Bijlage 1 - Gebiedsvisie Groots Gestel

GEBIEDSVISIE

Groots Gestel

Leeswijzer

Inhoudsopgave

Welkom bij de Gebiedsvisie Groots Gestel. Dit document is opgebouwd uit een samenvatting en vijf hoofdstukken die samen een volledig beeld geven van de toekomstplannen voor het gebied. Deze leeswijzer helpt u om snel door de inhoud te navigeren en de belangrijkste thema’s en doelstellingen te begrijpen.

Voorwoord  Samenvatting  1.

Introductie 1.1 Inleiding  1.2 Werkwijze 

8 12

2.

Over Gestel 

14

3.

Ambities 3. Ambities gebiedsvisie  20 3.1 Herkenbare Identiteit  21 3.2  Verbinding tussen bestemmingen en binding van de gemeenschap  24 3.3  De juiste voorzieningen op de juiste plek  28 3.4 Kansen voor ontwikkeling  33 3.5 Integrale ruimtelijke visie  38

4.

Randvoorwaarden 4.1 Aanleg HOV4  4.2 Parkeren en mobiliteit  4.3  Klimaatneutraal wonen, werken en mobiliteit  4.4  Water en bodem sturend, klimaatadaptatie en vergroening 4.5 Woonprogramma  4.6 Voorzieningen  4.7  Veiligheid & Veiligheidsbeleving 

42 43 44 45 46 47 48

Vervolg 

52

Samenvatting De samenvatting biedt een beknopte weergave van de belangrijkste ideeën en doelen van de gebiedsvisie. Het geeft een overzicht van de voorgestelde richtingen en prioriteiten voor de ontwikkeling van het gebied.

Hoofdstukken Hoofdstuk 1: Introductie In dit hoofdstuk worden de context en de reden voor het opstellen van de gebiedsvisie uiteengezet. Ook wordt de gehanteerde werkwijze bij het ontwikkelen van deze visie toegelicht.

Hoofdstuk 2: Over Gestel Dit hoofdstuk bevat een introductie en analyse van de huidige situatie van het gebied. Er wordt ingegaan op de bestaande kenmerken, uitdagingen en mogelijkheden.

Hoofdstuk 3: Ambities Hier worden de ambities voor het gebied uitgewerkt aan de hand van verschillende thema’s. Een integraal visiekader dat als leidraad voor toekomstige ontwikkelingen dient, wordt gepresenteerd.

Hoofdstuk 4: Randvoorwaarden Dit hoofdstuk schetst de randvoorwaarden voor specifieke aspecten van toekomstige ontwikkelingen. Het biedt richtlijnen en criteria waaraan voldaan moet worden.

4 5

5.

Hoofdstuk 5: Vervolg In dit laatste hoofdstuk worden de stappen beschreven die na de gebiedsvisie genomen moeten worden om de visie te realiseren.

Colofon Dit project is uitgevoerd door PosadMaxwan in opdracht van gemeente Eindhoven. Gemeente Eindhoven: Ward de Bruijn Wieteke de Jong Stephan Suiker Lisan Verhagen

2 | gemeente Eindhoven

PosadMaxwan: Han Dijk Yue Shen Nicole van der Waart Anouk Jansen Karolina Tatar Cocosmos: Philémonne Jaasma Aya Bergkamp

Gemeente Veldhoven: Marlon Hulshorst

juli 2024

Gebiedsvisie Groots Gestel | 3

Voorwoord Beste mensen, Groots Gestel, een stadsdeel waar je welkom bent en waar mensen zich thuis voelen. Waar elke buurt een eigen sfeer heeft. Waar je fijn woont en ook wil blijven. Waar je als bewoner trots op bent. Dat is wat we voor ogen hebben bij de toekomstige ontwikkeling. ‘Gestel is wel gaande’ zei een deelnemer aan het participatieproces. En dat klopt helemaal. We staan voor de realisatie van een grote woningbouwopgave. Er komt een snelle verbinding voor openbaar vervoer tussen het centrum, richting de ASML-campus en De Run in Veldhoven. Langs de nieuwe HOV4-lijn bouwen we veel extra woningen voor de Eindhovenaren die een woning zoeken. Dit is het uitgelezen moment om Gestel erop vooruit te laten gaan. Zoals iemand het omschrijft tijdens de participatie: ‘Het karakter van Gestel moet niet worden afgebroken, maar er mag een hoop veranderen aan de uitstraling.’ We zien de toevoeging van woningen dan ook als een kans om tegelijkertijd te werken aan een kwaliteitsimpuls voor het hele gebied: een openbare ruimte met meer groen, goede en voldoende voorzieningen, een diversiteit aan woningen en meer plekken waar bewoners elkaar ontmoeten. Zodat iedereen er graag woont. De huidige én de nieuwe bewoners. De gebiedsvisie Groots Gestel beschrijft wat we bij deze ontwikkeling moeten behouden en wat we willen verbeteren.

De mensen die het stadsdeel goed kennen, kunnen het beste vertellen wat er nodig is voor een mooie toekomst. Daarom hebben we een uitgebreid participatietraject doorlopen waarbij iedereen input kon geven. We zochten de bewoners op tijdens straatgesprekken, organiseerden bijeenkomsten en boden iedereen de kans om online te reageren. Er kwamen veel reacties. Opvallend is dat Gestel bovenal als ‘divers’ wordt omschreven, elke losse buurt heeft een eigen karakter. Wat ook opvalt is het hoge recht­ vaardigheidsgevoel dat de mensen in Gestel hebben. De ene buurt of inwoner zou niet meer of minder moeten krijgen dan de andere buurt of inwoner. Iedereen verdient een kans en een plek. Families wonen generaties lang in Gestel. Dit zorgt voor een gevoel van geworteldheid en een sociaal weefsel dat doorloopt tussen generaties en tussen buurten. Inwoners benadrukken het familievriendelijke karakter van Gestel. Veranderingen in het stadsdeel worden deels gezien als noodzakelijk. Maar bovenal kijken Gestelnaren optimistisch naar de toekomst. Met de input uit het participatieproces is de concept-gebiedsvisie voor Groot Gestel compleet gemaakt. Met thema’s en uitgangspunten die we samen belangrijk vinden. Dit is het vertrekpunt voor de volgende stap: de verdere uitwerking naar de concrete invulling van de gebieden.

Natuurlijk doen we dat ook weer samen met de bewoners! Want alleen dankzij de betrokkenheid en inbreng van alle belanghebbenden komen we tot goede plannen. Daarom gaat mijn dank uit naar onze samenwerkingspartners, met in het bijzonder de gemeente Veldhoven en de woningcorporaties. En vooral een groot dankjewel naar alle bewoners die hun reactie hebben gegeven!

Samenvatting Eindhoven blijft groeien en Gestel speelt een sleutelrol in deze snelle stadsontwikkeling. De gebiedsvisie voor Gestel is ontwikkeld door de gemeente Eindhoven in samenwerking met PosadMaxwan en cocosmos. Ook de bewoners van Gestel speelden een belangrijke rol bij de totstandkoming van deze visie. Ze dachten via twee participatieavonden, straatgesprekken en online participatie mee over de toekomst van Groots Gestel. De visie schetst een ambitieuze koers voor de bouw van 3.500 tot 6.000 nieuwe woningen. Deze aantallen zijn gebaseerd op principes uit de Verstedelijkingsovereenkomst Eindhoven. Deze visie geeft richting voor de toekomst van dit levendige stadsdeel met als doel een bruisende en duurzame buurt te creëren voor zowel huidige als toekomstige bewoners. Gestel, met zijn rijke geschiedenis van een landelijke gemeenschap die is uitgegroeid tot een dynamisch onderdeel van Eindhoven, staat voor uitdagingen zoals klimaatadaptatie, infrastructurele vereisten en de behoefte aan diverse woonoplossingen. De visie streeft naar een balans tussen stedelijke groei en een toekomstbestendige leefomgeving, waarbij tegelijkertijd de unieke identiteit en groene ruimten van de wijk behouden blijven. Dit wordt onder andere bereikt door de ontwikkeling te richten op belangrijke locaties, zoals de knooppunten langs de HOV4-route.

De gebiedsvisie is opgebouwd rond vier belangrijke ambities: 1. Herkenbare identiteit Gestel wordt gezien als een ‘vintage lappendeken’, met buurten die elk hun eigen karakter hebben. Toekomstige ontwikkelingen zullen deze diversiteit respecteren en versterken, zodat de unieke identiteit van elke buurt behouden blijft. Gestel behoudt zijn kleinschalige en gastvrije karakter, met een balans tussen stedelijke levendigheid en rust. Belangrijke historische routes, zoals de Hoogstraat en Blaarthemseweg, worden herontwikkeld om hun intieme charme te versterken.

Mieke Verhees Wethouder wonen, wijken, ruimte en dienstverlening

4 | gemeente Eindhoven

Gebiedsvisie Groots Gestel | 5

2. Verbinding tussen bestemmingen en binding van de gemeenschap Gestel kent meerdere ‘harten’, zoals pleinen, buurthuizen en parken, die verspreid liggen over het gebied. Deze worden verbonden door langzaam verkeersroutes en groen-blauwe corridors, die zowel de toegankelijkheid als de ecologische verbindingen verbeteren. Nieuwe infrastructuur zal zich richten op het bevorderen van de mobiliteit voor fietsers en voetgangers, met veilige en efficiënte verbindingen tussen wijken en groene ruimten. Tegelijkertijd worden ontmoetingsplekken en voorzieningen verbeterd om de gemeenschapszin te versterken.

1

3. De juiste voorzieningen op de juiste plek Er wordt gestreefd naar een goed verspreid en divers aanbod van voorzieningen dat aansluit op de behoeften van bewoners van alle leeftijden. Het stadsdeelcentrum Kastelenplein wordt versterkt als een levendig centrum met basisvoorzieningen, terwijl er ook ruimte komt voor gezondheidszorg, sportfaciliteiten en inclusieve speelplaatsen. Verdichting biedt kansen voor nieuwe voorzieningen, zodat zowel huidige als toekomstige bewoners kunnen profiteren van een hoogwaardig en variërend aanbod aan faciliteiten. 4. Een plaats-specifieke en doelgerichte verdichtingsstrategie Met de toevoeging van 3.500 tot 6.000 nieuwe woningen, richt de gebiedsvisie zich op duurzame groei die de bestaande kwaliteiten van het gebied versterkt. Zelfs met verdichting blijft Gestel zijn kleinschalige karakter behouden, door zorgvuldig ruimte te maken voor nieuwe woningen, energieoplossingen en infrastructuur. Duurzame energievoorzieningen en verbeterde toegankelijkheid zijn cruciale thema’s, evenals het diversifiëren van het woningaanbod om tegemoet te komen aan de uiteenlopende behoeften van verschillende bevolkingsgroepen.

Door nieuwe en oude elementen, stedelijke en groene ruimtes, met elkaar te verbinden en in te spelen op de veranderende behoeften van de diverse bevolking, wil Gestel uitgroeien tot een bruisend en aantrekkelijk deel van Eindhoven dat de levenskwaliteit voor iedereen verbetert.

Introductie 6 | gemeente Eindhoven

Gebiedsvisie Groots Gestel | 7

1.1 Inleiding De Gebiedsvisie In Gestel gaan we meer woningen bouwen om bestaande en nieuwe bewoners een prettigere plek te geven om in te wonen. Dit is een grote ontwikkeling die we zorgvuldig oppakken. Naast het bouwen van woningen, werken we ook aan een stadsdeel waar het fijn is om te zijn, waar het verkeer goed geregeld is en waar de voorzieningen verbeterd worden. Een wijk om trots op te zijn en te blijven. Zo is Gestel één van de stadsdelen die profiteert van de groei. Deze gebiedsvisie schetst de urgentie, ambities en strategische richting voor ontwikkeling en transformatie in Gestel en omgeving. Het vertaalt de bredere stedelijke visie van de Omgevingsvisie Eindhoven naar de specifieke context en behoeften van Groots Gestel. Deze visie biedt kaders voor

de uitwerking in deelgebieden en concrete projecten, zoals de vergroening van buurten en het uitbreiden van maatschappelijke en stedelijke voorzieningen. Het koppelt kwantitatieve ontwikkelingsdoelen aan kwalitatieve doelstellingen om een herkenbaar, leefbaar, duurzaam en aantrekkelijk Groots Gestel te creëren. De gebiedsvisie voor Groots Gestel is in opdracht van de gemeente Eindhoven opgesteld door PosadMaxwan als stedenbouwkundigen, met cocosmos voor participatie. Deze visie is ontwikkeld in overleg met woningcorporaties en lokale bewoners.

Verstedelijkingsakkoord Eindhoven blijft groeien en ontwikkelen, met de ambitie om een stad te creëren die een balans van diverse doelen nastreeft. De stad

is van plan om tot 2040 40.000 nieuwe woningen toe te voegen. In het Verstedelijkingsakkoord voor het Stedelijk Gebied Eindhoven (juni 2022) is een aantal principes geformuleerd waarmee de opgave van 40.000 nieuwe woningen tot 2040 gerealiseerd kan worden. Dit past binnen de Verstedelijkingsstrategie Brabant 2040 en heeft een vervolg gekregen in het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040 (NOVEX). Een belangrijk principe voor de verstedelijking is de stedelijke ontwikkeling langs bestaande en nieuw te realiseren OV-assen. Dit geldt in het bijzonder voor de nieuw aan te leggen HOV4-as van Eindhoven centrum richting de ASML-campus en De Run in Veldhoven, met een aftakking naar de High Tech Campus. Binnen het invloedsgebied van de haltes aan deze HOV4-lijn hebben de gemeenten, in samenwerking met de provincie en de Rijksoverheid, afgesproken om tot 2040 extra 11.400 woningen te realiseren om bij te dragen aan de verstedelijkingsopgave. De specifieke doelstellingen zijn: ▪ Eindhoven Centrum: 5.000 woningen ▪ Eindhoven Groots Gestel: 3.500 – 6.000 woningen ▪ Veldhoven: 1.500 – 3.000 woningen De bandbreedte van het aantal woningen is gebaseerd op de concept gebiedsvisie, die de gemeenteraad in februari 2024 heeft aangenomen.

Daarnaast speelt ASML, als onderdeel van het semiconductor-ecosysteem, een cruciale rol van nationaal belang. Het aantal arbeidsplaatsen groeit snel, met een verwachte toename van 20.000 banen binnen de gemeente bij ASML tegen 2030, samen met een snelle groei van het aantal toeleveranciers. De HOV4-as zal deze locatie beter verbinden met het centrum en de regio. Dit biedt tevens kansen voor de ontwikkeling van woningen en functies zoals werken, maatschappelijke voorzieningen en groen.

Integrale Ontwikkeling “Eindhoven is de stad waar de toekomst gemaakt wordt, met een goede balans tussen onze unieke economie, ecologie en welzijn.” Dit is de centrale ambitie uit de Omgevingsvisie Eindhoven 2040. Naast deze ambitie is verder omschreven dat Eindhoven in 2040 binnen haar stadsgrenzen is gegroeid naar een gezonde, groene stad met een wereldse en hoogstedelijke uitstraling. De stad groeit dus kwantitatief, maar vooral ook kwalitatief. Een sterke economie, toegankelijkheid en leefbaarheid zijn essentieel en ondersteunen elkaar, vooral in dit gebied. Een kwaliteits­ impuls is voorwaarde voor hogere dicht­ heden en een integrale benadering is nodig om deze kwaliteitsimpuls te kunnen realiseren.

Gestel in de Toekomst Motor van de Brainport Voor de snelgroeiende locatie De Run in Veldhoven, waaronder ASML, speelt de mobiliteitstransitie en een goede OV-bereikbaarheid een belangrijke rol, onder andere door de HOV-lijn naar De Run. Deze transitie is essentieel voor de verdichtingsopgave, samen met klimaatadaptatie, vergroening en de energietransitie.

Gestel is een levendig gebied met een diverse bevolking die bijdraagt aan het rijke culturele en sociale leven van de stad. Het karakter van Gestel wordt gevormd door de historische kerkdorpen Gestel en Blaarthem en de unieke naoorlogse woonwijken. Gestel staat nu voor grote veranderingen door de druk van verstedelijking en maatschappelijke behoeften.

Figuur 1: Verstedelijking Stedelijk Gebied Eindhoven

8 | gemeente Eindhoven

Gebiedsvisie Groots Gestel | 9

Belangrijke uitdagingen zijn: ▪ Het voldoen aan nieuwe woonbehoeften ▪ Het verbeteren van infrastructuur en voorzieningen ▪ Het aanpakken van milieuproblemen zoals hittestress, droogte en overstromingen ▪ De overgang naar duurzame energie en mobiliteit

▪ Het versterken van gemeenschapsbanden en sociale samenhang om de sociale cohesie te bevorderen. ▪ Het verbeteren van de kwaliteit van groen, water en bodem en het versterken van het landschap om de wijk klimaatbestendiger te maken en de ecologische gezondheid te waarborgen.

Deze veranderingen zijn cruciaal omdat Gestel een belangrijke rol speelt in de groeistrategie van Eindhoven. Het doel is om het unieke karakter van de wijk te behouden, de economie te versterken en een inclusieve en veerkrachtige gemeenschap te ontwikkelen.

Door deze aspecten te verbinden met het verstedelijkingsakkoord en ontwikkelingen in het gebied, kunnen we de algehele levenskwaliteit in Gestel verbeteren. Zo kan Gestel zich (door)ontwikkelen tot een levendig, inclusief en aantrekkelijk stadsdeel dat aan de behoeften van al haar bewoners voldoet.

Voor de toekomst moet Gestel zich richten op enkele belangrijke aspecten: ▪ Het behoud van historische en lokale identiteit te midden van voortdurende verstedelijking. ▪ Het upgraden van voorzieningen en infrastructuur om te voldoen aan de veranderende behoeften van de bewoners. ▪ Het diversifiëren van woningtypen en woonmilieus om tegemoet te komen aan diverse groepen, zoals ouderen, mensen met een beperking en gezinnen. ▪ Het bieden van gelijke kansen om een ondersteunende en inclusieve gemeenschap te bevorderen. Figuur 2: Verstedelijkingsprincipes Ontwerp Omgevingsvisie Eindhoven 2024

10 | gemeente Eindhoven

Gebiedsvisie Groots Gestel | 11

1.2 Werkwijze Participatie van Gestel Het is essentieel dat de ontwikkeling van Gestel samen met de bewoners wordt vormgegeven. Daarom zijn er gesprekken gevoerd en consultaties georganiseerd om de inwoners actief te betrekken bij het opstellen van de gebiedsvisie. De belangrijkste thema’s voor deze visie zijn bepaald door goed te luisteren naar de zorgen en wensen van de bewoners.

Inventarisatie en analyse Tegelijkertijd is er gedurende het proces een uitgebreide inventarisatie van beleid, interviews met belanghebbenden, dataanalyse en verkenning van ruimtelijke en technische aspecten uitgevoerd. Deze inspanningen creëren een ruimtelijk kader voor Gestel en definiëren randvoorwaarden voor de HOV4-lijn, klimaatneutraliteit, woningprogramma’s, parkeer- en mobiliteitsoplossingen en voorzieningen.

Samenhang Omgevingsvisie en Ontwikkelperspectief Eindhoven Naast de gebiedsvisie werkt Eindhoven ook aan de Omgevingsvisie en het Ontwikkel­ perspectief. De gebiedsvisie ondersteunt de stedelijke ambitie door eisen en kwali­ teitsnormen te vertalen naar Groots Gestel. Dit helpt om de grote doelen van de stad te vertalen naar concrete plannen voor het stadsdeel. Tegelijkertijd helpt de gebiedsvisie bij het verfijnen van de visie voor de stad als geheel.

2

Volgende stappen De gebiedsvisie markeert de eerste stap in het sturen van de richting voor ontwikkeling en het vaststellen van verschillende interventies binnen Gestel. Het benadrukt moge­lijkheden die verder onderzocht moeten worden in daaropvolgende processen en roept op tot meer gedetailleerd en zorgvuldig onderzoek naar verschillende thema’s en specifieke deelgebieden.

Participatie en technische Integratie De gebiedsvisie wordt gevormd door de uitkomsten van de participatie van de gemeenschap en is nauw verweven met de technische aspecten van stedelijke ontwikkeling. Gebieden waar verdichting van woningen het meest geschikt is, zijn geïdentificeerd, maar er zijn nog geen definitieve beslissingen genomen over specifieke locaties of projecten. Echter, er zijn wel voorstellen voor kwaliteitsverbeteringen gedaan die nodig zijn om deze verdichtingsopgave te faciliteren: de overgang naar een mobiliteitssysteem met ondersteuning van OV en infrastructuur voor langzaam verkeer; investeringen in buurtstructuren om meer groene ruimtes, voorzieningen en sociale ontmoetingsplaatsen te creëren; en een divers aanbod aan woningen dat tegemoetkomt aan zowel huidige als toekomstige bewoners.

12 | gemeente Eindhoven

Omgevingsvisie Eindhoven Ontwikkelperspectief Eindhoven

gebiedsvisie Groots gestel

Ontwikelstrategie gestel (Deel-)Gebiedskader (Deel-)Gebiedskader (Deel-)Gebiedskader

Figuur 3: Samenhang Gebiedsvisie

Over Gestel Gebiedsvisie Groots Gestel | 13

2. Over Gestel Geschiedenis van Gestel: Van Dorp naar Dynamisch Stadsdeel Gestel heeft een rijke en lange geschiedenis die de basis vormt voor de visie op de toekomst. Met meer dan 21.000 inwoners vertegenwoordigt dit stadsdeel nu ongeveer 9% van de totale bevolking van Eindhoven. Tot 1920 was Gestel een zelfstandige gemeente, maar sinds de samenvoeging met Eindhoven heeft het gebied grote veranderingen doorgemaakt. Ondanks deze transformaties is Gestel altijd een uniek en kenmerkend deel van de stad gebleven. In de 19e en vooral 20e eeuw veranderde Gestel snel door de opkomst van industrie tijdens de industriële revolutie. Nieuwe bedrijven trokken arbeiders aan, waardoor er veel nieuwe woningen werden gebouwd. Dit veranderde het oorspronkelijke dorpskarakter van Gestel, maar straten als de Hoogstraat, Laagstraat en Blaarthemseweg laten nog steeds de historische lagen van het gebied zien. Vanaf de jaren ‘50 vond er een enorme uitbreiding van de woningbouw plaats, waardoor bijna de helft van de woningen in Gestel dateert van na 1960. Vrijwel alle naoorlogse woningtypes zijn hier vertegenwoordigd. De aanleg van de snelweg A2 verbeterde de verbinding tussen Gestel, Eindhoven en het nationale wegennet, maar scheidde het stadsdeel ook duidelijker van Veldhoven.

Van oudsher stond Gestel bekend om zijn industriële en productieve karakter, maar in de loop der jaren heeft het zich ontwikkeld

tot een centrum van onderzoek en innovatie. Vandaag de dag zijn de High Tech Campus Eindhoven en De Run belangrijke economische knooppunten van zowel regionale als internationale betekenis.

1880

1930

1960

2000

Gestel Vandaag: Groen, Dynamisch en Vol Karakter Gestel is nu een bruisend stadsdeel met uitgestrekte groene parken en diverse woonwijken, waar een unieke mix van moderne architectuur en historische charme te vinden is. De Gender en de Dommel, die Gestel omlijnen, blijven van groot belang voor het landschap van de stad. Tegenwoordig spelen ze een cruciale rol in de biodiversiteit en klimaatadaptatie van Eindhoven. Naast hun ecologische functie bieden deze groene zones volop ruimte voor ontspanning en recreatie. Het stadsdeel wordt doorsneden door belangrijke verkeersaders zoals de ring en de Karel de Grotelaan, die zorgen voor een vlotte doorstroom van autoverkeer. Fietsen voetpaden volgen doorgaans de wegen, maar slingeren soms ook door het landschap. Winkels zijn voornamelijk geconcentreerd rond het Kastelenplein en het Franz Leharplein, terwijl voorzieningen op het gebied van onderwijs, zorg en sport meer verspreid liggen over het stadsdeel.

Sociale Uitdagingen en Kansen Gestel heeft een hechte gemeenschapszin, gevoed door zijn diverse bevolking die actief bijdraagt aan het sociale en culturele leven. Desondanks spelen er ook sociale uitdagingen. Er is een groeiende behoefte Figuur 4: Historische kaarten Gestel

14 | gemeente Eindhoven

Gebiedsvisie Groots Gestel | 15

aan passende zorg en voorzieningen voor de vergrijzende bevolking, evenals verbeteringen op het gebied van sociale veiligheid. Gelijke toegang tot onderwijs en betere kansen op de arbeidsmarkt blijven aandachtspunten, vooral in kwetsbare wijken. Daarnaast is het versterken van de sociale economie essentieel om de leefbaarheid en economische veerkracht in het stadsdeel te behouden.

Aandachtspunten voor de Gebiedsvisie De eerste stappen voor de gebiedsvisie zijn gebaseerd op een grondige analyse van vier kernonderwerpen. Deze visie richt zich op het benutten van kansen en het aanpakken van de uitdagingen die deze analyse aan het licht heeft gebracht: Ruimtelijke en functionele kwaliteit Het gebied kenmerkt zich door een diverse mix van ruimtelijke typologieën. Historische radiale structuren blijven een belangrijk onderdeel van het dagelijks leven. De winkelgebieden rondom het Kastelenplein en Franz Leharplein bieden weliswaar verschillende functies, maar de ruimtelijke kwaliteit en aantrekkingskracht laten te wensen over. Het Kastelenplein functioneert momenteel als een geïsoleerd eiland en heeft een betere aansluiting voor langzaam verkeer nodig. In het algemeen missen delen van het stadsdeel uitnodigende ontmoetingsplekken waar mensen spontaan samenkomen. Verbetering van de ruimtelijke kwaliteit kan deze gebieden helpen ontwikkelen tot centrale ontmoetingsplekken voor de gemeenschap.

Sociale samenhang en leefbaarheid Hoewel er al diverse voorzieningen aanwezig zijn, schieten ze in sommige wijken tekort. De verstedelijking moet daarom hand in hand gaan met een verbetering van de kwaliteit van deze voorzieningen, waaronder maatschappelijke functies. Om de leefbaarheid te vergroten en leegstand tegen te gaan, is er ook een toename van het aantal (draagkrachtige) inwoners nodig om deze functies te ondersteunen en versterken. Groen, gezondheid en klimaat Gestel beschikt over relatief veel groen, maar dit is vaak verspreid over privéterreinen of heeft als kijkgroen een beperkte functionele waarde.Het is een kans om dit groen, evenals de aanwezige waterpartijen, beter in te zetten voor klimaatadaptatie en biodiversiteit. Dit zal niet alleen de ecologische waarde vergroten, maar ook de belevingswaarde voor bewoners en bezoekers verhogen. Mobiliteit en bereikbaarheid De Karel de Grotelaan en de ring trekken veel autoverkeer aan en zijn sterk gericht op doorstroming, vaak ten koste van de verblijfskwaliteit in de omgeving. Deze wegen fungeren als belangrijke verkeers­ aders, maar vormen tegelijkertijd een barrière voor langzaam verkeer zoals fietsers en voetgangers. Er is behoefte aan betere en veiligere verbindingen voor langzaam verkeer, zodat het verplaatsingsgemak en de toegankelijkheid van het gebied verbeterd worden en de leefbaarheid kan worden verhoogd.

Figuur 5: foto’s van Gestel

16 | gemeente Eindhoven

Gebiedsvisie Groots Gestel | 17

Figuur 6: Analysekaart van de huidige situatie - Ruimtelijke en functionele kwaliteit

Figuur 7: Analysekaart van de huidige situatie - Sociale samenhang en leefkwaliteit

18 | gemeente Eindhoven

Figuur 8: Analysekaart van de huidige situatie - Groen, gezondheid en klimaat

Figuur 9: Analysekaart van de huidige situatie - Mobiliteit en bereikbaarheid

3

Ambities gebiedsvisie Gebiedsvisie Groots Gestel| 19

3. Ambities gebiedsvisie

3.1 Herkenbare Identiteit

De opgaven voor de gebiedsvisie vloeien voort uit de afspraken in het coalitieakkoord, bestaand beleid en gesprekken met lokale bewoners. De wensen, uitdagingen, kansen en behoeften die tijdens de straatgesprekken werden genoemd, zijn door cocosmos geanalyseerd en gebundeld in de vijf belangrijkste thema’s voor de toekomst van Gestel, in de ogen van de huidige inwoners*: Gestel is bont als een vintage lappendeken Gestel heeft het hart op de juiste plek(ken) Gestel maakt van onbegrepen inbegrepen Gestel is voor ‘t leven Gestel maakt zich klaar *Zie bijlage voor het volledige participatieverslag.

Vertrekpunt: Gestel is bont als een vintage lappendeken

Deze opgaves zijn door PosadMaxwan vertaald tot vier ambities in de gebiedsvisie. De transformatie en ontwikkeling van het gebied moeten zich richten op en bijdragen aan de volgende ambities: Herkenbare identiteit Verbinding tussen bestemmingen en binding van de gemeenschap De juiste voorzieningen op de juiste plek Een locatie-specifieke en doelgerichte verdichtingsstrategie Een gecombineerde visiekaart wordt aan het einde van dit hoofdstuk weergegeven.

Thema’s uit participatie

Gestel heeft buiten het stadsdeel een wat groezelig imago, waar Gestelnaren zichzelf niet zo in herkennen. Sommigen vragen zich daarom zelfs af of hun buurt wel in Gestel ligt. Inwoners van Gestel geven aan dat elke losse buurt een eigen karakter heeft. Gestel kan je daarom vergelijken met een vintage lappendeken: een stadsdeel dat bestaat uit een bont geheel van verschillende buurten. Met verschillende subculturen, sferen, mensen en verhalen die het waard zijn om te blijven vertellen, te blijven waarderen en zelfs te laten herleven. Kleinschaligheid wordt vaak genoemd als een eigenschap die Gestel kenmerkt. Het stadsdeel wordt tegelijkertijd als druk en als rustig ervaren. Er zijn veel mensen en nieuwkomers worden gastvrij ontvangen.

Er is ook veel tolerantie voor verschil; tussen mensen, tussen buurten en tussen leefstijlen. Dit geeft een dynamiek aan het stadsdeel waardoor er altijd wel wat gebeurt. Dat is het stedelijke, rauwe randje van het stadsdeel. Naast wat er ‘gebeurt’, is er niet bepaald veel te doen. Gezellige plekken voor ontmoeting worden nu gevonden in de parken, maar kleinschalige horeca, in bruine of grand cafés - passend bij de buurten, wordt gemist. Vroeger bruiste Gestel meer, door lokale evenementen die jaarlijks terugkeerden. Gestelnaren kijken optimistisch naar de toekomst. Veranderingen in het stadsdeel voelen deels noodzakelijk, maar bieden vooral kansen om de gastvrije, kleinschalige en groene eigenschappen van het stadsdeel te versterken.

…naar een ruimtelijke uitwerking

Gestel is bont als een vintage lappendekken

Identiteit

Gestel heeft het hart op de juiste plek(ken)

Verbinden

Gestel maakt van onbegrepen inbegrepen Voorzieningen

Gestel is voor ’t leven

Gestel maakt zich klaar

Kansen voor ontwikkeling

Figuur 10: Thema’s uitwerking

Figuur 11: Ruimtelijke visie: herkenbare identiteit

20 | gemeente Eindhoven

Gebiedsvisie Groots Gestel | 21

Richtpunt: herkenbare identiteit Reageer op de geschiedenis en huidige identiteit van de wijken Het gebied bestaat uit buurten en deel­ gebieden met verschillende ruimtelijke identiteiten en karakters. In de toekomst blijven de unieke ruimtelijke kenmerken van deze deelgebieden herkenbaar. Nieuwe ontwikkelingen in Groots Gestel moeten aansluiten bij de huidige identiteit van het gebied. Geleidelijk aan moet per locatie de beste manier gevonden worden om dit doel te bereiken. Dit kan bijvoorbeeld door een zorgvuldige overgang in bouwhoogten te realiseren, zodat de bestaande stedelijke laag behouden blijft, of door het open groene karakter van de Karel de Grotelaan te handhaven terwijl er maatregelen worden genomen om de veiligheid en het comfort voor voetgangers te verbeteren. De gebieden tussen de deelgebieden worden omgevormd tot aantrekkelijke ontmoetingsplaatsen. Deze verbindingen worden verder uitgelegd in het volgende thema.

Figuur 12: Toekomstige ruimtelijke visiekaart: herkenbare identiteit

De plint wordt geprogrammeerd met sociale, commerciële en maatschappelijke voorzieningen, gemengd met entrees en woonkamers voor woningen. De openbare ruimte wordt vriendelijker voor voetgangers en fietsers, met pocketparken en buurt­ pleinen die plekken bieden om te ontmoeten en te ontspannen. Het Franz Leharplein wordt een belangrijk openbaar ankerpunt. Het transformeert van een plek voor parkeren en infrastructuur naar een groene en aantrekkelijke omgeving waar mensen graag samenkomen, zich veilig en comfortabel voelen en kunnen verblijven. De historische radiaal strekt zich verder uit naar het westen van de Kasteellaan, door het Kastelenplein, waar het centrum wordt getransformeerd en gevitaliseerd. Aandachtspunt hier zijn de verbindingen voor langzaam verkeer naar het Kastelenplein. De verlengde radiaal loopt parallel aan de Karel de Grotelaan en bedient het langzaam verkeer door Gestel.

Versterk de historische radiaal en dorpskern De historische radiaal Hoogstraat en Blaarthemseweg wordt aantrekkelijker gemaakt door het karakter te behouden en te versterken via verschillende maatregelen. Het kleinschalige stadsbeeld wordt behouden door de hoogte en het volume van de gebouwen langs de straat te beperken.

22 | gemeente Eindhoven

Gebiedsvisie Groots Gestel| 23

3.2 Verbinding tussen bestemmingen en binding van de gemeenschap Vertrekpunt: Gestel heeft het hart op de juiste plek(ken) Gestel heeft als stadsdeel niet één hart, maar meerdere plekken waar mensen samenkomen en hun tijd besteden. Vooral de pleinen, buurthuizen en de parken hebben een verbindende functie. Tussen de parken in voelt Gestel versteend en soms wat kil aan. Het uitbreiden van groen vanuit de parken naar de straten is een toekomstwens die door veel inwoners gedeeld wordt. Vanwege het bonte karakter van Gestel is er geen behoefte aan een centraal hart voor het stadsdeel, maar wel aan meer binding binnen de buurten. Voor Gestelnaren zit het hart symbolisch al op de juiste plek, want:

iedereen krijgt hier gelijke kansen om mee te doen. Door heel Gestel heen valt het hoge rechtvaardigheidsgevoel op. De ene buurt (Bennekel) of inwoner (expat) zou niet meer of minder moeten krijgen dan de andere buurt of inwoner. Het lijkt nu echter soms alsof er meer aandacht is voor de medewerkers van de High-Tech bedrijven dan voor de andere mensen. De voordelen van de groei van de stad en de welvaart zouden dus ook voor iedereen voelbaar moeten zijn. Nieuwkomers zijn van harte welkom in Gestel, of zij nu zijn verhuisd, geëmigreerd of gevlucht. Buurtgevoel behouden vraagt wel energie van beide kanten: van oude en nieuwe bewoners.

Richtpunt: Verbinding tussen bestemmingen en binding van de gemeenschap Verbind tussen bestemmingen Langzaam verkeer: De gebiedsontwikkelingen Woensel XL, Kanaalzone, en Groots Gestel worden de exemplarische loopwijken. In Gestel krijgt langzaam verkeer prioriteit. De Hoogstraat-Blaarthemseweg wordt primair ingericht voor langzaam verkeer en verbindt Gestel met de binnenstad van Eindhoven en Veldhoven. Voetgangers- en fietsroutes haaks op de Karel de Grotelaan verbinden buurten en leiden naar het Genderdal en Dommeldal. Deze dwarsverbindingen kruisen de Karel de Grotelaan via veilige en toegankelijke oversteekpunten, wat de barrièrewerking van de Karel de Grotelaan vermindert. Groen-blauwe corridors: Een netwerk van groen-blauwe corridors vormt een ladderstructuur tussen het Dommeldal en het Genderdal. Deze corridors bevorderen ecologische verbindingen en integreren bestaande groenstroken en bufferzones. Groene dwarsverbindingen brengen mensen, voorzieningen, HOV-haltes en landschap bij elkaar en bieden tevens aantrekkelijke en gezonde ruimtes voor beweging, sport en recreatie. Het streven is om meer gezonde levensjaren voor inwoners te faciliteren door middel van vergroening en het creëren van een gezonde, leefbare en prettige leefomgeving. Sociale veiligheid: We verbeteren de sociale veiligheid door het hele netwerk.

Langzaam verkeersroutes krijgen verhoogde zichtbaarheid en duidelijke bewegwijzering. Verlichting wordt geplaatst langs routes die grenzen aan groene ruimtes, hekwerken en gebieden met blinde gevels. Gebouwen langs deze routes worden zo ontworpen dat ze sociale veiligheid bevorderen en actief gebruik stimuleren. Ook de verkeersveiligheid krijgt extra aandacht door wegprofielen aan te passen, waardoor automobilisten beter gestimuleerd worden zich aan de snelheidslimiet te houden. Openbaar vervoer: In de nieuwe concessie versterken en uitbreiden van het OV-netwerk

naar gebiedsontwikkelingen Brainport­lijntangent, Strijp-S/T, Woensel XL, Kanaalzone en Groots Gestel. Gestel wordt bediend door een nieuwe HOV-lijn op de Karel de Grotelaan, die snelle verbindingen biedt naar het stadscentrum, Veldhoven en de rest van Nederland. HOV-haltes zijn strategisch geplaatst op de kruispunten tussen de Karel de Grotelaan en dwarsverbindingen, wat zorgt voor een veilig voetgangersnetwerk dat aansluit op omliggende wijken. Daarnaast biedt het aansluiting op het onderliggende lokale bus- en fietsnetwerk. Aandacht voor voldoende fietsparkeervoorzieningen bij haltes is van groot belang. Bind de gemeenschappen: De fysieke verbindingen bevorderen interactie tussen mensen. Door deze verbindingen krijgen bewoners, met name diegenen met verplaatsingsuitdagingen door bijvoorbeeld ouderdom of een beperking, betere toegang tot stedelijke voorzieningen en faciliteiten. Kwalitatief hoogwaardig ingerichte openbare ruimtes bieden gelegenheid tot ontmoeting en dragen bij aan levendige en prettige wijkstructuren. Nieuwe parken, pleinen, tuinen en sport- en speelplaatsen worden opgezet als ontmoetingsplekken waar bewoners kunnen samenkomen, wat bijdraagt aan de gemeenschap en het gevoel van verbondenheid. Belangrijke (dwars)verbindingen: De dwarsverbindingen tussen het Genderdal en het Dommeldal faciliteren groene ruimtes, voorzieningen en langzaam verkeer.

HOVhaltes zijn waar mogelijk strategisch geplaatst op de kruispunten van deze dwarsverbin­ dingen met de Karel de Grotelaan. Hogere dichtheid (mate van stedelijkheid) langs deze structuren benadrukken de dwars­ verbindingen. Oude Spoorbaan: De route van de oude spoorbaan transformeert in een zichtbare stedelijke structuur met een reeks buurtpleinen en tuinen die met elkaar verbonden zijn door een groene straat.

Figuur 13: Ruimtelijke visie: Verbinding tussen bestemmingen en binding van de gemeenschap

24 | gemeente Eindhoven

Gebiedsvisie Groots Gestel| 25

Figuur 15: Toekomstige ruimtelijke visiekaart: Verbinding tussen bestemmingen en binding van de gemeenschap

Gender - Solmsweg - Frederik Hendrikplein - Burgemeester van Gennippad Deze route verbindt verschillende scholen en basisvoorzieningen via groene en veilige openbare ruimtes die zijn ontworpen voor alle leeftijden. Gender - Donizettilaan Franz Leharplein - Dommel Kleine groene wiggen strekken zich uit in de buurt vanuit Gender en Dommel, verbonden door vergroende straten en een groen Franz Leharplein. Deze verbinding dient als een entree naar buurten langs welke hoogwaardige ontmoetingsplekken en voorzieningen te vinden zijn. Gender - Brucknerplein - Reinkenstraat - Dommel Sociale- en sportvoorzieningen zijn verdeeld langs deze dwarsverbinding. Samen met de verbinding van de Donizettilaan naar het Franz Leharplein vormen ze een groene lus in het hart van Gestel. Dit groene wandelrondje nodigt uit tot beweging en interactie in de buurten. Afwateringskanaal Langs het Afwateringskanaal loopt een landschapscorridor en een belangrijk fietspad: de Slowlane.

Figuur 14: Referentie dwarsverbindingen

26 | gemeente Eindhoven

Gender - Kastelenplein - Dommel Landschap en langzaam verkeer worden verbonden via bestaande groene ruimtes en het nieuwe stadsdeelcentrum van het Kastelenplein. Het barrière-effect van de Karel de Grotelaan en Meerveldhovenseweg wordt verminderd door deze nieuwe verbinding, samen met andere dwarsverbindingen.

Gebiedsvisie Groots Gestel | 27

3.3 De juiste voorzieningen op de juiste plek Vertrekpunt: Gestel maakt van onbegrepen inbegrepen In Gestel zijn ook mensen met problemen, maar daar maken Gestelnaren geen probleem van. Ook zij verdienen een kans en een plek. Er wordt hier niet zo snel gesproken over overlast; het hoort erbij en iedereen mag er zijn.

Ondanks de tolerantie voelt niet iedereen zich altijd veilig of prettig in het stadsdeel. Er zijn signalen dat er niet meer genoeg sociale draagkracht is om de balans goed te houden. Het is daarom belangrijk om de buurten en voorzieningen goed in te richten op de behoeftes van de speciale doelgroepen die onderdeel uitmaken van Gestel.

Versterk stadsdeelcentrum Kastelenplein en voorzieningenclusters Reserveer ruimte voor basisvoorzieningen: Het is essentieel om ruimte te reserveren voor basisvoorzieningen door het sturen op de MXI (Mixed-use Index) binnen gebiedsontwikkelingen. Dit zorgt ervoor dat er voldoende plekken zijn voor de noodzakelijke faciliteiten die de wijk leefbaar en functioneel maken.

Vertrekpunt: Gestel is voor ’t leven Families wonen generatieslang in Gestel. Dit zorgt voor een gevoel van geworteldheid en een sociaal weefsel dat doorloopt tussen generaties en tussen buurten. Graag zien buurtbewoners dat de mix tussen generaties en de sociale verbinding tussen buurten versterkt wordt in de toekomst.

Dit maakt dat Gestelnaren zich hier thuis voelen, tot het eind. Om prettig oud te kunnen worden in Gestel zijn senioren geïnteresseerd in de bouw van senioren­ woningen in het stadsdeel. Ook is er een wens voor woonruimte voor jong én oud om samen te wonen.

Inwoners benadrukken het familievriende­ lijke karakter van Gestel. De parken worden door jong en oud gewaardeerd als recreatieplekken. Gestelnaren zijn gesteld op flora en fauna in hun leefomgeving.

Jongeren hebben in Gestel minder te beleven; zij gaan naar het centrum van Eindhoven of Veldhoven. Er is behoefte aan meer faciliteiten die beweging stimuleren, zoals een Cruyff-court. Ook is er behoefte aan meer horeca als plekken waar jonge mensen elkaar laagdrempelig kunnen ontmoeten in hun eigen stadsdeel.

Er zijn volop kindvriendelijke voorzieningen en voor ouderen is alles en iedereen dichtbij.

Pas voorzieningen aan op huidige en toekomstige behoeften: De verdichting in Gestel vereist en biedt draagvlak voor meer voorzieningen. De voorzieningen worden aangepast om te

voldoen aan de behoeften van zowel de huidige als toekomstige bewoners. Dit betekent ook dat er flexibele en schaalbare oplossingen moeten worden geboden die meebewegen met de demografische en sociale veranderingen in de wijk. Diversiteit in leeftijdsgroepen: Voorzieningen zijn in het algemeen inclusief en toegankelijk voor zowel jongere als oudere inwoners, zodat iedereen in de wijk kan profiteren van de beschikbare faciliteiten. Voorzieningen die specifieke leeftijdsgroepen bedienen, moeten ook beschikbaar zijn. Zo moeten de zorg en diensten voor ouderen bijvoorbeeld groeien naarmate de behoefte toeneemt door de vergrijzende bevolking.

Richtpunt: De juiste voorzieningen op de juiste plek Een aantrekkelijk gebied, waarin alle inwoners goed kunnen leven, beschikt naast woon- en werkplekken en een goede infrastructuur, over een breed en goed gespreid aanbod van voorzieningen.

Binnen deze context spreken we over voorzieningen wanneer er sprake is van locaties waar inwoners en bezoekers (consumenten) naar toe kunnen om in hun behoefte te kunnen voorzien binnen de thema’s zorg en welzijn, onderwijs, detailhandel, horeca, sport en spel, cultuur en stads- en landschapsparken.

Figuur 16: Ruimtelijke visie: De juiste voorzieningen op de juiste plek

28 | gemeente Eindhoven

Gebiedsvisie Groots Gestel| 29

Speciale behoeften: Er moet specifieke aandacht worden besteed aan voorzieningen voor mensen met speciale behoeften. Dit omvat aangepaste ruimtes en diensten die tegemoetkomen aan de behoeften van deze bewoners, zodat zij actief kunnen deelnemen aan de samenleving en de ondersteuning krijgen die zij nodig hebben. Zo zijn er al enkele speeltuinen geselecteerd om inclusiever te worden gemaakt. Gezondheid: Vergrote of verbeterde gezondheidsvoorzieningen zijn aanwezig in het gebied, zodat er voldoende toegang is tot gezondheidszorgdiensten. Gezondheid wordt ook versterkt door sportfaciliteiten en hoogwaardige openbare ruimtes die op een toegankelijke manier een gezonde leefstijl bevorderen. Inkomen en kansenongelijkheid: Gestel biedt voorzieningen die de inkomens- en kansenongelijkheid aanpakken. Dit kan variëren van educatieve programma’s en beroepsopleidingen tot diverse werkprogramma’s en aanbod van banen die iedereen in de gemeenschap gelijke kansen bieden om zich te ontwikkelen en te groeien.

Toegankelijkheid van voorzieningen en koppeling aan de ruggengraat van openbare ruimte Niet alleen voorzieningen, maar ook toegankelijkheid en aantrekkelijkheid: Het gaat niet alleen om het hebben van voorzieningen, maar ook om de toegankelijkheid en aantrekkelijkheid ervan. Voorzieningen moeten gemakkelijk bereikbaar zijn voor alle bewoners, ongeacht hun locatie.

komen, interactie te bevorderen en hun volledige potentieel te benutten. Behoud van toegang door OV: De nieuwe HOV-lijn mag de toegankelijkheid van bestaande bestemmingen niet verminderen. Het openbaar vervoernetwerk moet zodanig worden ontworpen dat het de toegang tot voorzieningen verbetert en ervoor zorgt dat alle delen van het gebied goed bereikbaar blijven via verschillende soorten openbaar vervoer.

Figuur 17: Toekomstige ruimtelijke visiekaart: De juiste voorzieningen op de juiste plek

Verdichting leidt tot meer en betere voorzieningen Meer gebruikers, meer draagvlak: Verdichting zorgt voor een grotere populatie in de wijk, wat op zijn beurt het draagvlak vergroot voor een breder scala aan voorzieningen. Dit betekent dat er meer vraag komt naar diverse, kwalitatieve en betaalbare voorzieningen, wat leidt tot een verrijking van het aanbod. Met meer bewoners kunnen winkels, gezondheidsvoorzieningen, recreatieve faciliteiten en andere belangrijke diensten meer floreren en meer waarde bieden aan de gemeenschap. Voorzieningen moeten de ontwikkeling ondersteunen: Terwijl verdichting positieve effecten heeft op de beschikbaarheid en kwaliteit van voorzieningen, is het cruciaal dat deze voorzieningen gelijktijdig met de woningbouw worden geïmplementeerd om de groei te ondersteunen, zodat de bewoners een hoge kwaliteit van leven behouden.

Koppeling aan de ruggengraat van het openbare netwerk: Voorzieningen en ontmoetingsplaatsen worden geconcentreerd langs de ruggengraat van het openbare netwerk, zoals parken, pleinen en dwarsverbindingen van en naar de HOV-haltes. Hierdoor worden deze locaties uitnodigend en faciliterend, met voldoende ruimte voor de gemeenschap om samen te

30 | gemeente Eindhoven

Gebiedsvisie Groots Gestel | 31

3.4 Kansen voor ontwikkeling Vertrekpunt: Gestel maakt zich klaar In Gestel wordt al volop nagedacht over hoe de organische groei van het stadsdeel kan bijdragen aan oplossingen voor stedelijke uitdagingen zoals hittestress, behoud van biodiversiteit, energieopwekking en de woningnood. Met de beoogde toevoeging van 3.500 tot 6.000 woningen wordt ook het voorzieningenniveau opgewaardeerd. Dit gebeurt op een toekomstbestendige manier, zodat de huidige voorzieningen niet verder onder druk komen te staan. Het doel is dat iedereen hiervan profiteert en de kwaliteit van leven voor alle bewoners verbetert. Veranderingen in het stadsdeel worden deels gezien als noodzakelijk, namelijk om de woonkwaliteit te verbeteren. Maar bovenal

kijken Gestelnaren optimistisch naar de toekomst. Inwoners zien namelijk kansen om voorzieningen te verbeteren en voort te bouwen op het bestaande karakter van de buurten. Zo zou het omliggende groen straks de buurten ingetrokken kunnen worden. Er wordt gevreesd voor hoogbouw; het is belangrijk om het kleinschalige gevoel van Gestel te behouden wanneer er meer woningen worden toegevoegd. Daarnaast hopen oudere bewoners te kunnen ‘doorschuiven’ en zo plaats te kunnen maken voor de jonge generaties en nieuwkomers die een fijn plekje nodig hebben.

Figuur 18: Referentie voorzieningenclusters Figuur 19: Ruimtelijke visie: Een locatie-specifieke en doelgerichte verdichtingsstrategie

32 | gemeente Eindhoven

Gebiedsvisie Groots Gestel| 33

Richtpunt: Een locatie-specifieke en doelgerichte verdichtingsstrategie Bijwerken en opwaarderen van fysieke leefomgeving Duurzame energie: Energie is een belangrijk thema in de Eindhovense verstedelijkings­ opgave. Doelstelling is hier Klimaatneutraal wonen, werken en mobiliteit. Het heront­ wikkelingsplan voor Gestel omvat het opwaarderen van de energie-infrastructuur om de efficiëntie en duurzaamheid van het energiesysteem te verbeteren. Dit bestaat uit de modernisering van warmtenetten, elektriciteitsstations en opslagfaciliteiten. Verbeteringen in de energieprestatie van woningen en de toevoeging van energie­ productie en -opslag op woningniveau, zoals betere isolatie of de installatie van zonnepanelen, zijn ook belangrijk om te voldoen aan toekomstige energievraag­ stukken op een effectieve manier. Aanpassing van woninggrootte en typologie: Naarmate Gestel zich ontwikkelt, is het noodzakelijk om de woninggrootte en -typologie aan te passen aan veranderende demografieën en huishoudensamenstellingen. Met de toename van alleenstaanden en de groeiende vraag naar kleinere woningen met collectieve voorzieningen, is het belangrijk om grotere woningeenheden te herbestemmen en diverse woonmoge­ lijkheden te creëren. Door een verscheidenheid aan woningtypes aan te bieden, zoals appartementen en gezinswoningen, kan de buurt tegemoetkomen aan een breder scala aan bewoners.

Dit zorgt ervoor dat iedereen toegang heeft tot geschikte woonruimtes, passend bij hun levensfase en behoeften. Verbeterde toegankelijkheid: Het is cruciaal om fysieke barrières te verwijderen en de toegankelijkheid in de leefomgeving te verbeteren voor oudere bewoners en andere mensen met speciale behoeften. Dit omvat

het herontwerpen van woningplattegronden en openbare ruimtes om beter tegemoet te komen aan hun behoeften. Bijvoorbeeld door ouderenwoningen te voorzien van een lift of, indien mogelijk, deze woningen op de begane grond te plaatsen. Op deze manier kan de toegankelijkheid worden vergroot, waardoor het dagelijks leven van deze bewoners wordt vergemakkelijkt.

Herbalanceren van woningvoorraad Diversificatie van woningaanbod: Om te voldoen aan de huidige en toekomstige behoeften van bewoners, is het essentieel om het aanbod van woningen te diversifiëren. Dit betekent het uitbreiden van de variëteit in woninggrootte, prijsklasse en type, van duurdere en betaalbare woningen tot een breed scala daartussenin. Door deze diversificatie kan Gestel inspelen op de verschillende inkomensgroepen en levensfasen van haar bewoners. Tegelijkertijd wordt er aandacht besteed aan het mengen en verbinden van de gemeenschap, zodat er een inclusieve en diverse woongemeenschap ontstaat. Aandacht voor ouderenhuisvesting en voorzieningen voor speciale zorg: Er moet aandacht worden besteed aan huisvesting voor ouderen en woongelegenheden met speciale zorg. Door deze voorzieningen strategisch te plaatsen, waarbij de ruimte­ lijke kwaliteit hoogwaardig is en goede sociale verbindingen worden gelegd, wordt ervoor gezorgd dat ouderen en mensen met speciale behoeften ondersteund worden en verbonden zijn binnen de buurt. Aandacht voor ouderenhuisvesting en voorzieningen voor speciale zorg: Er moet aandacht worden besteed aan huisvesting voor ouderen en woongelegenheden met Figuur 20: Referentie verdichting en transformatie

34 | gemeente Eindhoven

Gebiedsvisie Groots Gestel| 35

speciale zorg. Door deze voorzieningen strat­ egisch te plaatsen, waarbij de ruimtelijke kwaliteit hoogwaardig is en goede sociale verbindingen worden gelegd, wordt ervoor gezorgd dat ouderen en mensen met speciale behoeften ondersteund worden en verbonden zijn binnen de buurt. Kwantiteit is ook belangrijk: Naast diver­sificatie is ook de kwantiteit van de woningvoorraad van belang, gezien de toenemende druk op de huisvesting. Nieuwe ontwikkelingen moeten hand in hand gaan met de uitbreiding van voorzieningen zoals onder andere gezondheidszorg, onderwijs, groenvoorzieningen, die niet alleen de nieuwe bewoners ten goede komen, maar ook de bestaande buurt versterken en verbeteren.

De gebiedsvisie verbindt hoogwaardige stedelijke structuren met de noodzakelijke ontwikkelingen binnen hun invloedssfeer. In Gestel zijn de belangrijkste kwaliteits­ structuren onder meer: ▪ HOV-haltes die de directe omgeving en verbindingen met grotere gebieden verbeteren; ▪ Historische radiale structuren met levendige dorpskernen vol activiteiten; ▪ Stadsdeel- en wijkcentra als knooppunten voor gemeenschappelijke voorzieningen; ▪ Groene zones en corridors die bijdragen aan een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving.

Nieuwe woningen zijn niet enkel bedoeld voor nieuwkomers; er wordt ook rekening gehouden met bestaande bewoners en betaalbare huisvesting, zodat mensen de kans krijgen om in de buurt te blijven en doorstroming te stimuleren. Er moet aan­ dacht zijn voor een helder toewijzingsbeleid om een eerlijke en rechtvaardige verdeling van huisvestingsmogelijkheden te waar­ borgen, gebaseerd op inkomensniveaus, gezinssamenstelling, specifieke behoeften en andere relevante aspecten.

In de toekomstige ontwikkeling van Gestel zal de nadruk liggen op het verhogen van de stedelijke dichtheid rondom HOV-haltes om deze belangrijke knooppunten beter bereik­ baar en aantrekkelijker te maken. Het Kastelenplein zal worden omgevormd met een hogere stedelijke dichtheid door het toevoegen van meer voorzieningen en het verbeteren van de verbindingen. Langs de historische radiaalstructuren zullen klein­ schalige transformaties en intensivering plaatsvinden, wat de sfeer en kwaliteit van deze gebieden zal versterken. Binnen de bestaande buurten zal de verdichting zorgvuldig worden afgestemd op het huidige karakter en de hoogte van de omgeving, om een harmonieuze integratie te waarborgen.

Verdichten rond kwaliteit

Deelgebieden

De mate van verdichting in een gebied heeft een directe invloed op de kwaliteit van de leefomgeving. Door verdichting strategisch te sturen en te richten op kwalitatieve aspecten, kunnen meer mensen profiteren van een hoogwaardige woonomgeving. Dit bevordert ook de ontwikkeling van aantrekkelijke openbare ruimtes binnen de stad, wat de levenskwaliteit van alle bewoners ten goede komt.

Er zijn enkele deelgebieden geïdentificeerd met het grootste potentieel voor trans­ formatie en ontwikkeling, namelijk Kop van Gestel, Schubertlaan en Offenbachlaan, en het Kastelenplein. Voor deze gebieden worden gebiedskaders opgesteld om gedetailleerde richtlijnen te bieden voor hun ontwikkeling. Meer informatie hierover volgt in het hoofdstuk Vervolg.

Betaalbaarheid en toewijzingsbeleid

36 | gemeente Eindhoven

Figuur 21: Toekomstige ruimtelijke visiekaart: Een locatie-specifieke en doelgerichte verdichtingsstrategie

Gebiedsvisie Groots Gestel| 37

3.5 Integrale ruimtelijke visie In deze paragraaf worden de ruimtelijke componenten samengevoegd tot een integrale visie. Omgeven door natuur: Het toekomstige Gestel wordt prachtig omgeven door de schilderachtige landschappen van het Genderdal en het Dommeldal, met groene corridors die deze natuurlijke gebieden verbinden. Kenmerkende deelgebieden: De deel­ gebieden in Gestel krijgen ieder een unieke omgeving, gekenmerkt door verschillende bebouwingstypen en herkenbare historische structuren en hun stedenbouwkundige indeling. Ondersteunende voorzieningen: Centra zoals het Kastelenplein en Franz Leharplein zullen aantrekkelijke voorzieningen voor alle bewoners herbergen. Andere voorzien­ ingenclusters in Gestel zullen essentiële diensten bieden, zoals onderwijsinstellingen, gezondheidszorg, sportfaciliteiten, gemeen­ schapscentra en andere noodzakelijke voorzieningen.

Inclusieve woningbouw en faciliteiten: Woningen en faciliteiten zullen tegemoet­ komen aan zowel huidige als nieuwe bewoners, waarbij rekening wordt gehouden met mensen van alle leeftijden en behoeft­ en. Toegang tot deze voorzieningen wordt ondersteund door een netwerk van openbare ruimtes en lokale busdiensten.

Figuur 23: Kaart integrale visie Groots Gestel

Netwerk voor langzaam verkeer: In Gestel zal een uitgebreid netwerk voor langzaam verkeer worden gerealiseerd, dat fietsers en voetgangers effectief met elkaar verbindt. Dit netwerk maakt gebruik van historische routes zoals de Hoogstraat en Blaarthemse­ weg en wordt aangevuld met nieuwe routes die de verbinding tussen het Genderdal en het Dommeldal verbeteren. HOV en doorfietsroute: Doorfietsroutes en een nieuwe HOV-lijn zullen zorgen voor sterke verbindingen met het stadscentrum en belangrijke werkplekken, waardoor Gestel een goed geïntegreerd onderdeel van het bredere stedelijke weefsel wordt.

Figuur 22: Ruimtelijke visie Gestel

38 | gemeente Eindhoven

Gebiedsvisie Groots Gestel| 39

4 Randvoorwaarden voor de ontwikkeling 40 | gemeente Eindhoven

Gebiedsvisie Groots Gestel | 41

4.1 Aanleg HOV4

4.2 Parkeren en mobiliteit

Voor heel Eindhoven geldt dat de mobiliteitstransitie nodig is om de stad leefbaar te houden en ruimte te bieden voor de toevoeging van 40.000 woningen (opgave voor de stad Eindhoven). De komst van de HOV-lijn van station Eindhoven naar Veldhoven De Run (ASML), met een aftakking naar de High Tech Campus is de drager van de verbeterde bereikbaarheid en de mobiliteitstransitie in dit deel van de stad. Daarom zijn de weg en het HOV4 invloedsgebied bestempeld tot ontwikkelas en zijn afspraken gemaakt over de verstedelijking in deze as.

De mobiliteitstransitie gaat uit van een modal shift: mensen zullen zich vaker verplaatsen per fiets of te voet of met het openbaar vervoer (of een combinatie hiervan), ten koste van het aantal autoverplaatsingen. Dit vraagt om een andere visie op het autogebruik in stedelijke gebieden. Deze visie is voor de gemeente Eindhoven uitgewerkt in het Masterplan Mobiliteit. De belangrijkste elementen voor Groots Gestel zijn hieronder benoemd.

Het project van de HOV4-lijn loopt parallel aan de gebiedsvisie. Medio 2023 is het voorkeurstracé vastgesteld. In nauwe samenwerking tussen de teams van de tracéstudie en de gebiedsvisie is een voorlopige keuze gemaakt voor de halte­ locaties. Hierbij is een optimum gekozen tussen het creëren van kansen voor ontwikkeling, bereikbaarheid van bestaande wijken (met focus op haltes op kortere afstand) en het maken van een snelle en comfortabele route van het station in Eindhoven naar Veldhoven De Run (i.e. minder stops). De ligging van de HOV4-lijn in het profiel is medebepalend voor de ruimtelijke kwaliteit en de (vermindering van de) barrièrewerking. Ook over dergelijke uitgangspunten is goed samengewerkt tussen de teams, wat heeft geleid tot de volgende principes: ▪ De nieuwe HOV-verbinding maakt zo veel mogelijk gebruikt van het huidige profiel van de hoofdwegenstructuur. ▪ Op diverse plekken zal de verkeerssituatie moeten worden aangepast om de doorstroming van de HOV-lijn en het autoverkeer te waarborgen, zonder dat het verkeer voor teveel overlast zorgt.

42 | gemeente Eindhoven

▪ Bij de inpassing van de haltes wordt voor goede aansluiting gezorgd op de bestaande loop- en fietsroutes in het gebied. Waar nodig worden deze routes verbeterd en opgewaardeerd. ▪ De haltes worden ontworpen op herkenbare en logisch ingebedde locaties in een veilige omgeving, gekoppeld aan een oversteek voor langzaam verkeer en meestal ook voor auto­ verkeer. De toekomstige haltes zijn voor alle gebruikers toegankelijk en bieden voldoende fietsparkeervoorzieningen om ketenmobiliteit te optimaliseren.

Om de groei van het aantal woningen een plek te kunnen bieden moet ruimte gevonden worden. Meer mensen maken gebruik van dezelfde openbare ruimte. Op dit moment is het zo dat een groot deel van die openbare ruimte in gebruik is als verkeers- of parkeerruimte. Om voldoende kwaliteit te realiseren is in de principes opgenomen dat dit zoveel mogelijk wordt teruggedrongen. Zeker met de toename van woningen zal daarom anders gekeken moeten worden naar de parkeernormering en het parkeerregime. Doelstelling is minder verharding en meer woningen, dit verhoudt zich niet tot ruime (straat) parkeernormering per woning. De parkeernota vormt de basis voor het toe te voegen (woon)programma. Bepalend qua parkeerbehoefte is vooral het aandeel in de sociale woningbouwsector. Streven is om de parkeernormen verder omlaag te brengen om het autobezit in de te ontwikkelen gebieden te reduceren. Voorwaarden voor deze reductie zitten onder meer in: ▪ De ontwikkeling van goed HOV. Dit doen we door HOV4 aan te leggen en het bestaande openbaar vervoer te optimaliseren. ▪ Realisatie van wijkhubs en microhubs voor deelvervoer binnen bereik van elk adres in het gebied. Hubs in combinatie met deelmobiliteit kan bijdragen aan een aantrekkelijke(re) openbare ruimte en worden gecombineerd met voorzieningen.

▪ Parkeren op afstand realiseren als moge­ lijke oplossing voor bezoekers en voor een mogelijke tweede auto van de nieuwbouwwoningen.

Verder zijn de volgende doelstellingen voor parkeren van toepassing: ▪ Uit parkeertellingen (2023) blijkt dat er op verschillende plekken restcapaciteit in het gebied aanwezig is. Het is wenselijk gebruik te maken van deze restcapaciteit in het gebied totdat een maximumbezet­ ting van 90% ontstaat, waarbij rekening wordt gehouden met maximaal accep­ tabele loopafstanden. ▪ Daarvoor dient het maximaal aantal parkeerplaatsen dat per bouwplan in de openbare ruimte mag worden opgelost te worden losgelaten, waardoor de huidige parkeerplaatsen kunnen worden benut. ▪ Nieuwe en mogelijk huidige parkeer­ behoefte voor bewoners zo veel mogelijk in gecentraliseerde gebouwde parkeervoorzieningen (stallingsgarages). ▪ Slim gebruik maken van dubbelgebruik in het gebied ▪ Streven naar maximaal 1 vergunning per adres. ▪ Streven om aan te haken op een regie­ organisatie zoals MobilityXL voor KnoopXL voor beheer van parkeer- en mobilteitsaanbod in het hele gebied en de uitgifte van parkeerabonnementen. Een overgang naar een dergelijk regime vraagt de nodige aandacht, en in het proces moeten ook de behoeftes van de huidige bewoners worden meegenomen. Dit zal stapsgewijs en gerelateerd aan realisatie van deelplannen moeten worden geïmplementeerd. Dit vraagt om een nadere uitwerking in de vervolgfase.

Bij de uitwerking in deel­gebieden wordt de actuele stand van zaken van de parkeercapaciteit en -bezetting mee genomen om de parkeerbehoefte in kaart te brengen en te monitoren.

Gebiedsvisie Groots Gestel| 43

4.3 Klimaatneutraal wonen, werken en mobiliteit

4.4 Water en bodem sturend, klimaatadaptatie en vergroening

Energie is een belangrijk thema in de Eindhovense verstedelijkingsopgave. Doelstelling is hier Klimaatneutraal wonen, werken en mobiliteit. De belangrijkste randvoorwaarden voor de verstedelijking in Gestel van het thema energie zijn hieronder opgenomen. Deze vormen de uitgangspunten in het gebiedsenergie­ programma, dat ook rekenschap geeft van de aardgasvrij opgave voor de omliggende bestaande woningbouw. Voor het gebied als geheel geldt dat adequate oplossingen nodig zijn voor de bestaande congestie op het elektrici­ teitsnet om de woningbouw- en verduurzamingsopgaven te kunnen realiseren.