Document · PDF

Bijlage 1 - Masterplan Openbare Ruimte Stadhuisplein

Raadsvergadering 30 september 2025, gemeente EindhovenBij agendapunt: Raadsvoorstel Masterplan openbare ruimte Stadhuisplein en omgeving21.337 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Masterplan openbare ruimte Stadhuisplein en omgeving te Eindhoven Bygg Architecture & Design projectnummer 23252X 5 februari 2025

Colofon Een publicatie van Bygg Architecture & Design In opdracht van gemeente Eindhoven Opdrachtgever: Gemeente Eindhoven, Ruimtelijke Projecten, Project manager Stadhuisplein: Rens van Overdijk Ontwerpteam: Bygg Architecture & Design Tim Kouthoofd, project manager Ivo Hulskamp, ontwerper publieke ruimte Piotr Szczesniak, architect Raphaël Coutin, social designer Piotr Gajdka, architect Adviseur Ecologie en Water: Sweco Nederland BV Gijs Meijer, adviseur ecologie Jan-Willem Bronkhorst, adviseur water Adviseur Duurzame Mobiliteit: RoyalHaskoning DHV Sina Reshad Mathijs Schoenmakers Sven Thijssen Adviseur participatieplan: Dr. Indre Kalinauskaite Contactgegevens: Bygg Architecture & Design Leidingstraat 17A 5617AJ Eindhoven www.bygg.nl info@bygg.nl +31 (0) 40 750 24 82 © Bygg Architecture & Design 2025 Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

Inhoudsopgave 0 1 2

Colofon Inleiding en leeswijzer Definitielijst

VISIE

3. 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 4 4.1 4.2 4.3 5 5.1 5.2 5.3 5.4

Analyse bestaande situatie Plangebied Historische context Monumenten, kunst en cultureel erfgoed Natuur en rivier de Dommel Gebruik en evenementen Mobiliteit en de ondergrondse parkeergarage Ambities en uitdagingen Toekomstige ontwikkelingen Ruimtestress Klimaatstress Van conceptuele visie naar Masterplan Inleiding over de visie Natuur en klimaat Eindhovense ruimte Mobiliteit en toegankelijkheid

MASTERPLAN OPENBARE RUIMTE

6 7 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6 7.7 7.8 7.9 7.10 7.11 7.12

Plankaart Thema Natuur en klimaat De Binnendommel Noordelijke watergang Oostelijke watergang Dommeltuin Waterdichte laag Bruggen Beplanting Bomenstructuur Koppeling met het warmtenet Waterberging Waterkwaliteit, hoogwater en droogte Beslispunten Natuur en klimaat

Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

1 4 5

7 7 8 9 10 11 11 12 12 12 13 14 14 14 17 21

23 24 25 26 28 30 31 31 31 32 32 33 35 36 36

8 8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6 8.7 8.8 8.9 9 9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 9.6 9.7

Thema Eindhovense ruimte Eindhovense ruimte Eindhovens tapijt Entreepaviljoen met lindeboom Evenementen en voorzieningen Kunstwerken Verlichting Meubilair De pleinwanden Beslispunten Eindhovense ruimte Thema Mobiliteit en toegankelijkheid Themakaart mobiliteit Autoluw plangebied Voetgangersgebied Fietsers en fietsparkeren Parkeergarage Q-park Overige parkeergarages Beslispunten mobiliteit

III

DEELGEBIEDEN RONDOM STADHUISPLEIN

10 11 12 13

Begijnenhof De Wal Paradijslaan en Waagstraat Oude Stadsgracht en Molenstraat

UITVOERING

14 15

Fasering Activatie en transitie

BIJLAGEN

16 17 18 19 20 21

Samenvatting en Beslispunten Plankaart Masterplan schaal 1:1000 A1 Themakaart Mobiliteit schaal 1:1000 A1 Themakaart Ondergrond schaal 1:1000 A1 Soortenlijst 40 van 040 Participatieverslag

37 38 38 39 40 40 42 43 43 47 48 49 49 50 51 52 53 53

55 58 61 63

66 69

1.1 Inleiding en aanleiding

1.2 Leeswijzer

Het Stadhuisplein en omgeving worden de komende jaren ontwikkeld tot een groene en levendige omgeving met veel nieuwe woningen. Dit vraagt om een heldere visie voor de publieke ruimte. De basis hiervoor is gelegd met het vaststellen van het Integraal Gebiedskader Stadhuisplein en omgeving (eind 2021). Daarmee zijn de uitgangspunten vastgelegd voor de realisatie van nieuwe woningen en herinrichting van de openbare ruimte.

Hoofdstuk I. Visie

Drie ontwerpbureau’s zijn gevraagd om met het gebiedskader als leidraad een “out of the box” visie op de openbare ruimte te vormen voor Stadhuisplein en omgeving in 2040 met als doel om de stad en de ontwikkelaars te inspireren en te prikkelen. De meegegeven uitdagingen zijn in het kort samengevat: Maak het Stadhuisplein herkenbaar als Eindhovens, multifunctioneel en toekomstbestendig. De visie van Bygg Architecture & Design is gekozen als winnende visie. De visie is verder uitgewerkt en getoetst op haalbaarheid in scenario’s en met een uitgebreid participatieproces. Het resultaat hiervan is het Masterplan Stadhuisplein en omgeving, dat dient als nader kader voor de inrichting van de openbare ruimte. De vastgoedontwikkelingen maken geen onderdeel uit van het Masterplan, maar de directe raakvlakken worden benoemd.

Analyse van het Stadhuisplein en omgeving aan de hand van de historische context, het culturele en maatschappelijke gebruik en de situatie rondom de mobiliteit. De toekomstige ontwikkelingen en de ambities hebben geleid tot de conceptuele visie Het Paradijs. Hoofdstuk II. Masterplan openbare ruimte Het Masterplan is onderverdeeld in drie thema’s: Natuur en klimaat, Eindhovense ruimte, mobiliteit en toegankelijkheid. Het hoofdstuk begint met een plankaart en via de thema’s komen alle onderdelen van het plan aan bod met nadruk op het Stadhuisplein en de directe pleinwanden. Hoofdstuk III. Deelgebieden rondom het Stadhuisplein Het plangebied omvat ook aansluitende publieke ruimtes rondom het Stadhuisplein: Begijnenhof, Wal, Paradijslaan, Waagstraat, Oude Stadsgracht en Moleneind. De ontwerpprincipes voor deze ruimtes zijn per deelgebied opgenomen in dit hoofdstuk. Hoofdstuk IV. Uitvoering De uitvoering van het Masterplan kent veel verbanden en afhankelijkheden met belangen en met ontwikkelingen die op verschillende momenten in de tijd plaatsvinden. Dat vraagt om een heldere fasering en ook om maatregelen in de publieke ruimte gedurende de looptijd van de ontwikkelingen. Hoofdstuk V. Bijlagen In de bijlagen is een samenvatting van beslispunten opgenomen, evenals grootformaat kaartmateriaal, een lijst van inheemse plantensoorten, en het participatieverslag.

Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

2. Definitielijst Lijst 40 van 040

De Eindhovense ruimte

Smart thermal grid

De lijst van 40 lokale soorten planten, kruiden, heesters en boomsoorten, die passen bij de Eindhovense natuur. Deze soorten trekken inheemse insecten en dieren aan, waardoor een voedselketen op gang wordt gebracht die de biodiversiteit versterkt.

Benaming voor het deel van de openbare ruimte, dat bestemd is voor publieke activiteiten op het Stadhuisplein en omgeving, waar alle Eindhovenaren zich welkom voelen.

nog aan te leggen warmtenet met warmte- en koudebronnen in de bodem, waar de gebouwen in het plangebied op aangesloten worden..

Belvédère Een term voor het inrichten van de dakrand boven op de Eindhovense laag met een stadsbalkon, publiek toegankelijk en gericht naar het Stadhuisplein.

Het vastgestelde kader met daarin randvoorwaarden voor de vastgoedontwikkelingen én voor de openbare ruimte in het plangebied, waarvoor een participatietraject is doorlopen met betrokkenen en belanghebbenden.

Binnendommel

Participatie

De nieuwe waterloop met groene oever, als aftakking van de Dommel, die wordt aangelegd rondom het Stadhuisplein en ook weer terugstroomt naar de Dommel.

Hieronder verstaan we het actief betrekken van deskundigen, belanghebbenden, omwonenden en andere geïnteresseerden bij de vorming van het Masterplan. Door middel van informatie- en werksessies is input gevraagd om de plannen te toetsen en te verbeteren. In de bijlage is het participatieverslag bijgevoegd.

Ecosysteemdiensten Diensten die de natuur kan leveren ten gunste van de gezondheid en leefbaarheid voor mensen, zoals verkoeling, CO2-opslag en stikstof afvang door bomen, regenwaterberging, infiltratie en afvoer en biodiversiteit.

Eindhovense laag Een term voor de kenmerkende Eindhovense panden in het centrum tot circa 6 bouwlagen. Nieuwbouwontwikkelingen, die boven op de Eindhovense laag worden gebouwd, worden de Brainportlaag genoemd.

Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

Integraal gebiedskader stadhuisplein

Verdichtingsvisie binnenstad Dit betreft het vastgestelde document van de gemeente, waarin is vastgelegd hoe de binnenstad verder kan groeien met meer inwoners, door toevoegen van woningen en andere functies tussen en op de bestaande bebouwing.

STOMP-principe Dit staat voor stappen, trappen, openbaar vervoer, mobiliteit als dienst en privé-auto. Door te kiezen voor dit principe geef je prioriteit aan de voetganger en fietser in het ontwerp van de openbare ruimte.

Thermische energie uit oppervlaktewater een warmtewisselaar onttrekt warmte uit het oppervlaktewater (van de Dommel) en deze wordt ingezet om de warmtebronnen van het warmtenet mee te voeden in de warme maanden.

De groene wiggen Eindhoven heeft drie grote, wigvormige stadsparken, Genneperparken, Dommelpark en Lichtbos, die van buitenaf tot diep in de stad doordringen, die bijdragen aan een gezonde stad en de stad verbinden met het buitengebied.

Plangebied Dit betreft het gebied waarop het Masterplan betrekking heeft. De grenzen van dit gebied zijn aangegeven op de plankaart.

I. VISIE II. MASTERPLAN OPENBARE RUIMTE III. DEELGEBIEDEN RONDOM STADHUISPLEIN IV. UITVOERING V. BIJLAGEN

ap le in

3. Analyse bestaande situatie

t aa tr es ht

th Ca

3.1 Plangebied scvale + N

er ak

rin

Str atu m

Be gĳ n

en ho D f En e Bl ge au we l

t ch ra rg ize Ke

a th Ca

ind

He tC

e ot Gr

Het plangebied beslaat het Stadhuisplein en zijn omgeving. Het plangebied wordt afgekaderd door de straten Paradijslaan, Grote Berg, Kerkstraat, Stratumseind en de rivier de Dommel. Op de kaart (Afb. 1) is de plangrens aangegeven met rode stippellijn.

Sm all e

t aa tr ks

r Ke

numbers elements

k dĳ st Ve

l ap in ar

Ha ve n

c Re

Ca th ar in

WATER SHADOWS change trees Aand green

Str atu m

c re

ĳs

sg ht

Dat betekent dat naast het Stadhuisplein de publieke ruimten Begijnenhof, de Wal, Paradijslaan, Waagstraat, Oude Stadsgracht, Moleneind en de Dommeltuin onderdeel uitmaken van het plangebied en van het Masterplan openbare ruimte Stadhuisplein. Het Integraal gebiedskader Stadhuisplein en omgeving is het uitgangspuntendocument, waar het Masterplan aan dient te voldoen.

uis

sig De

ra st

len

a str

t ch ra

d ta es

d ra Pa ll wa ty

i eC

ld ve len

f ho

ĳn

g Be

sei

ad St

i hu

ad St

s tum Stra

r too

an sk

edĳk

Paradĳslaan

Van

bem

use

s dĳ

a ar tP

oo Gr

g we ad

an kv

lei

Het Masterplan heeft direct raakvlak met de vastgoedontwikkelingen rondom het plein, waarvoor ontwerpprincipes zijn opgesteld, maar ook met de aanleg van het warmtenet en de verduurzaming van het Stadhuis. Ook zijn er raakvlakken met beleid dat een grotere scope heeft dan het plangebied, zoals de Verdichtingsvisie Binnenstad, het Groenplan Centrum, het Masterplan Mobiliteit 2050, het Verkeerscirculatieplan binnen de Ring, Energievisie Centrum, de herijking van locatieprofielen evenementenlocaties en het project de Stadsdommel.

i er

ed Fr

ĳkla

erd

Bild

em Zw

eg kw

a ofl Ho

ĳs

d ra Pa

zn P.C

a kla

ĳ rd lde

Afb. 1 - Plangebied van het Masterplan Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

3.2 Historische context: Het Paradijs bestaat In het plangebied herinneren de Paradijslaan en het wooncomplex Groot Paradijs, gelegen tussen Wal en Paradijslaan aan de Dommel, nog aan landgoed het Paradijs, dat hier in de 19e eeuw gelegen heeft (Afb. 2). Toentertijd stond de economie van Eindhoven nog in het teken van de textielindustrie, naast sigaren, lucifers en andere producten. Op landgoed het Paradijs werd textielindustrie gevestigd. De textielindustrie maakte dankbaar gebruik van de ligging aan de rivier de Dommel, vanwaar zij productiewater onttrokken en dito afvalstromen konden lozen. We kunnen het ons nu niet meer voorstellen, maar aan de kleur van de Dommel kon je zien welke verf die dag gebruikt was in de vele textielfabrieken langs de Dommel en diens zijtakken. Tot in de jaren ‘50 van de twintigste eeuw was het perceel waar nu het Stadhuis staat met daaraan het Stadhuisplein een gemeentewerf met opslag van materialen. de Dommel splitste zich direct na de Wal af in een hoofdstroom en een zijstroom, waar in het heden de straat Oude Stadsgracht is gelegen (Afb. 3). Verderop bij de Bleekstraat (nog een verwijzing naar textielindustrie) kwamen deze stromen weer bij elkaar.

Afb. 2 - Landgoed Het Paradijs rond 1850 - bron RCHE

Wat tegenwoordig de binnenring van Eindhoven genoemd wordt, was van oudsher een stadsgracht die rondom het centrum liep. Aan de zuidkant omsloten door de Dommel. In het begin van de twintigste eeuw kon je de Catharinakerk zien weerspiegelen in de waterspiegel van de Dommel en de Wal (Afb. 4). De historische relatie met het water wordt teruggebracht op het Stadhuisplein. Nu niet als productiewater voor de textielindustrie, maar als levensader voor de beekdalnatuur, die ingezet wordt voor het vergroenen en verkoelen van de stad. Zo draagt de herinrichting van het Stadhuisplein bij aan een gezonde en leefbare stad voor alle Eindhovenaren, met een knipoog naar haar verleden en naar het Paradijs.

Afb. 3 - De Dommel en de Oude Stadsgracht - bron RCHE

Afb. 4 - Catharinakerk van het Paradijs gezien - bron RCHE Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

3.3 Monumenten, kunst en cultureel erfgoed Het Stadhuisplein en omgeving is bij uitstek een plek voor Eindhovenaren om te gedenken, vandaar dat op en rondom het plein tal van monumenten, gedenkplekken, kunstwerken en objecten van cultureel erfgoed aanwezig zijn. Het meest in het oog springende monument is het bevrijdingsmonument, met daaromheen het namenmonument met daarop de gesneuvelde Eindhovenaren tijdens de Tweede Wereldoorlog (afb. 5). Minder bekend zijn diverse kunstwerken en gedenktekens in de nabijheid van het Stadhuisplein, waaronder het Anjerperkje naast het inwonersplein en werken in de Dommeltuin achter het Stadhuis. Maar ook de bushalte van Rietveld aan de Wal. Een groots opgezet kunstwerk is de rode loper, die loopt van de kerk tot aan de Dommel en waar 14 verschillende kunstwerken op gebouwen en in de publieke ruimte onderdeel van uitmaken als een ensemble van kunstwerken. Afb. 5 - Bevrijdingsmonument - bron NOS Laurens Mulkens

Het Stadhuisplein wordt verlicht met 5 enorme verlichtingsarmaturen op een rij die verwijzen naar de 5 dorpen, die samen zijn gevoegd tot Groot Eindhoven. Ten behoeve van de toekomstige herinrichting is het erfgoed, monumenten en kunst in kaart gebracht en voorzien van een waardestelling. Het Stadhuis en het gerechtsgebouw hebben beide een monumentale status. Oorspronkelijk was het gerechtsgebouw het Stadhuis en het patroon in de bestrating van het plein verwijst daar nog naar. De aftakking van de Dommel liep via de Oude Stadsgracht langs dit gebouw (Afb. 6). Later is de Oude Stadsgracht gedempt en is het nieuwe Stadhuis gebouwd, in een moderne zakelijke stijl, maar wel door dezelfde architect als het eerste Stadhuis.

Afb. 6 - Het gerechtsgebouw - bron Eindhoven in Beeld Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

3.4 Natuur en rivier De Dommel Eindhoven heeft zich ontwikkeld tot een groene stad, wat met name goed te beleven is vanaf grote hoogte, waar je in alle windrichtingen een dicht groen bladerdak ervaart tot aan de horizon, waar de woontorens als paddenstoelen tussen lijken te groeien. Echter, in het centrum, met name rondom het Stadhuisplein, is er nog een inhaalslag nodig qua groen. De directe omgeving van het Stadhuisplein is erg steenachtig, wat kan leiden tot een ongezond leefklimaat, met hittestress, wateroverlast en slechte luchtkwaliteit. Het vergroenen van het centrum is een belangrijke opgave voor de stad en een essentieel uitgangspunt voor de herinrichting van het Stadhuisplein en de omgeving. In de ontwikkeling van de stad Eindhoven is rekening gehouden met het behoud en het versterken van de drie wigvormige stadsparken, Genneperparken, Dommelpark en het Lichtbos, die samen de drie groene wiggen genoemd worden (Afb. 7). Het centrale natuurlijke element dat twee van de drie wiggen dwars door de stad verbindt, is rivier de Dommel (Afb. 7). De groene wiggen fungeren als de longen van de stad, die verse lucht van ver buiten de stad naar binnen brengen; tevens verbinden de wiggen belangrijke natuurgebieden, waardoor tal van inheemse planten en diersoorten een plek vinden langs de ecologische verbindingszones.

De Dommel loopt diagonaal door de stad en wurmt zich tussen Stadhuis en het Van Abbemuseum door. Hier is de Dommel en daarmee ook de ecologische verbindingszone het smalst en daarmee kwetsbaar (Afb. 8).

Afb. 7 - De Dommel verbindt de natuurwiggen

Het natuurtype (biotoop) dat hoort bij Eindhoven, is de beekdalnatuur met kenmerkende soorten, die in dit gebied thuishoren. Deze beekdalnatuur laat zich opsplitsen in de natte natuur van het beekdal en de drogere natuur op de zandrug. Het is de combinatie van die twee die samen de beekdalbiotoop vormen. In het Masterplan wordt de kenmerkende beekdalnatuur van de Dommel het centrum in getrokken, waardoor de natuur robuuster wordt en zij bijdraagt aan een leefbare en gezonde stad.

Afb. 8 - De Dommel stroomt direct achter het Stadhuis Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

3.5 Gebruik en Evenementen Het Stadhuisplein staat bij Eindhovenaren bekend als plek om te vieren, te gedenken en te demonstreren. Het Stadhuis is direct gesitueerd aan het plein en markeert hierdoor automatisch het publieke karakter van het gebruik van het plein. De huidige inrichting (grote, open vlakte met bestrating) is uitermate geschikt om hier grootschalige evenementen te kunnen organiseren. Een greep uit de evenementen: Koningsdag, Huldiging PSV, Herdenking Bevrijding, Carnaval, GLOW, DDW, tevens manifestaties en protesten (Afb. 9). Het plein is centraal gelegen in de stad, met veel vluchtwegen en ruimte voor calamiteitenroutes. Het dagelijks gebruik van het Stadhuisplein (als er geen evenementen zijn), laat een heel ander beeld zien. Namelijk een overwegend leeg en verlaten plein, waar weinig te doen, te zien of te beleven is, met weinig groen, weinig beschutting tegen wind, regen of de felle zon. De meest voorkomende gebruikers van het plein in de dagelijkse situatie betreft de community van skaters en bmx’ers, die dankbaar gebruik maken van het licht hellende oppervlak (geeft snelheid), met vlakke bestrating en de aanwezige verplaatsbare skate objecten (Afb. 10).

Afb.9 - Huldiging PSV op Stadhuisplein - bron gemeente

Aankomende jaren komen er vele nieuwe gebruikers bij op en rondom het plein, waaronder vele nieuwe inwoners. Hierdoor zal het gebruik van het plein en de omgeving veranderen.

3.6 Mobiliteit en de ondergrondse parkeergarage De garage van Q-park onder het Stadhuisplein is een bekende parkeerlocatie voor bezoekers van de binnenstad. De toegang van deze garage ligt aan de oostkant van het plein. De doorgaande verkeersroute loopt via de Wal, aan de westkant van het plein. Dit betekent dat er een behoorlijke verkeersstroom aan de noordkant van het plein loopt om vanaf de Wal de parkeergarage te bereiken. Deze noordelijke route ontsluit ook de verkeersstromen met bestemming Begijnenhof en Oude Stadsgracht. In de huidige situatie is de taxistandplaats aan het Begijnenhof een belangrijke opstapplaats voor horecabezoekers aan het Stratumseind.

Afb. 10 - Skaters op het plein - bron This is Eindhoven

Het komt erop neer dat zowel het Stadhuisplein, als ook Begijnenhof en Oude Stadsgracht gedomineerd worden door bestrating en verkeersstromen in de huidige situatie.

Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

4 Ambities en Uitdagingen 4.1 Toekomstige Ontwikkelingen Eindhoven groeit, maar ruimte is schaars. Er worden vele nieuwe inwoners verwacht en deze willen graag ergens gehuisvest worden. De verdichtingsvisie binnenstad 2020 heeft het Stadhuisplein en omgeving aangewezen als focusgebied voor het verdichten en daarmee het toevoegen van ongeveer 1200 woningen rondom het plein. Het plein krijgt naast de publieke functie ook een functie als aantrekkelijk woonmilieu, dat vraagt om een groene en gezonde woonomgeving. Om dit in goede banen te leiden is in 2021 het integraal gebiedskader Stadhuisplein vastgesteld, dat kaders vastlegt voor het ensemble van nieuwbouwontwikkelingen rondom het plein en tevens een visie geeft over de inrichting en gebruik van de openbare ruimte.

Afb. 11 - Ensemble van nieuwbouw rondom het Stadhuisplein

Momenteel wordt er door diverse partijen gewerkt aan een ensemble van 6 nieuwbouwontwikkelingen met voornamelijk woningbouw in hoogbouwvolumes (Afb. 11). Sommige van deze ontwikkelingen zijn al in een ver gevorderd stadium (Afb. 12-13).

4.2 Ruimtestress De nieuwbouw ontwikkelingen vereisen een gezond woon- en leefklimaat in de openbare ruimte, met aandacht voor vergroening en verblijfskwaliteit. Maar ook in de toekomst blijft er behoefte aan een Stadhuisplein voor alle Eindhovenaren (en daarbuiten), waar gevierd, gehuldigd, herdacht en gedemonstreerd kan worden, georganiseerd of zelfs spontaan. Het huidige ruimtebeslag in de openbare ruimte rondom het plein wordt gedomineerd door verkeersruimte voor onder andere taxi’s, bewonersparkeren, invalidenparkeren, toegang tot de ondergrondse parkeergarage en doorgaand verkeer van de Wal.

Afb. 12 - Citywall - bron Atelier van Berlo

Er wordt door de gemeente gewerkt aan een nieuw verkeerscirculatieplan binnen de ring en er is behoefte aan het autoluw maken van het plangebied en het uitbreiden van het voetgangersgebied. Dat vraagt om tal van keuzes en aanpassingen in ruimtebeslag in de publieke ruimte, zowel boven- als ondergronds. Door alle ambities in de openbare ruimte ontstaat ruimtestress. Een groot deel van de ruimtestress wordt veroorzaakt door de drukte in de ondergrond. Zowel bestaande als toekomstige ondergrondse kabels, leidingen en infrastructuur hebben een plek nodig en de positie hiervan heeft een directe relatie met de bovengrond. De groeiplaats voor het wortelstelsel van een boom kan niet boven op een rioolbuis geprojecteerd worden. Vandaar dat de ruimtestress in de ondergrond nadrukkelijk bij de uitdagingen is meegenomen. Afb. 13 - Begijnenhof - bron Van Aken architecten Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

4.3 Klimaatstress Groen in de leefomgeving is belangrijk voor een gezond leefklimaat. Het aanleggen van groen, in de vorm van plantsoenen, parken, speeltuinen en dergelijke kent een lange traditie in de ontwikkeling van de stad. Niet voor niets zijn er normen voor de hoeveelheid groen die per inwoner aanwezig dient te zijn in de stad. Door klimaatverandering wordt steeds beter merkbaar welke negatieve effecten ervaren worden in de hoogstedelijke omgeving. Voor het plangebied is specifiek onderzoek gedaan naar de cumulatieve milieueffecten van de verdichting voor de openbare ruimte. Hittestress: Het Stadhuisplein en omgeving is een hotspot; door veel bestrating en hoge dichtheid van gebouwen wordt de temperatuur in de omgeving warmer dan in een groene omgeving, met veel bomen en oppervlaktewater (Afb. 14). Wateroverlast: extreme hoosbuien komen steeds vaker voor. De noordzijde van het Stadhuisplein en de Wal zijn kwetsbaar voor wateroverlast. Door veel verhard oppervlak kan het water niet infiltreren en stroomt naar het riool. Het riool kan het water niet altijd aan (Afb. 15).

wateroverlast

Afb. 14 - Hittestress Plangebied- bron klimaateffect atlas

Jun 5, 2023, 10:42 AM

Biodiversiteit en robuuste natuur: de Dommel achter het Stadhuis is een ecologische verbindingszone, die de groene wiggen van Eindhoven dwars door het centrum met elkaar verbindt. De natuurwaarden zijn hier kwetsbaar. De biodiversiteit staat daar onder druk. De natuur kan helpen bij het verzachten van de gevolgen van klimaatverandering. De natuur levert zogenaamde ecosysteemdiensten, die helpen bij klimaatadaptatie. Zo helpt de natuur mee bij het tegengaan van hittestress, wateroverlast, en droogte (Afb. 16). Echter, de natuur in de stad is ook kwetsbaar. Vandaar dat een robuuste groenstructuur nodig is, die biodivers is, om de natuur in de stad te laten floreren, zodat zij haar ecosysteemdiensten kan leveren.

Afb. 15 - Wateroverlast Plangebied- bron klimaateffect atlas

Door de verdere groei van het aantal inwoners, groeit de behoefte aan groen in de stad verder. Die behoefte aan groen vraagt om ruimte en draagt daardoor ook bij aan de ruimtestress. Dit vraagt om duidelijke keuzes. In het Masterplan wordt een beroep gedaan op de ecosysteemdiensten van de natuur, door sterk in te zetten op vergroening van het plangebied, waarbij de Dommel een belangrijke rol speelt.

Jun 5, 2023, 10:45 AM

Afb. 16 - Groen en water verlagen omgevingstemperatuur. bron Wageningen University & Research Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

5. Van conceptuele visie naar Masterplan 5.1 Inleiding over de visie Om de ambities in te vullen en de uitdagingen het hoofd te bieden is een visie ontwikkeld, waarin flink ingezet wordt op vergroening door de verkeersruimte zo veel mogelijk in te perken, waardoor ruimte ontstaat voor aangename verblijfskwaliteit aan en om het Stadhuisplein en tevens voldoende ruimte blijft bestaan voor alle Eindhovenaren om te komen vieren, huldigen en herdenken. De belangrijkste componenten in deze visie betreffen • • • • •

De Binnendommel: de terugkeer van stromend water en groene oevers in het centrum. De Belvédère en de poorten: Publiek toegankelijke verbindingen op hoogte. Uitbreiden voetgangersgebied: toegang van de parkeergarage verplaatsen buiten het plein. Behoud van evenementenruimte: met voorzieningen voor duurzame evenementen. Lindeboom als symbool voor de natuur als inwoner van de stad.

5.2 Natuur en klimaat 5.2.1 Ruimte voor de Dommel Het Stadhuisplein en omgeving worden flink verduurzaamd, waarbij wordt ingezet op natuurinclusieve keuzes. Er wordt ruimte gegeven aan rivier de Dommel, die direct achter het Stadhuis stroomt en de natuur die daarbij hoort (de beekdalnatuur) wordt het centrum in getrokken. Het water heeft in het verleden om en door het centrum gestroomd. Het water stroomde vanaf de Dommel langs de Wal naar de Keizersgracht en een zijtak van de Dommel stroomde over de Oude Stadsgracht, dwars door het huidige Stadhuis. Het water van de Dommel wordt opnieuw het centrum in geleid, maar nu niet als industriewater, maar als levensbron voor de natuur en het groen in de stad en voor een gezond verblijfsklimaat in de openbare ruimte. Zo wordt de beekdalnatuur verder het centrum in getrokken.

Afb. 17 - De Dommel verbindt de groene wiggen Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

5.2.2 Klimaatrobuuste stad Het Stadhuisplein krijgt een klimaatrobuuste inrichting, waardoor de negatieve effecten van klimaatverandering worden verzacht en zo een gezonde leefomgeving wordt nagestreefd. Hierin speelt de Binnendommel een belangrijke rol met meerdere functies. Het Stadhuisplein is hellend aangelegd en watert af naar het noorden, waardoor het bekend staat als een plek waar zware wateroverlast kan voorkomen aan de noordzijde. De ligging van de nieuwe Binnendommel speelt op natuurlijke wijze in op de topografie. De Binnendommel krijgt de functie als waterberging voor het hele plein, dat vertraagd wordt afgevoerd naar de Dommel.

Afb. 18 - Beekdalnatuur voedselketen - Bron Sweco

Maar ook voor hittestress is de Binnendommel belangrijk. De combinatie van stromend water met bomen sorteert een groot effect op de waargenomen omgevingstemperatuur. Het Begijnenhof krijgt een groene inrichting met bomen en schaduwplekken, waardoor het ook bijdraagt aan het tegengaan van hittestress en het vergroten van biodiversiteit.

5.2.3 Biodiversiteit lijst 40 van 040 De vergroening van de stad draagt bij aan een robuust ecosysteem, dat zichzelf kan versterken, met het oog op klimaatverandering. Voor de vergroening worden inheemse planten, heesters en bomen gekozen, die voorkomen op de lijst 40 inheemse soorten van 040. Dit zijn soorten die thuishoren bij de beekdalnatuur van Eindhoven en die passen bij de bodem en ondergrondsoort. Deze soorten zijn uit te splitsen in de natte natuur van het beekdal (Afb. 18) en de droge natuur van de hoge zandruggen (Afb. 19), die samen de Dommelnatuur vormen. Door een mix van de juiste soorten aan te planten, ontstaat een biodiverse voedselketen, die de lokale diersoorten ondersteunt. Afb. 19 - Zandrugnatuur voedselketen - Bron Sweco Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

WATER SHADOWS change trees Aand green

5.2.4 Natte natuur en Binnendommel

scvale + N numbers elements

Als een zijtak van de Dommel stroomt de Binnendommel langs de noordzijde om het Stadhuisplein heen. De Binnendommel buigt af langs het Gerechtsgebouw om vervolgens uit te monden in de Dommel via de Dommeltuin. Bij deze waterpartij hoort een flinke robuuste groene oever. In deze robuuste oever kunnen in, en langs het water de natte inheemse plantensoorten gedijen, die vervolgens de zwemmende, kruipende en vliegende diersoorten aantrekken, die de biodiversiteit versterken (Afb. 20).

5.2.5 Droge natuur op daken De beekdalnatuur bestaat niet alleen uit de beekdalen, maar ook uit de hoge zandruggen, die van nature droog zijn en waar andere plantensoorten gedijen, die ook andere soorten inheemse dieren aantrekken.

Afb. 20 - De Binnendommel brengt water terug in het centrum en vormt de levensbron voor de natuur.

WATER SHADOWS change trees Aand green scvale + N numbers elements

In het centrum van Eindhoven ligt een enorme potentie in het vergroenen van de daken van bestaand en nieuw vastgoed van de Eindhovense laag, om zo een aaneengesloten groene verbindingszone of stepping stones te vormen op dat daklandschap, specifiek voor de droge soorten van de 40 van 040. In het Groenplan Centrum van gemeente Eindhoven wordt het vergroenen van de daken om deze reden gestimuleerd. Dit zorgt ook voor vermindering van hittestress in de bebouwde omgeving. Bij de ontwikkeling van Stadhuisplein en omgeving ligt hier een belangrijke trekkersrol, om de natte soorten van het maaiveld, via de Belvédère te verbinden met de droge soorten van de groene daktuinen van de nieuwbouw op de Eindhovense laag (Afb. 21). De groene beleving van de omgeving zal vanuit alle nieuwe woontorens nog beter ervaren worden, als het groene daklandschap steeds verder uitgebreid wordt.

Afb. 21 - De Belvédère verbindt de groene daklandschappen als stepping stone voor de natuur. Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

5.3 Eindhovense ruimte 5.3.1 Uitnodigend Stadhuisplein Het Stadhuisplein is dé plek waar alle Eindhovenaren welkom zijn om samen te vieren, te huldigen, te herdenken en te demonstreren. De sociale en politieke betekenis van dit plein voor de inwoners is evident door de ligging aan het Stadhuis. Op dit plein zijn alle inwoners welkom in de Eindhovense ruimte. Vanwege de publieke functie is het anders dan andere pleinen in de stad. Het kan niet volledig worden vergroend tot park en het is ook geen horecaplein zoals de Markt. In de Eindhovense ruimte zorgen alle ambities tezamen voor ruimtestress: Hoe wordt een groot, flexibel inzetbaar evenementenplein verenigd met een leefbaar en groen woonmilieu voor alle nieuwe bewoners in het gebied? De oplossing voor het verminderen van de ruimtestress zit in het drastisch terugdringen van de benodigde verkeersruimte. Het gebied Stadhuisplein, Begijnenhof en Oude Stadsgracht worden toegevoegd aan het voetgangersgebied. Daardoor is minder verkeersruimte nodig, waardoor er ruimte ontstaat voor groen en water, zonder daarbij de Eindhovens ruimte te hoeven verkleinen.

Afb. 22 - Impressie Stadhuisplein tijdens festiviteit

De Binnendommel fungeert als bepalend inrichtingselement, dat een scheiding aanbrengt tussen publiek milieu en woonmilieu. Centraal gelegen is de Eindhovense ruimte, omzoomd door de Binnendommel en het Stadhuis. Aan de buitenzijde van de Binnendommel ontstaat zo een luwer milieu, langs de gevels van de wooncomplexen. Hier zijn de voordeuren en de doorsteekjes naar de dwaalmilieu’s van de hofjes te vinden. Er ontstaat gelaagdheid op het plein.

5.3.2 Evenementen en ruimtegebruik Het Stadhuisplein blijft ook in de toekomst geschikt voor evenementen. Dat kunnen kleine, maar ook grote evenementen zijn, zoals de huldiging van PSV, Koningsdag of carnaval (Afb. 22). Het pleinvlak wordt zo groot en open als mogelijk gehouden. Om duurzamere evenementen mogelijk te maken en het gebruik van aggregaten te verminderen, wordt in de rand van het plein een ringleiding aangelegd in de bestrating, waar water en krachtstroom ingeprikt kunnen worden (Afb. 23). Net als in de huidige situatie kunnen omliggende publieke ruimtes zoals Begijnenhof en de Wal bij een evenement betrokken worden. In de toekomst kan eventueel ondergrondse ruimte van de parkeergarage betrokken worden voor extra voorzieningen.

Afb. 23 - Impressie Eindhovense ruimte vanaf Belvédère Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

Afb. 24 - Paviljoen rond de linde - bron: Rijksmuseum, de Lente, Nicolaes de Bruyn, ca. 1600. Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

5.3.3 Paviljoen In de Eindhovense ruimte past een paviljoen, als centrale plek in de stad waar je met elkaar afspreekt of even kan schuilen of wat onderdeel uitmaakt van een evenement.

5.3.4 Lindeboom De linde is een boom die een grote symboliek vertegenwoordigt in de synergie tussen mens en natuur. Linden werden van oudsher vaak geplant op dorpspleinen als centrale boom waaronder en waaromheen werd gedanst, of recht gesproken (Afb. 25). Een gravure in het Rijksmuseum toont een feestpodium om een linde gebouwd, bij een stadhuis (Afb. 24 vorige pagina). Het planten van een linde staat symbool voor de prominente plek die groen en de natuur inneemt in de stad, als inwoner van de stad.

5.3.5 Verwijzing naar de dorpen Groot Eindhoven is de samenvoeging van vijf dorpen bij Eindhoven, die nu de stadsdelen Woensel, Tongelre, Stratum, Gestel en Strijp vormen. Dit is inmiddels ruim 100 jaar geleden voltrokken. Voor dit Groot Eindhoven is het Stadhuisplein het maatschappelijk en politieke middelpunt. Op het huidige plein zijn de 5 lichtmasten een verwijzing naar deze stadsdelen. Dit verhaal is bij de kenner bekend, maar niet bij het grote publiek, een zichtbare verwijzing in het pleinvlak spreekt een groter publiek aan. Het pleinvlak wordt ingericht als tapijt voor de “open huiskamer” van de stad, waarbij de bestaande granieten tegels in grijs en rood worden hergebruikt in een nieuw patroon dat verwijst naar de stadsdelen.

Afb. 25 - Dansen rond de linde - bron: Hieronymus Bock, De Tilia

5.3.6 Poorten De Eindhovense ruimte is de centrale ruimte waar alle Eindhovenaren welkom zijn. Deze ruimte betreedt je vanaf de vier hoeken van het plein (Afb. 26). Om de toegang tot de Eindhovense ruimte te markeren is de ambitie dat iedere toegang een poort krijgt. De poortfunctie kan tijdens evenementen betekenis krijgen als start of finish van een marathon, eindpunt van het militair defilé of huldepoort van de huldigingstour van PSV op de platte kar. De poorten zijn vrijstaand, met voldoende afstand van de bebouwing, om hiermee niet te conflicteren. De poorten zijn verder ook constructieve ondersteuning van de spectaculaire luchtbruggen van de Belvédère, de publiek toegankelijke route rondom het plein die alle gebouwen op het dakniveau van de Eindhovens laag met elkaar verbindt. Afb. 26 - Door vier poorten bereik je de Eindhovense ruimte Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

5.3.7 Belvédère De nieuwbouwontwikkelingen bestaan uit een Eindhovense laag en een Brainportlaag. De Eindhovense laag betreft de eerste 5 tot 6 bouwlagen, die met een duidelijke publieke plint aan de publieke ruimte staat. Daarbovenop wordt de Brainportlaag gebouwd, dit zijn de hoogteaccenten. Op het dak van de Eindhovense laag ontstaat ruimte voor dakterrassen en daktuinen, omdat de Brainportlaag over het algemeen een kleinere, slankere footprint heeft dan de Eindhovense laag. In het Masterplan voor het Stadhuisplein en omgeving wordt boven op de Eindhovense laag een Belvédère gerealiseerd. Iedere partij die ontwikkelt doet hier aan mee. Deze Belvédère is een publiek toegankelijke buitenruimte, een stadsbalkon, waaraan publieke functies liggen, als een tweede plint op dit tweede maaiveldniveau. Deze Belvédère vormt samen met het plein een driedimensionale (semi)publieke ruimte, met vergezichten over het plein en de stad.

5.3.7.1 Verbindingen met Poorten Wat de Belvédère uniek maakt is het feit dat al deze stadsbalkons van de individuele gebouwen met elkaar verbonden worden tot een doorlopende publieke route op hoogte middels verbindingsbruggen. In de vier hoeken van het plein worden vrijstaande poorten opgericht, die reiken tot aan de Eindhovense laag en die dienen als ondersteuningspunt voor verbindingsbruggen tussen de gebouwen. Door deze route te lopen, wordt de inwoner dus steeds getrakteerd op veranderende vergezichten, naar bijvoorbeeld De Catharinakerk, het Van Abbemuseum e.d. Het Masterplan gaat uit van vier poorten en het is dus mogelijk om alle gebouwen rondom het plein, inclusief het Stadhuis, aan te sluiten op de publieke route. Het daadwerkelijk aanleggen van de verbindingsbruggen kan daardoor gefaseerd gebeuren en er kan ook besloten worden om niet alle verbindingen te maken, maar om te komen tot een U-vormige Belvédère, die uitkijkt naar het Stadhuis, maar daar niet op aangesloten wordt.

5.3.7.2 Ecologische verbindingen De Belvédère is niet alleen voor de mensen, maar ook voor de ecologische verbinding van de droge zandrugnatuur van het groene daklandschap. Langs de route van de Belvédère wordt ook een groene omzooming voorzien met de 40 soorten van 040 (Afb. 27). De poorten vervullen ook een functie voor de verbinding tussen de natte beekdalnatuur op het maaiveld naar de droge hoge zandrugnatuur op de daklandschappen, als een stepping stone. Door de specifieke materialisering van de poorten, wordt mogelijk gemaakt dat insecten en kleine dieren kunnen migreren tussen maaiveld en daklandschap via de poten van de poorten. Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

Afb. 27 - De groene omzooming op het daklandschap als ecologische verbindingzone van de daklandschappen.

5.4 Mobiliteit en toegankelijkheid 5.4.1 Gezonde stad, nieuwe mobiliteit Het verregaand autoluw maken van het Stadhuisplein en omgeving is een belangrijk uitgangspunt. Verkeersruimte wordt opgeofferd ten gunste van de natuur- en klimaatambities. Tevens draagt een autoluw centrum bij aan een gezond leefklimaat waarin de mens centraal staat. Voor de autoluwe visie, wordt gebruikgemaakt van het STOMP-principe. Dit staat voor stappen, trappen, openbaar vervoer, mobiliteit als een service en de privéauto (Afb. 28). Het principe bestaat eruit dat de plek voor de voetganger in de openbare ruimte de hoogste prioriteit krijgt, daarna de fiets, daarna het OV, daarna deelmobiliteit en pas op de laatste plaats de privéauto. Dit principe levert ruimtewinst op, die ingezet kan worden voor een groene prettige ruimte om te verblijven. Hierdoor wordt wandelen of fietsen gestimuleerd. Dit sluit aan bij het beleid van de gemeente. Er is op het moment een nieuw verkeerscirculatieplan binnen de ring in de maak, waarin uitgangspunt is om doorgaand autoverkeer zo veel mogelijk uit het centrum te weren. Een hoogwaardig openbaar vervoerlijn (HOV2) loopt dwars door het plangebied, met daaraan gekoppeld een recent gebouwde P+R locatie Genneperparken, bestemd voor bezoekers van het centrum (Afb. 29).

Afb. 28 - STOMP-prioritering, de mens centraal: 1. Stappen 2. Trappen 3. Openbaar vervoer 4. Mobility as a service 5. Privéauto

De fiets krijgt op de Wal een breed vrijliggend fietspad in twee richtingen, zoals op de Vestdijk

5.4.2 Voetgangersgebied Het autoluw maken van het gebied wordt bereikt door het vergroten van het voetgangersgebied van het centrum. Beleidsmatig is dit verankerd in het Masterplan Mobiliteit 2050. Het Stadhuisplein, het Begijnenhof en de Oude Stadsgracht gaan tot het voetgangersgebied behoren, waardoor dit aaneengesloten wordt met het winkelgebied en uitgaansgebied. De Wal blijft een belangrijke as, voor fietsverkeer en de voor de HOV-lijn, met een vergelijkbare inrichting als de Vestdijk.

5.4.3 Van parkeergarage naar multifunctionele kelder Om het voetgangersgebied autoluw te maken is het verplaatsen van de entree van de parkeergarage van Q-park naar de Wal, het belangrijkste onderdeel. De visie spreekt de ambitie uit dat de parkeergarage in de toekomst ingezet kan worden voor andere doeleinden, als de parkeervraag wegvalt. Te denken valt aan een fietsenkelder, een logistieke hub of extra oppervlakte voor evenementenvoorzieningen. Afb. 29 - P+R Genneperparken, opstapplaats HOV2-lijn. bron: gemeente Eindhoven Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

I. VISIE II. MASTERPLAN OPENBARE RUIMTE III. DEELGEBIEDEN RONDOM STADHUISPLEIN IV. UITVOERING V. BIJLAGEN

PLANKAART MASTERPLAN SCHAAL 1:1000 A1 FORMAAT

6. Plankaart

LEGENDA ei n ap l Ca th ar in

at ra st te ch Re

LIJN BUS

flexzone: afval containers, groen, fietsnietjes, logistiek

th Ca

r Ke

all

Ha ve n

fietspad

k dĳ st Ve

le ap

in ar

av en all eH

er ak

LIJN

el En g

ind

He tC

oll

LIJN S BU

tB He Be ne

dĳ st Ve

gĳ of nh

eb ou

av en eH all

ra st

2.5

3.5

e olle g

He tC

l N

LIJ S BU

g we ek

3.6

Ble

3.0 Binnen Dommel: 3.1 Uitstroomopening 3.2 Houten vlonder 3.3 Uitstroomopening 3.4 Houten brugje 3.5 Uitstroomopening 3.6 Monding van Binnendommel 3.7 Pomp

herinrichting en vergroening binnenhoven

4.0 Parkeergarage: 4.1 Inrit bĳ Citywall 4.2 Hoofdingang voetgangers 4.3 Neveningang voetgangers 4.4 Uitrit hellingbaan 4.5 Entree fietsenkelder Stadhuis

S HA

2.7

t ch ra

d ta

f ho en ĳn

sei

Van

3.7

S de

nieuwe bomen

tB He

Paradĳslaan

2.6

sedĳ

rit

uit

tum Stra

LTE

1.4

N LIJ S BU

He tC

4.5

bestaande bomen

Do 4.4

Str atu m

2.0 Kunstwerken en monumenten: 2.1 Bevrĳdingsmonument 2.2 Lindeboom 2.3 Witte Anjerperkje 2.4 Kunst bĳ Gerechtsgebouw 2.5 Kunstwerken Dommeltuin 2.6 Objecten achter Stadhuis 2.7 Bushalte van Rietveld

4.3

too an sk

ad St

N LIJ S BU

ad St

sein

n wo

tum Stra

uin elt

1.3

sp er

stoep (klinker) en groen

uis

sig De

2.4

2.3

ind

1.0 Poorten: 1.1 Poort Citywall 1.2 Poort Begĳnenhof 1.3 Poort Dommeltuin 1.4 Poort Stadhuis

2.2 2.1

len

stoep (klinker) en halfverharding

sg ht

1.1 N LIJ S BU

N LIJ S BU

Str atu m

stoep-straat-stoep profiel (klinker)

c re

3.2 4.2

3.1

ad St

Bin

3.4

Bin

ld ve len Mo

l Wa

s dĳ ra Pa

all yw Cit tra gs

t ch ra

3.3

fietspad

1.2

N LIJ S BU

poorten en Belvédère

bem

use

ĳs

gĳ

ad ar tP

oo Gr

an ĳkla

erd

Bild

g we

b em Zw

N LIJ S BU

LIJN S BU

ed Fr

a ofl Ho

ddĳk OBiluder

zn P.C

ĳs

n va

50m

Ge c re

do en nn

ik er

ed Fr

lein

d ta elaaSn

d ra Pa

3.4

Torenallee 66-48 5617 BD Eindhoven +31 (0) 40 7502482 info@bygg.nl www.bygg.nl kvk-nr: 50683349

ra st

len

Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

w ou

sg ht

el m

Afb. 30 - Plankaart van het Masterplan

4.2

t ch ra

3.3

ld ve len

n va

ik er

la ĳs

1.2

d ra Pa

le np

Do m

s ad St

f ho

rit

LIJN S BU

gĳ

in LIJN S BU

4.1

g er

eB ot Gr

t ch ra

sein

ĳn

Ha ve n

flexzone: afval containers, groen, poorten en Belvédère fietsnietjes, logistiek nieuwe bomen

Stra tum

4.0 Parkeergarage: 4.1 Inrit bĳ Citywall

4.2 Hoofdingang voetgangers asfalt rĳbanen: 4.3 Neveningang voetgangers 4.4 Uitrit hellingbaan auto’s en bus 4.5 Entree fietsenkelder Stadhuis

bestaande bomen He tC

3.3 Uitstroomopening 3.4 Houten brugje 3.5 Uitstroomopening 3.6 Monding van Binnendommel 3.7 Pomp

herinrichting en vergroening binnenhoven

olle

Bla

uw e

ne nh of Be gĳ

in tu ie or st Pa

LIJN S BU

stoep (klinker) BUSen groen ge

t ch ra rg ize Ke

Sin

Str atu m

3.1 Uitstroomopening grens plangebied 3.2 Houten vlonder

stoep (klinker) en halfverharding

in ar

h at

stoep-straat-stoep profiel (klinker)

at ra st rk

asfalt rĳbanen: auto’s en bus

LEGENDA

t aa tr ks

JN S BU

1.0 Poorten: 1.1 Poort Citywall 1.2 Poort Begĳnenhof 1.3 Poort Dommeltuin 1.4 Poort Stadhuis

grens plangebied

projectnaam: projectnummer: projectlocatie: fase: tekeningnummer: onderdeel: schaal: formaat: eenheid: getekend door: datum :

Stadhuisplein 23252X Eindhoven Master Plan

M P .100 Plankaart

1:1000 A1 mm

PG / PS 06/12/2024

7. Thema Natuur en klimaat

Afb. 31 - De Binnendommel buigt af bij Begijnenhof Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

7.1 De Binnendommel De Binnendommel is een essentieel element van het Masterplan, voor het naar binnen trekken van groen en stromend water het centrum in en zo een gezonde, klimaatrobuuste en leefbare stad te realiseren. Het is een aftakking van de Dommel, die we in de stad terugbrengen, waar deze historisch gezien ook aftakte naar de Wal en Oude Stadsgracht.

el ng m m ga do ter en wa nn e Bi lĳk e st oo

De aftakking van de Dommel wordt gepositioneerd naast de brug van de Wal over de Dommel. Het water wordt hier door een buis gepompt en wordt onder de grond naar de noordoosthoek van het Stadhuisplein gebracht (Afb. 32). In de komende hoofdstukken volgt meer informatie over de techniek.

g el m gan om ter d a en w nn e Bi elĳk d r oo

Dom

ltui

Do mm e

Do m

In de noordoosthoek bij het bevrijdingsmonument start de bovengrondse waterloop van de Binnendommel. Het water stroomt uit een brievenbusvormige uitmonding aan de kopse kant van de watergang, dat het startpunt van het tracé inluidt. Het water klettert hier hoorbaar de watergang in, l e waarvan de waterspiegel iets lager ligt dan de uitmonding. m Dom

Afb. 32 - Themakaart Binnendommel tracé Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

Afb. 33 - De Binnendommel noordelijke watergang Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

7.2 Noordelijke watergang Tussen het wooncomplex Citywall en het Stadhuisplein is de Binnendommel het prominenst en het breedst, namelijk circa 12m breed. Dit is de breedte van het wateroppervlak inclusief de groene oever. De breedte van het wateroppervlak varieert hier tussen 5 en 7m breedte en dat betekent dat er een serieuze groene oever gerealiseerd wordt, met goede groeiplaatsen voor bomen, heesters en planten. De breedte van de watergang met groene oever is qua maat ruim gekozen, om een goed beleefbaar element te kunnen vormen, dat niet verloren gaat in de schaal van het plein. De Binnendommel heeft hier aan de pleinzijde een verblijfsfunctie aan de houten vlonder. Zitelementen en lichtmasten brengen verblijfskwaliteit overdag maar ook ‘s avonds en het bevrijdingsmonument wordt hier mooi ingepast, half in het water, waardoor deze een reflectie krijgt in het water (Afb. 33 vorige pagina).

Ca th

ari

st hte

c Re

ple

Het water stroomt oostwaarts, zoals ook in de Dommel. In PLANKAART MASTERPLAN de hoek bij het Begijnenhof duikt de Binnendommel onder SCHAAL 1:1000 A1 FORMAAT de brug door, die het plein met Begijnenhof verbindt en gaat daarna meteen de bocht om in zuidelijke richting. at

N LIJ S BU

th Ca

st rk Ke

all

ple

ari

Hav en

ĳk std Ve

Ha ve n

Sm alle

ari

ath

rg ize Ke

Sin

ge l

Bla

He t Co llege

ind

Be gĳ

Stra tum

uw e

ne nh

etu

ori st Pa

LIJN S BU

t ch ra

st rk Ke

He tC

oll

LIJN S BU

Het

ĳn Beg

Stra tum

sein

f ho

gĳn

4.1

g Ber

hof

Gro

rit

in LIJN S BU

1.2

ac gr

LIJN S BU

Mol

st en

3.2

Bin

m om

all yw Cit

t traa gs

eb sg ht

Bin

ec Ger

sla

dĳ

Wal

ra Pa

Oud

3.4

4.2

1.1

2.2

LIJN BUS

3.1

2.4

sig De

Waa

3.3

LIJN BUS

uis nh

2.1 2.3

uin elt

LIJN BUS

1.3

2.5

tum Stra

3.5

ple

sein

ers

n wo

In Wal

u dh

3.6

Sta LIJN BUS

4.3

TE HAL

toor

BUS

an sk

ad St LIJN BUS

4.4

4.5

uit

2.6

rit

1.4

Paradĳslaan

LIJN BUS

2.7

Van

3.7

bem

useu

Afb. 34 Principedoorsnede Binnendommel Noordzijde

Gro

dĳ

rdĳkla

Bilde

eg dw

em Zw

laa

LIJN BUS

dĳs

ra Pa

lein

k va

N LIJ S BU

eri

ed Fr

P.C

Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

a ofl

sla

erd

Bild

laa ĳk

dĳ ra Pa

lein

k va

eri

ed Fr

Afb. 35 - Impressie Binnendommel Oostzijde Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

7.3 Oostelijke watergang Langs het gerechtgebouw loopt het tweede deel van de Binnendommel na de voetgangersbrug Begijnenhof. Het water is hier smaller (1 tot 3m) en de groene oever heeft een dito breedte van 1 tot 3m. Verspringen van de oever doorbreekt de lineariteit. Het water stroomt hier sneller, het kabbelt, het maakt geluid, doordat het door versmallingen geleid wordt. De rijloper in het stoep-straat-stoepprincipe loopt tussen de Binnendommel en het gerechtsgebouw. Zo heeft de oever aan het plein direct toegang tot het water. Aan deze oostzijde van het plein bevindt zich ook het trappenhuis en lift voor toegang tot de parkeergarage, voorgesteld als een entreepaviljoen met groendak en gecombineerd met een groeiplaats voor een kleine linde (Afb. 35-36).

Ca th

ari

st hte

c Re

ple

Het water stroomt t.p.v. het inwonersplein in een duiker, PLANKAART MASTERPLAN vanwege de verbinding met de Oude Stadsgracht. In de SCHAAL 1:1000 A1 FORMAAT Dommeltuin stroomt het water weer bovengronds verder. at

N LIJ S BU

th Ca

st rk Ke

all

n ari

Hav en

ĳk std Ve

in le

Ha ve n

alle

ari

ath

rg ize Ke

Sin

ge l En

ind

He t Co llege

Be gĳ

Stra tum

Bla uw e

etu

ori st Pa

LIJN S BU

ne nh

t ch ra

st rk Ke

He tC

oll

LIJN S BU

Het

ĳn Beg

Stra tum

sein

f ho

gĳn

4.1

g Ber

hof

Gro

rit

in LIJN S BU

1.2

ac gr

LIJN S BU

ec Ger

LIJN BUS

Mol st

3.2

Bin

el m

all yw Cit

eb sg ht

Bin

sla

dĳ

Wal

ra Pa

Oud

3.4

t traa gs

4.2

1.1

2.2

LIJN BUS

3.1

2.4

sig De

Waa

3.3

uis

2.1 2.3

uin elt

LIJN BUS

1.3

2.5

tum Stra

3.5

ple

d sein

ers

n wo

In Wal

uis

3.6

Sta LIJN BUS

4.3

TE HAL

toor

BUS

an sk

ad St LIJN BUS

4.4

uit

2.6

rit

1.4

Paradĳslaan

LIJN BUS

4.5

2.7

Van

3.7

bem

useu

Gro

dĳ

rdĳkla

Bilde

eg dw

em Zw

Afb. 36 Principedoorsnede Binnendommel Oostzijde

laa

LIJN BUS

dĳs

ra Pa

lein

k va

N LIJ S BU

m el

eri

ed Fr

P.C zn

29 n

laa ĳk

erd

Bild

sla dĳ ra Pa

lein

k va

eri

ed Fr

aa ofl

Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

Afb. 37 - De Binnendommel stroomt door de poort de Dommeltuin in. Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

7.4 Dommeltuin Een van de vier beoogde poorten op het plein staat gepositioneerd op de rand van de Oude Stadsgracht en de Dommeltuin. Door de poort stroomt de Binnendommel, via een brievenbusvormige uitstroomopening uit de duiker, in De Dommeltuin. Het verval is hier wat groter en het water kabbelt en zoekt meanderend haar weg naar de Dommel (Afb, 37 vorige pagina). De Dommeltuin is ingericht als groene tuin met hoogteverschillen, die bij hoogwater kan overstromen. Dit zorgt voor een dynamische beleving in de Dommeltuin, waar mensen via de vlonders tussen het groen en over het water kunnen verblijven. Tevens zorgt de groene, glooiende tuin met verschillende waterstanden door het jaar heen een interessante omgeving voor planten diersoorten om te schuilen, te broeden of te foerageren. De tuin is al heel mooi aangelegd met ook spelaangelegenheden, zoals stepping stones en boomstammen en vormt een mooi doorkijkje naar hoet de oevers van de toekomstige Binnendommel eruit kan komen zien.

7.5 Waterdichte laag Het bed van de Binnendommel kan niet fungeren zonder waterdichte laag. De samenstelling van de ondergrond is zodanig dat het water dat op de bedding stroomt de grond in spoelt en er is dan kans op menging met grondwater. Het grondwaterpeil staat plaatselijk behoorlijk hoog. Deze twee waterstromen moeten gescheiden worden met een waterdichte laag, bijvoorbeeld een betonlaag of leemlaag. Om te kunnen functioneren als biodiverse groene zone, is het ontwerp van de groene oevers zeer cruciaal. Op de overgang tussen water en oever ligt de waterdichte laag. Daarnaast is er een groene oever in de volle grond, waarin bomen en heesters kunnen wortelen. Het ontwerpen van de waterdichte laag, naast een groene oever in de volle grond, verdient veel aandacht in de nadere uitwerking.

7.6 Bruggen De twee delen van de Binnendommel ter plaatse van Citywall en ter plaatse van het Gerechtsgebouw worden in principe niet onderbroken met bruggen. Het uitgangspunt is dat de tracés kort genoeg zijn (maximaal 80m) om er gemakkelijk omheen te lopen. Een brug verstoort de beleving van het water en de reflectie. Tevens is de beoogde scheidende functie van het water tussen publieke ruimte en woonmilieu sterker, als er geen onderbrekingen zitten in de waterloop. Studie naar looplijnen toont aan dat de meeste looproutes diagonaal over het plein lopen van hoek naar hoek. Er is eigenlijk altijd wel een goede looproute te kiezen, waardoor een brug overbodig is (Afb. 38). Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

Afb. 38 - Brug bij Begijnenhof

7.7 Beplanting De oevers worden beplant met inheemse soorten planten, heesters en bomen van de lijst 40 van 040 (de beekdalnatuur), die een voedselketen op gang brengen, voor allerlei inheemse diersoorten, zwemmend, kruipend en vliegend. Insecten vormen voedsel voor vleermuizen, vogels, zoogdieren en reptielen, etc.. De beplanting vindt plaats deels in het water en deels op het droge op de oever. Natuurlijke elementen zoals boomstammen en grove stenen in het water of in de oever worden verwerkt. Hiermee wordt de stroming van het water dynamischer, er groeit en bloeit van alles op en grondstoffen worden door de natuur hergebruikt.

7.8 Bomenstructuur Bomen dragen in belangrijke mate bij aan verkoeling in de stad door schaduw en verdamping in de boomkruinen, maar ook aan de opslag van CO2 en het afvangen van fijnstof van het verkeer in de bladeren. Een aantal van de bestaande bomen in het gebied kunnen blijven, mits ze gezond zijn en een goede groeiplaatsverbetering krijgen. Andere bomen kunnen niet behouden worden en er zullen ook veel nieuwe bomen geplant worden. Gekapt hout kan lokaal in groenvakken en oevers dienst doen als grondstof voor insecten en paddestoelen (Afb. 39). Het Masterplan kiest voor het planten van een mix van boomsoorten conform de lijst 40 van 040. In plaats van traditionele bomenlanen in een rij, wordt gekozen voor een systeem van clusters boomgroepen, afgewisseld met solitaire bomen. Tussen deze clusters kan het zonlicht doordringen naar de lagere begroeiing. Op de Wal en in het Begijnenhof zijn de meeste kansen voor nieuwe bomengroepen. Op het Stadhuisplein zullen langs de Binnendommel bomen kunnen groeien in een goede groeiplaats in de volle grond. De Wal krijgt een profiel dat vergelijkbaar is met de Vestdijk. Op de Vestdijk is gekozen voor beplanting refererend aan de Strabrechtse Heide, om zo het heide natuurdoeltype de stad in te trekken aan de Oostzijde. Aan de Wal wordt gekozen voor de 40 van 040 van de beekdalnatuur van de Dommel vanuit de Westzijde.

Op subtiele wijze wordt zo thematisch voor diversiteit in beplanting gekozen tussen de oost- en de westflank van het centrum en dit versterkt de biodiversiteit van de stad in zijn geheel.

grens p

bestaan

nieuwe inheems (40 van

Afb. 39 - De bomenstructuur, clusters van boomgroepen grens plangebied

bestaande bomen nieuwe bomen inheemse sorten (40 van 040)

Qua structuur zijn de beplantingsplannen erg vergelijkbaar, namelijk kleine clusteres van boomen vaste plantengroepen met veel variatie en aandacht voor het groene beeld door alle seizoenen.

Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

7.9 Koppeling met het warmtenet

ĳn eg tB He

tB He

Het waterpeil in de Binnendommel ligt hoger dan het waterpeil in de Dommel. Als deze peilen gelijk zouden zijn, dan zou de Binnendommel als een diepe gracht met hoge stijle kades moeten worden uitgevoerd (zoals in Amsterdam). Dat is voor de beleving en voor de groene ambities K5 niet aantrekkelijk. Doordat het waterpeil in de Binnendommel dus hoger lig, kan het water op K2 K4 we voorkomen vrije verval terugstromen naar de Dommel én hiermee dat bij hoogwaterstanden in de Dommel het water het centrum in stroomt via de Binnendommel. Vanwege het verschil in K3 waterstand is het noodzakelijk om het water vanuit de Dommel eerst omhoogW6te pompen in een buis en dan de Binnendommel in te laten stromen.

of nh ne

f ho

ĳ eg

Ge tsg ch re

all yw Cit

u nh

sig De is

tsg ch re Ge

Domm

ad St

m m

uis nh

uis

too

sig De

an sk ad St

w ou

g ra

a rg

e ke

r Pa

W2 Voor het oppompen van het water dat benodigd is om de Binnendommel in te laten stromen is ll wa een zeer interessante koppeling te maken met het pompsysteem van het nieuw aan te leggen y t Ci W7 warmtenet dat Smart Thermal Grid (STG) heet. Dit warmtenet is momenteel in ontwikkeling en is bedoeld om de gebouwen rondom het Stadhuisplein (nieuwe en later ook bestaande) aan te sluiten op een warmtenet en te kunnen voorzien van duurzame warmte en koude.

ag ar

ĳs

ad ar tP

oo Gr

mel

Dom

too

an sk

ad St

g er Het warmtenet zal warmte en koude opslaan in een netwerk van bronnen onder de grond. ke a uis W3 P dhuit de warmtebron De warmte die in de winter nodig is om de gebouwen te verwarmen zal a St gepompt worden en via het warmtenet naar de gebouwen worden getransporteerd. In de W4 zomer maakt dit systeem gebruik van het oppervlaktewater van rivier de Dommel om uit dat oppervlaktewater warmte te onttrekken met een warmtepomp om dit vervolgens weer op te W1 W5 kan worden. Dit heet slaan in de ondergrondse bronnen, zodat dat in de winter weer gebruikt thermische energie uit oppervlaktewater (TEO).

Do mm

Dat betekent dat voor het efficiënt gebruik van dit warmtenet een pomp benodigd is die water uit de Dommel pompt en er warmte uithaalt en daarna terugpompt ĳs in de Dommel. ad ar tP o Dit zal plaatsvinden in een zoekgebied direct achter het Stadhuis. o Gr Er ligt een kans om het pompsysteem dat benodigd is voor het warmtenet dubbel te gebruiken om de Binnendommel van water te voorzien. Immers, het opgepompte water dat door de warmtewisselaar gaat hoeft niet direct terug naar de Dommel te vloeien, maar kan eerst over het tracé van de Binnendommel worden geleid, om dan vervolgens via die route alsnog terug naar de Dommel te stromen.

Afb. 40 - Locatie warmtenet met pomp en tracé Binnendommel. warmtenet (smart thermal grid) koppelling warmtenet met gebouwen warmte en koude bronnen pomp TEO

Dit betreft water dat een aantal graden kouder is dan het water van de Dommel door de onttrekking van warmte voor het warmtenet. Via de route van de Binnendommel kan dit water eerst weer opwarmen, alvorens het terugvloeit naar de Dommel. Voor het Stadhuisplein en omgeving levert dit een extra verkoelend effect tegen hittestress op warme dagen. De haalbaarheid van de koppeling van de pomp van het warmtenet met de Binnendommel is onderzocht en de ambitie is om dit mee te nemen in de uitwerking in goed overleg met partijen. Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design

ONDERGROND SCHAAL 1:1000 A1 FORMAAT

7.9.1 Themakaart Ondergrond

LEGENDA

grens plangebied

projectie Binnendommel

ondergronds parkeren

Binnendommel in de buis

LEGENDA

uitstroomopening

Dommel

2,5m K&L strook

gebouwen

projectie Binnendommel

grens plangebied projectie groenstroken

Pa D rk En e Bl eerg ge au ar we ag l e

bestrating klinkers

koppelling warmtenet met gebouwen

ondergronds parkeren warmte en koude bronnen

asfalt rĳbanen en fietspaden wortelstelsel van bestaande bomen

transformatorhuis

afvalcontainers

Binnendommel in de buis

uitstroomopening

hemelwaterriool

gebouwen gemengd riool

wortelstelsel van nieuwe bomen

funderingen van de poorten

warmtenet (smart thermal grid)

Dommel

vuilwaterriool

2,5m K&L strook

hoge druk gasleidingen

projectie groenstroken

warmtenet (smart thermal grid) koppelling warmtenet met gebouwen

bestrating klinkers e

ag ar rg ee ll rk Pa tywa Ci

warmte en koude bronnen

Pa D rk En e Bl eerg ge au ar we ag l

asfalt rĳbanen en fietspaden

hemelwaterriool

wortelstelsel van bestaande bomen e ag ar rg ein ee pl rk uis Pa adh t S

gemengd riool

wortelstelsel van nieuwe bomen

ge ara r erg too rke an Pa dsk a St

vuilwaterriool

funderingen van de poorten

hoge druk gasleidingen

transformatorhuis

afvalcontainers

ge ra ga ĳs er ad rke ar Pa oot P Gr

g ra ga er e l k ar wal ty Ci

Afb. 41 - Themakaart Ondergrond Masterplan Stadhuisplein en Omgeving - Bygg Architecture & Design ge ra ga lein r e p

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15718304/1