindhoven Airport met haar
A58
Gemeente Best A2/A50 Knooppunt Batadorp
Beatrixkanaal
BIC noord
GDC
BIC Campus Gemeente Oirschot
Gemeente Eindhoven
Dirk Noordhoflaan
De Schakel
Spottersweg
Oirschotsedijk/ Groene Corridor
BIC II A2/N2
Eindhoven Airport
BIC I
Anthony Fokkerweg Slowlane
Kaart BIC Campus 12 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
Drijfveren BIC De hightech toelever- en maakindustrie in
4.
Binden van ‘human capital’: binden-
Nederland, en specifiek in de Brainport-regio,
boeien-behouden en leven lang leren.
heeft alleen een duurzame toekomst als ze zich
Naast een aangenaam werkklimaat, goede
weet te handhaven in de top van het mondiale
arbeidsvoorwaarden en toekomstperspectief
concurrentieveld. Om deze positie te behouden
is de zichtbaarheid en toegankelijkheid van de
en de Brainport-regio Eindhoven uit te bouwen
campus een belangrijke kernwaarde.
tot een internationale hub voor productie, zijn er zes cruciale opgaven te benoemen. De ruimtelijke
5.
Stimuleren van start-ups, innovaties
uitwerking van de Brainport Industries Campus
(innovatieagenda) en een nieuwe OEM. Naast de
(stedenbouw, landschap en architectuur) moet
beschreven toeleveranciers bestaat de primaire
deze toekomststrategie van het bedrijfsleven en de
doelgroep uit gerelateerde kennisinstellingen
overheden faciliteren en stimuleren.
en onderzoekscentra. De verwevenheid van onderwijs en ondernemen levert voor beide
De ontwikkeling van de Brainport Industries
doelgroepen een meerwaarde op en daarmee
Campus is gebaseerd op zes cruciale opgaven. Het
bevordert het het innovatieve vermogen van de
naleven van deze visie vereist sturing op zowel korte
toelever- en maakbedrijven binnen de high tech
als lange termijn.
sector.
1.
Vergroot de efficiency van samenwerking
6.
Versterken van het vestigingsklimaat voor
tussen bedrijven onderling en binnen
wonen en werken binnen Brainport. Het
productieprocessen. Door het clusteren en
ontwikkelen van het Brainport Park tot
delen van activiteiten wordt de efficiency van de
publieksbestemming levert synergie tussen
supply chain vergroot en de kosten verlaagd.
bedrijven en publiek. De combinatie tussen bedrijf en park biedt breder draagvlak voor voorzieningen
2.
3.
Vergroot de flexibiliteit van het ecosysteem.
en geeft de industrie de gelegenheid zich
Het bieden van fysieke, functionele en
te presenteren aan een breed publiek. Deze
financiele flexibiliteit voor (startende) bedrijven
wisselwerking moet leiden tot een stimulerend
in huisvesting.
werklandschap.
Maak een internationale showcase voor de maak-en toeleverindustrie. Door het inrichten van een eigen campus, specifiek in uitstraling
De Drijfveren van BIC
voor deze sector wordt duidelijk dat hier de kern
van de high tech toeleverindustrie zit en krijgt de sector een eigen adres.
Afbeeldingen uit Kwaliteitsboek BIC - DONA Stedenbouw - LAP Landscape & urban design BIC BICIIII
Ontwerpend OntwerpendOnderzoek Onderzoek
Dona DonaStedenbouw Stedenbouw
LAP LAPLandscape Landscape&&Urban UrbanDesign Design
33
13 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
Masterplankaart BIC 2017 In 2015 heeft DONA Stedenbouw, in samenwerking met LAP Landscape en Urban Design en de gemeente Eindhoven, het Brainport Industries Campus Kwaliteitsboek opgesteld. Dat document beschrijft de stedenbouwkundige visie voor de gehele BIC Campus en biedt tevens gedetailleerde informatie over het gebied rondom BIC cluster 1. Deze visie, de onderstaande masterplankaart én de beleidskaders van de gemeente Eindhoven vormen naast specifieke kaders van ASML, de basis voor de ontwikkeling van dit VOSP.
Brainport Industries Campus
BIC Noord
BIC 2
BIC 1
Actualisatie van de Masterplankaart, 2017 - DONA Stedenbouw - LAP Landscape & urban design
14 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
Technologische groei en regionale ontwikkeling op BIC ASML is een toonaangevend technologiebedrijf,
Als drijvende kracht achter Brainport heeft ASML een
gespecialiseerd in de ontwikkeling en productie
belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van BIC. De
van geavanceerde lithografiemachines. Opgericht
drijfveren voor BIC en de ambities van ASML kennen
in 1984 en gevestigd in Veldhoven heeft ASML
een grote overlap, wat de vestiging van ASML op BIC
een cruciale rol gespeeld in de evolutie van de
niet alleen logisch maar ook strategisch voordelig
chipindustrie. Het bedrijf heeft de afgelopen
maakt. Deze positionering van ASML op BIC stimuleert
jaren significante groei gekend en telt momenteel
de ontwikkeling van zowel ASML als het ecosysteem
ongeveer 43.000 werknemers, verspreid over 60
van BIC, waarvan beide entiteiten gezamenlijk kunnen
locaties wereldwijd, waarvan meer dan de helft in
profiteren en groeien. Dit zorgt voor een wederzijds
Nederland is gevestigd.
voordelige relatie die de innovatie en economische kracht binnen de brainport regio versterkt.
ASML is voornemens een deel van haar activiteiten onder te brengen op een nieuwe locatie in
De daadwerkelijke vestiging van ASML op BIC zal
Eindhoven, namelijk BIC Noord. De verhuizing van
echter enkele aanpassingen in het BIC-concept
ASML naar BIC Noord impliceert een strategische
vereisen. Hier gaat het immers niet om een verzameling
spreiding van bedrijfsactiviteiten tussen haar
van verschillende bedrijven, maar om één enkel bedrijf
huidige locatie De Run in Veldhoven en een nieuw te
dat een wereldleider is op het gebied van de productie
ontwikkelen campus op BIC Noord. Hemelsbreed
en ontwikkeling van chipmachines. De komst van
zo’n 10 kilometer van elkaar gelegen. Deze
ASML brengt een groot aantal medewerkers naar
geplande groei en spreiding van activiteiten sluiten
deze locatie, wat aanzienlijke impact heeft op het
aan bij de langjarige regionale strategie voor een
stedelijke systeem. Daarnaast vereist het borgen van
toekomstbestendige economische groei, zoals ook
de beveiligde bedrijfsprocessen en de continue zorg
benadrukt in de Strategische Agenda Brainport.
voor de veiligheid van de medewerkers bijzondere aandacht.
Kruisbestuiving op BIC ASML is al aanwezig op BIC - cluster 1, en voorstelbaar is dat ASML ook een onderdeel wordt van het nieuw te bouwen BIC - cluster 2. Wanneer BIC - Mix wordt gerealiseerd, kan hier verder op deze
ASML - campus
samenwerking worden voortgebouwd. De ASML campus draagt verder bij aan de identiteit van BIC.
BIC - MIX
BIC - cluster 2
BIC - cluster 1
Kruisbestuiving op BIC
Ontmoeten op de ASML campus 15 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
16 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
H3 Kenmerken van het BIC gebied: kwaliteiten, kaders en belemmeringen Dit hoofdstuk behandelt de specifieke kenmerken van het BIC gebied, stedenbouwkundige kaders en belemmeringen. Het richt zich tevens op het identificeren van bestaande waardevolle elementen die bijdragen aan de identiteit en functionaliteit van het gebied, en hoe deze geïntegreerd kunnen worden in de nieuwe ontwikkelingen.
17 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
Groen Het historische landschap in en rondom BIC Noord wordt gekenmerkt door drie verschillende landschapstypes:
1
1. Bos (Midden-Brabantse dekzandrug) 2. Open akkerlandschap (Dekzandvlakte met akkerbouw) 3. Kleinschalig cultuurlandschap (Dekzandrug) Deze variatie zorgt voor een afwisseling tussen open landbouwgebieden en dichtbeboste zones.
2
De bosgebieden omkaderen belangrijke zichtlijnen van en naar de omgeving, wat bijdraagt aan de herkenbaarheid van het gebied en de oriëntatie van bezoekers. Een groot deel van het groen in dit gebied maakt
1
3
onderdeel uit van het Natuur Netwerk Brabant (NNB), een netwerk waarbinnen flora en fauna zich kunnen ontwikkelen. De geplande transformatie van het beekje de Ekkersrijt, die deels al in gang is gezet en nu verder ontwikkeld wordt, zal de Ecologische Verbindingszone (EVZ), 2 die deel uitmaakt van het
NNB, versterken en zich uitstrekken van zuid naar
2
Legenda
3
noord over het BIC gebied.
Midden-Brabantse dekzandrug (1)
Deze structuren van het NNB en de EVZ zijn bepalend
Heide voelbaar voor zowel de nog ruimtelijke indeling als het visuele beeld
Dekzandrug (3)
van het gebied en blijven grotendeels ononderbroken.
Legenda
Legenda
Gesloten landschap
Road
Open landschap
Fietspad
Beatrix kanaal (onderdeel NNB)
Water
3
Beatrix kanaal Ekkersrijt
Dekzandvlakte met beekdal (2)
dvlakte met beekdal (2)
eideontginningslandschap
Main entran
Waterberging
Sub entranc
3
Reservering waterberging
Kleinschalig agrarisch landschap Mocht er sprake zijn van aantasting van deze zones, NNB gebied
dan moet de noodzaak hiervoor grondig worden Jonge heideontginningslandschap en is compensatie vereist. andrugonderbouwd (1)
Bus stop - F
Security fen
De cultuurhistorische waardenkaart Security fen (3) van EindhovenDekzandrug wordt meegenomen Kadasters Employee landschap in de ruimtelijkeKleinschalig ontwikkelingagrarisch in de Dirk Noordhoflaan Visitors volgende fase van het DOSP. Deze Nieuwe Dirk Noordhoflaan kaart bestaat uit twee delen: de Entrance bu Huidige Gesloten landschap waardekaart voor het historische Eckersrijt ou Huidige Open landschap cultuurlandschap en de waardekaart Logistic - tr Cluster voor historische stedenbouw en Kleinschalig agrarisch landschap Logistic - ca gebouwd erfgoed. Zichtlijn
Dekzandrug (3)
Loading are
Landschappelijke verbinding Zichtlijn Campuspad Touchpoint (exacte locatie n.t.b.) Optionele posities Touchpoint Fietspad Fietsparkeren Auto’s Parkeren Logistiek Bestaande route HOV HOV stop indicatieve locatie
PR 10^5 contour -
Geen objecten mogen geprojecteerd worden waar mensen verblijven
083
PR 10^6 contour
1 Midden Brabantse dekzandrug
-
2 Dekzandvlakte met beekdal
Objecten mogelijk waar mensen verblijven, richtwaarde = 100 personen
3 Dekzandrug
per hectare. Geen functies voor groepen beperkt zelfredzame mensen, grote publiekstrekkers en evenementen.
18 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
Industrieel & Bedrijfsruimte Bedrijfsruimte
085
Overzicht NNB gebieden op de Brainport Industrie Campus (BIC)
19 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
Water Het beekje de Ekkersrijt, dat door BIC Noord stroomt, ontspringt in het zuiden en gaat via een sifon het Beatrixkanaal door en verlaat het plangebied in het noorden via duikers onder de A2/ N2. Aan de oostzijde van het beekje is begonnen met de transformatie naar een Ecologische Verbindingszone (EVZ) om de natuurlijke habitat in
Beatrixkanaal Bestaande regionale waterberging
het gebied te versterken. Ruimtelijk gezien omvat
Ekkersrijt
deze versterking een ca. 30 meter brede strook aan beide zijde die over de gehele lengte van de
Bestaande poel
Ekkersrijt wordt verdiept. Bovendien zijn er drie poelen aangelegd die deel uitmaken van de EVZ. Daarnaast dient het gebied, zoals vastgelegd in de Provinciale verordening, ook als regionale waterberging en zijn er reserveringsgebieden voor waterberging vastgesteld. Voor de BIC clusters 1 en 2 zijn specifieke waterbergingsgebieden aangewezen. Deze gebieden zijn onderling verbonden via een sloot, waardoor het opgevangen water uiteindelijk weer in de Ekkersrijt kan worden afgevoerd.
Sloot Waterberging BIC cluster 2 (nog niet aanwezig) Legenda
Legenda
Waterberging BIC cluster 1 Gesloten landschap
Road
Open landschap
Fietspad
Beatrix kanaal (onderdeel NNB)
Water
Legenda Beatrix kanaal
Bus stop - F
Ekkersrijt
Main entran
Waterberging
Sub entranc
Reservering waterberging
Security fen
NNB gebied
Security fen
Kadasters
Employee
Dirk Noordhoflaan
Visitors
Nieuwe Dirk Noordhoflaan
Entrance bu
Huidige Gesloten landschap
Eckersrijt ou
Huidige Open landschap
Logistic - tr
Cluster
Logistic - ca
Zichtlijn
Loading are
Landschappelijke verbinding Zichtlijn Campuspad Touchpoint (exacte locatie n.t.b.) Optionele posities Touchpoint Fietspad Fietsparkeren Auto’s Parkeren Logistiek Bestaande route HOV HOV stop indicatieve locatie
PR 10^5 contour -
Geen objecten mogen geprojecteerd worden waar mensen verblijven
PR 10^6 contour -
Objecten mogelijk waar mensen verblijven, richtwaarde = 100 personen per hectare. Geen functies voor groepen beperkt zelfredzame mensen, grote publiekstrekkers en evenementen.
Industrieel & Bedrijfsruimte Bedrijfsruimte BIC-mix 20 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
Zoekgebied entreezone Zoekgebied techniek en logistieke entree
Legenda
Luchtfoto van het gebied BIC
21 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
Zichtlijn Campuspad
Infrastructuur
Touchpoint (exacte locatie n.t.b.) Optionele posities Touchpoint Fietspad
A5 8
Fietsparkeren
BIC Noord is toegankelijk via de Dirk Noordhoflaan, Auto’s
een oost-westelijke route die aansluit op de
0
Parkeren
Spottersweg en uiteindelijk leidt naar de A58. De
100
200
100
200 (m)
500 (m)
50 A2 / A
Logistiek
1 (km)
ontsluiting van het nabij gelegen bedrijventerrein Bestaande route HOV
GDC verloopt ook via de Dirk Noordhoflaan, en
0
50
HOV stop indicatieve locatie
dit terrein zal toegankelijk blijven gedurende de ontwikkeling van de ASML campus. PR 10^5 contour -
Dir
kN oo
Geen objecten mogen geprojecteerd worden waar mensen verblijven
rdh
De Oirschotsedijk is getransformeerd tot een PR 10^6 contour
ofl
aa
n
fietsstraat, Groene Corridor genaamd, de= 100 personen - de Objecten mogelijk waar mensen verblijven, terwijl richtwaarde Landsard zal als busbaan. perdienen hectare. Geen functies voor groepen beperkt zelfredzame mensen, grote publiekstrekkers en evenementen.
De snelwegen A58 en A2 zijn omgeven door een
Oir
sch
Industrieel(voor & Bedrijfsruimte vrijwaringszone de mogelijke uitbreiding van
GDC
ots
edij
k
Legenda
Optionele route HOV
Legenda
g we ters
Legenda
t Spo
Zoekgebied techniek en logistieke entree
Restaurant Legenda
We ls
che n
laa
n
Legenda
ds a
Re in
Zoekgebied entreezone
Lan
diagram.BIC-mix
rd
Bedrijfsruimte het snelwegennetwerk) zoals aangegeven in het
A2 / N2
Restaurant Cafe
Beatrix kanaal (onderdeel NNB)
Cafe Road Sport Fietspad Entertainment gebied Water
Beatrix kanaal
Ervaringspad Bus stop - Future
Experience path
Ekkersrijt
Main entrance Wandelgebied
Gesloten landschap Vrijwaringszone snelweg Open landschap
(Veiligheids)zones Eindhoven Waterberging
Reservering waterberging NNB gebied Kadasters
Onder de aanvlieg- en opstijgroutes van Eindhoven Dirk Noordhoflaan
Walking area
Auto’s Forested area Parkeren P Water garden Fiets
Security fence OPT 1 Watertuin Security fence OPT 2 ASML exclusief Employee Visitors
PR contouren) ter borging van het functioneren van
Entrance building
Huidige Gesloten landschap
eg rw ke ok F y area Entertainment on th An
Sub entrance Bosrijk gebied
Airport bevinden zich veligheidszones (o.a. funnel en Nieuwe Dirk Noordhoflaan
Sport
luchthaven Eindhoven en ter bescherming van de Huidige Open landschap
Eckersrijt outline
Deze zones overlappen deels het BIC Campus Zichtlijn
Logistic - cart
aanwezigen. Cluster
Logistic - truck
gebied enLandschappelijke zijn onderverdeeld verbinding in contouren PR 10-5
Loading area
Nieuwe fiets ASML exclusive Collective bike parking Separate bike parking OV route - Existing OV route - Future Bus stop - Existing Bus stop - Future
en PR 10-6 die betrekking hebben op het aantal Zichtlijn mensen dat mag verblijven in deze zones. Campuspad
Touchpoint (exacte locatie n.t.b.) voor bebouwing Verder zijn er hoogtebeperkingen Optionele posities gerelateerd aan de ILS,Touchpoint vliegfunnel/IHCS waarmee Fietspad in de ontwikkeling van de ASML-Campus rekening Fietsparkeren moet worden gehouden Auto’s Parkeren
0
100
200
100
200 (m)
Logistiek Bestaande route HOV 0
HOV stop indicatieve locatie
Legenda PR 10^5 contour -
Geen objecten mogen geprojecteerd worden waar mensen verblijven
PR 10^6 contour -
Objecten mogelijk waar mensen verblijven, richtwaarde = 100 personen per hectare. Geen functies voor groepen beperkt zelfredzame mensen, grote publiekstrekkers en evenementen.
22 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
Industrieel & Bedrijfsruimte Bedrijfsruimte
50
500 (m)
1 (km)
Gecombineerde randvoorwaarden gebied BIC
Legenda
Gesloten landschap
Road
Open landschap
Fietspad
Beatrix kanaal (onderdeel NNB)
Water
Beatrix kanaal
Bus stop - Future
Ekkersrijt
Main entrance
Waterberging
Sub entrance
Reservering waterberging
Nieuwe fiets Collective bike parking
Visitors
Nieuwe Dirk Noordhoflaan
Dir
Separate bike parking
Entrance building
k NEckersrijt outline o ord- truck Logistic ho Logistic - cart fla
Huidige Gesloten landschap Huidige Open landschap Cluster
OV route - Existing OV route - Future Bus stop - Existing
an
Legenda Loading area
Zichtlijn Gesloten landschap
Bus stop - Future
Road
Campuspad Open landschap
Fietspad
Touchpoint (exacte locatieNNB) n.t.b.) Beatrix kanaal (onderdeel
Water
Optionele posities Touchpoint Beatrix kanaal
Bus stop - Future
Fietspad Ekkersrijt
Main entrance
Fietsparkeren Waterberging
Sub entrance
Auto’s Reservering waterberging
Security fence OPT 1
Parkeren NNB gebied
0
Security fence OPT 2
Logistiek Kadasters
Employee
Bestaande route HOV Dirk Noordhoflaan
Oir
sch
ots
Visitors
HOV stop indicatieve locatie Nieuwe Dirk Noordhoflaan
100
Auto’s
GDC
Parkeren
500 (m)
Huidige Gesloten landschap
jk 50
100
t Spo
-Landschappelijke Objecten mogelijk waar mensen verblijven, richtwaarde = 100 personen verbinding
Separate bike parking OV route - Existing OV route - Future
ReLogistic - truck in W el-scart Logistic che nl Loading area
1 (km)
Collective bike parking
200 (m)
Eckersrijt outline
-Cluster Geen objecten mogen geprojecteerd worden waar mensen verblijven
Fiets Nieuwe fiets
edi 0
200
P
Entrance building
PR 10^5 Open contour Huidige landschap PR 10^6 contour Zichtlijn
Fiets
Employee
Dirk Noordhoflaan
Landschappelijke verbinding
Parkeren
Security fence OPT 2
Kadasters
Zichtlijn
Auto’s P
Security fence OPT 1
NNB gebied
Legenda
50 A2 / A
Bus stop - Existing
s ar d
Legenda
aan
A2 / N2Bus stop - Future
Lan d
A5 8
grote publiekstrekkers en evenementen. Campuspad
Legenda Touchpoint (exacte locatie n.t.b.) Industrieel & Bedrijfsruimte Optionele posities Touchpoint Gesloten landschap Legenda Bedrijfsruimte Fietspad Legenda BIC-mix Open landschap Fietsparkeren Gesloten landschap Beatrix kanaal (onderdeel NNB) Zoekgebied entreezone Auto’s Open landschap Beatrix kanaal Zoekgebied techniek en logistieke entree Parkeren Beatrix kanaal (onderdeel NNB) Ekkersrijt Logistiek Beatrix kanaal HOV Waterberging Optionele Bestaanderoute route HOV Ekkersrijt Reservering waterberging HOV stop indicatieve locatie Waterberging NNB gebied Vrijwaringszone snelweg
g we ters
per hectare. Geen functies voor groepen beperkt zelfredzame mensen, Zichtlijn
Legenda
Legenda Road Fietspad Road Water Bus stop - Future Legenda Fietspad
Reservering Kadasters waterberging PR 10^5 contour NNB gebied Dirk Noordhoflaan - Geen objecten mogen geprojecteerd worden waar mensen verblijven Kadasters Nieuwe Dirk Noordhoflaan PR 10^6 contour Dirk Noordhoflaan Huidige Gesloten landschap - Objecten mogelijk waar mensen verblijven, richtwaarde = 100 personen Nieuwe Noordhoflaan Huidige Dirk Open landschap per hectare. Geen functies voor groepen beperkt zelfredzame mensen, Huidige Gesloten landschap Cluster grote publiekstrekkers en evenementen. Huidige Zichtlijn Open landschap Cluster Landschappelijke verbinding Industrieel & Bedrijfsruimte Zichtlijn Bedrijfsruimte Landschappelijke verbinding Campuspad
Water Main entrance Restaurant Bus - Future Sub stop entrance Cafe Main entrance Security fence OPT 1 Sport Sub entrance Security fence OPT 2 Security fence OPT 1 Entertainment gebied Employee Security Visitors fence OPT 2 Ervaringspad Employee Entrance building Wandelgebied Visitors Eckersrijt outline Bosrijk gebied Entrance Logistic -building truck Watertuin Eckersrijt Logistic - outline cart Logistic -area truck ASML exclusief Loading Logistic - cart Loading area
0
100
200 Legenda
500 (m)
g
e Restaurant 0
50
er kk
oCafeP yF on
100
200 (m)
th An
Sport
w
1 (km)
Auto’s Parkeren Auto’s Fiets
Parkeren Nieuwe fiets P Entertainment area Fiets Collective bike parking Experience path Nieuwe fiets Separate bike parking Walking areaCollective parking OV route -bike Existing parking OV route -bike Future Forested areaSeparate
OV Existing Busroute stop -- Existing Water garden OV Future Busroute stop -- Future ASML exclusive Bus stop - Existing 23 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects Bus stop - Future
24 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
H4 Verdieping van de opgave, de komst van ASML Dit hoofdstuk omschrijft de specifieke uitdagingen en de vereiste aanpassingen die de komst van ASML met zich meebrengt. Het zet uiteen hoe deze ontwikkeling het landschap en de infrastructuur zal beïnvloeden en welke strategische wijzigingen nodig zijn om de groei van ASML in harmonie met de omgeving te ondersteunen.
25 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
Ruimtelijke uitleg ASML op BIC Noord ASML streeft naar de realisatie van een campus op BIC voor maximaal 17.000 werknemers, bestaande uit productiegebouwen en logistieke faciliteiten die specifiek zijn ontworpen voor ASML-activiteiten. Daarnaast zijn er bedrijfskantoorgebouwen en
vermindering van het energie- en materiaalgebruik in gebouwen, conform de vastgestelde ambities. De kantoorgebouwen dienen minstens het BREEAMExcellent label te behalen, waarbij de WELL Platinum-standaarden als leidraad fungeren. Hoofdstuk 10 licht deze duurzaamheidsambities nader
parkeervoorzieningen gepland voor de ASML-
toe en ondersteunt ze met voorbeelden uit de huidige
medewerkers.
bouwinitiatieven van ASML.
Productie ASML De industriële faciliteiten van ASML vinden plaats in cleanrooms en binnen aanverwante activiteiten zoals logistiek bv. In de gelijkenis van de huidige bouw in Veldhoven worden deze faciliteiten met elkaar verbonden via een centrale gang, bekend binnen ASML als de ‘aorta’. Deze aorta ligt op maaiveldniveau en kent een variabele hoogte, wat essentieel is voor een ongehinderd transport van materialen en machines in een lucht- en trilling gecontroleerde omgeving. Ter voorkoming van trillinghinder mogen er geen wegen boven deze aorta geplaatst worden. Vanwege de beperkingen van het perceel en het veiligheids- en risicogebied onder de vliegroute is het
Veiligheid Uit de watertoets komt voort dat het gebied voor de veiligheid van het ASML productie proces opgehoogd moet worden. Een volgende belangrijke ruimtelijke beperkende factor is de aanwezigheid van de vliegtuigveiligheidszones. Het is niet mogelijk logistiek, productie- en kantoorgebouwen binnen de PR 10-6 locatie te plaatsen. Het enige programma wat hier geplaatst kan worden zijn parkeergarages. Infrastructuur Geconcludeerd is dat, om essentiële bedrijfsmatige
niet mogelijk om hier productie te situeren.
randvoorwaarden voor ASML te borgen, het
Kantoren ASML
De Dirk Noordhoflaan wordt verlegd om ten noorden
noodzakelijk is de verkeersinfrastructuur aan te passen. een specifiek gebied voor ASML te creëren. Daarnaast
De kantoren op de ASML-campus moeten strategisch geplaatst worden: zowel geclusterd bij elkaar als in de nabijheid van de cleanrooms.Vanuit de cleanrooms is een afgeschermde route naar de kantoren noodzakelijk. Deze kan gerealiseerd worden door middel van loopbruggen, indien de kantoren zich aan de overzijde van de Ekkersrijt bevinden. De kantoren zijn zoveel mogelijk horizontaal uitgelegd om een optimale uitwisseling te faciliteren. De cleanrooms, die onder strenge beveiliging staan, vereisen een beveiligingshekwerk rondom voor de bescherming van producten en medewerkers. De kantooromgeving is in beginsel open van structuur
is geconcludeerd dat de capaciteit van de Dirk Noordhoflaan aangepast moet worden om tegemoet te komen aan de behoeften van zowel het autoverkeer als het openbaar vervoer, zoals de introductie van nieuwe HOV-lijnen. Ten zuiden van deze laan blijft een gebied over dat nu als BIC-Mix wordt aangeduid. De toekomstige invulling van dit gebied is nog onzeker; het kan een volledig BIC-concept zijn, een uitbreiding van ASML, of een mix van beide. Op deze locatie wordt rekening gehouden met een maximale vestiging van 3000 werknemers.
maar moet, afhankelijk van de situatie, afsluitbaar kunnen zijn. Duurzaamheidsambitie ASML ASML heeft duurzaamheid als kernwaarde en is
9 Breeam 7 Security+shield well
toegewijd aan de klimaatdoelstellingen van het Parijs Akkoord van 2015. Als oprichter van het Semi-Conductor Climate Consortium (SEMI) bevordert ASML duurzaamheidsinitiatieven binnen
ASML onderschrijft de doelstellingen van PARIS PROOF en is een ‘founding member’ van SEMI
de halfgeleiderindustrie door richtlijnen en normen te ontwikkelen die de ecologische impact van productieprocessen terugdringen. Het doel voor deze campus ontwikkeling is om de CO2-uitstoot significant te verminderen door een drastische 26 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
ASML streeft naar een BREEAM excellent label voor al haar kantoorgebouwen
Conclusie: De komst van ASML brengt de volgende belangrijke aanpassingen en onderzoeken met zich mee, deze worden in de hier volgende pagina’s toegelicht. 1.
Dirk Noordhoflaan (DNH-laan) moet worden verlegd ten behoeve van faciliteren van de aorta
2.
Er ontstaat een ASML Campus aan de noord zijde en een BIC-Mix gebied aan de zuidzijde van de nieuwe DNH-laan. Dit BIC-Mix biedt ruimte voor 3.000 arbeidsplaatsen.
3.
Nieuwe HOV- en fiets verbinding(en) en/of tracés zijn noodzakelijk voor het goed verbinden van BIC-noord.
4.
Een grondige analyse en indien nodig aanpassing van het omliggende wegennet is cruciaal om een optimale integratie van het gebied met het bestaande netwerk te garanderen (4a). Ook zijn de effecten op ruimtebeslag en op water en natuur in kaart gebracht.(4b)
5.
De nieuwe Dirk Noordhoflaan heeft een verbreed profiel met optioneel ruimte voor een HOV.
6.
De ASML Campus moet deels met 1500mm worden opgehoogd om de veiligheid van de productieprocessen te garanderen. (landschapelijk uit te werken in DOSP)
7.
Er zijn beperkte bouw mogelijkheden in het gebied door de aanwezigheid van de PR 10-5 en PR 10-6 zone.
ASML Campus in voorlopige cijfers: • • •
Totale bruto perceeloppervlakte uitgeefbare grond : bebouwing max. 80% van uitgeefbare grond : floor space index (f.s.i.) van 1,5 : b.v.o. metrage :
357.000 m² 285.600 m² 428.400 m²
• •
ASML bedrijvigheid : reguliere bedrijfsomgeving : 214.200 m² productie/industrie: 214.200 m²
•
aantal werknemers 17.000
•
Duurzaamheidsnivea ambitie: (gebouwen)
BREEAM Excellent
•
Werkomgevingskwaliteit ambitie:
WELL BEING
Tabel parkeren
27 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
1. Verleggen Dirk Noordhoflaan Het is gebleken dat het beoogde ASML-programma voor 17.000 werknemers on site niet inpasbaar is binnen de huidige structuur van het gebied, aangezien de productie aan de westzijde van Eckersrijt gepositioneerd wordt en de cruciale aorta niet door een openbare weg doorsneden kan worden. Bovendien is vastgesteld dat het huidige profiel van de Dirk Noordhoflaan ongeschikt is voor de mogelijke aanleg van de nieuwe Brainportlijn, die
Aangewezen gebied voor ontwikkeling ASML bedrijfterrein
Dir
kN oo
rdh
ofl
Inpassing van de logistieke verbinding voor de cleanrooom ( Aorta) kan niet geborgd worden.
aa
n
het gebied moet omsluiten, en dat het niet voldoet aan de benodigde capaciteit voor de ontwikkeling. Als oplossing wordt voorgesteld om de Dirk Noordhoflaan naar het zuiden te verplaatsen. Bij de
Groene Corridor
nieuwe positionering hebben we rekening gehouden met de lijnen van het oorspronkelijke landschap en de weg hierop aangepast (zie kaartke onder). Het aangepaste profiel van de nieuwe weg zal worden toegelicht in een volgende bladzijdes.-
Bestaande situatie
A5 8
50 A2 / A
Dir
kN oo
ofl aa
n
Nieuwe Dirk N oor dho flaan Oir
sch
eg rsw tte Spo
Traceé bepaling aan de hand van landschappelijke lijnen
28 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
We ls
che n
GDC
edij
k
laa
sar d
Re in
ots
n
A2 / N2
Lan d
De nieuwe Dirk Noordhoflaan volgt de lijnen van het oorspronkelijke landschap.
rdh
r ke ok yF on
th An
g we
Nieuwe situatie
28 | ASML Campus | Nudus & Sweco
2. ASML-Campus en BIC-Mix Door het verplaatsen van de Dirk Noordhoflaan naar een zuidelijker tracé, wordt het grondgebied opnieuw verdeeld in een verhouding van ongeveer 1/3 tot 2/3. Het noordelijke deel, dat nu twee derde van het gebied beslaat, biedt de ruimte om het productieprogramma van ASML efficiënt in te richten.
ASML gebied voor bedrijfsterrein (17.000FTE)
Het zuidelijke derde deel, aangeduid als BIC Mix, biedt flexibiliteit voor invulling. Dit gebied kan ontwikkeld worden volgens het BIC-concept, exclusief door ASML, of een combinatie van beide.
BIC Mix (3.000 FTE)
Lengte voor de continuiteit Aorta Dirk Noordhofla
an
Groene Corridor
3. Nieuwe HOV- en fietsverbindingen verbinding op Ploegstraat
Drie opties zijn voorgesteld voor de nieuwe Brainportlijn. Optie 0, de basisvariant, voorziet niet in een halte op BIC Noord, wat de verbetering van de modal split van vervoer niet ondersteunt. De komst van ASML noodzaakt een andere positionering van de Brainportlijn om de komst van maximaal 20.000 werknemers (on site) en een goede modal split te ondersteunen. De keuze tussen optie 1 en optie 2 is nog niet gemaakt; beide opties worden verder uitgewerkt in dit document.
Optie 2
Uiteindelijk zal in het kader van de MIRT-verkenning een beslissing worden genomen. De exacte locatie voor de HOV-halte op de campus is nog niet vast te stellen. Het is echter essentieel dat deze halte buiten de beveiligde zone van
c
Optie 1
ASML geplaatst wordt, terwijl deze ook zo centraal
b Optie 2 variant
a
mogelijk op de campus moet liggen. Optie 1 -- bundeling met nieuwe DNH laan • HOV halte op Dirk Noordhoflaan (a)
tussen ASML en
BIC Mix, in nabijheid van hoofdentree beide gebieden Optie 2 -- parallelstructuur aan de A2/N2 met een onderdoorgang onder de snelweg door • Aan oostzijde buiten ASML terrein • HOV halte nabij campushart ASML (b) • HOV halte dichter bij campushart ASML in 10^6 contour (c)
Optie 0* *0-optie, was aanvankelijk beoogde traject voor Brainportlijn,
*HOV3 loopt via BIC1 en BIC2 naar airport, onderzocht kan worden of deze nog lus via ASML krijgt
HO V3
• Over nieuwe Dirk Noordhoflaan
29 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
4a. Analyse van het omliggend wegennet Voor de uitbreiding van ASML, inclusief BIC
De maatregelen op basis van de huidige analyse
Mix, op BIC-Noord te Eindhoven met 20.000
betreffen het verbreden van de Spottersweg, een
arbeidsplaatsen zijn in de toekomst (2030)
nieuwe Dirk Noordhoflaan, en aanpassingen van
op verschillende locaties in de omgeving
een aantal kruispunten.
infrastructurele en verkeerskundige maatregelen nodig om het extra verkeer goed te kunnen afwikkelen.
•
Verkeersanalyse
•
Verbreding van Spottersweg van 2x1 naar 2x2 rijstroken.
In het kader van de gebiedsontwikkeling in BIC
Nieuwe Dirk Noordhoflaan, inclusief brug over Ekkersrijt en brug over Beatrixkanaal.
Noord zijn met het statisch verkeersmodel van
•
Aanpassingen:
de provincie Brabant (BBMA) en een dynamisch
•
Ringweg - A58.
verkeersmodel in PTV VISSIM diverse analyses
•
Erica - A58, inclusief nieuwe ongelijkvloerse
gedaan. Met deze analyses is inzichtelijk gemaakt
kruising met A58.
welke infrastructurele maatregelen nodig zijn voor
•
Spottersweg – Erica.
een voldoende niveau van verkeersdoorstroming
•
(bestaande) Dirk Noordhoflaan – Spottersweg,
in 2030 voor gemotoriseerd verkeer in de ochtend
inclusief nieuwe brug over Beatrixkanaal.
en avondspits. Deze maatregelen beperken zich
•
Nieuwe Dirk Noordhoflaan – Spottersweg.
tot het onderliggend wegennet dat in beheer is
•
Nieuwe Dirk Noordhoflaan – Bestaande Dirk
van de gemeenten Eindhoven, Best en Oirschot.
Noordhoflaan
Benodigde maatregelen op A58, A2 en N2 vallen
•
De Schakel – Schakelplein.
vooralsnog buiten deze analyse. Er wordt nog
•
Anthony Fokkerweg - De Schakel.
berekend wat de toekomstig beoogde verbreding
•
Anthony Fokkerweg – Spottersweg-N2 (oost).
van de A2/N2 en de A58 voor effect heeft op de
•
Spottersweg – Luchthavenweg.
omschreven verkeersmaatregelen.
•
Spottersweg – Landsardseweg.
Uit:Wegenstructuur BIC Noord Antea Group- 21 maart 2025
30 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
4b. Effecten ruimtebeslag water en natuur Wegontwerp
met dit ontwerp het ruimtebeslag is bepaald en de
Omdat er nog een analyse wordt gedaan van
maakbaarheid van de wateropgave is vastgesteld. In
de effecten van de beoogde verbreding op het
het vervolgproces worden de zoekgebieden verder
hoofdwegennet op het wegontwerp voor de wegen
afgewogen. verkeersmaatregelen. In het DOSP
op het onderliggend wegennet is het wegontwerp
worden dit verder uitgewerkt.
nog niet gereed. Wel is het eerste ruimtebeslag bepaald en de
Natuur
maakbaarheid van het herinrichten van het
Voor deze ruimtelijke ontwikkelingen is onderzocht
omliggende wegennet vastgesteld.
wat het effect is van de maatregelen op beschermde plant- en diersoorten en beschermde
Waar mogelijk is een overlap met bestaand
gebieden.
NNB-gebied voorkomen en benodigde
Uit het eerste ruimte beslag van de wegen blijkt dat
oppervlakten voor water- en natuurcompensatie zijn
er aantasting plaats vindt van NNB wat tot een
als zoekgebieden weergegeven.
compensatie-opgave leidt. De oppervlakte NNB die verloren gaat ten gevolge
In het vervolgproces wordt een Voorlopig Ontwerp
van de aanpassingen bedraagt circa 2,5 hectare.
(VO) en Definitief Ontwerp (DO) uitgewerkt nadat
De compensatieopgave die hieruit volgt, inclusief
is onderzocht wat de toekomstige beoogde
compensatiefactor, bedraagt circa 4,0 hectare.
verbreding van de A2/N2 en A58 voor effect heeft
Fysieke compensatie
op de omschreven verkeersmaatregelen. In het
Voor de compensatie zijn hiervoor in beginsel de
DOSP worden dit verder uitgewerkt.
westelijke oever van EVZ-Ekkersrijt en het gebied waar Welschap en Oude Bestse Ploegstraat samen
Water
komen in beeld. De beschikbare ruimte is hier
Door toename van het verharde oppervlak,
toereikend.
en daarmee lokaal ook het verminderen van bergingscapaciteit, is een wateropgave ontstaan. De benodigde volumes zijn berekend en binnen het plangebied zijn hiervoor eerste zoekgebieden aangewezen, waarbij NNB-en EVZ-gebied is vermeden. De benodigde hoeveelheid capaciteit ten gevolgde van de toename van verhard oppervlak en het vervallen van huidige voorzieningen betreft circa 15.000 m3, terwijl het beschikbare volume binnen de zoekgebieden 30.000 m3 bedraagt. De beschikbare ruimte, en daarmee mogelijkheden voor compensatie en berging, overschrijdt de benodigde hoeveelheid ruimschoots, waardoor
31 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
Fysieke compensatie Voor de compensatie zijn hiervoor in beginsel de westelijke oever van EVZ Welschap en Oude Bestse Ploegstraat samen komen in beeld. De beschikb
4b. Effecten ruimtebeslag water en natuur EVZ Ekkersrijt De EVZ Ekkersrijt wordt verbreed naar de westoever. De beoogde inrichting sluit aan op de aard van biotopen die als ‘nat kralensnoer’ recentelijk op de oostoever zijn gerealiseerd. Het betreft een afwisseling van poelen, struweel, bomenrijen en schraal grasland. De robuuste EVZ met een breedte van circa 50 meter biedt tevens de mogelijkheid om in deze zone functionele eisen op nemen van soorten die door de ontwikkeling hun leefgebied in het landelijk gebied verliezen. Wat deze zijn wordt bepaald op basis van de resultaten van het soortenonderzoek (zie verder onder ‘Soortenbescherming’). De uitwerking van die eisen wordt tevens afgestemd met de randvoorwaarden vanuit regionale waterberging, waarbij bijvoorbeeld de noodzakelijke maaiveldverlaging wordt uitgevoerd door hierbij het oorspronkelijke maaiveld te volgen. Financiële compensatie Met bovengenoemde fysieke compensatie is vanuit het NNB-effect vooralsnog financiële compensatie niet nodig. Omdat de beschikbare oppervlakte aan compensatiegebied weinig overmaat biedt, is niet uit te sluiten dat kleinschalige aantastingen als gevolg van padenstructuur, of verstoringseffecten als externe werking, alsnog als financiële compensatie worden verrekend.
De intentie is echter om ook kleinschalig ruimtebeslag en verstoring in het NNB door inpassing op te vangen, en zodoende financiële compensatie te voorkómen. Soortenbescherming Binnen het plangebied is geschikt biotoop aangetroffen voor beschermde soorten (Ow) waarvoor geen algemene vrijstelling geldt. Van een aantal beschermde soorten is reeds de aanwezigheid vastgesteld, maar de aantallen, locaties en omvang van het leefgebied zijn nog slechts summier bepaald.
32 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
Hier weergegeven zijn de plekken waar de natuuur compensatie voortkomend uit de aantasting van de infrastructuur wordt gecompenseerd. Rood zijn de zoekgebieden voor natuurcompensatie.
In het vervolgproces is voor deze verwachte beschermde soorten vervolgonderzoek benodigd, hetgeen uitgevoerd wordt in 2025.
5. Nieuwe Dirk Noordhoflaan De huidige Dirk Noordhoflaan is zorgvuldig
Hieronder volgt een schematische invulling van de
ontworpen binnen het landschap, een waarde die
twee opties voor deze weg. De verdere invulling van
nauwgezet wordt meegenomen in het ontwerp van
dit landschap in combinatie met het infrastructurele
de nieuwe campus en het bijbehorende landschap.
element van de bestaande Dirk Noordhoflaan
Voor de nieuw te verleggen Dirk Noordhoflaan geldt
wordt in het DOSP vastgelegd en is afhankelijk
dezelfde ambitie.
van toekomstige keuzes over de ligging van de HOV-route. In het verdere tekenwerk reserveren
Er wordt gestreefd naar een zo goed mogelijke
we ruimte voor de brede variant, om flexibiliteit te
aansluiting op het bestaande landschap. We
behouden in de nadere uitwerking.
behouden zoveel mogelijk de NNB, volgen de bestaande verkavelings- en cultuurhistorische
De bestaande DNH-laan wordt geïntegreerd in
structuren, en reserveren ruimte voor het aanleggen
het campuslandschap en zal in een later stadium
van bomenrijen en een groene berm. Net als bij
verder worden uitgewerkt. Deze laan vormt een
de huidige Dirk Noordhoflaan, gaat de nieuwe
belangrijke oost-westverbinding voor voetgangers
weg verhoogd over de Eckersrijt heen, waardoor
die zich over de campus verplaatsen. Bij de verdere
de structuur van de ecologische verbindingszone
uitwerking zal specifieke aandacht uitgaan naar de
(EVZ) gewaarborgd blijft. De beleving van de EVZ
verbinding tussen BIC Mix en het noordelijk deel
als een continue zichtlijn van noord naar zuid wordt
van de campus, met als doel de barrièrewerking van
behouden.
de nieuwe Dirk Noordhoflaan zo veel mogelijk te
18,0
22,5
20,3 18,5
2,5
20,1
18,5 Terreinhoogte ASML
Bestaand maaiveld 4,0
Hekwerk ASML
23,0
22,7
Grens ASML
Passage voetgangers en fietsen
Grens NNB
Grens bos BGT
beperken.
0,4
7,13
3,5
Groenstrook
Berm
0,1 0,3
0,1
3,1
3,1
0,1 0,3
0,1 0,3
1,5
Rijstrook Rijstrook
Berm
0,1
3,1
0,1 0,3
3,1
Rijstrook Rijstrook
3,5 Berm
0,1 0,3
0,1
3,1
3,1
0,1 0,3
Rijstrook Rijstrook busbaan busbaan
3,5
7,28
Berm
33,3
14,03
0,4 3,5
4,0
Groenstrook
15,18
18,5
18,0
2,25
2,5
22,8
22,5
22,5 20,1
18,5 Terreinhoogte ASML
Bestaand maaiveld 4,0
Hekwerk ASML
Passage voetgangers en fietsen
Grens ASML
Grens bos BGT
Grens NNB
Optie 1. Nieuwe Dirk Noordhoflaan met HOV
11,48 Groenstrook
20,23
3,5 Berm
0,1 0,3
0,1
3,1
3,1
0,1 0,3
0,1 0,3
1,5
Rijstrook Rijstrook
Berm 22,7
0,1
3,1
3,1
0,1 0,3
Rijstrook Rijstrook
3,5 Berm
12,08
3,5
4,0
Groenstrook
19,58
Optie 2. Nieuwe Dirk Noordhoflaan zonder HOV 33 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
17.54
Rh=∞ Rh=100.000
17.80
5. Nieuwe Dirk Noordhoflaan E 1314
0
7.25
4.05
7.25
10.80
4.05
145 0.00
0
18.03
17.90
Verleggen en verlage n fietspa d
Rh=100.000 Rh=∞
17.60
17.40
Rh=100 Rh=100 .000 .000
zie voor aansluitin g XR2-WE-S-0001 zie voor aansluitin g XR2-WE-S-0003
eg
3.00
4.05
PD-01-01
E 1314
-10 PD-3
1500.00
17.84
A 4752 A 4752
17.60
17.93
17.37
18.07 17.74
17.50
17.79
17.90
Slowlane
+22.175 geen significante verkeerstechnische problemen E 1327
Eindhoven.
3.50 3.50
350.000
1.50
400.000
7.10
450.000
Rh=∞ Rh=200.000
3.50
C
+19.030
Rh=2 00 R
+18.000
3
PD-
te v Ruim
A 417
Echter, er zijn A 4790nog steeds aanpassingen nodig op
0103
wa oor
kader van de MIRT-verkenning een beslissing
Dub
Dubb
A 4721
Schakel ten opzichte van eerdere scenario’s.
200.000
A 4177
A 4790
Rh=∞ Rh=100.000
De Schakel en een uitbreiding van de infrastructuur
A 3662 A 3662
erg terb
00 Rh=1 00.0 ∞ Rh=
worden genomen). De bestaande Dirk Noordhoflaan ing?
is vereist, vergeleken met de huidige plannen voor
heeft momenteel één dubbele rijstrook. Tijdens
A 3768
2030. A 3768
A 4789 A 4789
ri
E 1306plaatsvindt voor de verplaatsing van de weg, die
A 4138 A 4138
1250.000
100.0 00
Rh=650.000 A=217
A 3767
Rh=∞ 00 Rh=1 00.0
de ingebruikname van de ASML Campus, blijft de
De nieuwe parkeergarages die verbonden zijn met
Rh=100.000 Rh=∞
E 1305
huidige wegenstructuur operationeel.
de Dirk Noordhoflaan zullen enkel toegankelijk zijn
E 1305
Spottersweg
1200.000
Rh=∞ 0.0
0.000
Zonnedauw
ri
ri
A58, worden geleid. De onderdoorgang bij de A58, E 1201
bekend als Erica, zal worden uitgebreid naar 2x2 ri
DP -klk 3-0 3 klk
E 1202 E 1203
rijstroken. Deze uitbreiding is opgenomen in de E 1203
E 1202
wijze gebruikmaken van de Dirk Noordhoflaan als in
WE GAAN UIT VAN EEN GEMIDDELDE
afaf
van zowelA 4164 BIC als GDC blijft behouden. A 4164
A 3857 A 3857
BIC_Kadastrale kaart + Antea +19740
P
870p
de huidige situatie. De oost-westelijke ontsluiting VAN +19.20 NAP TERREINHOOGTE
4320
E 1201
1100.000
A 4165
GDC zal in de nieuwe situatie op een vergelijkbare
ALM - FP - 01
E 1310
Ein E 1204 ASML voornamelijk via de noordzijde, langs de dho edi jk
A 4165
A 4139
E 1204
E 1282
t rij rs
GDC te verminderen. Het verkeer van en naar het
E 1309
A=1 Rh=1250.000
E 1310 het grootste deel van het verkeer van en naar ven E 1282 s
ke
via de Spottersweg, om zo deA verkeersdruk op het 4139
ri
E 1309
1325 Na de verplaatsing van de Dirk Noordhoflaan zal 1150.000
Ek
A 3767
ri
E 1306
A=217 A=1
es nad
A 4721
PD-01-02
1
E 1326
2
dubbele rijstrook voor HOV (uiteindelijk zal in het
Omgevin g bushalt
de verkeersdruk op de Dirk Noordhoflaan en De +20.300
1350.000
1300.000
+23.363
7.10
aangelegde weg zal hoger zijn dan de huidige, met twee dubbele rijstroken en mogelijk een aparte
A 3664
Dit scenario is effectief in het verminderen van
2
1
A=328 Rh=650.000
+22.525 +22.877 500.000
landschap. De capaciteit van deze nieuw
+20.000
A18.30 3664
Ekkers rijt
A 4722
+23.055
Spottersweg
E 1326
18.34
A 4722
550.000
7.10
PD-01-01
4,5%
Fiets- en voetpa d Nieuwe brug over
+20.100
600.000
- NIEUW
00 15.0 R=
E 1328
650.000
NOORDHOFLAA N_ZUID
19.74goed aan bij het bestaande veroorzaken en sluit E 1328 Aansluiting
700.000
750.000
800.000
2.50
864.1 Rh=∞
10.95
3.50
7.10
A 4788
7.10
00
15.
R=
864.086
850.000
ALM - RB - DIRK
E 1327
1400.000
PD-01-02
+18.500 A 4788 zoals bevestigd door de gemeente Beethoven-deal,
3
18.24
300.000
De nieuwe locatie van de Dirk Noordhoflaan zal 4.650 Rh=200 A=328
17.60
17.89
18.19
300.0 00
tersw Spot
ost. en o dauw. west nne naar tuur Zo iding uc Uitbre d van str u Beho
-10 PD-3
t rij rs ke Ek
schaal 1:2000 +22175
+20000
+2
fietspad Spottersweg
voe
Beatrixkanaal
34 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
wegprofiel Dirknoordhoflaan [3d]
BIC Mix
17.51
A 4686
17.63
18.71
17.60
17.94 A 4684
18.01
18.06 P-IN
rs ke
18.51
PD-
voorstel.
17.90
A 4408 A 4408
n s 5 ra o T ( 2 )c 2 0
e L)Bus 2 (N Geled el W 201 DubbCRO
2.50 25 0.0 7.100
2.00
0103
S c lo it o I,s n tf u
ir h . lA g
ts e r rv s
n rdhoflaa Dirk Noo
11.15
( 2 )c
e Bus L) Geled 2 (N el W 201 DubbCRO
R=15.00
e .d
rT a 0 5 2
tS n u s fo lo
g irl th s I,s A n it .c o
rs v e .d
00
2
200.0
80 af af bk af
1 R=15. 00
5
A 4668 A 4668
A 4414 A 4414
A 4644 A 4644
100 .000
4ri
150 .000
A 4550 A 4550
0
aansluiting DN Laan A 466718.50
50.00
A 4381
A 4667
0.000
A 4381
Rh=∞ 0.0
Rh=∞ 0.000
A 4651
en bevestigen daarmee de haalbaarheid van het
Bus
77
A 4651
18.01
ALM
rs . v e d
2 (N L)
NIEU W
s lA rs a I,o T o n r o lS n .c r h i ts e g f itu
ID -
)c 0 2 2 5
N_ZU
(
LAA
CRO W 201
18.37
DHOF
bel Gelede
Bus
NOOR
rs . v e d
2 (NL)
RK
r i ts e g .c r h ,Is o lA S n lo rT o a n s f itu
- DI
)c 0 2 2 5
A 4422
A 4551
Ek hoogtes en hellingsgraden van de nieuwe weg 17.92 18.10 op P-Oost
A 4422
A 4552
A 4684
- RB
(
A 4552 A 4551
de Dirk Noordhoflaan. Deze 18.37 tonen de verschillende t rij P-UIT 18.21
CRO W 201
A 4477
A 4546
18.38
17.96
bbel Gelede
A 4477 A 4546
17.92
Hieronder een aantal technische doorsneden van 18.04 Ontwerp aanslui ten
A 4564
A 17.73
17.72 A 4407
18.12
A 4564
A 4724
A 4407
werken
lp bk
A 4724
18.56
17.82
A 4753
der uit te
klk
A 4725
A 4648
17.48
18.19 A 4753
18.23
A 4725 A 4648
17.91
4
ri
3
ri
17.65 A 4686
70
17.65
ri
pp
A 2242 A 2242
Mi sp elh oe fs t A 4416 raat A 4416
A 4136
A 4647 A 4647
A 4136
A 4409
8.50
A 4409
1.50
4.00
7.10
A 4415 A 4415
A 4075 A 4075
A 4076 A 4076
A 4379 A 4379
Referentie beeld van brug van nieuwe Dirk Noordhoflaan, met veel ruimte voor de EVZ
23363
+19030
12 0 Mi sp elh oe fs tr aa t
A 4417
A 4650
A 4417
A 4650
+18500
Ekkersrijt Volume m.b.t. parkeren
Passage etgangers en fietsen
P
35 | ASML Campus | Nudus & Sweco Architects
6. Ophogen van het gebied en waterberging Samen met de herpositionering van de Dirk Noordhoflaan zal de voorbereiding voor de bouw van de ASML Campus starten door het bouwrijp maken van de betreffende clusters. Dit proces omvat niet alleen het verwijderen van vegetatie en bestaande bouwstructuren, maar ook het strategisch ophogen van het terrein. Gezien de kwetsbaarheid van de high-tech maakindustrie voor overstromingen — een serieus risico gezien de nabijheid van de Ekkersrijt als regionale