Bijlage 1 - Programmaplan Preventie met Gezag in Eindhoven

programmaplan Preventie met Gezag Eindhoven Voorkomen van jonge aanwas in de georganiseerde en ondermijnende criminaliteit in Woensel Zuid en Vaartbroek.

Voorwoord Eindhoven kende de afgelopen decennia niet alleen een stormachtige economische groei maar ook een toename van grootstedelijke veiligheidsvraagstukken. De zichtbare en onzichtbare invloed van de georganiseerde criminaliteit heeft effect op onze stad, wijken en buurten. In het bijzonder de kwetsbare wijken. Daar zien we onder meer dat jongeren met weinig perspectief worden geronseld om geld te verdienen met illegale klusjes. Wij willen onze jongeren graag betere kansen bieden dan een ‘carrière’ in de criminaliteit. Al voordat corona ons land bereikte, hebben we daarom in onze stad de handen ineengeslagen om te voorkomen dat Eindhovense (kwetsbare) jongeren en jongvolwassenen in de criminaliteit belanden of daar verder in afglijden. Daarbij maken we dankbaar gebruik van de BOTOC-gelden die het ministerie van Justitie en Veiligheid daarvoor beschikbaar stelde. In de afgelopen jaren was het niet eenvoudig om jongeren te bereiken. De aanpak van corona bracht ook maatschappelijke onrust met zich mee. Maar juist in die onrust vonden de gemeente en ketenpartners elkaar ook in de samenwerking. Deze samenwerking vormt dan ook de basis voor deze aanvraag: een krachtige balans tussen zorg en veiligheid, tussen preventie en gezag. Om jongeren uit de criminaliteit te houden en perspectief te bieden, intensiveren we de gebiedsgerichte en samenhangende aanpak in het sociaal domein.

Bijvoorbeeld door de inzet van het jongerenwerk en het verder door ontwikkelen van de BOTOCprojecten. Een voorbeeld daarvan is de inzet van de BackBone Academy en Stichting Jeugdcoach die jongeren opzoeken en met persoonlijke aandacht en steun helpen hun toekomst op een goede manier vorm te geven. Die inzet vormt een onderdeel van manier waarop we drugscriminaliteit en de bijbehorende overlast in de wijk Oud-Woensel integraal en projectmatig te lijf gaan. Met zowel dadergerichte, slachtoffergerichte als situationele preventieve maatregelen proberen we de voedingsbodem voor drugscriminaliteit weg te nemen en de weerbaarheid te vergroten. Deze aanvraag richt zich op het doorgronden, voorkomen en stoppen van de voedingsbodem van criminaliteit onder jongeren. Wij willen geen jongeren die doorgroeien tot doorgewinterde criminelen. We willen onze jongeren een andere toekomst bieden. We zijn een zorgzame stad waarin we inzetten op gelijke kansen voor kinderen en jongeren. De informatiepoot in deze aanvraag is daarom ook groot en omvangrijk. We willen duiding en verdieping geven aan het vraagstuk rondom voorkomen jonge aanwas; wie zijn die jongeren die zo makkelijk beïnvloedbaar zijn? En nog belangrijker: wat hebben wij met elkaar als tegenwicht te bieden? Welk lonkend perspectief zetten wij daartegenover? We beginnen niet uit het niets.

We bouwen voort op de BOTOC-aanpak en we verbinden ons waar dat kan met Pact Woensel Zuid (Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid; Ministerie van BZK). Criminaliteit is niet iets van gisteren en je lost het ook niet vandaag of morgen op. Daar zijn we ons allemaal van bewust.

Colofon Uitgave: gemeente Eindhoven Datum: 30 september 2022 Auteurs: Gaby Rasters en Annelotte de van der Schueren Met dank aan: Anna Suurmond (OM), Paula van Haaren (OM), Michel Brekelmans (politie) en Jallal Barta (Politie) en alle andere ketenpartners.

Met deze aanvraag committeren wij ons als samenwerkende partners om tien jaar lang met elkaar te werken aan een gezondere en veiligere toekomst van onze samenleving en een beter perspectief voor onze jeugd. Daar ben ik trots op. Maar ik hoop vooral ook dat we na die periode kunnen vaststellen dat die gezamenlijke aanpak onze jeugd daadwerkelijk heeft geholpen. Jeroen Dijsselbloem Burgemeester Eindhoven

Preventie met Gezag Eindhoven | 3

Introductie Het hart van de aanvraag 14 september 2022, na historisch warme zomermaanden en een lange periode van droogte in de stad regent het al de hele dag in Eindhoven. De wisseling van het seizoen lijkt ingezet met stortbuien en koudere lucht. Een frisse wind is wat we ook willen doen laten waaien door de stad met onze Eindhovense invulling van de aanpak Preventie met Gezag. Het plan voor de aanvraag zoals het nu voor u ligt is nog volop in beweging. Ketenpartners reageren nog volop met hun constructieve op -en aanmerkingen. Een plan op papier, met bouwstenen vanuit de verschillende domeinen van de gemeente en de justitiële ketenpartners als ook de eerstelijns­ werkers, maar ook een plan dat bouwt op de rauwe en rijke ervaring die is opgedaan in de weerbarstige wijken van Eindhoven. Inmiddels hebben er veel sessies plaatsgevonden over de inhoud van deze aanvraag en hebben we met elkaar gezocht naar de manieren om werkelijk te verbinden vanuit de gezamenlijke opgave.

Met deze opgave stellen we ons vragen als: wat merkt de stad van onze aanpak? Hoe gaat het onze jongeren helpen om uit de criminaliteit weg te blijven? Hoe kunnen wij als ketenpartners nog meer naar de voorkant komen als het gaat om zicht krijgen op onze jongeren? Welke problemen spelen in welke levensfase en welk perspectief kunnen wij de jongeren bieden? Hoe gaan we om met de soms pijnlijke constatering dat het lijkt alsof de marktwerking van de criminaliteit hoger is dan wat wij aan perspectief te bieden hebben? Weer terug naar die druilige 14e september. De dag dat de regen de dorre perkjes en uitgedroogde stadsparken weer groener laat kleuren. Maar ook de dag van het bezoek van de Directeur Generaal Ondermijning, mevrouw van Dam, aan onze wijk Vaartbroek. Hier laten we aan haar zien hoe wij in Eindhoven de BOTOC-aanpak in Woensel Zuid en Vaartbroek hebben vormgegeven. We werden welkom geheten in de ‘Huiskamer van Vaartbroek’, de plek waar ketenpartners elkaar ontmoeten en waar de lijnen kort zijn. Iedereen was er, de wijkagent onderbrak zelfs zijn vakantie hiervoor. Maar ook een tal van andere partners gaven voorrang aan deze bijzondere middag.

Iedereen met hart voor de wijk en haar complexe jeugdproblematiek was er; het OM, de politie, team ondermijning, het jongerenwerk, WIJ-Eindhoven, outreachende hulpverlening, vertegenwoordigers van het sociaal en het ruimtelijke domein en de jongeren! De burgemeester verzorgde de opening maar gaf het woord snel door aan de mensen waar het om ging deze middag: de jongeren. Dit waren jongeren die gebruik hebben gemaakt van de outreach­ende hulpverlening voortkomend uit de BOTOC-aanpak. Dappere jongens uit Woensel Zuid en Vaartbroek die aangaven dat het niet altijd makkelijk was om weg te blijven uit de verleidingen van de criminaliteit. Doordat er iemand echt naast hen was komen te staan hebben ze uiteindelijk toch weer het vertrouwen kregen om het goede te gaan doen. “Hij (de buddycoach) was niet iemand tegenover me aan een bureau met een stapel papieren voor zijn neus waarin mijn verleden en al mijn fouten stonden beschreven. Hij was iemand die wilde luisteren, iemand met wie ik een band kreeg. En nu wil ik zijn voorbeeld volgen: ik wil ook jongeren gaan helpen. Hij is een broeder van me geworden.” In deze huiskamer kwam het plan wat nu voor u ligt tot leven. De energie was voelbaar bij iedereen. Een werkbezoek vanuit het ministerie wordt natuurlijk goed voorbereid, maar de verhalen en ervaringen uit de praktijk zijn niet te ensceneren.

Die zijn echt, rauw en laten soms pijnlijk zien waarom zoveel mensen zich blijvend willen inzetten voor de toekomst van onze jongeren. Ook voor hen met een valse start in het leven. Na het gesprek in de huiskamer zou er een wandeling door de wijk gemaakt worden, de route keurig afgestemd. En hoewel er veel bijzondere plekken waren om aan de Directeur Generaal ondermijning te laten zien, zijn we van de route afgeweken en hebben we ons niet aan het ‘script’

4 | Programmaplan

Preventie met Gezag Eindhoven | 5

Van gevoel naar praktijk gehouden. Dit keer was het niet de regen die de spelbreker was. Van een spelbreker was ook geen sprake. Het was de boeiend realiteit die ons van het plan deed afwijken. We vonden elkaar in een wezenlijk en diep gesprek waarin we elkaar in de ogen konden kijken. Waar we kwetsbare vragen konden stellen en ook aangaven van elkaar te willen leren. Dat is Eindhoven en dat is voor ons leren en blijven ontwikkelen. Bouwen doe je met elkaar en het liefste in de wijken en met de mensen waar het omgaat. We hebben ons best gedaan om de aanvraag Preventie met Gezag tot in de puntjes uit te werken, de silo’s te doorbreken, bruggen te bouwen en vooral door te gaan met de goede dingen die we al doen. Maar niemand binnen het veiligheidsdomein kan onveiligheid alleen oplossen. We vergelijken de veiligheidsaanpak met een puzzel, die bestaat uit verschillende stukjes om onveiligheid te voorkomen, te beperken, te beëindigen en om te straffen. Hoe complexer het vraagstuk is hoe meer puzzelstukjes er zijn. Voor het leggen van de puzzel hebben we elkaar hard nodig. Gelukkig voor Eindhoven zit samenwerken in ons DNA en dat hebben wij die 14e september vol overgave laten zien.

Het feit dat we de Huiskamer vol hadden zitten met mensen die het echte gesprek durfden te voeren met elkaar geeft ons het vertrouwen dat we die goede dingen doen en dat onze aanvraag een hart en een ziel naast die ontzettende belangrijke gezamenlijke opgave en visie. We blijven dit toetsen bij onze jongeren. Tegelijkertijd doet de tekst nooit helemaal recht aan de inspanningen, ervaringen en vooral de energie die we in Eindhoven met elkaar delen om in de toekomst nog intensiever en in nog meer samenhang gezamenlijk jeugdcriminaliteit aan te pakken en onze jongeren weer op gepaste wijze het juiste pad te wijzen.

Je wordt niet van de ene op de andere dag crimineel. Daar gaat iets aan vooraf. Er zijn wetenschappelijk vastgestelde risico- en beschermende factoren die kunnen verklaren wat datgene dan is wat daaraan voorafgaat. Hoe kunnen we deze kennis operationaliseren in een Eindhovense aanpak gericht op Woensel Zuid? We gaan de lessen die we geleerd hebben vanuit de reeds ingezette aanpak Breed Offensief tegen Ondermijnende Criminaliteit (BOTOC) in Woensel Zuid en Vaartbroek verder uitbouwen met evidence-based interventies. Op die manier kunnen we: ƒ Voorkomen dat het aandeel jongeren met hoog-risicoprofiel criminaliteit groeit en streven naar het stabiliseren en kleiner maken van deze groep in focus gebied Woensel Zuid. ƒ De overlast en (doorgroei naar) criminaliteit in Woensel Zuid verkleinen. Dit doen we onder andere door het verhogen van de integrale inzet van de veiligheids- en zorgketen. We gebruiken hiervoor bouwstenen vanuit het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid; het Pact Woensel Zuid, de integrale ketensamenwerking die al stevig staat in Eindhoven en het bestendigen van de BOTOC aanpak. In december 2020 is de Driehoek+ Eindhoven akkoord gegaan met de projectmatige aanpak van drugsoverlast o.a.

door jongeren en jongvolwassenendoor middel van het terugdringen van de drugshandel in de wijk Oud Woensel (spoor 1) én de strafrechtelijke aanpak van een drugsnetwerk (spoor 2). Spoor 1 richt zich op de zichtbare aanpak van drugsoverlast in de wijk Oud-Woensel, met als doel het openlijk drugsgebruik en dealen in het straatbeeld en de overlast in de buurt te verminderen. Meer specifiek diende het openlijk druggebruik en dealen in het straatbeeld te worden teruggedrongen en moesten bewoners en bezoekers minder overlast ervaren door de handel en gebruik van drugs in de wijk. Spoor 2 richt zich op een crimineel drugsnetwerk. Uit informatie van de politie was gebleken dat er binnen de stad Eindhoven een crimineel netwerk actief was dat inkomsten genereerde door groot­schalige handel in verdovende middelen. De kern van dit netwerk concentreert zich in Oud-Woensel maar er is tevens een duidelijke uitstraling naar de gehele stad. De doelstelling is ten eerste het stopzetten dan wel terugbrengen van de handel en gebruik van verdovende middelen tot een acceptabel niveau en zichtbare dealactiviteiten en drugsoverlast in relatie tot dit netwerk specifiek in de wijk Oud-Woensel en breder in de stad Eindhoven. De tweede doelstelling is het duurzaam ontwrichten van het gehele drugsnetwerk met daarbij de beëindiging van het leiderschap van een aantal kopstukken.

Door de districtsrecherche Eindhoven werd in opdracht van het Openbaar Ministerie een strafrechtelijk onderzoek gestart. Naast het strafrechtelijke traject werd ook aandacht geven aan een zorgtraject bij jonge dealers, met als doel om ze los te weken uit het criminele circuit. Door te investeren in meer zichtbaar formeel gezag in kwetsbare wijken en afspraken met justitiële organisaties in de wijk, is er een duidelijke stok achter de deur die leidt tot “preventie met gezag”. We zoeken met elkaar naar manieren om ervoor op vragen te zorgen dat minder jongeren in de criminaliteit terecht komen. Alle ketenpartners uit de zorg- en veiligheidsketen zijn betrokken bij deze aanvraag. De noodzaak om dit samen met elkaar aan- en op te pakken wordt door allen erkend. Woensel Zuid is het aangewezen gebied om komende jaren flink te investeren in jeugd en veiligheid. Niet alleen omdat cijfers onderbouwen dat hier de grootste concentratie zit aan kwetsbare jongeren, maar ook omdat we binnen en met het Pact Woensel Zuid een energie en slagkracht te pakken hebben die uniek is. Met elkaar zorgen dat de basis op orde is en dat dit gebied een fijne en veilige wijk om te wonen is, waar jongeren perspectief hebben op een niet-crimineel leven.

Ketenpartners zijn, onder andere: Het Openbaar Ministerie (OM), de Politie, het Regionaal Informatie en Expertise Centrum Brabant en Zeeland (RIEC), het Zorgen Veiligheidshuis Brabant Zuid-Oost (ZVHBZO), Raad voor de Kinderbescherming (RvdK), de drie reclasseringsorganisaties (3RO), Jeugdbescherming en -reclassering Brabant (JBB), William Schrikkergroep (WSG), Bureau Halt, het Pact Woensel Zuid, het Ministerie van Justitie & Veiligheid (J&V), Stichting Jeugdcoach (SJC), Backbone Academy (BBA), PO- en VO-scholen, WIJ-Eindhoven, jongerenwerk en jongeren uit Eindhoven.

6 | Programmaplan

Preventie met Gezag Eindhoven | 7

Inhoud Voorwoord 

3

Introductie ‘Het hart van de aanvraag’  Van gevoel naar praktijk

5 7

1. Probleemanalyse  ƒ Jongeren in de criminaliteit ƒ Onderzoek en Cijfers Citydeal Zicht op Ondermijning  ƒ Focusgebied (Woensel Zuid en Vaartbroek) 

11 11 14 18

2. Aanpak  ƒ Afbakening en scope  ƒ Doelstellingen  ƒ Signaleren  ƒ Voorkomen  ƒ Grenzen stellen

21 21 23 25 26 30

3. Governance  31 ƒ Uitvoering33

8 | Programmaplan

4. Omgeving van het programma: aansluiting bestaande programma’s & beleid ƒ Nationaal programma Leefbaarheid en Veiligheid & Pact Woensel Zuid  ƒ Aansluiten bij overige nationale programma’s  ƒ Brede criminaliteitspreventie vanuit gemeente Eindhoven  ƒ Ondermijning  ƒ Het voorkomen van jonge aanwas en verder doorgroei in de criminaliteit (BOTOC)  ƒ Jeugd en Veiligheid  ƒ Aanpak van geëscaleerde jeugdgroepen (BeGrip aanpak)  ƒ Preventief Jeugdbeleid 2022-2026 (sociaal domein) 

37 37 37 38 38 39 39 41 41

5. Planning 

43

6. Monitoring en Evaluatie 

45

7. Financiën  ƒ Aanvraag Preventie met Gezag  ƒ Aanvraag: Versterking van de Justitiële Functie in de wijk  ƒ Cofinanciering gemeente Eindhoven 

47 47 48 48

8. Communicatie

51

9. Risico’s 

53

Bijlagen  Bijlage 1: Interventies  Bijlage 2: Plan van aanpak Openbaar Ministerie  Bijlage 3: Plan van aanpak Politie  Bijlage 4: Plan van aanpak Zorg- en Veiligheidshuis Brabant Zuidoost  Bijlage 5: Plan van aanpak 3 Reclasseringsorganisaties  Bijlage 6: Plan van aanpak Raad voor de Kinderbescherming  Bijlage 7: Opgave en bouwfase Pact Woensel Zuid  Bijlage 8: Samen vooruit in Woensel Zuid Bijlage 9: BOTOC-aanvraag 

55

Preventie met Gezag Eindhoven | 9

Probleemanalyse Wanneer je wil voorkomen dat jongeren in de criminaliteit belanden dan moet je al vroeg beginnen. Het liefst nog voordat een kind een delict heeft gepleegd. Het is zaak om vanuit de hele keten snel en laagdrempelig te reageren op grensoverschrijdend gedrag – niet alleen criminaliteit maar ook gedragsproblemen. Welke risico- en beschermende factoren er zijn bij het kind, in het gezin en in de omgeving. Welke beschermende factoren helpen kinderen en jongeren zich positief te ontwikkelen? Met gebruik van wetenschappelijk onderzoek, wordt inzicht verkregen over hoe jongeren in de criminaliteit terecht komen. Bureau Beke heeft landelijk onderzoek verricht en biedt handvatten om een vertaalslag te maken naar de opgave vanuit Preventie met Gezag. De uitvraag vanuit Preventie met Gezag is erop gericht om gebruik te maken van de inzichten in de risicofactoren waarom of waardoor jongeren in Woensel Zuid afdalen naar het criminele circuit. Daar tegenover staan de beschermende factoren: wie of wat helpt juist om weg te blijven uit de criminaliteit? Hoe kunnen deze factoren worden gebruikt in Eindhoven en in welke wijken van Woensel Zuid moeten we vooral eerst aan deze “knoppen” draaien om het tij voor een jongere te keren? Er is gebleken dat een aantal wijken eruit springen qua zogenaamde hoog-risicojongeren.

De risicofactoren zijn in deze wijken oververtegenwoordigd en de gemeente en haar partners in Preventie met Gezag moeten hier nog harder werken om perspectief te bieden en gezag te laten zien waar nodig. In deze probleemanalyse wordt bij het beschouwen van de wijkproblematiek dan ook verder ingezoomd op de hoog-risicojongeren in de aangewezen focusgebieden.

Jongeren in de criminaliteit Er is landelijk veel onderzoek gedaan naar de cijfers rondom afname van het leefklimaat in wijken. Niet iedere wijk en iedere jongere kent evenveel voorspoed en geluk (Peeters & Boutellier, 2020)1. De uitspraak: ‘it takes a village to raise a child’ spreekt boekdelen. Deze uitspraak hangt samen met de roep naar een brede, doelgerichte en samenhangende aanpak in het voorkomen van criminaliteit. ‘Werk daarbij samen met alle betrokken partijen, zoals de gemeente, de school, het jongerenwerk, de wijkagent en andere partners in wijk. En betrek in ieder geval het gezin erbij, want anders bereik je niets.’ Deze uitspraak daagt uit om juist vanuit de wijken aan de slag te gaan met de beschermende factoren: welke zijn dit en hoe kunnen deze worden versterkt, zodat de leefwereld van een jongere veiliger wordt. Omgekeerd is het zoals beschreven ook belangrijk om de risicofactoren tegen te gaan. Do or Don’t: Kennissynthese ingroeimechanismen en rekruteringsprocessen van jongeren in de georganiseerde criminaliteit. Bureau Beke heeft in opdracht van het Ministerie van Justitie en Veiligheid onderzoek uitgevoerd naar de ingroeimechanismen en rekruteringsprocessen van jongeren in de georganiseerde crimina­liteit.

De inzichten uit dit onderzoek zijn onderdeel van de probleemanalyse; door te begrijpen welke risicofactoren bijdragen aan de aanwas van jongeren in de georganiseerde criminaliteit, kan effectief worden ingezet om risicofactoren te minimaliseren voor jongeren in Woensel Zuid. 1

10 | Programmaplan

Peeters, T. & Boutellier, H. (2020, 14 mei). Een wereld in wijken te winnen: over de justitiële functie bij sociale achterstand. Verwey-Jonker Instituut.

Preventie met Gezag Eindhoven | 11

2021

Jeugdige verdachten 12 t/m 25 jaar – B5

Door dit inzicht in risico- en beschermende factoren, in combinatie met criminologisch onderzoek naar de aanwezigheid van risicofactoren in Eindhoven (zie volgende paragraaf), wordt binnen Preventie met Gezag gericht ingezet op het verminderen van risicofactoren en vergroten van beschermende factoren.

Per 1.000 inwoners

10

5

0 2012

Gezinssamenstelling

Eenzaam Isolatie Perspectief

Eenzaam Niet weerbaar Geen perspectief Geen geweten

2021

Normen

Carriere Intimidatie Afglijden

Leeftijd

Aangeboren Omliggende buurten Geweld

Online / Offline Aantrekkingskracht Criminele carriere Uitzichtloosheid

Echtscheiding / een-ouder gezinnen

2022-2026 Slachtoffers ronselen Zwaardere criminaliteit daders

Afglijden/criminele carriere Buurt Imago Hangplekken

Omgevings facto ren

Familie

Erfelijkheid

Gewetens ontwikkeling

Fysieke fa ctor en

Rolmodellen

Crim i n e l e fac tor en

Afname jeugdcriminaliteit, maar toename jongere en zwaardere criminelen. Jonge aanwas voorkomen.

2016

Tilburg

2017

2018

Den Bosch

2019

Breda

2020

2021

Gemiddelde B5 (excl. EHV)

640 Jeugdige verdachten van misdrijven

Jeugdige verdachten 12 t/m 25 jaar – G4 en Eindhoven

Opvoeding

10 Per 1.000 inwoners

oren che fact omis con l/e iaa oc

Religie

ren facto ele ur

Waarden

Helmond

2015

Werk

LVB

en factor che his yc Ps

Autisme etc.

Cu lt

2014

S Arm / Rijk

Onbegrip Discriminatie Erbij horen

Eindhoven

2013

5

0 2012 Eindhoven

2013

2014

Rotterdam

2015

2016

Den Haag

2017

2018

Amsterdam

2019

Utrecht

2020

2021

Gemiddelde G4

Online wereld Verkeerde vrienden

Totaal aantal jeugdreclasseringstrajecten 12 t/m 23 jaar

-7,2% Jeugdige verdachten t.o.v. 2020

Invloed van de wijk Wijk imago Onverschilligheid Wegkijken Zwijgen

15 Invloed van generaties

(Ondermijnende) criminaliteit bij jongeren in en uit Eindhoven.

Oorzaak en gevolg Een verschijnsel als jeugdcriminaliteit ken geen modus operandi.Er bestaat niet zoiets als geordende bedrijfsactiviteiten die uiteindelijk leiden tot een succesvolle ‘jeugdcriminaliteit’.In het oorzaaken gevolgdiagram hiernaast staan dan ook geen activiteiten of handelingen, maar op elkaar inwerkende verschijnselen met elk op zich hun eigen aanleiding. Die verschijnselen dragen cumulatief bij aan een klimaat dat vatbaar is voor percepties van jeugdcriminaliteit.Het visgraatdiagram hiernaast omvat factoren die op de achtergrond een rol spelen bij het ontstaan van het verschijnsel jeugdcriminaliteit. De verschijnselen zelf staan in de kop van het diagram.

Jeugdcriminaliteit in Eindhoven In Eindhoven wordt de criminele carrière al gestart op een leeftijd tussen de 4 en 23 jaar in 72,4% van de criminele carrières, meer dan het landelijk gemiddelde2. De afdeling veiligheid heeft vanuit het thema jeugd en veiligheid gewerkt aan een portofoliomanager waarin de duiding rondom jeugdcriminaliteit in cijfers en trends is weergegeven deze duiding betreft voorlopige cijfers.

2

Per 1.000 inwoners

10

5

0 2015 Eindhoven

2016 Gemiddelde G4

2017

2018

2019

Gemiddelde B5 (excl. EHV)

2020

23 Uitstroom jeugddetentie in 2020

Jeugdige verdachten t/m 23 jaar in Eindhoven per buurt 2018 - 2021* *excl. Binnenstad en Vredesoord

De 3 reclasseringsorganisaties (2022, 15 juni). Informatieblad Feiten & Cijfers Eindhoven.

12 | Programmaplan

Preventie met Gezag Eindhoven | 13

Hoog-risicojongeren in Eindhoven Voor de leeftijdsgroep 8 tot en met 23 jaar is op basis van verschillende persoons-, huishouden buurtindicatoren een model gemaakt binnen de Citydeal Zicht op Ondermijning (een samen­ werkingsverband tussen verschillende lokale en landelijke overheden, geïnitieerd door het mini­ sterie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) om te bepalen hoeveel kinderen en jongeren per gemeente een groot risico lopen om in de drugscriminaliteit te belanden. Deze jongeren hebben volgens het risicomodel bovendien de meeste potentie om door te groeien in de drugscriminaliteit. Het dashboard van Zicht op Ondermijning toont hoeveel jongeren in Eindhoven de meeste potentie hebben om af te glijden naar de drugscriminaliteit. De oranje gearceerde buurten vallen binnen Woensel Zuid en binnen de BOTOC aanpak.

Wijk

Buurt

Percentage hoog-risico jongeren

Aantal hoogrisico jongeren

Erp

Vredeoord

47 %

30

Halve Maan

Drents Dorp

13,2 %

50

Erp

Mensfort

12,9 %

70

Erp

Kronehoef

11,1 %

70

De Laak

Lakerlopen

10,7 %

70

Dommelbeemd

Vaartbroek

10,2 %

110

Doornakkers

Doornakkers-West

9,4 %

70

Ontginning

Vlokhoven

9,4 %

70

Begijnenbroek

Generalenbuurt

8,9 %

80

Putten

Tivoli

8,8 %

20

Tabel 1: Top 10 buurten met percentage hoog-risico jongeren (buurten in het actiegebied in oranje kleur) 2019.

Onderzoek en Cijfers Citydeal Zicht op Ondermijning Op basis van het dashboard van de Citydeal Zicht op Ondermijning is door de afdeling veiligheid op wijk – en buurtniveau onderzocht hoe veel hoog-risicojongeren tussen de 8 en 23 jaar in Eindhoven wonen. Hoog-risicojongeren komen op basis van verschillende indicatoren naar voren in het risicomodel van de City Deal. In dit onderzoek is geanalyseerd welke risico-indicatoren sterk naar voren komen in de gebieden met relatief veel hoog-risicojongeren en welke indicatoren sterker naar voren komen in de gebieden met relatief weinig hoog-risicojongeren. Met de resultaten uit deze analyse kunnen gerichte interventies en maatregelen worden ingezet in de betreffende wijken en buurten. Van de 10 grootste gemeenten van Nederland (de G10) kende Eindhoven tussen 2018-2020 het 2e hoogste percentage (41,6%) drugsdelicten gepleegd door verdachten uit een andere gemeente. Dit betekent dat Eindhoven een ‘pleeggemeente’ blijkt te zijn voor drugsdelicten. Dit gegeven kan ook een risico vormen voor Eindhovense jongeren. Uit dit onderzoek vanuit de City Deal is gebleken dat in Eindhoven in 2019 circa 2560 hoog-risico­ jongeren woonden, 5,9% van het totaal aantal jongeren, waar het landelijk gemiddelde 5% is en van de G10 6,3%.

Op wijkniveau wordt gezien dat Eindhoven een bovengemiddeld hoog percentage hoog-risicojongeren heeft ten opzichte van de gemeente (5,9%), maar ook ten opzichte van het gemiddelde percentage van de G10 (6,3%). De percentages hoog-risicojongeren van deze tien wijken variëren van 6,5-9,5%.

Op buurtniveau worden 42 buurten geïdentificeerd met een hoger percentage hoog-risicojongeren dan het gemiddelde in Nederland, 35 buurten met een percentage hoger dan gemiddeld in Eindhoven, en 33 buurten met een percentage hoger dan de G10. De buurt Vredeoord in de wijk Erp valt hier in het bijzonder op, het percentage hoog-risicojongeren is hier 47%. Een mogelijke verklaring voor deze uitschieter is de jeugdinstelling in deze buurt. In het onderzoek zijn de verschillen in risico-indicatoren vergeleken tussen de tien buurten met de hoogste percentages hoog-risicojongeren en de tien buurten met de laagste percentages hoog-risicojongeren. Het gemiddelde percentage hoog-risicojongeren in de top 10 is 14,2%, waar dit bij de tien buurten onderaan de lijst slechts 3,2% is. Uit de vergelijking tussen deze buurten is gebleken dat de top-10 buurten het meest afwijken op de risico-indicatoren ‘eerder verdacht geweest’, ‘Meer woningen in bezit woningcorporatie’, ‘Bureau HALT registratie’, en ‘verdachte familieleden’. Andersom valt op dat de laagste tien buurten significant afwijken op de volgende indicatoren: er zijn meer woningen vanaf bouwjaar 2000 en de woningwaarde in de buurt is hoger.

Naast kwantitatieve analyses over het hoe en waarom jongeren afglijden in de criminaliteit, zijn er ook verhalen van ervaringsdeskundigen die eigenlijk alle factoren aanstippen waardoor iemand gaandeweg het verkeerde pad op gaat. Onderstaand verhaal komt uit het handelingskader ZICHT op Ondermijning3 - voortgekomen uit de samenwerking taskforce-RIEC en de gemeenten uit de leerkringen. De motieven rondom afglijden naar de criminaliteit worden in dit persoonlijke verhaal genoemd, net zoals dat de invloed vanuit de sociale omgeving duidelijk is geworden (ouders, school en de wijk). Daarbij komt kijken dat de perceptie van jongeren op de risico’s mogelijk kleiner zijn dan bij volwassenen waardoor het maken van een verkeerde keuze snel gedaan is. Ook hier spelen de risicofactoren, net zoals de beschermende factoren, een cruciale rol. We nemen je mee in het verhaal ‘Je ziet mijn life, maar niet mijn leven’:

3

14 | Programmaplan

Taskforce-RIEC Brabant – Zeeland (z.d.): Zicht op jonge aanwas: Handelingskader integrale samenwerking.

Preventie met Gezag Eindhoven | 15

Er is geen positief uitzicht: het is de gevangenis of erger.

Had ik al verteld over de wijk waarin ik ben opgegroeid? Iedereen was aan het overleven. Mijn buurman was een dealer. Wist iedereen en hij deed goede zaken, prima toch? De wijk was een chaos, overal lag altijd afval en er waren ramen kapot. Je zag de armoede. Niemand voelde zich verantwoordelijk om op te ruimen, achter de voordeuren was er al genoeg stress.

‘Voor mijn gevoel is dat positieve uitzicht er ook nooit geweest… Van jongs af aan weet ik niet beter dan dat ik voor mezelf moet zorgen. Ik ben opgegroeid bij ouders die geen tijd hadden voor mij. Niet dat ze het niet wilden, maar ook zij hadden te veel meegemaakt. Ze waren er niet klaar voor om voor kinderen te zorgen. Er was nauwelijks geld en ze hadden vaak ruzie. Ik was altijd alert thuis. Je bent op je hoede, omdat je als kind continue aanvoelt of er spanning is. Er was zo veel spanning. Financieel hadden mijn ouders het ook zwaar. Meerdere malen stonden er deurwaarders op de deur te bonzen en dan voel je je als kind onmachtig en angstig. Iemand aan de deur die zegt dat ze de tv in beslag komen nemen of erger, dat je geen dak meer boven je hoofd hebt. Hoe mijn ouders aan geld kwamen om te overleven, is mij niet duidelijk, maar het is ze gelukt. Ze hadden wel vaak ruzie en er was veel verbaal geweld. Als klein kindje hoorde ik het regelmatig als ik op bed lag. Dat ze uit elkaar gingen was onvermijdelijk. De scheiding was echter zwaar. Ik geloof niet dat ik er toe deed toen. Ik wilde in ieder geval niet thuis zijn.

Maar in de wijk was ik wel thuis, had ik vrienden, mijn buurman was ook echt een aardige man. Hij had echt aandacht voor mij en ik was daar welkom. Hij erkende mijn gevoel en hij vertelde ook over hoe hij hetzelfde had meegemaakt vroeger. Hij wilde dat niet voor mij en hij probeerde mij op het juiste pad te krijgen. Ik vond het niet erg om hem af en toe te helpen. Ik bracht vaak pakketjes naar buurtgenoten. Later vroeg hij mij ook wel eens mee te gaan naar bekenden van hem. Hij deed daar zaken en ik wist dat het niet klopte, maar ja je bent makkelijker te sturen als je geen richting weet. Hij was er voor mij, dus ik voor hem en ik werd er ook voor betaald. Geld was voor mij een manier om gewoon mooie spullen te kopen. Ik kreeg dat vanuit huis niet en als ik ergens op mijn oude Nikes kwam aanzetten werd ik raar aangekeken. Mensen hadden dan gelijk een mening over mij en ik voelde dat. Ik wilde bewijzen dat ik er toe deed en dat kun je makkelijk doen met dure kleding en schoenen. Ik kreeg een beetje macht terug over mijn eigen leven. Wie ging mij anders helpen?

Op school was het ook al niet best. Hoe moest ik me concentreren met alles wat er thuis speelde. Ik had gewoon geen zin en ik kreeg alleen maar te horen dat ik het niet goed deed. Althans zo voelde het. Ik kon me gewoon niet concentreren en thuis hadden ze het niet door. Spijbelen is niet zo erg dan, want waarom moet je ergens heen waar je ook al niet gelukkig bent. Niemand vroeg mij hoe het nou echt met mij ging. Ik weet ook niet of ik er echt antwoord op zou hebben gegeven. Moet je ineens gaan praten met mensen die jou niet kennen en die niet snappen hoe het is om zo op te groeien. Ik had niemand en ik wilde niet op school zijn.

Later besefte ik wel dat mijn buurman ook een nep - vriend was, maar toen was ik al te ver heen. Maakte me ook niets meer uit. Ik was al heel mijn leven alert, dus continue om me heen kijken op straat om mezelf, in geval van nood, snel te kunnen verdedigen, was voor mij gewoon geworden. Niet dat het tof is, lijkt mij ook fijn om gelukkig te zijn, maar dit is mijn leven. Er was geen ZICHT op een mooie toekomst, dus waarom niet proberen om er zelf iets van te maken. De straat heeft mij geaccepteerd. Ik ben daar inmiddels de baas….. Mensen hebben een mening over mij, maar: ‘Je ziet mijn life maar niet mijn leven.’

16 | Programmaplan

Preventie met Gezag Eindhoven | 17

Focusgebied (Woensel Zuid en Vaartbroek) In het Nationaal programma Leefbaarheid en Veiligheid zijn 20 stedelijke focusgebieden aangewezen, waaronder Woensel Zuid in Eindhoven. Dit zijn focusgebieden die op basis van de Leefbarometer 2020 4 als meest kwetsbaar worden gezien door de grote sociale en fysieke achterstanden. Het programma Preventie met Gezag richt zich op dit focusgebied Woensel Zuid. Vanuit de BOTOC-aanpak hebben we aangetoond dat ook Vaartbroek een kwetsbare wijk is en dat er linken zijn te leggen naar Woensel Zuid als het gaat om (jeugd-) criminaliteit.

Woensel Zuid Uit het Manifest kwetsbare gebieden/Dicht de kloof!5 blijkt bovendien dat de coronacrisis de 1 miljoen inwoners in de 16 meest kwetsbare gebieden extra hard raakt. ‘De kloof tussen deze gebieden en veel andere plekken holt de sociale samenhang in ons land uit. Bovendien komt de leefbaarheid en de veiligheid onder druk te staan. De hardnekkige problematiek voedt parallelle samenlevingen en het wederzijds wantrouwen tussen overheid en burgers. Georganiseerde criminelen gebruiken dit om de rechtstaat te ondermijnen.’ Van alle stadsdelen heeft Woensel Zuid de minst economisch actieven, de laagste inkomens, de meeste uitkeringen en de meeste mensen met een lage opleiding. Om die reden is Woensel Zuid in de Woondeal benoemd als gebied waar we aan de slag gaan met integrale ‘stedelijke vernieuwing’. Achterstanden zijn hardnekkig. We zien dat een aantal buurten niet meegaat in de stedelijke ontwikkeling. Het inkomen groeit niet of minder dan het stedelijk gemiddelde; het aandeel mensen met een langdurig laag inkomen daalt minder dan stedelijk het geval is, of neemt zelfs toe; het aandeel economisch actieven gaat er op achteruit; het aantal mensen dat aangeeft moeilijk rond te kunnen komen groeit. Het aantal mensen met schulden daalt over het algemeen wel maar minder dan stedelijk het geval is.

Bewoners en buurtwerkers signaleren een toename van de concentratie van kwetsbare bewoners in deze buurten. De zorgen met betrekking tot criminaliteit in Woensel Zuid namen ook toe. Met name Oud Woensel lijkt wel de “huiskamer” waar vraag en aanbod bij elkaar komen en waar jongeren uit heel Eindhoven en daarbuiten naar toe komen om te kijken wat er daar “te halen” valt.

Woensel Zuid scoort op bijna alle sociaaleconomische thema’s significant lager ten opzichte van de rest van de stad.

Er spelen complexe vraagstukken rond armoede, taal- en onderwijsachterstanden, werkloosheid, gezondheid, polarisatie, ondermijning en achteruitgang van de kwaliteit van de leefomgeving, leefbaarheid en veiligheid(beleving).

De omstandigheden en problematiek in Woensel Zuid verantwoorden en onderbouwen een andere inzet dan in de rest van de stad.

De aanpak drugscriminaliteit met de twee sporen en de keten­samenwerking tussen Gemeente, Politie, OM, belastingdienst en outreachende hulpverlening werpen vruchten af.

De afbeelding opgaven prioritair gebied laat zien waar het gebied Woensel Zuid voor staat en waar het Pact Woensel Zuid de komende jaren mee aan de slag gaat, in nauwe samenwerking met het dit programma richt Preventie met Gezag zich op de actuele problematiek in Woensel Zuid. Voor een uitgebreide analyse van Woensel Zuid verwijzen we naar de infographic Preventie met Gezag: Context van de buurten6.

L eidelmeijer, K. & Mandemakers, L. (2022, maart). Leefbaarheid in Nederland 2020; een analyse op basis van de Leefbaarometer 3.0. Atlas Research. 5 Dicht de Kloof! - Maatschappelijke Alliantie. 6  Gemeente Eindhoven. (2022, juni). Preventie met Gezag: Context van de buurten. 4

18 | Programmaplan

Vaartbroek De buurt Vaartbroek in het stadsdeel Woensel Noord telt 5.000 inwoners en is een sociaaleconomisch kwetsbare wijk met de nodige jeugdproblematiek. In de wijk komen nagenoeg alle vormen van criminaliteit voor. Het gaat om druggerelateerde criminaliteit maar ook om geweld, vermogensmisdrijven en overlast. Vaartbroek kent al jaren een massieve jeugdproblematiek waarbij jongeren en ouderen met elkaar in contact staan en elkaar negatief beïnvloeden. Sinds de zomer van 2019 is er – na een aantal jaren afwezigheid – weer een criminele jeugdgroep actief in de wijk. We onderzoeken samen met het OM en de Politie, mede vanuit de BOTOC-middelen, hoe deze groep zich verhoudt tot eerdere jeugdgroepen. Deze oudere jongeren uit eerdere jeugdgroepen spelen op de achtergrond mogelijk nog een rol. Al met al lonkt voor de jonge jongens een carrière in de (georganiseerde) misdaad, onder andere door de directe contacten met oudere criminele (jong)volwassenen en het ontbreken van een maatschappelijk perspectief. Vaartbroek kent ook een andere kant: het is een gebied waar ketenpartners de wijk door en door kennen en ook continue werken aan de samenwerking onderling. In dat opzicht is Vaartbroek ook de plek waar we met elkaar blijven leren en ontwikkelen en waar de stevige samenwerking daarin ondersteunend is.

De frontlinewerkers zijn zichtbaar aanwezig in de wijken en ook de wijkagenten alsmede het jongerenwerk pakken een stevige rol. Informeel gezag in de wijk is hier dan ook sterk aanwezig.

De criminele netwerkanalyse van Bureau Beke gaat ons helpen om meer inzichten te krijgen in de reikwijdte, omvang en de doelgroepen binnen de criminaliteit in Vaartbroek en vormt de basis van de aanpak in dit gebied.

De steeds terugkerende jeugdoverlast en criminaliteit in Vaartbroek (waarvan professionals steevast zeggen: dit is de nieuwe generatie) zorgt ervoor dat er een gerichte en outreachende aanpak in Vaartbroek noodzakelijk is.

Preventie met Gezag Eindhoven | 19

Aanpak Afbakening en scope De inzet binnen Preventie met Gezag is in de kern een toevoeging op de reguliere processen en dus geen vervanging. Regulier jeugd- en veiligheidsbeleid evenals interventies op het gebied van jeugd, zorg- en straftrajecten zijn daarom ook géén onderdeel van het programma. Wel zoeken we voort­ durend naar samenhang in de uitvoering van bestaande interventies en samenwerkingsverbanden. Ook zoeken we continu aansluiting bij beleidsdoelstellingen van het Rijk en de gemeente. Preventie met gezag in Eindhoven zet zich in eerste instantie in voor jongeren uit Woensel Zuid en Vaartbroek. Op basis van criminologische onderzoek wordt er binnen het programma onderscheid gemaakt tussen verschillende sub-doelgroepen. In beginsel wordt dit gebaseerd op de netwerk­ analyse van Bureau Beke en de inzet van een criminoloog om ketenbreed de risicofactoren en andere signalen van ondermijnende criminaliteit onder jongeren uit Eindhoven te identificeren. De aanpak zal verder worden ingericht aan de hand van deze signalen en inzichten. Interventies zullen worden toegespitst op specifieke sub-doelgroepen om zo gefocust en afgebakend te werk te gaan. Binnen het programma wordt zo breed mogelijk ingezet op verschillende leefgebieden van jongeren, zoals onderwijs, werk en inkomen, maar ook sport.

Hierom is het niet uit te sluiten dat er op den duur aanvullende interventies worden ingezet. Bovendien is het van belang om te monitoren of de aanpak nog doet wat nodig is en op de juiste gebieden inzet. Door middel van actieonderzoek, monitoring én evaluatie wordt periodiek bekeken welke programmaonderdelen al dan niet effectief zijn en besloten op welke wijze dit moet worden doorgezet. We leren werkenderwijs, waar verdere afbakening en keuzes uit voort kunnen komen. Dit plan van aanpak is dan ook een dynamisch plan, op basis van voortschrijdende inzichten, input van ketenpartners en onderzoek binnen en buiten het programma, ontwikkelt de aanpak zich continu om ervoor te zorgen dat we doen wat nodig is.

Doelgroep Het programma Preventie met Gezag focust zich primair op kinderen en jongeren van 5 tot 27 jaar, die verhoogd risico lopen op afglijden naar de georganiseerde misdaad. Uit de probleemanalyse blijkt dat dit verhoogde risico gelinkt kan worden aan de wijk en het gezin waar jongeren opgroeien, maar ook aan risicofactoren zoals het opgroeien in een criminele familie, sociale contacten, gerichte rekruteringsprocessen van criminele groepen en andere levensloop-gebeurtenissen. Preventie met Gezag is een integrale en systeemgerichte aanpak, waarbij gebruik wordt gemaakt van de levensloopbenadering; jongeren binnen het actiegebied worden van jongs af aan ondersteund en begeleid om zich weerbaar op te kunnen stellen tegen de verleidingen van de criminaliteit. Daarnaast wordt ingezet om jongeren in het focusgebied en daaromheen gelijke kansen te bieden in termen van werk en opleiding. Indien noodzakelijk zetten wij het strafrecht in om grenzen te stellen en te voorkomen dat jongeren verder afglijden in de criminaliteit. We willen niet alleen inzetten op de jongeren die doorgroeien in de criminaliteit, maar ook de groep die daar nog voor zit en vooralsnog niet in beeld is bij de politie of zorginstanties. Jongeren die kwetsbaar zijn en daardoor het risico lopen geronseld te worden voor allerlei klusjes. Binnen deze

20 | Programmaplan

Preventie met Gezag Eindhoven | 21

kwetsbare groep zien we vaak jongeren met een licht verstandelijke beperking (LVB). Hier is extra aandacht en maatwerk voor nodig. Daarnaast zijn ook meisjes onderbelicht in de aanpak van (jeugd) criminaliteit. Toch wordt de laatste jaren duidelijk dat er meer meisjes en vrouwen in aanraking komen met politie en justitie. Zij zijn met een ware “inhaalslag” bezig7.Kennis over de achtergronden en aanpak van delinquentie bij deze groep is dan ook nodig, vooral omdat het meeste onderzoek in de criminologie gericht is op mannen. Belangrijke verschillen in achtergronden van criminaliteit bij jongens en meisjes zijn factoren in de opvoeding en individuele kenmerken. De rol van ouders is bij zowel jongens en meisjes belangrijk om mee te nemen in de aanpak van jonge aanwas. Binnen deze aanvraag preventie met gezag maken wij gebruik van de kennis en expertise van Bureau Beke om meer inzicht te krijgen in de criminele netwerken die er in onze buurten bestaan. Inzichten in de verschillende groepen van jongeren in de criminaliteit (harde kern, rising stars, criminele locals, jonge aanwas, facilitators) zorgt ervoor dat we met elkaar heldere keuzes kunnen maken in de aanpak en focus. Bureau Beke voert in Vaartbroek een netwerkanalyse uit om meer zicht te krijgen op deze groepen jongeren en kijkt ook naar de Next Generation die er nog aan komt.

Hopelijk zijn wij op tijd om te voorkomen dat ze het verkeerde pad inslaan. Bureau Beke heeft deze netwerkanalyse reeds uitgevoerd voor de gemeente Arnhem8 en Amsterdam en wij hopen in het najaar de uitkomsten van de netwerkanalyse Vaartbroek te kunnen gebruiken in Eindhoven. Een aanpak die overigens allesbehalve statisch is: we gaan voor de lange adem en integrale lange termijnaanpak. Om zo gericht mogelijk in te kunnen zetten en een maatwerkaanpak te ontwikkelen, zetten we in eerste instantie in op jongeren binnen het focusgebied, de wijken Woensel Zuid en Vaartbroek. Daarnaast gebruiken we op een hoger abstractieniveau de fenomenen en de trends die worden gesignaleerd met betrekking tot jongeren en ondermijnende criminaliteit.

Visie Deze visie is opgesteld om gericht invulling te geven aan de doelstellingen en om aan te sluiten bij de ervaren noodzaak in de wijken. Om te voorkomen dat (kwetsbare) jongeren en jongvolwassenen in de criminaliteit belanden of daar verder in afglijden, willen we hen meer perspectief en veerkracht bieden. Dit doen we door de voedingsbodem voor criminaliteit weg te nemen en de weerbaarheid te vergroten, met zowel dadergerichte, slachtoffergerichte als situationele preventieve maatregelen. Jongeren worden bereikt en zijn ontvankelijk voor de hulp die specifiek aan hen wordt geboden om uit de drugscriminaliteit te geraken. Naast kansen bieden - en jongeren te stimuleren deze kansen te pakken - is het belangrijk om duidelijke en harde grenzen te stellen. Door te investeren in meer zichtbaar gezag, korte interventies, outreachende hulpverlening en gezamenlijk in te zetten met justitiële organisaties, is er een duidelijke stok achter de deur die leidt tot preventie mét gezag en het effectief doorbreken van criminele carrièrepaden. We proberen de levenslooplijnen van jongeren te volgen en inzichtelijk te maken in welke periode van hun leven ze tegen welke problematieken aanlopen en zijn de verleidingen richting de criminaliteit ook verschillend.

Binnen de BOTOC-aanpak is ervaring opgedaan met het concreet combineren van dadergerichte en slachtoffergerichte maatregelen en deze te combineren met de hefboomaanpak van vastgoed binnen ondermijning. Dader en slachtoffer zijn in deze vaak één en dezelfde persoon. Deze pilotaanpak is tot nu toe succesvol gebleken om beide kanten van de medaille: enerzijds het aanpakken van drugscriminaliteit en anderzijds het direct bieden van perspectief aan de individuele dader door het direct aanbieden van hulpverlening én het direct effectueren van dat aanbod. Naar aanleiding van ervaringen in deze hulpverleningstrajecten is gebleken dat de juiste outreachende hulpverlening essentieel is voor het effectief doorbreken van criminele carrièrepaden. Deelnemende jongeren gaven aan dat zij in hun meest kwetsbare moment hulp ontvingen middels deze aanpak. De grootste opgave ligt in de weerbaarheid van deze jonge aanwas. Inzichten en resultaten bieden ons de gelegenheid om de aanpak aan te passen aan de ontwikkelingen binnen de problematiek. Door (meer) informatiegestuurd te werken zijn we met elkaar in staat om gericht en beter passende interventies in te zetten die ons in staat stellen meer aan de voorkant te komen van de problematiek. 7

Artikel NOS inhaalslag meisjesmet vaker gedragsproblemen, meer drugs en alcoholgebruik. Bureau Beke (2022). Misdadige invloed: De invloed van criminele netwerken op jongeren in drie Arnhemse wijken, Misdadige invloed - Bureau Beke.

8

22 | Programmaplan

In het plan van aanpak voor Preventie met gezag maken wij gebruik van deze projectmatige aanpak waar preventie en gezag in de gehele ketensamenwerking met elkaar worden verbonden. Deze projectmatige aanpak is dan ook één van de bouwstenen van dit programma. De verbinding tussen preventie en gezag wordt continu gezocht en versterkt zo de algehele aanpak. Daarnaast is het ook van belang om focus toe te passen en gerichte interventies op wijkniveau in te schakelen, hiertoe is het plan van aanpak opgedeeld in drie programmalijnen. De drie programmalijnen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, vullen elkaar aan en versterken ieders effectiviteit en doelmatigheid om tot een zo compleet mogelijk aanbod van lichte preventie tot harde repressie te komen. De programmalijnen zijn 1) Signaleren, 2) Voorkomen, en 3) Grenzen stellen. De programmalijnen zijn ingericht om in verschillende fasen binnen de levenslooplijn van jongeren te kunnen acteren. Door inzicht te krijgen in de fasen van criminele carrières en toepasbaarheid van interventies per levens- en carrièrefase, wordt bij de juiste partners ingezet onder het principe van ‘doen wat nodig is’. De programmalijnen bestaan gedeeltelijk uit interventies die voortkomen uit ervaringen in de BOTOC-aanpak, de doorontwikkeling daarvan en de uitbreiding van bestaande (evidence-based) interventies.

Ook is er, geheel passend bij het innovatieve karakter van Eindhoven, ruimte voor innovatie in zogenaamde proeftuinen. We laten niet duizend bloemen bloeien maar gaan voor het effect van de aanpak en zullen deze ook borgen binnen het programma preventie met gezag.

Doelstellingen Wij hanteren de volgende uitgangspunten, die aan de grondslag van de doelstellingen liggen in het programma Preventie met Gezag: ƒ Levensloopbenadering: gebeurtenissen zijn onderdeel van de levensloop van een persoon. ƒ Systeem van de persoon of groep (leefgebieden) is leidend voor een effectieve aanpak, niet het overheidssysteem (we verwijzen naar de slogan: it takes a village ro raise a child) ƒ Samenwerking = samen werken, intern en extern. Deze aanpak is per definitie integraal, waarbij gebruik wordt gemaakt van diverse faciliteiten en voorzieningen uit alle domeinen: burgemeester bevoegdheden, sociaal, ruimtelijk maar ook binnen de justitieketen. Het voorkomen van jonge aanwas in de ondermijnende criminaliteit is een ‘wicked problem’; er is niet één duidelijke oplossingsrichting. De aanpak van Preventie met Gezag kan dan ook alleen succesvol zijn als er op meerdere domeinen en subdoelen wordt ingezet, met dezelfde gedeelde ambitie. De gedeelde ambitie voor dit programma is gedefinieerd als ‘Jongeren die weerbaar zijn tegen criminele verleiding ter voorkoming van zowel afglijden als doorgroeien, in weerbare wijken.’ Om deze ambitie te bereiken zijn vier doelstellingen opgesteld: 1. Een veilige omgeving voor jongeren in ieder leefgebied (thuis, online, in de wijk en op school). 2.

Het verkleinen van risicofactoren9 voor het afglijden in de ondermijnende criminaliteit. 3. Vergroten van de veiligheid, leefbaarheid en sociale cohesie in Woensel Zuid en Vaartbroek. 4. Verminderen van (ondermijnende) criminaliteit in Eindhoven en Woensel Zuid en Vaartbroek.

Doelen-Inspanningen-Netwerk Om de doelstellingen, programmalijnen en sub-doelstellingen die hieruit voortkomen inzichtelijk te maken, is een Doelen-Inspanningen-Netwerk (DIN) opgesteld (zie afbeelding). In dit Doelen-Inspanningen-Netwerk is weergegeven hoe de programmalijnen signaleren, voorkomen en grenzen stellen zich verhouden tot de doelstellingen. Vervolgens zijn per programmalijn concrete (sub-)doelstellingen voor Woensel Zuid en Vaartbroek opgesteld en weergegeven welke interventies hieraan bijdragen. De verbinding tussen interventies en ketenpartners is hierbij essentieel. In onderstaande paragrafen wordt de doelstelling van iedere programmalijn toegelicht en wordt de integrale aanpak en verbinding binnen de programmalijn beschreven. Naast doelstellingen, zijn de inspanningen en resultaten van interventies ook verbonden aan een programmalijn. De inspanningen en resultaten zijn direct gelinkt aan deze (sub-)doelstellingen en worden per paragraaf beknopt weergegeven. In bijlage 1 zijn de aanpak, doelen, doelgroep, kosten en betrokken partners van iedere interventie uitgebreid beschreven. 9

 isicofactoren waarop wordt ingezet worden vastgesteld met ketenpartners op basis van wetenschappelijk onderzoek en R verdere criminologische analyse van de Eindhovense situatie.

Preventie met Gezag Eindhoven | 23

Ambitie

Jongeren In Woensel-Zuid en Vaartbroek die weerbaar zijn tegen criminele verleidingen VERMINDER (ondermijnende) criminaliteit als pullfactor in Eindhoven

Doelen

(gerelateerd aan Woensel Zuid/ Vaartbroek)

VERGROTEN veiligheid, leefbaarheid en sociale cohesie in Woensel-Zuid en Vaartbroek

Signaleren

VERKLEINEN van risicofactoren

Voorkomen

Eerder risicojongeren in beeld

Meer sociale cohesie

Versnelde keten signaleren

Vergrote kansen & hogere motivatie voor werk en opleiding Eerder en groter beroep op sociaal vangnet

VEILIGERE omgeving in leefgebieden (= wijk, school, thuis en online)

Grenzen stellen Minder overlast op straat en in de wijk

Minder geslaagde acquisties vanuit de (georg.) criminaliteit Beter werkende ketensamenwerking vanuit strafrecht

Meer stabiele thuissituaties

24 | Programmaplan

Scrumsessies informatiepositie ketenpartners Inspanning: Datagestuurd werken in de keten, door gezamenlijk een probleem te definiëren wordt de aanpak ketenbreed gedragen en op dezelfde probleemstelling ingericht. Resultaat: 2 keer per jaar geüpdatete probleemstelling en integrale onderzoeksvragen voor actuele datagedreven sturing.

Criminoloog Inspanning: Signaleren, herkennen en duiden van informatie. Signalen verwerken met ketenpartners om de doelgroep en aanwezige risicofactoren inzichtelijk te maken. Resultaat: Werkend dashboard Zicht op ondermijning voor Eindhoven in 2023; 2 hypotheses t.b.v. verdieping risico­factoren en oorzaken jonge aanwas in Woensel Zuid en Vaartbroek.

Kennisdeling programmapartners Inspanning: Gezamenlijke beeldvorming, informatie- en kennisdeling binnen de keten om netwerkgestuurd te werk te gaan. Resultaat: verdiepende kennisdeling expertise van ketenpartner of externe training tijdens iedere programma­bijeenkomst (elke 6-8 weken).

Inspanning: Ouders van jongeren en jongvolwassenen in hun kracht zetten om hun puberkind te helpen in een maatschappij die hoge eisen aan hen stelt. Resultaat: 3 trainingsdagen voor totaal 18 ouders per jaar.

BZM Schoolverzuim

Wijkrisico-overleg jeugd

Outreachende hulpverlening

PGA Jeugd

Scrumsessies ketenpartners

Veilige School

Wijkrechtspraak

Criminoloog

Alles Kidzzz

Straatcoaches

Kennisdeling programmapartners

IPTA-coaches

Veelplegeraanpak

Schoolverzuim

Inspanning: Door vroegsignalering probleemgedrag en druk op ouders verminderen, isolement van een kind voorkomen, doorbreken van het gedrag van het kind. Resultaat: In 2023 4 coaches actief op 4 basisscholen, jaren daarna uitbreiden met 2 scholen/groepen per jaar. Na 10 jaar dekkend netwerk in Eindhoven, zichtbare afname agressief gedrag thuis en op school.

Ouders in positie

Betere sociaalemotionele ontwikkeling

Ouders in positie

Alles Kidzzz

Inspanning: Herkennen kwetsbare jongeren, inzetten van de juiste inter­venties (maatwerk), gemeenschappelijk beeld over jongere. Resultaat: 2 lopende periodieke wijkrisico-overleggen jeugd vanaf 2023.

Inspanning en resultaat: Één gezamenlijke aanpak met 3 PmG-gemeenten om het online leefdomein een vast onderdeel in de aanpak te maken.

Meer positieve rolmodellen

Wijk en Web verbonden

Wijkrisico-overleg Jeugd

Proeftuin Wijk en Web verbonden

Vaker doorbreken (familie)-patronen

Interventies

Inspanningen en resultaat

Inspanning: Schoolverzuim tegengaan als één van de belangrijkste risicofactoren voor het afglijden in de criminaliteit. Resultaat: In 2023 uitrol begeleiding zonder maatregel schoolverzuim op geselecteerde VO-scholen in Woensel Zuid en Vaartbroek. Op basis van inventarisatie bij uitrol wordt vanaf 2024 ingezet op een meetbare vermindering van structureel schoolverzuim.

Outreachende hulpverlening Inspanning: Outreachende hulpver­leningstrajecten van jongeren met risico op afglijden dan wel doorgroeien in Vaartbroek en Woensel Zuid Toestroom jongeren vanuit diverse vindplaatsen, het Wijkrisico-overleg Jeugd, de PGA Jeugd, de Wijkrechtspraak, Drugsaanpak Onder­ mijning en criminologisch onderzoek. Resultaat: Jaarlijks 90% succesvol afgeronde trajecten (hoeveelheid trajecten hangt af van toestroom en intensiteit van de begeleiding).

IPTA-coaches Inspanning: 4 coaches begeleiden jongeren en verzorgen toeleiding naar werk, school, of andere zinvolle dagbesteding. Jongeren wordt perspectief geboden op het snelle geld in de drugscriminaliteit. Resultaat: Jaarlijks 15-20 jongeren succesvol begeleid.

Veilig in en om School en sociale media Inspanning: Vroegtijdige signalen, handelingspers­ pectief voor ketenpartners en scholen. Fenomenen en trends bespreken, casusniveau bespreken. Resultaat: ƒ In 2023 uitrol VIOS op 2-4 VO-scholen in Woensel Zuid en Vaartbroek, bij succes vanaf 2024 verdere uitbreiding. Per school een handelingskader en structurele (casuïstiek-)besprekingen met ketenpartners. ƒ Maandelijks inloopspreekuur met alle VO-scholen en ketenpartners om veiligheidsvraagstukken te bespreken. Breed gedeelde handelingskaders ontwikkelen. ƒ Jaarlijks minimaal 1 maatwerk inzet professionals op betrokken scholen.

PGA Jeugd Inspanning: Voorkomen afglijden, maatwerk zorg, hand uitsteken, op alle leefgebieden het goede doen. Resultaat: Toepasbaarheidsprincipes o.b.v. onderzoek; afhankelijk van toepasbaarheid 10-15 jongeren in PGA Jeugd per jaar.

Wijkrechtspraak Inspanning: Gezag en rust in de wijk d.m.v. een systeemgerichte aanpak in de rechtspraak en strafzaken. Resultaat: In 2023 onderzoek toe­pasbaarheid en haalbaarheid inzet wijkrechtspraak in relatie tot doel­ groepen. Afhankelijk van uitkomsten en in samenspraak met ketenpartners worden jaarlijks meetbare doelen in termen van aantal wijkrechtspraakzaken vastgesteld.

Straatcoaches Inspanning: Informeel gezag in de wijk, straatcoaches spreken jongeren aan op positief én negatief gedrag, escaleren wanneer nodig en zorgen voor verbinding in de wijk. Resultaat: Pilot straatcoaches in Woensel Zuid en Vaartbroek, straat­coaches 7 dagdelen per week actief tijdens ‘hot-times’ en op de ‘hot-spots’.

Veelplegeraanpak Inspanning: Onderzoek naar optimaal gebruik juridische en pedagogische mogelijkheden om criminaliteit tegen te gaan onder jongeren die vaak (5+ keer) terugkomen binnen het (jeugd-)strafrecht. Resultaat: Eenduidige, ketenbrede aanpak gericht op veelplegers in het (jeugd-) strafrecht.

Preventie met Gezag Eindhoven | 25

Signaleren Alleen als er een gedeeld beeld is van de fenomenen en jongeren en hun omgeving, kan gericht worden ingezet om te voorkomen dat zij afglijden en/of doorgroeien in de ondermijnende crimina­ liteit. Binnen de programmalijn signaleren worden dan ook gerichte interventies ingezet die variëren van vroegsignalering tot criminologische analyse en geprioriteerde opsporing om ook jongeren die onder de radar (willen) blijven in beeld te krijgen. Deze programmalijn is erop gericht om het fenomeen jonge aanwas beter te begrijpen en te doorgronden. Door (meer) informatiegestuurd te werken zijn we met elkaar in staat om gericht en met passende interventies in te zetten. Hierdoor blijven we met elkaar inzicht houden op welke problematiek zich (voornamelijk) voordoet in Woensel Zuid en Vaartbroek, ƒ Welke jongeren hier mee te maken krijgen en hoger risico lopen op afglijden, ƒ Welke factoren leiden tot afglijden, ƒ Welke ontwikkelingen zich hierin voordoen. Als we signaleren terugbrengen naar het macroniveau van de samenwerking tussen gemeente en ketenpartners vraagt het van ons dat we in samenhang met elkaar werken om meer zicht te krijgen op jonge aanwas en het voorkomen en aanpakken daarvan. Integraal werken vraagt om samenwerking tussen verschillende gemeentelijke diensten en disciplines en de andere ketenpartners zoals politie en het OM.

We hebben verschillende achtergronden en verschillende regels en structuren en met daarom heen nog de strik van de AVG. Het doel is om, vanuit de gemeentelijke regierol bij de veiligheidsaanpakken, steeds na te gaan of er nieuwe samenwerkingspartners onderdeel van een veiligheidsaanpak kunnen zijn en hoe de inzet van bestaande partners kan worden afgestemd op nieuwe ontwikkelingen en behoeften. Signaleren koppelen wij aan het begrip informatiegestuurd werken waarin met een procesmatige benadering naar de aanpak van jonge aanwas kijken. Dit continue proces bestaat uit drie verschillende stappen: voorbereiden (informatie), besturen (gestuurd) en uitvoeren (werken). Om zo goed mogelijk informatiegestuurd te werken is het belangrijk dat eenduidige en geactualiseerde informatie beschikbaar is. Op basis van informatieproducten kunnen vervolgens besluiten worden genomen en sturing worden gegeven zodat we met onze partners effectiever en gebieds­ gerichter veiligheidsproblematiek aanpakken. De terugkoppeling van de resultaten van uitgevoerde acties is een essentieel, verbindend onderdeel wat de cyclus van informatiegestuurd werken compleet maakt. Informatiegestuurd werken rondom de programmalijn signaleren maakt vooruitzien mogelijk en bevordert de flexibiliteit van de aanpak. Het stelt ons in staat om proactief en dynamisch in plaats van reactief te werk te gaan.

We zetten in waar de problemen rondom jonge aanwas in Woensel Zuid en Vaartbroek het grootst en het meest urgent (zullen) zijn. Wanneer we vanuit dat overkoepelende beeld van signaleren (informatiegestuurd werken) weer afdalen naar de opgave van alle deelnemende ketenpartners zien we dat het OM beter zicht wil krijgen op de criminele verschijningsvormen en -structuren van ondermijnende criminaliteit in het actiegebied en op welke wijze deze een rol spelen bij het rekruteren van nieuwe aanwas. Het OM wil ook verkennen op welke manier zij inzichten die worden opgedaan kan combineren en verrijken met informatie van ketenpartners in het veiligheidsdomein en het jeugd-/sociaal domein. Bijvoorbeeld bij jongerenwerkers in de wijk, toezichthouders en wijkagenten. Op deze manier vult het OM haar eigen kennis aan en is zij beter in staat om samen met haar ketenpartners een completer informatiebeeld te krijgen. De politie zet ook in om een dynamisch intelligencebeeld (realtime) te verkrijgen van kwetsbare jongeren en jonge aanwas in de focusgebieden op basis van systeeminformatie, groepscans en digitale (open)bronnenonderzoek. Op basis van dit intelligencebeeld wordt een analyse van de doelgroep gemaakt waarmee de operationele aanpak kan worden vormgegeven samen met de gemeente, het OM en andere ketenpartners.