Bijlage 1 - Regionaal beleid mensenhandel Oost-Brabant

OV

Melden aan

ZoCo2e

13 bij de signalen SU, CU en OV is de route om éérst AVIM te bellen en daarna de ZoCo. Dit heeft te

maken met de 24uurs dienst van de politie en i.v.m. het feit dat de politie de veiligheid van anderen kan waarborgen op locatie.

”Je gaat het pas zien als je het doorhebt!” – Johan Cruijff

25

Beleidsplan voor de aanpak van mensenhandel en uitbuiting

Stroomschema 2: afhandeling signalen mensenhandel Wat gebeurt er met een signaal mensenhandel nadat dit is opgepakt door (een van de) experts?

Melden aan

AVIM1e

ISZW

AVIM1e

en

en

en

en

ZoCo2e

ZoCo

ZoCo2e

ZoCo2e

AVIM1e

Casusoverleg

(aanpak van) dader

Integrale aanpak AVO / RIEC

(zorg voor) slachtoffer Zorgtafel

Mono

Uitkomst / voortgang casus

Legenda (vervolg) AVO = Ambtelijk Voorbereidend Overleg

”Je gaat het pas zien als je het doorhebt!” – Johan Cruijff

26

Beleidsplan voor de aanpak van mensenhandel en uitbuiting

Bijlage 2 Taken gemeentelijke Aandachtfunctionaris Mensenhandel regio Oost-Brabant

De aandachtsfunctionaris Mensenhandel (hierna AF) Iedere gemeente heeft een AF die als contactpersoon mensenhandel / themahouder kan worden gezien voor de gemeente intern, maar ook voor partners buiten de gemeente. Ieder gemeente heeft minimaal één AF. Doorgaans is een medewerker van de afdeling veiligheid of van de afdeling zorg de AF (mensenhandel heeft altijd een dader en altijd een slachtoffer). In de praktijk komt voor dat er vaak twee AF’s per gemeente zijn, of dat bijvoorbeeld medewerker van afdeling zorg de AF is, maar schakelt / een buddy heeft bij de afdeling veiligheid waarmee de AF samen het onderwerp behandelt en beheert. Het advies is om de aandachtsfunctionaris door het college te laten aanwijzen. Of een gemeente voor één of twee AF’s kiest en uit welk domein deze persoon komt kan het beste per gemeente worden bepaald. Wel is het goed om de volgende kwaliteiten in overweging te nemen bij het bepalen / aanwijzen van een AF: Kwaliteiten De AF heeft affiniteit met het onderwerp. Uit de praktijk blijkt dat persoonlijke interesse bijdraagt aan de ontwikkeling van het thema binnen de gemeente. Daarnaast is handig, meer zeker niet noodzakelijk, dat een AF presenteer / trainingsvaardigheden heeft. Wanneer nodig kan de AF zelf (nieuwe) collega’s trainen op bijvoorbeeld het herkennen van signalen mensenhandel.

Taken De AF onderhoudt het thema mensenhandel binnen (en voor) de gemeente. Bijvoorbeeld door: Aan te sluiten bij team overleggen eens in de zoveel tijd, daar het thema agenderen, kijken of er vragen zijn binnen dat team over het thema, moeten er medewerkers getraind worden op het kunnen signaleren, … Medewerkers te trainen op het kunnen signaleren van mensenhandel Lokale, regionale en landelijke trends te volgen Bij te blijven met relevante publicaties. Kijk hiervoor ook op de website van het Regiobureau Integrale Veiligheid Oost-Brabant: www.rivob.nl onder het kopje ‘mensenhandel’. Tevens is de AF zich er van bewust dat het thema mensenhandel onzichtbaar en onbekend kan zijn bij collega’s. Verbinding zorg (o.a. contact met zorgcoördinator mensenhandel) en veiligheid (o.a. contact met blauw en opsporing). De AF zorgt voor bekendheid van zijn/haar functie binnen de gemeente. Bijvoorbeeld door: Het uitdelen van visitekaartjes of op intranet bij jouw werkzaamheden vermelden dat je AF bent en hoe mensen je kunnen bereiken. Aan te sluiten bij team overleggen Nieuwe collega’s te wijzen op de functie van AF

”Je gaat het pas zien als je het doorhebt!” – Johan Cruijff

27

Beleidsplan voor de aanpak van mensenhandel en uitbuiting

De AF monitort en adviseert wanneer de gemeente actie moet ondernemen. Bijvoorbeeld: Gemeenteambtenaren (zelf of laten) trainen op het kunnen signaleren van mensenhandel (inclusief herhaaltraining) Controle op vergunning Huisbezoek Actieweek De AF is bekend met bestuurlijke maatregelen om mensenhandel tegen te gaan. Is bekend met de diversie barrièremodellen; De AF is de aangewezen persoon om het bestuur te adviseren over de te in te zetten maatregelen (en de gehele aanpak van mensenhandel) De AF is bekend met het netwerk experts mensenhandel (zie bijlage 3), in het bijzonder de Zorgcoördinator Mensenhandel voor ondersteuning van (mogelijke) slachtoffers mensenhandel. Signalen mensenhandel De AF is het aanspreekpunt voor (mogelijke) signalen mensenhandel. Het volgende stappenplan (zie tevens bijlage 1) kan worden aangehouden voor de AF bij signalen mensenhandel: 1. Een ambtenaar van de gemeente (vaak een baliemedewerker of toezichthouder) vangt een signaal op (nog onduidelijk wat voor signaal dit is) en wil het signaal doorgeven aan de daarvoor verantwoordelijke persoon: de AF. 2. De AF verzamelt het signaal / de signalen van de gemeenteambtenaren en verrijkt de informatie zo mogelijk met adresgegevens, eventueel eerder opgelegde sancties en andere relevante zaken. 3. Nu volgen twee opties voor de AF: I.

Bij zuivere signalen mensenhandel moet de AF contact opnemen met politie, team AVIM en daarna (eventueel) met de betreffende Zorgcoördinator Mensenhandel (zie gegevens in bijlage 3). II. Blijft het signaal na verrijking vaag en ontstaat twijfel of het wel of geen mensenhandel is, dan kan de AF alsnog in overleg gaan met politie, team AVIM of de Zorgcoördinator Mensenhandel. Uitgangspunt is dat ieder (zorgelijk) signaal gewoon besproken moet worden en niet mag blijven liggen binnen een gemeente. Het netwerk van experts mensenhandel is er ook voor om de gemeente bij dit soort zaken te ontlasten 4. De AF vraagt bij overdacht van het signaal aan (een van) de bovenstaande partner(s) om een terugkoppeling. 5. De AF koppelt terug richting de ambtenaar van de gemeente die melding had gedaan wat er met het signaal is gedaan of nog gaat gebeuren. In de praktijk blijkt dat dit terugkoppelen motiverend werkt voor ambtenaren om blijven te melden. Het kan voorkomen dat heldere terugkoppeling uitblijft als bijvoorbeeld de politie besluit om een strafrechtelijk onderzoek te starten. Als aanspreekpunt voor (mogelijke) signalen is het van belang dat de AF nadenkt op welke wijze hij/zij signalen mensenhandel ontvangt: wat is de interne meldroute? Het advies is om altijd aan te sluiten bij de bestaande structuren binnen de gemeente.

Enkele opties: direct naar het e-mailadres of melden bij een gemeentelijk (ondermijning)meldpunt.

”Je gaat het pas zien als je het doorhebt!” – Johan Cruijff

28

Beleidsplan voor de aanpak van mensenhandel en uitbuiting

Bijlage 3

Betrokken ketenpartners incl. rol, taken en bevoegdheden

Aandachtsfunctionaris Mensenhandel (zie tevens bijlage 2) Aanspreekpunt binnen gemeente; Adviserend richting bestuur; Signalen intern opwerken; Thema onderhouden door gehele gemeente; Kent de ketenpartners; (nieuwe) Collega’s trainen. Gemeenten regio Oost-Brabant Regierol op aanpak mensenhandel; Zorg slachtoffers mensenhandel (zie zorgcoördinator); Mensenhandel signaleren; Barrières opwerpen (zie barrièremodel); Vervullen rol van aandacht functionaris (zie bijlage 2); Vergunningen controleren. Belastingdienst Het toepassen van sanctiemaatregelen; Misdaad of fraude melden per thema: https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/standaard_functies/p rive/contact/fraude_misdaad_en_misstanden_melden/fraude_misdaad_en_misstand en_melden Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) Signalen mensenhandel doorzetten naar opsporingsinstanties; Verantwoordelijk voor uitvoering Verblijfsregeling Mensenhandel; 088-0430430 (landelijk) Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ISZW) Opsporing arbeidsuitbuiting en slecht werkgeverschap; Strafrechtelijk onderzoek uitvoeren naar arbeidsuitbuiting; Regio Oost-Brabant: 0800-5151 (om anoniem melding te doen); Team Spoedeisende inzet ISZW (070-3334180).

”Je gaat het pas zien als je het doorhebt!” – Johan Cruijff

29

Beleidsplan voor de aanpak van mensenhandel en uitbuiting

Ketenregisseur Mensenhandel Regie houden op keten; Regionale activiteiten / initiatieven ontplooien; Gemeenten ondersteunen in bestuurlijke aanpak mensenhandel; Verbinding houden met andere regio’s en landelijke partners; Landelijke ontwikkelingen vertalen naar de regio; Koninklijke Marechaussee (KMar) Treedt op als grenspolitie voor grensoverschrijdende mensenhandel; Signalen onderzoeken en opvolgen (aanhouding); Slachtoffers doorverwijzen; 0800-1814 (landelijk) of regionaal via Ketenregisseur Mensenhandel. Lokale zorg- en welzijnsinstanties In te vullen per gemeente. Openbaar Ministerie (Pre)opsporing; Vervolging daders mensenhandel. Politie, team AVIM (Afdeling Vreemdelingen Identificatie en Mensenhandel) Direct optreden bij een acuut vermoeden van mensenhandel (doorlaatverbod); Strafrechtelijk onderzoek naar mensenhandel en andere vormen van Migratiecriminaliteit; Controle van de prostitutiebranche op illegaliteit, minderjarigheid en dwang; eenheid Oost-Brabant, Frontoffice team mensenhandel: Telefoon: 088-9630320 (ma t/m vr 08:00 uur – 16:30 uur); Buiten kantooruren 0900-8844 E-mail: mensenhandel.avim.oost-brabant@politie.nl Politie, wijkagent In te vullen per gemeente.

Taskforce-RIEC Partners ondersteunen bij de aanpak van georganiseerde criminaliteit en ondermijning; Samenwerking stimuleren; Overheid en maatschappij weerbaarder maken;

”Je gaat het pas zien als je het doorhebt!” – Johan Cruijff

30

Beleidsplan voor de aanpak van mensenhandel en uitbuiting

Zorgcoördinator Mensenhandel Het behartigen van de belangen slachtoffers mensenhandel en uitbuiting; het organiseren van een samenhangend hulp- en ondersteuningsaanbod voor slachtoffers. Voor de regio Oost-Brabant is de zorgcoördinatie voor slachtoffers mensenhandel ondergebracht bij: Gemeente Helmond: GO-Team 14 0492, optie 2 of meldpuntmensenhandel@helmond.nl Lumens: zorgcoördinatie-mp@lumenswerkt.nl 040-2193388 Maatschappelijke Opvang (MO) Den Bosch: info@modenbosch.nl of 073-6139225

5.

”Je gaat het pas zien als je het doorhebt!” – Johan Cruijff

31

Beleidsplan voor de aanpak van mensenhandel en uitbuiting

Bijlage 4

Overzicht trainings- en opleidingsaanbod

Kennis over mensenhandel (en specifiek: hoe men mensenhandel kan signaleren) en over de middelen die een gemeente kan inzetten om mensenhandel tegen te gaan kan op verschillende manieren worden verkregen: De Ketenregisseur Mensenhandel biedt de Aandachtsfunctionarissen Mensenhandel altijd aan om ambtenaren te komen trainen. Met de verschillende partners uit het netwerk kan er gratis en op maat training worden gegeven over bijvoorbeeld: mensenhandel algemeen, de rol van de AF, signalen mensenhandel herkennen, bestuurlijke maatregelen, etc. Het is dan wel aan de AF om te inventariseren wie (welke ambtenaren / welke afdelingen) getraind moeten worden, waar behoefte aan is en wat het basisniveau is van de ambtenaren.

Ook is train-de-trainer een optie, waarbij de AF zo wordt getraind dat hij/zij collega ambtenaren kan trainen De volgende landelijke partners of websites kunnen ook voorzien in training en opleiding: Het CCV biedt e-learnings aan: https://hetccv.nl/onderwerpen/mensenhandel/elearnings-signalering-mensenhandel/ CoMensha biedt training en voorlichting aan: https://www.comensha.nl/mensenhandel-academy/trainingen-algemeen/trainingendoor-comensha/ FairWork biedt training aan voor beleidsmakers, aandachtsfunctionarissen mensenhandel en uitvoerenden met burgercontact: https://www.fairwork.nu/trainingen-voor-gemeenten/ Tool speciaal voor mensen in jeugdzorg, strafrechtketen, politie, speciaal onderwijs, wijkwerkers en ouders: https://publicaties.zonmw.nl/gewoonbijzonder/justitieprojecten/nieuwe-tool-signaleert-mogelijke-slachtoffers-loverboys/ Zorgpartijen kunnen ook voorgelicht of getraind worden. In de regio en landelijk is aanbod aanwezig. Vragen hierover kunnen opgepakt worden met de zorgcoördinator mensenhandel.

”Je gaat het pas zien als je het doorhebt!” – Johan Cruijff

32

Beleidsplan voor de aanpak van mensenhandel en uitbuiting

Bijlage 5

Voorbeelden casuïstiek mensenhandel uit de regio Oost-Brabant

Als toezichthouder kom je op een agrarisch bedrijf waar arbeidsmigranten worden gehuisvest. Je ziet dat een omgebouwde stal slaapvertrekken heeft voor ongeveer 40 personen. Het sanitair, dat er vies uitziet en stinkt, bestaat uit slechts 1 toilet en 2 douches. De vliegen bezorgen veel overlast. Hiernaast zien de (seizoens)arbeiders er uitgeput uit. Ze zijn niet bereid om met je te praten. Een jong stelletje dat enigszins Engels spreekt, vertelt dat er 7 dagen per week gewerkt moet worden, overuren niet worden betaald, ze niet naar een arts mogen als ze ziek zijn en ze nog steeds geen loon hebben ontvangen. Ze zijn wel allemaal in het bezit van een paspoort. Wat zou je kunnen doen?

Al jaren werkt Kees, een verstandelijke beperkte man, op de boerderij. Voor nog geen 2,50 euro per uur. Hij maakt zonder te mopperen lange dagen. Vrij krijgt hij nauwelijks. Ook niet voor de bruiloft van zijn broer. Zijn ouders, die op al leeftijd zijn, houden zijn verdiensten netjes bij in een schriftje. Lang niet alle uren krijgt hij betaald. Op een dag ontstaat er een ruzie met de boer. Ze verbieden hem het erf te verlaten, de banden van zijn auto worden lek gestoken. Boos en overstuur vertrekt Kees. Op z’n klompen loopt hij ruim twintig kilometer naar huis. Een buurvrouw ziet hem aankomen en vertrouwt het niet. Ze schakelt de huisarts in. De huisarts hoort het verhaal van Kees aan. Hij schrikt. Deze man heeft jaren als een slaaf gewerkt en hij belt naar de gemeente en het balletje gaat rollen. De aandachtfunctionaris mensenhandel schakelt het RIEC in. De zaak loopt inmiddels.

Een vrouw van 30 jaar wordt naar een opvang gebracht met haar dochter. Zij is betrokken bij een crimineel milieu sinds haar 12e jaar, nadat ze uit huis is gezet door moeder. In eerste instantie als slachtoffer van seksuele uitbuiting (loverboy). De vrouw heeft ooit geprobeerd om te verhuizen maar ze is altijd weer gevonden. Ook heeft ze ooit aangifte gedaan, met grote gevolgen van dien voor haar veiligheid. Inmiddels heeft ze een hogere positie verdiend in het criminele netwerk waarbij zij opdrachten krijgt die ze moet voltooien. Chantage, bedreigingen gericht aan haar en dochter, geweld, drugs, vuurwapens en veel controle. Als ze de opdrachten voltooid laten ze haar weer een tijd met rust. Als ze gaat praten wordt de situatie onzeker, haar ervaringen spelen hierin een negatieve rol. Ze voelt niet dat ze een keuze heeft, voelt zich geen slachtoffer omdat ze ook dingen doet die wettelijk gezien verboden zijn. Ze hoopt dat als ze terug naar huis gaat alles blijft zoals het is. “Want ik heb niet gepraat en daardoor zijn ze misschien wel coulant”.

”Je gaat het pas zien als je het doorhebt!” – Johan Cruijff

33

Beleidsplan voor de aanpak van mensenhandel en uitbuiting

Een beïnvloedbaar meisje van 18 jaar die oorzaak en gevolg niet goed kan overzien. Via Facebook wordt ze benaderd door een jongen. Er zijn naaktfoto’s en naakt filmpjes van haar gemaakt. De jongen appt haar dat ze moet langs komen voor klanten. Ze is bang voor hem. Hij haalt haar op, zij kan geen nee zeggen. Ook heeft hij altijd wel een lief en goed verhaal. Ze komt in een situatie terecht waarbij ze verkracht wordt. Geeft zichzelf de schuld omdat ze heeft ingestemd om mee te gaan. Deze jongen is een drugsdealer en heeft ook seks met haar. Er komt een andere jongen in beeld die aardig is. Geeft haar cadeautjes, praat veel op haar in over ‘de andere jongen’ die niet goed voor haar zou zijn, hij raakt haar weleens aan, grensoverschrijdend en controlerend. Stond een keer agressief voor haar deur nadat ze een tijdje niet had gereageerd op appjes. Ook vindt hij dat zij hem terug moet betalen. Regelmatig willen jongens iets van haar, ze wordt ook op straat aangesproken. Vraagt zich steeds meer af of de jongens onder één hoedje spelen? Ook is ze achtervolgd en rijden auto’s langs. Ze durft geen aangifte te doen. Wordt psychisch onder druk gezet, gechanteerd en misleid. Ze is inmiddels veel afgevallen en ziet er slecht uit. Haar netwerk weet van niets.

Een jongen van 16 jaar met een verstandelijke beperking. Het is een beïnvloedbare jongen die het lastig vindt om voor zichzelf op te komen. Hij hangt graag met vrienden op straat, heeft het over stoerdoenerij en gaat overal in mee. Zijn school geeft aan dat zijn gedrag de laatste tijd anders is. De jongen wil niet meer mee doen met gymlessen, moet weg van school i.v.m. afspraken, komt te laat op school en heeft rode ogen. Ook op stage oogt hij afwezig. Hij was buiten aan het hangen met zijn vrienden. Zij werden door jongens uit Rotterdam aangesproken. Hoe deze link werd gelegd weet hij niet. Hij vertelt dat ze wel aardig waren en wiet aan hen gaven. Later vroegen deze jongens of hij pakketjes drugs kon maken in een auto. Hij kreeg daar ook af en toe voor betaald. Ook zag hij vaak meisjes achterin een auto zitten. De meisjes praatten niet, dus hij ook niet. Toen hij een keer niet kwam opdagen stonden deze jongens aan zijn deur. Ze bedreigden en chanteerden hem. Eisten dat hij kwam werken, want ze hadden tegoed van hem. In zijn angst ging hij mee met de jongens. Hij schrok dat zij zijn adres wisten en op de hoogte waren van zijn gezinssituatie. Hij is bang en schaamt zich.

”Je gaat het pas zien als je het doorhebt!” – Johan Cruijff

34