Bijlage 1 - Sport- en beweegvisie 2021-2025

Heel Eindhoven beweegt! Sport- en beweegvisie 2021-2025

Voorwoord wethouder Sport In de afgelopen 2,5 jaar heb ik de sportstad Eindhoven goed leren kennen. Ik ben onder de indruk van de vele bevlogen vrijwilligers die ik heb gesproken, de enthousiaste kinderen die ik overal heb zien rond­rennen en de fantastische sportevenementen die ik heb meegemaakt, zoals de Euro Hockey League en de Swimming World Cup. Iedere dag opnieuw ervaar ik de enorme maatschappelijke waarde die sport heeft voor onze stad en de bredere regio. En ik zie dat we ons daar gelukkig ook meer dan ooit van bewust zijn. Bewegen en sporten leveren een fundamentele bijdrage aan de gezondheid van onze inwoners, de vitaliteit van onze stad en aan een brede welvaart. COVID-19 heeft nog eens extra laten zien welk belang we met z’n allen hechten aan het samen bewegen en sporten. Laten we voortbouwen op die positieve energie en Eindhoven nog steviger positioneren als vitale stad met actieve en gezonde inwoners. Er gebeurt in Eindhoven ontzettend veel op het gebied van bewegen en sporten. Daar mogen we trots op zijn. Er wordt volop geïnnoveerd en geïnspireerd. Bijvoorbeeld met aantrekkelijke sportevenementen, waar onze topsporters en talenten kunnen schitteren. In de openbare ruimte, waar steeds meer elementen worden toegevoegd om mensen uit te dagen om in beweging te komen, onder meer in het Urban Sport Park.

Of bij de vele sportverenigingen die onze stad rijk is, de absolute basis van ons sportaanbod, waar ieder jaar weer een grote groep kinderen leert om met plezier te sporten. Met dank aan de onvermoeibare en gouden inzet van vrijwilligers.

Toch zijn we nog niet waar we willen zijn. Er is namelijk nog steeds een groep Eindhovenaren die niet sport en onvoldoende beweegt. Met deze sport- en beweegvisie gaan we er extra op inzetten om juist ook deze inwoners in beweging te krijgen. Dat doen we onder meer door sportverenigingen meer prikkels te geven om te floreren, extra inzet op een leuk, passend en toegankelijk aanbod in de buurt, door een aanpak gericht op middelbare scholieren en op senioren en door pop-up sport- en beweegvoorzieningen in de openbare ruimte. We gaan de komende jaren aan de slag met 5 ambities en 24 bijbehorende doelen. Daarmee geven we een duidelijke, concrete richting aan onze inzet. En laten we zien dat we het thema van bewegen en sporten heel serieus (blijven) nemen. Ik geloof ontzettend in de verbindende kracht van sport. Bewegen en sporten gaat ook, of misschien wel juist, om verbinding en elkaar ontmoeten. Familie, vrienden, de buurt. Het sociale aspect van sporten is essentieel voor het bindweefsel in onze stad. Deze visie had niet tot stand kunnen komen zonder de inbreng van onze partners en vrijwilligers in de stad. De Eindhovense Sportraad, sportverenigingen en andere sport- en beweegaanbieders, onderwijsinstellingen, zorg- en welzijnsinstellingen, kennisinstellingen en bedrijven; hun inzet is voor ons onmisbaar.

Ik blijf de komende periode nadrukkelijk de samenwerking met deze partijen opzoeken, onder meer via het Lokaal Sportakkoord Eindhoven. Want alleen samen krijgen we heel Eindhoven in beweging. Als wethouder Sport ga ik voor niets minder.

Stijn Steenbakkers Wethouder Sport

2 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

Inhoud Heel Eindhoven beweegt! Sport- en beweegvisie 2021-2025 Voorwoord wethouder Sport 1. Inleiding

4

1.1. Een nieuwe sport- en beweegvisie in een bijzondere tijd 1.2. Onze drijfveren 1.3. Onze rol 1.4. De functie van deze sport- en beweegvisie 1.5. De relatie met het Lokaal Sportakkoord Eindhoven

2. Bouwstenen

7

2.1. Wat kenmerkt de Eindhovense sport- en beweeginfrastructuur? 2.2. Een veranderende context: welke trends en ontwikkelingen beïnvloeden ons sport- en beweegbeleid? 2.3. Wat hebben we geleerd van de sport- en beweegvisie 2016-2020? 2.4. Onze startpositie: waar staan we nu? 2.5. Hoe is er vormgegeven aan samenspraak met de stad?

3. Missie, ambities en doelen

16

3.1. Missie 3.2. Ambities en doelen

4. Kapstok voor het uitvoeringsprogramma

35

3 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

1 1.1.

Inleiding Een nieuwe sport- en beweegvisie in een bijzondere tijd

De basis voor deze visie is gelegd in 2020, het jaar waarin we wereldwijd werden geconfronteerd met de COVID-19-crisis. Om verspreiding van het virus tegen te gaan, werden verregaande maatregelen getroffen. Ook de sportsector werd hard geraakt. Alle sportaccommodaties in Eindhoven gingen op slot en wekenlang was het niet toegestaan om in teamverband te sporten. De gevolgen zullen ook in de nieuwe beleidsperiode nog voelen merkbaar zijn. In welke mate, hangt af van het verdere verloop van de crisis. Hoe langer de beperkende maatregelen aanhouden, hoe ingrijpender de gevolgen voor onze sport- en beweeginfrastructuur. Er zijn zorgen dat de gezondheidsverschillen in onze stad groter worden door deze crisis. Daarom vinden we het belangrijk om juist nu een nieuwe visie vast te stellen. De COVID-19-crisis heeft de grote waarde van sport en bewegen nog eens onderstreept. We willen de blik vooruit richten en samen blijven werken om onze ambities te realiseren. Deze visie geeft richting aan het beleid voor de komende jaren, vanuit de realiteit van vandaag. Positief gezonde inwoners

1.2. Onze drijfveren Bewegen en sporten zijn onmisbaar voor een gezonde en actieve leefstijl. Voldoende bewegen heeft een positieve impact op zowel de fysieke als mentale gezondheid van onze inwoners. Door een gezonde en actieve

leefstijl zitten mensen beter in hun vel en voelen zij zich fit. Vitale inwoners vormen het fundament van een economisch krachtige, sociale en inclusieve stad. Zij ervaren meer geluk, zijn weerbaarder en beter in staat om mee te doen in de samenleving. Voor kinderen en jongeren geldt bovendien dat bewegen en sporten hen in brede zin perspectief biedt. We vinden het daarom belangrijk dat bewegen en sporten onderdeel is van het dagelijks leven van al onze inwoners. Als onze stad uitnodigt om zelf in beweging te komen én om inspirerende (top)sportevenementen en topsportprestaties te beleven, Bewegen en sporten als doel én als middel* Er wordt al jarenlang discussie gevoerd over de vraag of sport vooral een doel of middel is. In Eindhoven omarmen we zowel de intrinsieke als extrinsieke waarde van bewegen en sporten. Dat wil zeggen dat we ze belangrijk vinden vanwege het plezier dat mensen hieraan beleven, maar ook vanwege hun maatschappelijke meerwaarde. Bijvoorbeeld als het gaat om gezondheid en meedoen. De Sport Toekomstverkenning ‘Een sportiever Nederland’ uit 2018** laat zien dat sport als doel en sport als middel prima in elkaars verlengde kunnen liggen, zolang hier duidelijke keuzes aan ten grondslag liggen. Die verbinding willen we ook in Eindhoven (blijven) maken.

De reden dat we als overheid een rol pakken op het gebied van bewegen en sporten, is met name vanwege de maatschappelijke meerwaarde voor de stad. Tegelijkertijd zijn we ervan overtuigd dat plezier beleven de basis vormt om zo veel mogelijk van onze inwoners in beweging te krijgen en houden. * Nederlandse Sportraad (2020). Speelruimte voor sport. ** RIVM & SCP (2017). Sport Toekomstverkenning ‘Een sportiever Nederland’.

4 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

1.3. draagt dat eraan bij dat mensen met plezier in Eindhoven wonen, werken, leven en elkaar ontmoeten. We zijn blij dat al veel Eindhovenaren plezier beleven aan bewegen en sporten. Dat blijven we faciliteren door onze sporten beweeginfrastructuur op orde te houden. Juist omdat zij zo’n grote waarde hebben, zou een gezonde en actieve leefstijl voor iedereen vanzelfsprekend en toegankelijk moeten zijn. Ook voor kwetsbare groepen. We willen de kracht van bewegen en sporten nog beter benutten om een bijdrage te leveren aan onze bredere gemeentelijke ambities. Bijvoorbeeld op het terrein van positieve gezondheid, veiligheid, talentonwikkeling, leefbaarheid en gezonde verstedelijking. Positief gezonde inwoners* OOnze inzet op het gebied van bewegen en sporten vormt een belangrijke bouwsteen van de integrale gezondheidsaanpak, die vanaf 2021 wordt (door) ontwikkeld en waarmee we inzetten op extra gezonde levensjaren voor onze inwoners. In deze aanpak staan de uitgangspunten van positieve gezondheid centraal. Daarbij ligt de nadruk op wat iemand wél kan, op de veerkracht van mensen, op het hebben van regie over de eigen gezondheid. Positieve gezondheid kent zes dimensies: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Bewegen en sporten kunnen op al deze dimensies een positief effect hebben.

Positieve gezondheid staat ook centraal in de Landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024**. De nota richt zich op vier vraagstukken die met prioriteit moeten worden aangepakt: 1. gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving; 2. gezondheidsachterstanden verkleinen; 3. druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen; en 4. vitaal ouder worden. Bij alle vraagstukken is een expliciete rol weggelegd voor bewegen en sporten. Zo kan het versterken van het sport- en beweegaanbod in de omgeving van jongeren en in de ruimtelijke inrichting bijvoorbeeld helpen om de weerbaarheid en veerkracht van jongeren te vergroten. En draagt voldoende lichamelijke activiteit door ouderen eraan bij dat lichamelijke klachten kunnen worden voorkomen of verminderd, waardoor zij zich langer vitaal voelen.

Onze rol

Voor ons als gemeente is een belangrijke rol weggelegd in het mogelijk maken van bewegen en sporten door alle Eindhovenaren. Die inzet past ook bij onze bredere ambities, zoals die bijvoorbeeld zijn vastgelegd in de Eindhovense Omgevingsvisie en de transformatieagenda voor het Sociaal Domein. Vanuit de gemeente initiëren, activeren, regisseren en faciliteren we. We zorgen ervoor dat de sport- en beweeginfrastructuur op orde is en optimaal wordt benut. Dat houdt onder andere in: toegankelijke sportaccommodaties en een beweegvriendelijke openbare ruimte. Zo maken we het mogelijk om te bewegen en sporten op ieder niveau. We leggen verbindingen tussen partijen, versterken de energie in de stad en leggen er focus op dat juist ook kwetsbare groepen in onze stad met plezier kunnen bewegen en sporten. Onze sportregisseurs zijn hét gezicht van Eindhoven Sport en duidelijk zichtbaar in de wijken, waar zij samen optrekken met de gebiedscoördinatoren. De sport- en beweegaanbieders in de stad zijn voor ons onmisbare partners. Zij zorgen voor een leuk, passend en toegankelijk sport- en beweegaanbod voor iedereen. Ook werken we als gemeente intensief samen met partijen buiten het sporten beweegdomein, zoals onderwijs-, zorg- en welzijnsinstellingen. We zijn er namelijk van overtuigd dat juist op het snijvlak van domeinen synergie en resultaat te behalen is. Samen bereiken we meer.

1.4. De functie van deze sport- en beweegvisie In deze sport- en beweegvisie leggen we vast wat onze gemeentelijke ambities zijn voor de periode van 2021-2025. Deze willen we in samenwerking met onze partners in de stad gaan realiseren. De geformuleerde ambities zijn richtinggevend voor onze eigen inzet en de opdrachten die wij meegeven aan andere partijen. Met concrete doelen geven we hieraan invulling en beschrijven we waar we ons komende jaren extra voor inzetten. Tegelijkertijd blijven we ons richten op onze basisverantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat bestaande sportaccommodaties zo efficiënt mogelijk worden ingezet en dat deze voldoen

* Loket gezond leven. Positieve gezondheid. ** Ministerie van VWS (2020). Gezondheid breed op de agenda.

5 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

aan de gevraagde kwaliteit. Het is voor ons vanzelfsprekend dat we bij de uitvoering van deze visie altijd werken met oog voor duurzaamheid en toegankelijkheid voor iedereen. Duurzaamheid We werken in Eindhoven aan een duurzame toekomst. Ook op het gebied van sporten en bewegen dragen we bij aan deze transitie. Onze sportaccommodaties worden, net als de bredere vastgoedportefeuille van de gemeente Eindhoven, stap voor stap verduurzaamd. Bij noodzakelijke vervangingen en nieuwbouw, kiezen we voor een duurzame invulling. Bovendien blijven we proactief zoeken naar mogelijkheden om de verduurzaming van onze accommodaties te versnellen. Daarnaast blijven we innoveren om het energiegebruik terug te dringen. Onder duurzaamheid verstaan wij ook dat we focussen op het creëren van blijvende impact voor onze inwoners. Juist ook omdat we weten dat gezondheid een zaak van de lange adem is. We zijn er trots op dat onze stad veel ruimte biedt voor innovatie en experimenten. Succesvolle initiatieven willen we graag behouden voor de toekomst. Bij het verstrekken van subsidies en opdrachten hebben we dan ook aandacht voor borging.

welzijnsinstellingen, andere maatschappelijke instellingen, bedrijven en de gemeente samen afspraken over hoe gedeelde ambities op het gebied van bewegen en sporten kunnen worden gerealiseerd. De deelnemende partijen hebben ervoor gekozen om te focussen op drie thema’s: inclusief bewegen en sporten, van jongs af aan vaardig in bewegen en vitale sport- en beweegaanbieders. Op die thema’s worden concrete ambities geformuleerd, waarmee een ambitie-eigenaar en andere partijen aan de slag gaan. De sport- en beweegvisie is een product van de gemeente Eindhoven en wordt vastgesteld door de gemeenteraad. Door kaders te schetsen, geeft de visie richting aan onze inzet in de komende jaren en de opdrachten die wij meegeven aan andere partijen. Deze inzet vertaalt zich deels naar de gemeentelijke bijdrage aan de uitvoering van het LSAE, maar heeft ook betrekking op een aantal extra thema’s, zoals het bredere accommodatiebeleid, sportevene­ menten en topsport.

Bewegen en sporten voor iedereen In Eindhoven zien we het realiseren van inclusie als een belangrijke gemeentelijke opgave. Te meer omdat onze samenleving steeds diverser wordt. Ook op het gebied van bewegen en sporten vinden we het belangrijk dat iedereen mee kan doen. Dat betekent onder meer dat er verspreid door de stad voldoende sport- en beweegmogelijkheden zijn en dat onze sportaccommodaties voor iedereen toegankelijk zijn. We zetten ook in op het stimuleren van een positief en veilig sport- en beweegklimaat.

1.5.

De relatie met het Lokaal Sportakkoord Eindhoven

Begin 2020 is de aftrap gedaan om te komen tot een Lokaal Sportakkoord Eindhoven (LSAE). Naar verwachting wordt dit LSAE begin 2021 gepresenteerd. Het LSAE en deze sport- en beweegvisie zijn nauw met elkaar verweven. Het LSAE is een product van verschillende partijen uit de stad. In dit akkoord maken lokale sport- en beweegaanbieders, onderwijsinstellingen, zorg- en

6 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

2

Bouwstenen

2.1. Wat kenmerkt de Eindhovense sport- en beweeginfrastructuur?

2.2. Een veranderende context: welke trends en ontwikke­ lingen beïnvloeden ons sport- en beweegbeleid?

Bewegen en sporten zijn onlosmakelijk verbonden met Eindhoven. Ze horen al minimaal 100 jaar bij onze stad. We zijn een sportstad, omdat er in onze stad veel en op hoog niveau wordt gesport. Onze topinfrastructuur maakt dit mogelijk. We zijn ook een sportstad, omdat onze stad iedereen uitdaagt om op zijn eigen manier te in beweging te komen en blijven. Zo kennen we bijvoorbeeld een grote diversiteit aan sport- en beweegaanbieders (waaronder ruim 250 sportverenigingen) en zijn we vooruitstrevend als het gaat om het creëren van een beweegvriendelijke openbare ruimte. Eindhoven is dé stad van Techniek, Design en Kennis (TDK). Passend bij dit TDK-profiel, onderscheiden we ons met innovatie op het gebied van bewegen en sporten. Innovatie om de topsporters in onze stad nog beter te maken en om ervoor te zorgen dat het voor steeds meer inwoners vanzelfsprekend is om plezier te hebben in bewegen en sporten. De urban scene heeft zich ontwikkeld tot een volwaardige sporttak. De afgelopen jaren hebben we stappen gezet om meer ruimte te bieden voor urban sports en culture, zowel in de openbare ruimte als in de vorm van hoogwaardige urban voorzieningen. Naast zwemmen, voetbal en hockey, is urban sports nu gevestigd als één van onze strategische sporten voor evenementen. Ook de komende jaren blijven we bouwen vanuit ons herkenbare profiel.

In deze paragraaf beschrijven we kort welke trends en ontwikkelingen er zijn op het gebied van bewegen en sporten in het land en in onze stad. Zij bepalen mede in welk perspectief we ons sport- en beweegbeleid moeten plaatsen. Ook in de sport- en beweegvisie 2016-2020 identificeerden we diverse trends en ontwikkelingen. Het merendeel hiervan is nog steeds actueel of zelfs verder versterkt. Dat maakt dat deze nieuwe sport- en beweegvisie voortbouwt op de ingeslagen weg. Gezondheid is een thema dat leeft Voor veel mensen is gezondheid één van de belangrijkste dingen in het leven. Dat is al jaren zo. Toch zien we in de afgelopen jaren een verschuiving in de beleving van gezondheid. De aandacht voor een gezonde leefstijl en de gezondheidswaarde van bewegen neemt toe; het thema leeft, met bijzondere aandacht voor de grote gezondheidsverschillen tussen groepen in de samen­ leving. Het realiseren van gezondheidswinst voor alle inwoners, vraagt om een gezamenlijke inspanning van overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties en inwoners zelf. Gelukkig willen steeds meer partijen een bijdrage leveren aan een vitale samenleving. Zij zoeken hiervoor de samen­ werking met elkaar op. In de afgelopen jaren zijn in Nederland onder meer het Nationaal Sportakkoord, het Nationaal Preventieakkoord en vele regionale en lokale sport- en/of preventieakkoorden gesloten.

De beweging is in gang gezet, ook in Eindhoven.

7 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

De maatschappelijke meerwaarde van bewegen en sporten wordt steeds tastbaarder De afgelopen jaren is berekend dat de Social Return on Investment (SROI) van bewegen en sporten in Nederland bedraagt naar schatting 1 op 2,51. Dat houdt in dat de maatschappelijke opbrengsten ruim 2,5 keer hoger zijn dan de investeringen die erin worden gedaan. De vijf grootste opbrengstposten, uitgedrukt in euro’s, zijn: een betere kwaliteit van leven, minder ziekteverzuim, meer arbeidsproductiviteit, minder zorgkosten en een hogere levensverwachting. Ook voor enkele specifieke sport- en beweegactiviteiten zijn de maatschappelijke baten in beeld gebracht1. Zo heeft Europees onderzoek berekend dat iedere extra gewandelde kilometer een maatschappelijke winst oplevert van ongeveer €0,37 . Dat betekent dat als iedere Eindhovenaar 1 km per dag extra zou lopen, de jaarlijkse maatschappelijke baten voor de stad € 31,72 mln. bedragen. Stuk voor stuk onderstrepen deze bevindingen dat bewegen en sporten cruciaal zijn voor een vitale stad. Vraag en aanbod verandert: individualisering en meer diversiteit Sportverenigingen zijn en blijven een onmisbare, centrale rol spelen binnen de Eindhovense sport- en beweeginfrastructuur. Vooral voor de jeugd. Tegelijkertijd is de sport- en beweegmarkt volop in ontwikkeling.

We zien dat met name volwassenen steeds vaker op zoek zijn naar flexibiliteit als het gaat om het moment waarop ze bewegen en sporten en met wie3. Met andere woorden: mensen willen meer ongebonden sporten. Dat zien we ook terug in de praktijk4. Binnen de sport- en beweegbranche worden drie verschillende segmenten onderscheiden: ▪ Georganiseerd bewegen en sporten: aanbod door sportverenigingen en sportbonden voor leden; ▪ Anders-georganiseerd bewegen en sporten: aanbod door bijvoorbeeld commerciële aanbieders voor klanten of eenmalige gebruikers; en ▪ Ongeorganiseerd bewegen en sporten: individueel of in een groep in de openbare ruimte, zonder tussenkomst van een sport- of beweegaanbieder. 1. Rebel (2019). De Social Return On Investment (SROI) van sport en bewegen. 2. Gössling et al. (2019). The Social Cost of Automobility, Cycling and Walking in the European Union; Provincie Zuid-Holland (2020). Beleidsverkenning lopen. 3. SCP (2018). Rapportage sport 2018. 4. KPMG (2019). Brancherapport Sport.

8 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

Het landelijke (en Eindhovense) beeld is dat het aantal mensen dat andersgeorganiseerd of ongeorganiseerd beweegt of sport toeneemt, terwijl het aantal mensen dat lid is van een sportvereniging licht daalt. De Sport Toekomstverkenning (2018) laat zien dat de verwachting is dat deze trend zich in de toekomst verder doorzet5. Ook aan de aanbodkant zien we ontwikkelingen. In de afgelopen jaren zijn er veel sport- en beweegaanbieders bij gekomen, die een ander type locatie gebruiken of een ander soort sport- en beweegaanbod aanbieden. Zij organiseren bijvoorbeeld activiteiten in de openbare ruimte en gebruiken op die manier de stad als sportaccommodatie. De toenemende digitalisering brengt risico’s én kansen voor bewegen en sporten Aan de ene kant is de toenemende digitalisering een concurrent voor de sporten beweegparticipatie van onze inwoners. Technologische ontwikkelingen hebben ervoor gezorgd dat we steeds minder actief hoeven te zijn. Mensen brengen veel tijd zittend, achter een beeldscherm, door. We zien dat dit leidt tot bewegingsarmoede. Deze bewegingsarmoede uit zich al op jonge leeftijd. Als we kijken naar de motorische ontwikkeling van kinderen, zien we dat deze door de tijd heen steeds verder afneemt.

Uit een onderzoeksrapport van de Onderwijsinspectie uit 2018 blijkt dat de bewegingsvaardigheden van groep 8’ers op vijf van de acht gemeten onderdelen waren afgenomen over een periode van tien jaar. Eerder onderzoek van het Mulier Instituut toonde al aan dat de motorische fitheid van kinderen daalde6. Een trend die grote consequenties heeft voor de algehele gezondheid en het welbevinden op langere termijn. Bovendien kan deze leiden tot hogere zorgkosten. In het verlengde hiervan, concludeerden de Nederlandse Sportraad, de Onderwijsraad en de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving in 2018 in een gezamenlijk advies dat het nodig is om meer aandacht te geven aan bewegen en sporten op school. Zowel binnen als buiten de gymles. Op dit moment zijn de verschillen tussen scholen in de aandacht die zij hieraan geven te groot. Dat leidt op termijn tot kansenongelijkheid. Want bewegen en sporten zijn niet alleen belangrijk voor gezondheid en het hebben van een actieve leefstijl, maar

5. RIVM & SCP (2017). Sport Toekomstverkenning ‘Een sportiever Nederland’. Trendscenario: clublidmaatschap. 6. Alles over sport (2018). Basisschoolleerlingen minder bewegingsvaardig: vakleerkrachten gewenst.

dragen ook bij aan de bredere onderwijsdoelen van kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming en aan het stimuleren van cognitieve functies7. Aan de andere kant biedt de technologie ook veel kansen om Eindhovenaren aan het bewegen en sporten te krijgen en houden. Denk hierbij aan (innovatieve) apps die stimuleren om in beweging te komen, ondersteunen bij trainingen en/of mensen met elkaar in contact brengen. Of aan de inzet van data om (het gebruik van) sport- en beweegvoorzieningen te verbeteren. De inzet van technologie voor gezondheid is bij uitstek een kans die past bij het TDK-profiel van de stad. In onze stad zijn meerdere sportfieldlabs gevestigd. Daar bedenken, ontwikkelen en testen bedrijven en kennisinstellingen nieuwe producten, diensten, faciliteiten en interventies. Dat doen zij in nauwe samenwerking met sport- en beweegaanbieders en (semi)overheden. Zo blijft ook de sector in beweging. De druk op vrijwilligers is hoog, terwijl zij een essentieel onderdeel zijn van onze sport- en beweeginfrastructuur Sport- en beweegaanbieders zijn voor een groot deel afhankelijk van de inzet van vrijwilligers. Vele Eindhovenaren zetten zich iedere week in om ervoor te zorgen dat er volop bewogen en gesport kan worden. Ook bij sportevenementen is de inzet van vrijwilligers van groot belang.

Niet voor niets worden vrijwilligers beschouwd als essentieel onderdeel van de Nederlandse en Eindhovense sport- en beweeginfrastructuur. De Sport Toekomstverkenning (2018) laat zien dat het aantal vrijwilligers in de sportsector in de komende jaren naar verwachting gelijk zal blijven of licht zal dalen8. Voor een gedeelte heeft dit te maken met de al genoemde veranderende sport- en beweeg­ behoefte en met demografische ontwikkelingen (zie hieronder). Maar relevant is ook dat we leven in een participatiesamenleving, waarin steeds meer een beroep wordt gedaan op vrijwilligers. De sport- en beweegsector moet dus concurreren met andere gebieden waar vrijwilligers nodig zijn. Ook op het gebied van vrijwilligerswerk willen inwoners meer flexibiliteit. De indruk is dat er door de tijd heen steeds minder mensen bereid zullen zijn om voor langere tijd grotere taken op zich te nemen. 7. Nederlandse Sportraad (2018). Plezier in bewegen. 8. RIVM & SCP (2017). Sport Toekomstverkenning ‘Een sportiever Nederland’. Trendscenario: vrijwilligerswerk.

9 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

Onze stad groeit, verdicht, vergrijst en internationaliseert Eindhoven verwacht in de komende jaren een groei van het aantal inwoners. De regionale bevolkings- en huishoudensprognose (2019) gaat uit van een groei van ruim 40.000 inwoners tot 20509. Dat betekent een inwonersaantal van 276.000 in 2050 en een toename van het totaal aantal inwoners met bijna 20% ten opzichte van 2019. De gemeentelijke groeiambitie ligt daar nog boven. Deze groei van het aantal inwoners gaat hand in hand met een verdichting van de (binnen)stad. Deze verdichting grijpen we aan om een kwaliteitsimpuls te geven aan de stad. Juist ook in een verdichtende stad moet het fijn wonen, werken, verblijven en recreëren zijn. Dit met alle stedelijke voorzieningen die daarbij horen, ook op het gebied van bewegen en sporten. Groen en bewegen gaan hierbij hand in hand. Niet alleen het aantal inwoners, maar ook de samenstelling van de Eindhovense bevolking verandert. Zo hebben we te maken met een vergrijzende samenleving. Het aandeel 65-plussers en 75-plussers gaat substantieel toenemen. We hechten eraan dat ouderen zo lang mogelijk op een goede manier actief kunnen blijven en zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. Voldoende bewegen kan hier een belangrijke bijdrage aan leveren. Voldoende beweging helpt immers om lichamelijke klachten te voorkomen of verbinden.

Daarbij is een beweeg­ vriendelijke openbare ruimte van belang. Daar gaat ook een belangrijke sociale functie voor ouderen vanuit. De motieven die mensen hebben om te gaan bewegen en sporten alsmede de belemmeringen die zij ervaren, verschillen per levensfase. Een groeiend aantal oudere inwoners heeft dus consequenties voor het gewenste sport- en beweegaanbod in de stad. We trekken als groeiende stad ook meer en meer expats en andere nieuwe Eindhovenaren aan. Ook deze groep heeft (soms) andere behoeften als het gaat om bewegen en sporten. Zowel qua type activiteiten (zie bijvoorbeeld de toenemende populariteit van cricket in onze stad en de deelname van expats aan de in opkomst zijnde sport padel) als qua communicatie over het aanbod.

Er is sprake van twee snelheden in onze stad Om naar de ontwikkeling van de stad te kijken, hanteren we steeds vaker de bril van de Brede Welvaart. We zien dat Eindhoven floreert, maar dat er tege­ lijkertijd op sommige terreinen, net als in veel andere Europese steden, sprake is van een toenemende ongelijkheid. Zo leven inwoners met hogere inkomens gemiddeld veel langer in goede gezondheid dan inwoners met lagere inkomens of zonder werk. Ook op het gebied van bewegen en sporten blijven we verschillen zien. In sommige buurten ligt de sportparticipatie ver onder het Eindhovense gemiddelde (van 66%). De resultaten van de Inwonersenquête 2019 laten zien dat 80% van de inwoners van Eikenburg en Roosten aangaf wekelijks te sporten, terwijl dat in Kronehoef maar 43% was. Onze uitdaging wordt steeds meer om mensen die op dit moment niet sporten en onvoldoende bewegen, blijvend in beweging te krijgen. Dat vraagt om een andere, meer gerichte aanpak dan die nodig is om mensen die al sporten, vaker te laten bewegen en sporten.

9. PBL & CBS (2019). Regionale bevolkings- en huishoudensprognose.

10 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

Focus op het in beweging krijgen van niet-sporters De vraag hoe we mensen die op dit moment niet sporten aan het sporten (of meer bewegen) kunnen krijgen, is geen unieke vraag voor Eindhoven. In 2019 publiceerde het Sociaal en Cultureel Planbureau zijn rapport ‘Kansen op sportieve groei’. Dit rapport laat zien dat er potentie is tot het vergroten van de sportdeelname van volwassenen. Zo delen mensen die nu niet sporten vaak een of meerdere kenmerken met mensen die al wel incidenteel of regelmatig sporten. Voor vrijwel iedereen is het willen verbeteren van de gezondheid en conditie een belangrijke motivatie om te gaan sporten. Daar staat tegenover dat niet iedereen gemotiveerd wordt door competitie of het gezelligheidsaspect. Voor sommige mensen passen andere beweegvormen dan sport (bijvoorbeeld recreatief wandelen of fietsen) dan ook beter. Bij het ontwikkelen van interventies om mensen die het verst van sport af staan in beweging te krijgen, is het belangrijk om argumenten te gebruiken die aansluiten bij de kenmerken van deze mensen.

11 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

2.3. Wat hebben we geleerd van de sport- en beweegvisie 2016-2020? De sport- en beweegvisie 2016-2020 ‘Bewegen door Verbinden’ was de eerste brede Eindhovense visie op sport én bewegen. Waar we ons voorheen vooral focusten op onze sportaccommodaties en de sport(verenigingen), hebben we ons sinds 2015 daarnaast steeds meer op andere mogelijkheden om Eindhovenaren in beweging te brengen gericht. Dit door verbinding te zoeken met andere beleidsterreinen en de gehele stad als speelveld te zien. In het voorjaar van 2020 hebben we verschillende interne en externe stakeholders geïnterviewd. Dit om in kaart te brengen wat er in de voorgaande beleidsperiode is bereikt en wat we van onze ervaringen kunnen leren richting de toekomst. Uit deze evaluatie zijn onderstaande overkoepelende conclusies naar voren gekomen. Deze zijn gebruikt als belangrijke input voor deze sporten beweegvisie. ▪ Er is behoefte aan meer duidelijkheid over waar de gemeente nu écht voor gaat. Onze partners in de stad hebben er baat bij als er explicietere keuzes worden gemaakt en ambities scherper worden geformuleerd. Met deze nieuwe sport- en beweegvisie willen we meer impact gaan maken. We gaan voor tastbare resultaten op basis van vooraf geformuleerde doelen en gaan meer evidence-based werken, waarbij we ook scherper in beeld brengen welke bijdrage onze inzet levert aan de behaalde resultaten.

▪ De afgelopen jaren zijn mooie en belangrijke stappen gezet als het gaat om het leggen van verbindingen. Door de inzet van onze sportregisseurs weten steeds meer sport- en beweegaanbieders elkaar, andere organisaties en inwoners te vinden. Tegelijkertijd is er nog altijd veel te winnen. Zo kunnen we beter inspelen op de specifieke uitdagingen die er in bepaalde buurten of wijken zijn, moet de coöperatie binnen de gemeentelijke organisatie tussen verschillende domeinen beter en is er nog winst te behalen in de samenwerking met onder andere de Eindhoven Sportraad (ESR), het onderwijs en het Jeugdfonds Sport. In deze nieuwe sport- en beweegvisie zetten we daarom

nog nadrukkelijker in op gebiedsgericht werken, de koppeling met andere beleidsterreinen en de samenwerking met partners in de stad (o.a. via de inhoudelijke verbinding met het LSAE). ▪ Er gebeurt ontzettend veel moois in onze stad. We mogen nog veel meer inzetten op het delen van successen en het inspireren van elkaar. De sporten beweegvisie en het bijbehorende uitvoeringsprogramma zijn in de afgelopen jaren onvoldoende een levend document geweest. Het is belangrijk om met elkaar in gesprek te blijven. Dat gaan we nu anders doen. Onder meer door te werken met een dynamisch uitvoeringsprogramma en door de verbinding te blijven maken met de ontwikkelingen in het kader van het LSAE. ▪ Eén van de looplijnen van de sport- en beweegvisie 2016-2020 was om urban sports ruimte te bieden om verder te ontwikkelen. In het verlengde hiervan is de afgelopen jaren geïnvesteerd in de hardware hiervoor. De tijd is nu rijp om urban sports te integreren in onze bredere sport- en beweegvisie. Daarmee doen we recht aan de volwassen positie die deze tak van sport inmiddels heeft verworven in onze Eindhovense samenleving: het is een volwaardig onderdeel van onze sport- en beweeginfrastructuur. In deze nieuwe sport- en beweegvisie wordt urban sports dan ook niet meer als aparte ambitie genoemd, maar komt deze integraal terug als belangrijke component in het realiseren van andere ambities.

Op die manier bestendigen we de koploperspositie van Eindhoven op het gebied van urban sports.

12 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

De Nederlandse beweegrichtlijnen De huidige beweegrichtlijnen zijn in 2017 gepubliceerd door de Gezondheidsraad. Ze laten zien hoeveel en welke beweging goed is voor mensen. Voldoen aan de beweegrichtlijnen verlaagt het risico op chronische ziekten, zoals diabetes en hart- en vaatziekten, depressieve symptomen en, bij ouderen, botbreuken. Voor kinderen en jongeren (van 4 tot en met 17 jaar) gelden de volgende richtlijnen: ▪ Doe elke dag minstens een uur aan matig intensieve inspanning. ▪ Doe minstens 3 keer per week spier- en botversterkende activiteiten. ▪ Voor volwassenen en ouderen (van 18 jaar en ouder) gelden de volgende richtlijnen: ▪ Doe minstens 150 minuten per week aan matig intensieve inspanning, verspreid over diverse dagen. ▪ Doe minstens 2 keer per week spier- en botversterkende activiteiten, voor ouderen gecombineerd met balansoefeningen. Voor alle leeftijdsgroepen geldt: ▪ Bewegen is goed, meer bewegen is beter. ▪ Langer, vaker en/of intensiever bewegen geeft extra gezondheidsvoordeel. ▪ Voorkom veel stilzitten. Er wordt nog gewerkt aan beweegrichtlijnen voor kinderen van 0 tot en met 3 jaar.

13 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

2.4. Onze startpositie: waar staan we nu? % % inwoners inwoners dat dat wekelijks wekelijks sport sport 90% 90% 80% 80% 70% 70% 60% 60% 50% 50% 40% 40%

81% 81% 73% 73%

71% 71%

71% 71%

71% 71%

55% 55%

53% 53%

58% 58%

57% 57%

66% 66% 63% 63%

51% 51%

51% 51%

53% 53%

54% 54%

30% 30% 20% 20% 10% 10% 0% 0%

2015 2015

2016 2016

2017 2017

2018 2018

2019 2019

44 t/m t/m 17 17 jaar jaar 18 18 t/m t/m 84 84 jaar jaar 44 t/m t/m 84 84 jaar jaar Bron: Bron: Gemeente Gemeente Eindhoven Eindhoven (2019). Inwonersenquête (2019). Inwonersenquête 2019 2019 (verdieping (verdieping sport sport en en bewegen). bewegen). In In 2019 2019 is is de de vraagstelling vraagstelling aangepast. Dit aangepast. Dit kan kan invloed invloed hebben gehad op de hebben gehad op de antwoorantwoorden van inwoners. Hierdoor den van inwoners. Hierdoor is is het het cijfer cijfer uit uit 2019 2019 minder minder goed vergelijkbaar met goed vergelijkbaar met de de cijfers van vóór 2019. cijfers van vóór 2019.

Figuur 1: % inwoners dat wekelijks sport.

% % beweging beweging door door 1212- t/m t/m 18-jarigen 18-jarigen 90% 90% 80% 80%

75% 75%

78% 78%

80% 80%

75% 75%

77% 77%

78% 78%

70% 70% 60% 60%

Sport of of beweegt beweegt Sport (minimaal één één uur uur (minimaal per dag) dag) minder minder dan dan per dagen per per week week 77 dagen Sport nooit nooit Sport

50% 50% 40% 40% 30% 30% 20% 20% 10% 10% 0% 0%

10% 10% 2011 2011

11% 11% 2015 2015

Eindhoven Eindhoven

10% 10% 2019 2019

9% 9% 2011 2011

10% 10% 2015 2015

9% 9%

Bron: Bron: GGD GGD Brabant-Zuidoost Brabant-Zuidoost (2020). Jeugdmonitor (2020). Jeugdmonitor 12-18 12-18 jarigen, jarigen, 2019-2020. 2019-2020. Tabellenboek Tabellenboek gemeente gemeente Eindhoven. Eindhoven.

Jaarlijks brengen we met behulp van de Inwonersenquête het sport- en beweeggedrag van onze inwoners in kaart. In de afgelopen jaren, zien we een lichte toename van het percentage inwoners dat minimaal één keer per week sport (zie figuur 1). Desalniettemin is er nog steeds een aanzienlijke groep van inwoners die niet of amper sporten. De sportparticipatie is in het algemeen lager onder inwoners die ouder zijn, een lager inkomen hebben of een lagere opleiding hebben genoten. Hoe verhouden de Eindhovense sport- en beweegcijfers zich tot die van andere gemeenten? Iedere 4 jaar voert de GGD diverse gezondheidsmonitors uit. Voor volwassenen hebben de meest actuele cijfers betrekking op 2016. De resultaten van de meting in 2020 worden in de loop van 2021 gepubliceerd. In 2016 voldeed 55% van de Eindhovenaren van 19 jaar en ouder aan de beweegrichtlijnen*. Het Nederlandse gemiddelde lag toen op 51,9%. In 2019 heeft de GGD een gezondheidsmonitor uitgevoerd onder middelbare scholieren. De GGD-regio Brabant-Zuidoost, waar Eindhoven onderdeel van uitmaakt, scoort in vergelijking met andere regio’s relatief goed op de verschillende sport- en beweegindicatoren. Tegelijkertijd is er ook in onze regio nog veel winst te behalen. In Eindhoven gaf 80% van de 12- t/m 18-jarigen aan minder dan 7 dagen per week minimaal een uur te sporten (tegenover 78% in de regio).

Dat betekent dus dat 4 op de 5 middelbare scholieren niet aan de beweegrichtlijnen voldoen. In 2011 was dit nog 75%. Het percentage Eindhovense 12- t/m 18-jarigen dat nooit sport is tussen 2011 en 2019 stabiel gebleven, op 10% (zie figuur 2).

2019 2019

Zuidoost-Brabant Zuidoost-Brabant

Figuur 2: % beweging door 12- t/m 18-jarigen.

* Gezondheidsraad (2017). Beweegrichtlijnen 2017.

14 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

2.5. Hoe is er vormgegeven aan samenspraak met de stad? Het is essentieel dat onze gemeentelijke sport- en beweegvisie gedragen is en aansluit bij wat er leeft in de stad. De concrete uitwerking van de ambities en doelen van deze visie, is dan ook tot stand gekomen in samenspraak met de stad. Zoals aangegeven onder 1.5, liep het traject op weg naar een nieuwe sport- en beweegvisie grotendeels parallel aan het traject om te komen tot het Lokaal Sportakkoord Eindhoven (LSAE). Bij de totstandkoming van deze visie hebben we daarom nadrukkelijk en veelvuldig gebruik gemaakt van de input die naar voren is gebracht tijdens het traject om te komen tot het LSAE. Die input is verzameld tijdens vier fysieke bijeenkomsten, waarbij alle geïnteresseerden welkom waren. Uitnodigingen zijn breed verspreid en niet alleen onder de gevestigde partijen op het gebied van bewegen en sporten. Veel van de ambities die naar voren zijn gekomen in het kader van het LSAE (en die betrekking hebben op de rol van de gemeente), hebben ook een duidelijke plek gekregen in deze visie. Samenspraak met de stad heeft daarnaast invulling gekregen via de onder 2.4 genoemde evaluerende interviews met verschillende betrokken stakeholders (waarin diverse suggesties voor de toekomst zijn gedaan) en door concept­ teksten ter input aan deze stakeholders voor te leggen.

Vanzelfsprekend is de Eindhovense Sportraad (ESR) een belangrijke speler in dit traject geweest.

15 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

3

Missie, ambities en doelen

3.1.

Missie

We vinden het belangrijk om een duidelijke en inspirerende stip op de horizon te hebben voor onze inzet op het gebied van bewegen en sporten. Dit zien wij als onze missie: We gaan voor Eindhoven als vitale stad met gezonde en actieve inwoners. Van jongs af aan worden alle Eindhovenaren gestimuleerd om met plezier te bewegen en sporten, hun talenten te ontdekken en deze te blijven ontwikkelen. Onze sportverenigingen spelen hierin een belangrijke centrale rol spelen, omdat samen bewegen en sporten verbindt. Daarnaast is er volop ruimte om meer ongebonden te kunnen bewegen en sporten. In de hele stad zijn plekken die uitdagen om in beweging te komen en blijven. Topsport, sport­evene­ menten en innovatie zorgen voor inspiratie. Van recreatieve beweger tot topsporter, in Eindhoven kan iedereen op zijn of haar manier actief zijn en meedoen.

ruimte

uitdagen vitale stad iedereen

gezonde en actieve inwoners verbindt inspiratie sportverenigingen

3.2. Ambities en doelen In de komende jaren (t/m 2025) richten we ons vizier op de volgende vijf ambities: 1. Bewegen en sporten zorgen ervoor dat steeds meer van onze inwoners zich fit voelen en gezond zijn; voor iedereen is er een leuk, passend en toegankelijk sport- en beweegaanbod. 2. Vitale sportverenigingen versterken, samen met andere sport- en beweegaanbieders, de sociale cohesie in onze stad, wijken en buurten. 3. Eindhovenaren zijn van jongs af aan vaardig in bewegen. 4. Onze groeiende stad biedt voor iedereen ruimte om te bewegen en sporten. 5. Topsport en sportevenementen inspireren en laten het TDK-profiel zien van onze stad. Per ambitie hebben we doelen geformuleerd die we aan het einde van de looptijd van deze visie willen hebben gerealiseerd. Deze zijn hieronder uitgewerkt. In veel gevallen geldt dat de geformuleerde doelen een bijdrage leveren aan het realiseren van meerdere ambities. De verschillende ambities hangen veelal met elkaar samen. Zo kan worden gezegd dat de eerste ambitie (“bewegen en sporten zorgen ervoor dat steeds meer van onze inwoners zich fit voelen en gezond zijn”) eigenlijk onze hoofdambitie is. We willen er met ons sport- en beweegbeleid voor zorgen dat zo veel mogelijk Eindhovenaren in beweging zijn en blijven. De overige ambities hangen hiermee samen en dragen bij aan het overkoepelende doel.

16 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

1.

Bewegen en sporten zorgen ervoor dat steeds meer van onze inwoners zich fit voelen en gezond zijn; voor iedereen is er een leuk, passend en toegankelijk sport- en beweeg­ aanbod.

17 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

We willen dat steeds meer inwoners in beweging komen en het plezier van bewegen en/of sporten ervaren. Juist ook inwoners die behoren tot (kwetsbare) groepen die nu nog een relatief lage sport- en beweegparticipatie hebben. Dat vraagt om een leuk, passend en toegankelijk sporten beweegaanbod voor iedereen. En het vraagt erom dat inwoners, het bedrijfsleven en professionals hun weg steeds beter weten te vinden naar het rijke aanbod dat er in de stad (al) is. Door voldoende te bewegen en sporten, leggen onze inwoners een belangrijke basis voor een gezonde en actieve leefstijl. Maar een gezonde en actieve leefstijl gaat net zo goed over andere thema’s, zoals gezonde voeding. We willen dat bewegen en sporten op steeds meer plekken in Eindhoven kan plaatsvinden in een gezonde omgeving en hand in hand gaat met een bredere gezonde leefstijl. De sport- en beweegsector is daarmee een katalysator voor andere sectoren in de stad.

In de komende jaren willen we, in samenwerking met onze partners in de stad, de volgende doelstellingen realiseren: ▪ Het aantal Eindhovenaren dat voldoet aan de beweegrichtlijnen neemt tussen 2020 en 2025 met minimaal 5% toe. Het aantal middelbare scholieren én het aantal 65-plussers dat voldoet aan de beweegricht­ lijnen is met minimaal 7,5% gestegen. Onze overkoepelende doelstelling is dat het aantal Eindhovenaren dat voldoende beweegt door de tijd heen steeds verder blijft toenemen. We weten dat dit een proces is van de lange adem. Het kost veel inspanning en tijd om blijvende gedragsverandering te realiseren, vooral voor inwoners die al lange tijd niet sporten en weinig bewegen. Tegelijkertijd willen we in deze beleidsperiode wel echt een stap vooruitzetten. Landelijk gezien nam het percentage inwoners van 12 jaar en ouder dat voldoet aan de beweeglijnen tussen 2008 en 2018 toe met 7% (3,0 procentpunten) en tussen 2013 en 2018 met 2,4% (1,1 procentpunten)10. We denken met een beoogde stijging van 10. Inmiddels zijn ook de cijfers over 2019 beschikbaar. In de cijfers over 2019 is voor jongeren (12 t/m 17 jaar) voor het eerst ook het bewegingsonderwijs op school meegenomen. Dit verklaart in belangrijke waarom in 2019 een relatief grote stijging zichtbaar is van het aantal jongeren dat voldoet aan de beweegrichtlijnen.

Om te voorkomen dat het trendbeeld hierdoor wordt beïnvloed, hebben we ervoor gekozen om ons te richten op de periode tot en met 2018. R  IVM. Kernindicatoren sport en bewegen – Beweegrichtlijnen.

minimaal 5% dus een goede balans te hebben gevonden tussen een doelstelling die ambitieus is, maar ook haalbaar lijkt op basis van de extra inzet die we willen plegen. Voor twee leeftijdsgroepen hebben we extra aandacht: middelbare scholieren en 65-plussers. Juist onder deze groepen is het percentage inwoners dat op dit moment voldoet aan de beweegrichtlijnen relatief laag, terwijl de bredere potentiële baten voor deze groepen groot zijn. Zo draagt bewegen en sporten bij aan meer perspectief voor jongeren (onder meer door een grotere weerbaarheid en veerkracht) en maakt voldoende bewegen mede mogelijk dat (kwetsbare) ouderen actief kunnen blijven meedoen en zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. In het nog op te stellen uitvoeringsprogramma (zie ook hoofdstuk 4) zullen we concrete acties opnemen om deze doelgroepen te bereiken. Met iedere levensfase gaan immers nieuwe en andere mogelijk­heden en uitdagingen gepaard. Denk bijvoorbeeld aan het organiseren van meer fittesten voor senioren om hen naar passend aanbod te kunnen begeleiden, het beter benutten van rolmodellen voor middelbare scholieren11 en het opstellen van een doorontwikkelingsplan voor urban sporten in Eindhoven (om activiteiten en voorzieningen nog beter met elkaar te verbinden, waardoor de populariteit onder jongeren door kan groeien).

▪ In 2024 hebben we in de vijf buurten met de grootste achterblijvende sport- en beweegparticipatie extra kansen gecreëerd om te bewegen en sporten, aansluitend bij de behoefte in de buurt, met een bovengemiddelde stijging van de sport- en beweegparticipatie tot gevolg. Zoals aangegeven in hoofdstuk 2, zien we ook grote verschillen in de sporten beweegparticipatie tussen wijken en buurten. In de buurten waar deze relatief het laagst is, willen we de komende jaren een extra impuls geven. In de hele stad zijn onze sportregisseurs zichtbaar en dichtbij en versterken zij het netwerk in de wijken en samenwerkingen met de sportverenigingen. Met name in de vijf buurten met de grootste achterblijvende sport- en beweegparticipatie, gaan zij de komende jaren ook een meer initiërende rol op zich nemen. In lijn met het gedachtegoed van gebiedsgericht werken en voortbouwend op de beschikbare gebiedsexpertise, gaan we voor deze 11. MarketResponse (2020). De Gezonde Generatie. Trendmonitor 2020.

18 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

buurten in kaart brengen welke drempels inwoners ervaren om te bewegen en sporten en welke kansen er in die specifieke buurt zijn om meer inwoners in beweging te krijgen. Die kansen gaan we vervolgens verzilveren. ▪ Vanaf 2022 ontvangt iedere Eindhovenaar die dat wil op maat suggesties voor een sport- en beweegaanbod dat aansluit bij zijn of haar wensen. Er is in onze stad een breed en rijk aanbod van aan sport- en beweeg­­acti­viteiten beschikbaar. Op basis van wijkscans blijven onze sportregisseurs in gesprek met sport- en beweegaanbieders over welke aanvullende activiteiten gewenst zijn. Daarnaast vinden we het belangrijk dat het beschikbare aanbod op een goede manier ontsloten wordt. We zijn ervan overtuigd dat we hier als TDK-stad een voorlopende rol in kunnen vervullen. We gaan een innovatief digitaal platform ontwikkelen, waar inwoners hun voorkeuren op het gebied van bewegen en sporten aangeven en vervolgens op maat suggesties kunnen ontvangen voor een passend sport- en beweeg­ aanbod (waarbij de privacy van onze inwoners uiteraard geborgd is). Een specifiek aandachtspunt is dat het platform voor iedereen toegankelijk moet zijn en dat ook expats en andere nieuwe Eindhovenaren hun weg moeten kunnen vinden naar de mogelijkheden die er in onze stad zijn om te bewegen en sporten.

We gaan onderzoeken hoe we bovendien een goede verbinding kunnen maken tussen dit platform en het bedrijfsleven in de stad, om werkgevers te stimuleren om een extra impuls te geven aan de vitaliteit van hun werknemers. ▪ In 2022 is er een stadsbreed initiatief gestart om bewegen en sporten (nog) toegankelijker en laagdrempeliger te maken. Het uitgangspunt is dat dit initiatief zich in ieder geval richt op het bieden van meer flexibiliteit aan sporters en het (verder) wegnemen van eventuele financiële drempels. In de gesprekken over het LSAE is bijvoorbeeld het idee van een sportpas geopperd. In 2021 wordt verder uitgewerkt hoe we dit op een goede manier vorm kunnen geven. We maken hierbij gebruik van data en de innovatieve denkkracht van onze partners in de stad. Betrokkenheid van

19 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

sport- en beweegaanbieders en andere relevante partijen is een voorwaarde om van dit initiatief een succes te kunnen maken. Uiteraard sluiten we met dit initiatief, waar mogelijk, aan bij al bestaande mogelijkheden. Denk bijvoorbeeld aan instrumenten, zoals de Meedoenbijdrage en de kindfondsen (Stichting Leergeld en het Jeugdfonds Sport). Deze hebben tot doel om mogelijk te maken dat ook inwoners met een lager inkomen kunnen deelnemen aan sport- en beweegactiviteiten.

sportverenigingen met deze ambities aan de slag gaan. Het helpt deze verenigingen als wij ook als gemeente een duidelijke positie innemen. Dat doen we met deze doelstelling, waarmee we een voorschot nemen op de ambities uit het Nationaal Preventieakkoord.

▪ Steeds meer Eindhovense zorg- en welzijnsprofessionals zetten bewegen en sporten in als middel voor de positieve gezondheid van inwoners Bewegen en sporten kunnen voorkomen dat mensen niet lekker in hun vel zitten of dat klachten verergeren of terugkomen. Bovendien kunnen zij ervoor zorgen dat het herstel na ziekte beter verloopt. Dit preventieve potentieel wordt nog niet overal voldoende benut. We zetten daarom in op een intensievere samenwerking tussen de zorg-, welzijns- en sport- en beweegsector. Door die samenwerking kunnen mensen met gezondheidsrisico’s vaker naar blijvend gezonder gedrag worden begeleid. De sportregisseurs zijn het aanspreekpunt in de wijk. Zij hebben een overzicht van het beschikbare sport- en beweegaanbod, waarmee zij het voor zorgverleners zo makkelijk mogelijk maken om mensen door te verwijzen. Ook het eerdergenoemde digitale platform moet hier een rol in gaan spelen. We gaan onderzoeken hoe we ook de zorgverzekeraars kunnen aanhaken. ▪ In 2023 zijn in Eindhoven alle sportterreinen rookvrij en in 2025 alle sportkantines gezond Juist omdat bewegen en sporten zo’n belangrijk onderdeel is van een gezonde en actieve leefstijl, vinden we het belangrijk om ook op andere gezondheidsthema’s het goede voorbeeld te geven. In het Nationaal Preventieakkoord zijn verschillende ambities opgenomen gericht op het gezonder maken van de sportomgeving.

Deze gaan onder meer op het rookvrij maken van sportterreinen en een gezonder aanbod van eten en drinken in sportkantines. We zien dat ook in Eindhoven steeds meer

20 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

2.

Vitale sportverenig­ingen versterken, samen met andere sport- en beweeg­ aanbieders, de sociale cohesie in onze stad, wijken en buurten. 21 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

We willen dat de sportverenigingen en overige sport- en beweegaan­ bieders in Eindhoven vitaal zijn. Dat betekent onder meer dat zij volop in de maatschappij staan en zich blijven ontwikkelen op basis van de sporten beweegbehoefte van onze inwoners. De inzet van vrijwilligers is hierbij van grote waarde. Zij maken een onmisbaar onderdeel uit van onze sporten beweeginfrastructuur. In veel gevallen brengen bewegen en sporten mensen met elkaar in verbinding. Juist in deze tijden waarin gevoelens van eenzaamheid bij steeds meer mensen spelen, is dat ontzettend belangrijk. Bewegen en sporten stimuleren mensen om mee te doen. Door zelf deel te nemen aan sport- en beweegactiviteiten, maar zeker ook door als vrijwilliger een gewaardeerde bijdrage te leveren. Die verbindende functie koesteren we en willen we verder benutten. Niet alleen tussen individuen maar ook tussen sportverenigingen onderling en met betrokkenen instellingen of organisaties. Dat is de weg naar vernieuwing en een toekomstbestendige sport- en beweeg­ infrastructuur. Daarbij hoort ook het samen werken aan een positief en veilig sportklimaat, waardoor iedereen, ongeacht achtergrond, leeftijd, gender en seksuele voorkeur, zich welkom en veilig voelt.

In de komende jaren willen we, in samenwerking met onze partners in de stad, de volgende doelstellingen realiseren: ▪ Ieder jaar neemt het aandeel sportverenigingen dat vitaal is toe, klaar om ervoor te zorgen dat er samen gesport en bewogen kan worden, nu en in de toekomst. We gaan hierbij uit van de definitie van een vitale sportvereniging, die de gemeenteraad in april 2019 heeft vastgesteld12. Verenigingen die de vijf basisbouwstenen (strategie & beleid, leden, vrijwilligers, financiën, sportaanbod) op orde hebben, worden gezien als een vitale vereniging. Als een vereniging daarnaast aandacht heeft voor minimaal één van de drie extra bouwstenen (accommodatie; extra maatschappelijke activiteiten; een gezonde 12. Vastgesteld raadsvoorstel Definitie vitale sportvereniging.

De sociale waarde van bewegen en sporten* Een groot gedeelte van onze inwoners beweegt of sport in groeps­verband; bij een sportvereniging, een commerciële aanbieder of als onderdeel van een informele groep. In een online magazine over de sociale waarde van diverse organisatie­ vormen in de sport, concludeerde het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in 2020 dat sporters die actief zijn in groepsverband, hier vaak sociale waarde aan toeschrijven. Zo waarderen velen de goede sfeer, ontmoeten ze er andere mensen, maken er vrienden en/of ontvangen er hulp en steun bij privézaken. Daarmee heeft sport een verbindende en overbruggende waarde, aldus het SCP. Het SCP laat zien dat leden van sportverenigingen meer waarde hechten aan sociale aspecten dan sporters in informeel of commercieel verband. Dit verschil is gedeeltelijk te verklaren door verschillen in persoonskenmerken en het aanbod. Sportverenigingen blijven een belangrijke plek om te bewegen en sporten, zeker voor de jeugd. Tegelijkertijd adviseert het SCP om naast sportverenigingen ook informele sportgroepen en commerciële en andere sportaanbieders te betrekken bij het inzetten van sport als sociaal bindmiddel. Overigens geldt dat bewegen en sport naast inclusie, juist ook kan leiden tot sociale uitsluiting. Het is noodzakelijk dat aan de juiste randvoorwaarden wordt voldaan.

Niet voor niets hebben thema’s zoals diversiteit, een veilig sportklimaat en een positieve sportcultuur een prominente plek gekregen in het Nationaal Sportakkoord.

sportomgeving), wordt deze gezien als een vitaal-plus vereniging. We blijven de vitaliteit van sportverenigingen in kaart brengen met behulp van het vitaliteitsonderzoek. Per bouwsteen is diverse ondersteuning beschikbaar. Gezien de hoge druk op vrijwilligers, heeft ondersteuning bij het waarborgen van voldoende vrijwilligers in 2021 en 2022 onze bijzondere aandacht. Naast de al beschikbare cursussen, gaan we samen met de sportverenigingen in de stad op zoek naar innovatieve manieren om het aantrekkelijker te maken om vrijwilliger te worden en blijven. Denk bijvoorbeeld aan een beloning in de vorm van Fitcoins. Het aantal sportverenigingen met een betalingsachterstand bij de gemeente blijven we ieder kwartaal monitoren. Het streven is dat 2023 geen enkele sportvereniging nog een betalings­ regeling heeft. Nog wel een kanttekening: sportverenigingen zijn hard geraakt door de coronacrisis. We spannen ons in om te voorkomen dat de * SCP (2020). Sociale cohesie en de rol van de sportsector.

22 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

vitaliteit van verenigingen onder druk komt te staan door deze crisis. Toch kan het verdere verloop consequenties hebben voor de haalbaarheid van deze doelstelling. De nadruk komt dan meer te liggen op consolidatie in plaats van groei. We vinden het belangrijk om niet alleen sportverenigingen met (dreigende) problemen te helpen, maar ook de verenigingen die al vitaal(-plus) zijn te ondersteunen in hun ambities om zich verder door te ontwikkelen; de gemeente is er ook voor hen. Daar gaan we in de komende beleidsperiode dus meer op inzetten. Zulke ondersteuning werkt stimulerend voor iedere vereniging om stappen in ‘de vitaliteitsladder’ te zetten. In het uitvoeringsprogramma werken we uit hoe we vorm gaan geven aan deze extra support. Zo zien we dat er vitale sportverenigingen zijn die zelf extra kunnen en willen investeren in de kwaliteit en/of kwantiteit van hun accommodatie. We willen deze vitale verenigingen ruimte bieden om die stappen te zetten. In de komende jaren maken we daarom concreet onder welke voorwaarden en op welke manier(en) we hen kunnen faciliteren, bijvoorbeeld door een garantstelling. ▪ Het percentage kinderen en jongeren (4 t/m 17 jaar) dat lid is van een sportvereniging, is in 2025 toegenomen tot ruim 70% (ten opzichte van 67% in 2019)13. De afgelopen jaren is het aantal mensen dat lid is van een sportvereniging afgenomen, ook in Eindhoven.

De verwachting is dat deze trend de komende jaren verder doorzet. Juist voor kinderen en jongeren is het essentieel dat zij met plezier leren te bewegen en sporten. We weten dat sportverenigingen daar een belangrijke rol in kunnen spelen en zien dat die rol nog kan worden vergroot. We zien dat bewegen en sporten ook kunnen bijdragen aan sociale cohesie. Daarvoor is het nodig dat verschillende groepen van kinderen en jongeren elkaar blijven ontmoeten14. De sportvereniging is daar een uitgelezen plek voor. Onze bijzondere aandacht gaat uit naar de wijken waar het verenigingslidmaatschap van kinderen en jongeren vooralsnog relatief laag

is. We onderzoeken de belemmering die kinderen en jongeren in deze wijken ervaren om lid te worden en blijven van een vereniging. Juist in deze wijken willen we sportverenigingen extra stimuleren en ondersteunen om verdere verbinding te maken met de buurt of wijk. Dit kan zich bijvoorbeeld uiten in de vorm van wijksportdagen. ▪ In 2025 zijn er minimaal tien Vitality Clubs actief in Eindhoven, verspreid door de stad. Deze Vitality Clubs staan in het teken van regelmatig samen bewegen. Plezier en laagdrempeligheid staan centraal. De clubs worden voor en door 50-plussers mogelijk gemaakt. Er wordt gewerkt volgens het principe van peer coaching. Inwoners helpen elkaar dus om gezond en gelukkig oud te

13. Gemeente Eindhoven (2019). Inwonersenquête 2019 (verdieping sport en bewegen). 14. SCP (2019). Kansen op sportieve groei.

23 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

worden. De sportregisseurs van Eindhoven Sport hebben een belangrijke aanjaagfunctie en denken proactief mee in de opstartfase. De ambitie is dat er in de loop van 2021 al op drie plekken in de stad kan worden deelgenomen aan een Vitality Club. We kijken hierbij hoe we de Clubs kunnen laten aanhaken bij de sportverenigingen. ▪ In 2023 hebben we ten minste drie pilots of projecten (mede) uitgevoerd om bewegen en sporten in te zetten als middel om Eindhovenaren mee te laten doen. Het gaat hierbij niet zozeer om het verhogen de sport- en beweegparticipatie, maar echt om meedoen in bredere zin. Denk bijvoorbeeld aan projecten op het gebied van arbeidsparticipatie, integratie en criminaliteitspreventie. We sluiten hiervoor aan bij het gebiedsgericht werken en de energie van onze partners in de stad, zoals Springplank 040 en het Participatiebedrijf. Uiteraard zorgen we voor een goede evaluatie van deze pilots/projecten, zodat we een duidelijk beeld hebben bij wat de werkzame elementen zijn en daarvan kunnen leveren voor de toekomst.

24 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

3.

Eindhovenaren zijn van jongs af aan vaardig in bewegen.

25 - SPORT- EN BEWEEGVISIE 2021-2025

We willen dat ieder kind in Eindhoven de kans krijgt om zijn of haar motorische vaardigheden breed te ontwikkelen. Plezier is het fundament van een leven lang bewegen en sporten. De basis voor dit fundament wordt al op jonge leeftijd gelegd. Hoe jonger kinderen worden aangemoedigd om vaker en plezierig te bewegen en sporten, hoe groter hun sporten beweegparticipatie op latere leeftijd. Bewegen en sporten dragen ook bij aan het ontwikkelen van andere vaardigheden (bijvoorbeeld op sociaal-emotioneel vlak) en kunnen bovendien een positief effect hebben op de cognitieve onderwijsprestaties. Om kinderen en jongeren dit plezier te leren, is een belangrijke rol weggelegd voor zowel ouders als de kinder­ opvangorganisaties, scholen, sportverenigingen en andere sport- en beweeg­aanbieders in onze stad. Samen met deze partners willen we de trend ombuigen dat de motorische vaardigheden per generatie afnemen.