Bijlage 1 - Eindhovens meerjarenplan voor de bibliotheek 2025-2035

‘A public library is the most democratic thing in the world’ Doris Lessing (1919-2013, Nobelprijs voor literatuur 2007)

Eindhovens meerjarenplan voor de bibliotheek 2025-2035

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 2

Inhoud 1. Inleiding 

3

2. Trends en ontwikkelingen  Demografische ontwikkeling in Eindhoven  Wat betekenen deze ontwikkelingen voor Eindhoven?  Landelijke trends 

6 6 6 7

3. Maatschappelijke opgave  Landelijke aandachtspunten  Lokale opgave 

8 8 9

4. Wettelijke en bestuurlijkekaders  11 Bibliotheekwet11 Landelijk bibliotheekconvenant 2024-2027 11 AMvB en normenkader 12

Beeldmateriaal: De Bibliotheek Eindhoven

5. Bestuurlijke keuzes 

13

6. Meerjarenplan voor het bibliotheekwerk  Ambitie  Thema 1: Kansengelijkheid  Thema 2: Verbinding  Thema 3: Meedoen Thema 4: Toekomstbestendige BE in een groeiende stad  Monitoren 

14 14 14 17 20 22 27

7. Opdrachtgeverschap  Ontwikkelingen richting de toekomst 

28 28

8. Financiële kaders en randvoorwaarden  Ontwikkeling Moderne Bibliotheek in de Witte Dame  Aanvullende financiering 

29 29 29

1.

1 Inleiding

In 2016 werd het 100-jarig bestaan van de Bibliotheek Eindhoven (BE) gevierd. Al meer dan 100 jaar vinden Eindhovenaren hun weg naar de bibliotheek, een vertrouwde plek die niet meer weg te denken is uit onze stad. Waar Eindhovenaren 100 jaar geleden nog naar de bibliotheek kwamen om in stilte kennis te vergaren en hun wereld te verrijken, is de bibliotheek nu een plek waar stilte plaatst heeft gemaakt voor dialoog en ontmoeting. Een plek waar inwoners zich ontwikkelen, informatie vinden en delen, meedoen, zelfstandigheid vergroten, hun wereld verbreden en verrijken en waar ze zich thuis voelen. De BE is zoals Eindhoven een plek die altijd in ontwikkeling is, niet stilstaat en samenwerkt met partners en inwoners. Eindhoven ontwikkelt zich in een hoog tempo. De groei van de stad wordt steeds meer zichtbaar en we krijgen steeds meer een beeld van een Eindhoven met een toenemende en rijke diversiteit aan inwoners. Dat betekent iets voor onze ambitie om een stad te zijn waarin iedereen mee mag doen en erbij hoort, waar men omkijkt naar elkaar en waar iedereen zich thuis voelt. En het betekent ook iets voor de bibliotheek­voorziening die de BE nu en in de toekomst biedt. Daarbij is de centrale bibliotheek een spil in het bibliotheeknetwerk van de regio en wordt dus ook gezien als regionale bibliotheekvoorziening voor de Brainportregio.

De BE heeft laten zien niet stil te staan, maar open te staan voor ontwikkelingen, uitdagingen en transformatie. Dat doet de BE niet alleen, maar vanuit een krachtige samenwerking met anderen. Met overheids­ instellingen, (lokale) partners, het bedrijfsleven, onderwijs- en kennisinstellingen en inwoners. De BE heeft een belangrijke brede maatschappelijke functie in de stad en draagt bij aan onderwijs, talentontwikkeling, ontmoeting, participatie, kunst en cultuur en de digitale samenleving. De BE vernieuwt en is continu in ontwikkeling, maar blijft tegelijkertijd vertrouwd en een veilige haven voor onze inwoners.

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 3

Als we kijken naar en willen anticiperen op de toekomst en toekomst­ bestendigheid van onze stad en regio is de BE een belangrijke speler. In dit meerjarenplan geven we onze integrale visie voor de BE. Daarmee doen we niet alleen recht aan de bijdrage van de BE aan grote maatschappelijke vraagstukken, maar ook aan de samenwerking tussen de gemeente en de BE. Met het ‘Eindhovens meerjarenplan’ komen we met een richting­gevend plan voor de bibliotheek tot en met 2035. We presenteren hiermee heldere kaders en ambities voor de BE van vandaag en in de toekomst. Het plan geeft, ten eerste, de gemeente een inhoudelijk sturingskader voor de gesubsidieerde activiteiten van de BE. Ten tweede geeft dit meerjarenplan de BE een richtinggevend, helder en transparant meerjarenbeleidsperspectief om uitvoering te geven aan de gesubsidieerde activiteiten tot 2035. Tot slot sluit dit meerjarenplan aan bij de Koers Sociaal (2)040 en moet een kader bieden waar vanuit onderbouwd keuzes gemaakt kunnen worden en focus kan worden aangebracht in de komende jaren1. Wij realiseren ons dat we met dit plan vooruitlopen op de aanstaande wetswijziging van de Bibliotheekwet, die vanuit de zorgplicht een meerjarenplan van de gemeenten vereist.

Toch is de keuze gemaakt om dit plan nu alvast op te stellen omdat vanuit de gemeente richting gegeven kan worden aan de op te stellen meerjarige begrotingssubsidie 2026-2028. Daarbij is het de verwachting dat met dit plan voldaan wordt aan de vereisten voor het meerjarenplan vanuit de wet.

SAMENVATTING EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK In de komende tien jaar groeit en ontwikkelt de bibliotheek met de stad mee. De bibliotheek is een verbinder en ontwikkelaar van mensen en heeft hierdoor impact op het versterken van de sociale cohesie en het 1 Raadsvoorstel Koers Sociaal (2)040 gemeente Eindhoven

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 4

vergroten van kansengelijkheid. De bibliotheek werkt, door in te zetten op leesvaardig­heid, basisvaardigheden en digitale inclusie, aan de ontwikkeling van inwoners, jong en oud. En verbindt onze inwoners aan elkaar op wijk- en stadsniveau. De krachten en behoeften van onze inwoners, gemeenschappen en wijken veranderen en worden steeds diverser. De bibliotheek beweegt hierin mee en is en blijft toegankelijk voor iedereen en zet zich extra in om groepen te bereiken voor wie een bibliotheekbezoek minder vanzelfsprekend is.In lijn met landelijke- en wettelijke kaders, trends en ontwikkelingen en de Koers Sociaal (2)040 hebben we de volgende ambitie voor de BE geformuleerd.

Een overzicht van de huidige vastgestelde bibliotheeklocaties in Eindhoven:

Woensel-Noord

AMBITIE Woensel-Zuid

Alle Eindhovenaren weten hun weg naar de bibliotheek te vinden. De bibliotheek is een verbinder en ontwikkelaar van mensen en groeit en ontwikkelt mee met de behoeften van de stad, wijken en gemeenschappen. Hierdoor heeft de bibliotheek impact op het versterken van de sociale cohesie en het vergroten van kansengelijkheid.

Centrum

Strijp

Om deze ambitie waar te maken zijn er vier thema’s geformuleerd voor de BE waarop sturing wordt gegeven, dit zijn: 1. Kansengelijkheid 2. Verbinding 3. Meedoen 4. Toekomstbestendige BE in een groeiende stad Onder de Bibliotheek Eindhoven (BE) verstaan we de volledige bibliotheekvoorziening die de BE omvat, namelijk: 1. De centrale bibliotheek 2. De Bibliotopen (in ieder stadsdeel één) 3. De bibliotheek op SPIL (SPILcentra/scholen en standalone kinderopvang locaties) 4. Digitale bibliotheek

Tongelre

Stratum Gestel

Stratum

Centrale bibliotheek Bibliotopen (locatie Strijp nog niet bekend)

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 5

LEESWIJZER Dit voorliggende meerjarenplan schetst allereerst de context van de BE in relatie tot trends en ontwikkelingen met oog op de toekomst en landelijke, wettelijke en lokale kaders. Vervolgens wordt er toegelicht hoe we in lijn met de Koers Sociaal (2)040 werken aan de ambitie om sociale cohesie te versterken en kansengelijkheid te vergroten. Om deze ambitie waar te maken zijn er vier thema’s geformuleerd voor de BE. Deze thema’s worden uitgewerkt in hoofdstuk 6 in de paragrafen: Kansengelijkheid, Verbinding, Meedoen en Toekomstbestendige BE in een groeiende stad. Om houvast en een ontwikkel­ perspectief te bieden zijn aan elk thema uitgangspunten gekoppeld. Tot slot wordt ingegaan op het opdrachtgeverschap en wordt er inzicht gegeven in de financiële stromen van de bibliotheek.

2 Trends en ontwikkelingen

2.

Dit hoofdstuk gaat in op trends en ontwikkelingen die van invloed zijn op de toekomst van de BE. De analyse van de trends en ontwikkelingen komt onder andere uit de Koers Sociaal (2)040. In dit hoofdstuk kijken we naar wat deze ontwikkelingen specifiek betekenen voor de toekomst van de BE. Het perspectief op de toekomst van Eindhoven geeft inzicht en focus om inhoudelijk sturing te geven aan de samenwerking van de gemeente en de BE op maatschappelijke opgaven. Dit wordt in kaart gebracht tegen de achtergrond van landelijke trends waar bibliotheken mee te maken hebben.

DEMOGRAFISCHE ONTWIKKELING IN EINDHOVEN Een opvallende trend is het hoge tempo van de groei van het aantal inwoners van Eindhoven. Eindhoven groeit sneller dan andere Nederlandse steden. De verwachting is een groei van bijna 24% ten opzichte van het huidige aantal inwoners. Dit betekent dat er in 2040 bijna 305.000 mensen in Eindhoven wonen. Daarbij verandert ook de samenstelling van de bevolking in Eindhoven, dit komt door de: ƒ groei van het aandeel eenpersoonshuishoudens; ƒ groei van het aantal internationals; ƒ groei van de culturele diversiteit; ƒ toename vergrijzing.

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 6

WAT BETEKENEN DEZE ONTWIKKELINGEN VOOR EINDHOVEN? Uit de demografische ontwikkeling van Eindhoven komt naar voren dat de sociale en culturele verschillen toenemen en hierdoor kansengelijkheid en sociale cohesie onder druk staan. Het grootste deel van de groei van het aantal inwoners komt voort uit een positief migratiesaldo. De groep van internationals is divers – van hoogopgeleide kenniswerkers, studenten, tot arbeidsmigranten en vluchtelingen – en afkomstig uit verschillende landen met evenzoveel culturen, gebruiken en gewoontes. De culturele diversiteit in Eindhoven neemt toe en neemt sneller toe dan in de rest van Nederland. Deze toename brengt een scala aan talenten met zich mee, wat bijdraagt aan innovatie en economische groei. Diversiteit verrijkt de stad met nieuwe perspectieven en ideeën, wat leidt tot een dynamischer en creatiever stedelijk milieu. Echter, deze toename zorgt ook voor uitdagingen zoals een vergrote kans op vervreemding, onbegrip en uitsluiting. Er kunnen verschillende leefwerelden en bubbels ontstaan. Dit betekent dat ontmoeting en sociale verbinding tussen verschillende inwoners minder vanzelfsprekend plaatsvinden. Deze ontwikkelingen leiden ertoe dat er maatschappelijke scheidslijnen ontstaan.

Een belangrijke meer algemene trend is het groeiend aantal eenpersoonshuishoudens en het gegeven dat inwoners met een beperking en/of afstand tot de arbeidsmarkt moeite hebben om mee te doen in de samenleving. Dit betekent dat niet elke inwoner zijn weg in de stad, wijk of buurt vindt en een steunend persoonlijk netwerk heeft.

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 7

LANDELIJKE TRENDS Naast de lokale ontwikkelingen zijn er verschillende landelijke, technolo­gische en maatschappelijke trends die invloed hebben op de bibliotheken2. Ook voor de BE zijn deze relevant. Het gaat hierbij onder andere over de volgende onderwerpen:

ƒ Artificiële intelligentie (AI) versus menselijke vaardigheden Er zijn steeds meer toepassingen van AI in ons leven. Dit vraagt een andere manier van denken. Tegelijkertijd groeit de behoefte aan specifiek menselijke vaardigheden zoals creativiteit, verbeeldingskracht en vakmanschap.

ƒ Verandering in de leescultuur Nederlanders besteden steeds minder tijd aan het lezen van langere teksten. Met name de daling van de leestijd en het gebrek aan leesplezier bij jongeren zijn zorgelijk.

ƒ Flexibilisering van arbeid en kennis De periode waarin mensen werken of onderwijs volgen wordt langer en flexibeler. Grenzen tussen werk, privé en vrije tijd vervagen.

ƒ Opgroeien in de mediasamenleving De jongeren van nu groeien op in een wereld van informatieovervloed en continue afleiding. We weten nog weinig over de invloed hiervan. Wel is duidelijk dat lezen van belang blijft om goed te kunnen functioneren in de informatiesamenleving. ƒ Ontwikkelingen in de nieuwsproductie en nieuwsvergaring Het internet heeft veel veranderd. De consumptie van nieuws en informatie is voor een deel verschoven naar sociale media. Wereldwijd zijn er zorgen over de verspreiding van desinformatie en nepnieuws. ƒ Datagedreven samenleving De hoeveelheid data die verzameld wordt in onze samenleving neemt toe. Daarbij dient het fundament voor digitalisering te worden versterkt zoals voor: privacy, cybersecurity, digitale vaardigheden en eerlijke concurrentie.

2 Dossier Trends | Bnetwerk

ƒ Veranderende rol van de publieke ruimte De openbare ruimte speelt een cruciale rol voor het contact met onbekenden. Daarnaast hebben we te maken met een versnelde verstedelijking. Dit leidt tot uitdagingen op het gebied van leefbaarheid en veiligheid. ƒ Vormen van burgerbetrokkenheid De kanteling van verzorgingsstaat naar de geschetste participatiesamenleving zorgt op veel plekken voor frictie. De overheid verwacht een actieve bijdrage van burgers maar dit vraagt om nieuwe vormen van samenwerken. ƒ Vinden en binden van publiek De consument is veranderd en laat zich niet makkelijk meer binden. De voorkeuren veranderen snel maar tegelijkertijd nemen de technologische mogelijkheden om klanten te bereiken toe. ƒ Innovatie in de boekenketen Digitalisering leidt tot verschuivingen in de traditionele boekenketen. Daardoor verandert het boekenlandschap en vraagt dit innovatie.

3 Maatschappelijke opgave

3.

LANDELIJKE AANDACHTSPUNTEN Landelijk staan de bibliotheken in de belangstelling. Sinds 2023 wordt gewerkt aan het repareren en versterken van het netwerk van fysieke bibliotheken in Nederland. Bibliotheken ontwikkelen zich van een plek voor het lenen van boeken, naar een plek voor informatie, educatie en cultuur in de vorm van de huiskamer van de wijk of de stad. Hierdoor is de maatschappe­lijke functie en impact aanzienlijk gegroeid3. Er valt echter nog veel winst te behalen in het duidelijk maken van waar de bibliotheek allemaal voor staat. Daarvoor is het nodig dat de zichtbaarheid van de bibliotheek groter wordt. Het is belangrijk dat inwoners makkelijk(er) in aanraking komen met de bibliotheek, zonder daarvoor zelf in actie te moeten komen. Nabijheid en toegankelijkheid spelen hierin een grote rol. Er zijn verschillende behoeften ten aanzien van de bibliotheken; deze verschillen per doelgroep. Hierbij valt te denken aan: sociaal contact, rustige studieplek, rustige plek om uit de hectiek van het dagelijks leven te zijn, de bibliotheek als ‘gids’, culturele inspiratieplek, het kunnen combineren van bibliotheekbezoek met andere activiteiten. Hierbij is het de uitdaging om de balans te vinden tussen de brede dienstverlening en daarmee gepaard gaande reuring versus de gewenste en verwachte rust.

Dit levert verschillende rollen op voor de bibliotheken ƒ Verbinder. Een bibliotheek is een plek waar mensen elkaar vinden, waar iedereen gelijk is en waar men in de gelegenheid wordt gesteld zelf initiatief te nemen. ƒ Plek van rust. Bibliotheken worden nog steeds gezien als een plek voor rust. Waarbij dit in balans dient te zijn met het bredere aanbod. 3 Kamerbrief 2023, Kamerbrief over stand van zaken versterken van het stelsel van openbare bibliotheken | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 8

ƒ Inspirator. Een bibliotheek kan je op een laagdrempelige wijze in contact brengen met aanbod wat kan inspireren, van lezingen en theater tot aan workshops. Daarbij bewaakt de bibliotheek serendipiteit; het is een plek waar je verrast wordt en het onverwachte vindt. ƒ Onafhankelijke gids. Een bibliotheek is één van de gidsen in het omgaan met informatie(-overload). Een bibliotheek is een betrouwbare plek. ƒ Facilitator. Een bibliotheek kan ondersteunen en faciliteren. Het is een facilitator die onzichtbaar is, geeft een duwtje in de rug zonder dat je het opmerkt.

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 9

LOKALE OPGAVE Sociaal Maatschappelijk De Koers Sociaal (2)040 zet middels zes opgaven in op het behoud en het verstevigen van de sociale cohesie en het bevorderen van de kansengelijkheid4. De zes opgaven zijn geclusterd in twee pijlers: A. een sterke sociale basis dichtbij als stevig fundament B. met een ‘plus’ voor inwoners en wijken met een samenloop van problemen. De BE draagt met name bij aan de eerste pijler: een sterke sociale basis dichtbij als stevig fundament. Met de drie opgaven in deze pijler zetten we met oog op 2040 samen met inwoners en partners in op het versterken van de sociale basis. Met een sociale basis dichtbij als stevig fundament van de stad zorgen we ervoor dat veel lichte ondersteuningsvragen in het informele netwerk kunnen worden opgelost en daarmee problemen voorkomen kunnen worden. Het faciliteren van ontmoeting en het zorgdragen voor een fysieke maatschappelijke voorziening in de wijk die gericht is op ontmoeting, persoonlijke ontwikkeling en laagdrempelige ondersteuning zijn een voorwaarde voor de sociale basis als fundament van de stad. De BE is een belangrijke partner in het fundament, omdat de BE inwoners een plek biedt om elkaar te ontmoeten en zich te ontwikkelen. Niet alleen de fysieke plek, maar ook de programmering (fysiek en online) is gericht op het bevorderen en ondersteunen van ontwikkeling en ontmoeting.

De BE doet dit niet alleen, maar samen met de inwoners en partners en heeft hierbij aandacht voor de diversiteit aan krachten en behoeften van inwoners en gemeenschappen. Hiermee draagt de BE bij aan het versterken van het dagelijks leven en daarmee de sociale basis als stevig fundament van de stad. Daarnaast draagt de BE bij aan de opgave: Kansrijk opgroeien. Deze opgave zet in op kansengelijkheid door het aansluiten bij- en versterken van gezinnen en het vroegtijdig investeren in de ontwikkeling van onze kinderen en jeugd. De BE heeft vanuit haar expertrol in leesbevordering, leesplezier en digitale vaardigheden, een cruciale rol in het stimuleren van een taalrijke 4 Raadsvoorstel Koers Sociaal (2)040 gemeente Eindhoven

omgeving van kinderen op school en in de thuisomgeving. Daarmee draagt de BE bij aan een kansrijke omgeving voor kinderen. De BE is hiermee een belangrijke speler in de uitvoering van de Koers Sociaal (2)040. Dit is in lijn met de strategische opgaven waaraan de bibliotheken bijdragen zoals vastgelegd in het bibliotheekconvenant.

PLUS Focus op inwoners en wijken met samenloop van problemen

Kansrijk opgroeien

Een financieel zeker bestaan

Eerst een thuis

De kracht van inwoners en sociale netwerken centraal

Versterken van de institutionele sociale basis

Sociaal bouwen en inrichten

FUNDAMENT Een sterke sociale basis dichtbij

Afbeelding 1: De zes opgaven binnen de Koers Sociaal (2)040.

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 10

Cultuur Ook in de Cultuurbrief van Stichting Cultuur Eindhoven, het beleidskader voor de culturele sector in Eindhoven, zijn verschillende opgaven geformuleerd5. Deze zijn ingedeeld in 3 verschillende ‘culturele loopbanen’ welke worden toegepast op de sector (A), de inwoners (B) en de stad (C). De BE levert een bijdrage op verschillende ambities die hierin zijn opgenomen. Voor de sector (A) speelt specifiek de BE een rol in de doelstelling ‘Netwerken en kruisbestuiving’. Het is belangrijk om in de culturele sector samen te werken. Zo komen we namelijk tot een sterk cultureel ecosysteem en kruisbestuiving tussen disciplines onderling. De BE is vanuit historisch oogpunt een basis­ instelling in de stad, naast bijvoorbeeld een poppodium of schouwburg, en van een hoog professioneel niveau. Zo is de BE een belangrijke spil in dat ecosysteem. In het huidige klimaat is een bibliotheek ook meer dan een instelling op het gebied van letteren en kan het net zo goed een plek bieden aan bijvoorbeeld cultuurparticipatie, podiumkunsten en design. De bieb kan die rol innemen door gericht samen te werken met andere culturele instellingen, maar ook opdracht te geven aan creatieve makers. Zo blijft de BE relevant over de breedte van de culturele loopbaan van de sector. Binnen de culturele loopbaan voor inwoners (B) zijn vier verschillende doelstellingen geformuleerd: 1.

Cultuur op en na school 2. Cultuur in de wijken 3. Ondersteuning amateurkunst 4. Inclusie en representatie

5 Raadsvoorstel Cultuurbrief 2025-2028 en Cultuurscan 2023 gemeente Eindhoven

De BE levert een bijdrage op alle vier de doelstellingen. Wat betreft de eerste doelstelling verzorgt de BE de Bibliotheek op SPIL. Op die SPIL locaties/ kinderdagverblijven en ook op eigen locaties draagt de BE zorg voor cultureel aanbod voor (schoolgaande) kinderen. Juist door die combinatie van rollen kan de BE een significante bijdrage leveren aan cultureel aanbod op en na school en in het bijzonder de verbinding daartussen. Wat betreft de tweede doelstelling draagt de BE bij aan de hand van de Bibliotopen. Fysieke plekken, dichtbij inwoners van de stad, met ruimte voor maken en beleven van cultuur. Wat betreft de derde doelstelling heeft de BE als wettelijke taak om inwoners kennis te laten maken met kunst en cultuur. Dit kan onder andere door een verbindende factor te zijn tussen professionele kunst en amateurkunst. Bijvoorbeeld, door amateurkunstgezelschappen plek te bieden voor activiteiten op dit gebied. Tot slot draagt de BE bij aan de inclusie, representatie en diversiteit binnen de culturele sector door een brede programmering, meertalig aanbod en verbinding tussen inwoners. De laatste culturele loopbaan is die van de stad (C). Hierin is de doelstelling ‘Uitbreiden fysieke plekken’ ook relevant voor het beleid op de bibliotheek. Een voorbeeld hiervan is de ontwikkeling van de Bibliotopen waarin ook ruimte dient te zijn voor cultuur.

4

4. Wettelijke en bestuurlijke kaders In dit hoofdstuk wordt een korte weergave gegeven van de wettelijke en bestuurlijke kaders die gelden voor de bibliotheek. Dit vormt de basis en geeft richting op hoofdlijnen voor dit meerjarenplan.

BIBLIOTHEEKWET In 2015 is de Bibliotheekwet, Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob), in werking gesteld. In deze wet zijn de wettelijke kaders voor de functie van de openbare bibliotheek vastgelegd en zijn er vijf kerntaken vastgesteld die zowel fysiek als digitaal mogen worden uitgevoerd, namelijk: 1. Ter beschikking stellen van kennis en informatie. 2. Bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie. 3. Bevorderen van lezen en het laten kennismaken met literatuur. 4. Organiseren van ontmoeting en debat. 5. Laten kennis maken met kunst en cultuur. Op dit moment wordt er gewerkt aan een nieuwe Bibliotheekwet. Naar verwachting zal de nieuwe Bibliotheekwet ingaan in juli 2026. In deze nieuwe wet zal een zorgplicht voor gemeentes en provincies worden opgenomen waarin staat dat iedere inwoner recht heeft op een laag­ drempelige toegang tot een volwaardige bibliotheekvoorziening. Om hiertoe te komen wordt verwacht van gemeenten dat zij, na overleg met de lokale bibliotheek, in een meerjarenplan beschrijven op welke manier zij invulling geven aan de zorgplicht.

LANDELIJK BIBLIOTHEEKCONVENANT 2024-2027 In 2024 is het bibliotheekconvenant vernieuwd6. Hierin maakt het landelijke bibliotheeknetwerk afspraken met de overheid over de bijdrage van de bibliotheekvoorziening in Nederland aan maatschappelijke opgaven. Het is een strategische agenda waarin drie opgaven zijn opgenomen, namelijk: 6 Bibliotheekconvenant - VOB (Vereniging Openbare Bibliotheken)

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 11

1. De geletterde samenleving – Bevorderen geletterdheid en leesplezier De partijen vinden het van belang dat de bibliotheek vanaf de vroegste jeugd een essentiële partner is bij het stimuleren van het lezen. Hierbij wordt ingezet op de doorgaande leeslijn waarbij de gezinsaanpak een belangrijke rol speelt. 2. Participatie in de (informatie) samenleving – Digitale inclusie, democratie en burgerschap In het convenant is aangegeven dat het van belang is dat iedereen kan meedoen in de (informatie)samenleving. De samenleving wordt steeds complexer. Bibliotheken stellen kennis en informatie beschikbaar. Ze spelen een stimulerende rol bij het ontsluiten, delen en activeren van informatie. Ze dragen bij aan het versterken van de democratie en burgerschap. Bibliotheken bieden hulp aan mensen bij vragen over digitale informatie. Daarnaast zetten bibliotheken in op het vergroten van zelfredzaamheid. Dat begint bij basisvaardigheden: kunnen lezen, schrijven en digitaal basisvaardig zijn. Digitaal burgerschap betekent ook dat mensen zich actief, vaardig en weerbaar kunnen bewegen in de online samenleving. Ook zetten bibliotheken zich in om het onderwijs te ondersteunen op het gebied van digitale geletterdheid.

3. Leven lang ontwikkelen – vaardigheden en blijvende inzetbaarheid Bibliotheekvoorzieningen bieden voor iedereen een openbare, neutrale en laagdrempelige leer-, ontmoetings- en ontwikkelplek. De betrokken partijen vinden het van belang dat iedereen op een zelfgekozen manier en tempo mee kan blijven doen, kan blijven leren en nieuwe inzichten kan opdoen. Het gaat zowel over non-formeel als informeel leren, over ontmoeting en over toegang tot kunst en cultuur. Ook gaat het om het opdoen van basisvaardigheden (zoals lezen, rekenen, digitale vaardigheden) én om het door ontwikkelen van vaardigheden die bijdragen aan blijvende inzetbaarheid. De partijen delen de wens om het bereik van bibliotheek­voorzieningen onder inwoners van Nederland te vergroten.

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 12

AMVB EN NORMENKADER Zoals hiervoor is aangegeven wordt de Bibliotheekwet herzien. Een aantal onderdelen van dit wetsvoorstel zullen verder worden uitgewerkt in een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB). Daarin zal in ieder geval worden opgenomen wat het minimumaantal openingsuren van een bibliotheekvestiging moet zijn. Daarnaast kunnen bij AMvB nadere regels worden gesteld over de inhoud van het meerjarenplan, zoals de onderdelen die het meerjarenplan in ieder geval moet bevatten. Ten slotte kan bij AMvB een nadere invulling worden gegeven aan de inhoud van de landelijke digitale infrastructuur (plaats- en tijdonafhankelijke bibliotheekvoorziening die voor iedereen toegankelijk is). Een consultatie van deze AMvB heeft op dit moment nog niet plaatsgevonden, waardoor de exacte inhoud nog niet bekend is. Naast de wettelijke bepalingen wordt er door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Vereniging Openbare Bibliotheken (VOB) gewerkt aan een normenkader. Hierin zal worden opgenomen waar de basisvoorziening in ieder geval aan zal moeten voldoen. Met daarin normen over de toegankelijk­ heid, volwaardigheid en bekostiging. De exacte inhoud is op dit moment nog niet bekend.

5 Bestuurlijke keuzes

5.

In het Bestuursakkoord ‘Samen morgen mooier maken’ (2022-2026) zetten we stevig in op wijken en buurten. We willen de sociale cohesie en veerkracht in de wijken verbeteren. Dit lukt het beste als mensen elkaar kennen, helpen en vertrouwen. De gemeente kan dit stimuleren en faciliteren door te zorgen voor voldoende voorzieningen, ontmoetings­ plekken en activiteiten in de wijk en buurt. In het bestuursakkoord wordt daarom ingezet op een bibliotheekvoorziening in ieder stadsdeel7. Met de Bibliotopen hebben de BE en de gemeente samen met partners en inwoners hier vanaf 2023 verder uitwerking aangegeven.8 Het bestuursakkoord ‘Samen morgen mooier maken’ loopt af in 2026. Het Eindhovens meerjarenplan voor de bibliotheek is een plan voor de komende 10 jaar. Dit meerjarenperspectief sluit daarom aan bij de Koers Sociaal (2)040. De Koers Sociaal (2)040 is het strategisch kader voor het sociaal domein. Het geeft inhoudelijk richting aan het beleid en de programma’s van het sociaal domein. De thema’s van het Eindhovens meerjarenplan voor de bibliotheek zijn in lijn met het strategisch kader van de Koers Sociaal (2)040. Met de Cultuurbrief 2025-2028 wordt de basis gelegd voor het cultuurbeleid in de stad9. De BE is één van de basisvoorzieningen voor kunst en cultuur in Eindhoven.

De thema’s van het Eindhovense meerjarenplan voor de bibliotheek sluiten aan op de ambities en doelstelling uit de Cultuurbrief. Het Eindhovense meerjarenplan voor de bibliotheek staat niet op zichzelf, maar staat in verbinding met verschillende beleidsthema’s en programma’s van de gemeente zoals programma voorzieningen en de omgevingsvisie. Bij de totstandkoming van ‘Het Eindhovens meerjarenplan voor de bibliotheek’ is gebruik gemaakt van bestaande beleidsdocumenten

7 Bestuursakkoord 2022-2026: Samen morgen mooier maken gemeente Eindhoven 8 Welkom in de Bibliotoop Eindhoven 9 Raadsvoorstel Cultuurbrief 2025-2028 en Cultuurscan 2023 gemeente Eindhoven

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 13

als het Stadsplan Basisvaardigheden, de visie op de sociale basis ‘Goed voor elkaar’, het beleidsplan Diversiteit & Inclusie 2023-2026, de Lokaal Educatieve Agenda en het beleidskader buurtontmoeting.

6

6. Meerjarenplan voor het bibliotheekwerk In lijn met landelijke- en wettelijke kaders, trends en ontwikkelingen en de Koers Sociaal (2)040 zet de BE in op het versterken van de sociale cohesie en het vergroten van kansengelijkheid in de stad en vervult bovendien een rol in het bibliothekennetwerk van de regio.

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 14

3 leidende principes uit de Koers Sociaal (2)040 ƒ We gaan uit van de kansen en krachten van onze inwoners, onze wijken en onze stad ƒ We richten ons op het aanpakken van grondoorzaken ƒ We investeren ongelijk voor gelijke kansen

AMBITIE Alle Eindhovenaren weten hun weg naar de bibliotheek te vinden. De bibliotheek is een verbinder en ontwikkelaar van mensen en groeit en ontwikkelt mee met de behoeften van de stad, wijken en gemeenschappen. Hierdoor heeft de bibliotheek impact op het versterken van de sociale cohesie en het vergroten van kansengelijkheid. Om deze ambitie waar te maken zijn er vier thema’s geformuleerd voor de BE waarop sturing wordt gegeven, dit zijn: 1. Kansengelijkheid 2. Verbinding 3. Meedoen 4. Toekomstbestendige BE in een groeiende stad Deze thema’s komen voort uit de wettelijke kaders, leveren een bijdrage aan maatschappelijke opgaven en geven invulling aan bestuur­lijke keuzes. Om houvast en een ontwikkelperspectief te bieden zijn er aan elk thema uitgangspunten gekoppeld. Deze uitgangspunten zijn afgeleid van de drie leidende principes uit de Koers Sociaal (2)040. De uitgangs­punten zijn de basis en het vertrekpunt waarvan uit een meerjarig ontwikkel­perspectief geschetst wordt.

THEMA 1: KANSENGELIJKHEID Elk kind in Eindhoven wordt geboren met talent, maar niet alle kinderen krijgen gelijke kansen om talenten te ontwikkelen. Taal is een belang­ rijke voorwaarde om te komen tot talentontwikkeling. Helaas zijn er nog steeds kinderen die op de basisschool starten met een taalachterstand en zijn er steeds meer jongeren die over onvoldoende basisvaardig­ heden beschikken om mee te kunnen doen in de maatschappij. Zonder de benodigde basisvaardigheden lukt het hen niet om hun talenten te ontwikkelen en het beste uit zichzelf te halen. De BE is een belangrijke partner in taal- en talentontwikkeling. En is de expert in leesbevordering en leesplezier. Onderzoek toont aan dat zo vroeg mogelijk investeren in de kindertijd het meest impact heeft op ontwikkeling van basisvaardigheden en ongelijkheid tegengaat. Het investeren in taalontwikkeling van kinderen en hun ouders is daar een belangrijk onderdeel van, omdat we 1.) weten dat kinderen die lees- en taalvaardig zijn, het beter doen op school en 2.) dat ze later over voldoende basisvaardigheden beschikken die een positieve invloed hebben op gezondheid, onderwijs, werk, financiën en relaties. Concreet betekent dit dat investeren in de taalontwikkeling van gezinnen de kansen van kinderen, en daarmee de kans op een goede toekomst, vergroot.

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 15

Uitgangspunt 1: Ieder kind in Eindhoven heeft toegang tot boeken, lezen en verhalen

Uitgangspunt 2: Samenwerken aan een gezinsaanpak

Om ieder kind leesplezier te laten ervaren, zorgen we ervoor dat ieder kind in Eindhoven vanaf de geboorte toegang heeft tot boeken, lezen en verhalen. De BE is vanaf de geboorte een bekend en vertrouwd gezicht voor ouders en kinderen en levert een cruciale bijdrage in de taalontwikkeling. Op het consultatiebureau, in de voorschool/het kinderdagverblijf en in de basisschool, is de BE zichtbaar voor ouders en kinderen en wordt een gratis jeugdabonnement aangereikt. De rijke jeugdcollectie van de BE doet recht aan de diversiteit van gezinnen in Eindhoven en is divers, inclusief en passend bij iedere leeftijd en verschillende interesses. Hier hoort ook bij dat een deel van de collectie meertalig is. Want (voor)lezen in de moedertaal vergroot leesplezier, sluit aan bij de leefwereld van het kind en is goed voor de ontwikkeling van het Nederlands.

Een tweede stap om te komen tot leesplezier is leesbevordering. De BE ondersteunt en faciliteert professionals en ouders en geeft hen de handvatten om thuis en op kinderdagverblijf/school leesbevordering te stimuleren. De BE doet dit door inzet van leesmediaconsulenten op Bibliotheek op SPIL en door leesevenementen op school en alle bibliotheeklocaties. Daarnaast zijn er projecten voor ouders en kinderen waarbij thuis (voor)lezen nog niet vanzelfsprekend is.

Ontwikkelperspectief Streven Ieder kind in Eindhoven groeit op in een gezin waar meer aandacht is voor taal en lezen.

Ontwikkelperspectief Streven Ieder kind in Eindhoven heeft toegang tot boeken, lezen en verhalen. Doelstellingen: ƒ Ieder kind (0-18 jaar) in Eindhoven heeft een abonnement bij de bibliotheek; ƒ Iedere kinderopvang met Voorschoolse Educatie (VE), basis- en voortgezet onderwijs in Eindhoven heeft een bibliotheek; ƒ Iedere kinderopvang met VE en school heeft kennis van- en toegang tot een passende collectie voor de kinderen waarmee hij/zij werkt. ƒ Op ieder consultatiebureau is er een samenwerking met de bibliotheek zodat ook dit een plek is waar ouders bekend raken met de mogelijk­heden en het aanbod van de bibliotheek.

Doelstellingen: ƒ Iedere pedagogisch medewerker en leerkracht is toegerust om leesbevordering toe te passen; ƒ Op elk kinderdagverblijf/school zijn er leesbevorderende activiteiten; ƒ Op elke bibliotheeklocatie zijn er voorleesuurtjes en wordt er ingezet om ouders en kinderen te bereiken voor wie (voor)lezen nog niet vanzelfsprekend is. ƒ Een doorgaande leeslijn voor kinderen en jongeren van 0 tot 18 jaar, waarbij zij doorlopend in aanraking worden gebracht met aanbod vanuit de bibliotheek. Vanaf het consultatiebureau, voorschoolse educatie tot en met programma’s op scholen.

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 16

Uitgangspunt 3: Stimuleren van taligheid

Uitgangspunt 4: Leer- en studieplek voor iedereen

In Eindhoven wonen steeds meer mensen bij wie Nederlands niet de moedertaal is. Dit betekent dat er veel kinderen opgroeien in gezinnen waar ze thuis geen tot weinig Nederlands spreken en of (voor)lezen. De bibliotheek heeft een cruciale functie in het leren van Nederlands voor deze gezinnen. In Eindhoven zien we meertaligheid als kracht. Een rijk taalaanbod, in de moedertaal, draagt bij aan de taalontwikkeling en daarmee dus ook de verwerving van een nieuwe taal zoals het Nederlands. We zetten in op thuis lezen in het Nederlands en in de moedertaal en daarom bieden we een meertalige jeugdcollectie. We streven naar een collectie in de centrale bibliotheek, SPIL centra en Bibliotopen die recht doet aan de talen die in de buurt gesproken worden en een programmering die recht doet aan de meertaligheid van de gezinnen in de omgeving.

Niet iedereen heeft thuis een rustige plek om te leren of te studeren. De centrale bibliotheek biedt ruimte voor studieplekken. Daarnaast worden studieplekken ook meegenomen in de ontwikkeling van de Bibliotopen. Hierbij wordt aangesloten bij de behoeften van kinderen en jongeren uit het stadsdeel die thuis geen plek hebben, hierdoor kan het zijn dat in de ene Bibliotoop meer ruimte nodig is voor studieplekken dan in de andere.

Ontwikkelperspectief

Ontwikkelperspectief

Streven Ieder gezin in Eindhoven heeft toegang tot boeken in de moedertaal.

Streven Iedereen in Eindhoven heeft een plek om te leren en te studeren.

Doelstellingen: ƒ Lokale programmering sluit aan bij de meertaligheid van gezinnen uit de omgeving; ƒ De BE heeft een meertalige collectie die aansluit bij de behoefte uit de stad.

Doelstellingen: ƒ In iedere bibliotheeklocatie zijn studieplekken beschikbaar; ƒ Iedere bibliotheeklocatie beschikt over de juiste voorzieningen om studieplekken de faciliteren.

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 17

THEMA 2: VERBINDING Het organiseren van ontmoeting en debat is een van de wettelijke functies van de bibliotheek. De bibliotheek is een laagdrempelige en gratis voor­ ziening voor iedereen. Je kunt er gelijkgestemden ontmoeten, maar je komt er ook anderen tegen. De bibliotheek is een plek waar veel inwoners zich thuis voelen. Hierdoor komen verschillende inwoners elkaar tegen. Er komen gezinnen naar voorleesmomenten, ouderen om de krant te lezen of te werken aan hun digitale vaardigheden, internationals om de taal te leren, jongeren om te leren of te studeren en zo zijn er nog eindeloos veel mogelijkheden en redenen voor inwoners om de bibliotheek te bezoeken. De bibliotheek is er voor iedereen. Eindhoven groeit, er komen steeds meer inwoners bij en de ruimte is schaars. Dit maakt een ruimte, een plek om elkaar en andere leefwerelden te ontmoeten, ontzettend belangrijk. De BE staat in verbinding met de stad, met de wijk en met de buurt. De Bibliotopen en de Bibliotheek op SPIL zijn gevestigd in de haar­ vaten van de stad. De BE als ontmoetingsplek en verbinder draagt naast het versterken van sociale cohesie ook bij aan het vergroten van kansengelijkheid. Omdat een ontmoetingsplek de mogelijk­heid biedt het sociale netwerk van inwoners te vergroten en versterken.

Laagdrempelige en herhaalde ontmoetingen in de woonomgeving van de inwoner creëren een gevoel van vertrouwdheid onder inwoners met verschillende sociale en culturele achtergronden. Dit wordt publieke familiariteit genoemd. Onderzoek wijst uit dat een toename van ontmoeting tussen inwoners met verschillende sociale en culturele achtergronden de kans vergroot dat er vriendelijkheid ontstaat. De bibliotheek is bij uitstek een voorziening waar inwoners uit verschillende leefwerelden en bubbels elkaar ontmoeten. We streven ernaar om de verbindende functie van de bibliotheek in samenwerking met Huizen van de wijk en lokale sociaal maatschappelijk partners de komende jaren verder vorm te geven en te verstevigen10. Hierbij hebben we oog en aandacht voor diversiteit en inclusie. Het is nodig om in kaart te brengen welke inwoners en gemeen­ schappen nog onvoldoende bereikt worden door de bibliotheek. En daarbij te onderzoeken op welke manieren we betrokken raken bij die inwoners en gemeenschappen en ook hen thuis kunnen laten voelen in de bibliotheek. 10 Raadsvoorstel Vaststellen beleid op (buurt)ontmoeting ‘Verbinding maak je samen’ gemeente Eindhoven

Uitgangspunt 1: De bibliotheek is van en voor iedereen De toenemende diversiteit van onze inwoners maakt dat ontmoeting tussen verschillende leefwerelden niet vanzelfsprekend is. Dit maakt de positie van de bibliotheek extra belangrijk, omdat de bibliotheek één van de weinige openbare plekken in onze stad is waar verschillende leefwerelden samenkomen. Om de bibliotheek nog meer een plek te laten zijn waar iedere inwoner zich thuis voelt, zetten we in op het bereiken van inwoners en gemeenschappen die we nu nog onvoldoende bereiken, zodat ook zij elkaar en anderen ontmoeten in de bibliotheek.

Ontwikkelperspectief Streven De bibliotheken in Eindhoven zijn plekken waar iedere inwoner zich thuis voelt. Doelstellingen: ƒ De BE heeft een algemeen overzicht in het bereik en bezoek van de verschillende inwoners en gemeenschappen in Eindhoven; ƒ Programmering en collectie zijn afgestemd op een diversiteit aan inwoners en gemeenschappen; ƒ Inwoners weten de centrale bibliotheek en de Bibliotopen te vinden.

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 18

Uitgangspunt 2: Stimuleren en faciliteren van dialoog en debat

Uitgangspunt 3: Betrokkenheid van inwoners

De toename aan diversiteit biedt een verscheidenheid aan talenten en mogelijk­ heden, wat leidt tot een rijkdom aan perspectieven en ideeën. Hoewel dit soms kan resulteren in verschillende meningen en uitdagingen, biedt het ook de kans om te groeien door middel van dialoog en samenwerking, en om een inclusieve en dynamische samenleving te creëren. Het is voor de democratie van groot belang dat er buiten de muren van het stadhuis een veilige plek is waar inwoners het gesprek met elkaar kunnen voeren en tegengestelde meningen kunnen verkennen. De bibliotheek heeft de wettelijke functie om naast ontmoeting ook debat te organiseren. Wij vinden deze functie erg belangrijk. Dit is dan ook de reden dat we dit plan beginnen met de quote: ‘A public library is the most democratic thing in the world.’. We streven ernaar dat de BE een veilige ruimte biedt voor verschillende meningen en perspectieven, een plek waar inwoners en gemeenschappen het gesprek met elkaar kunnen aangaan en een eigen mening kunnen en mogen vormen. Hierbij sluiten we aan op de ontwikkellijn ‘Structurele ontmoeting tussen Eindhovenaren’ uit het beleidsplan Diversiteit & Inclusie 2023-202611.

Elk stadsdeel in Eindhoven heeft een eigen identiteit. We vinden het belangrijk dat inwoners de identiteit van hun stadsdeel herkennen in de Bibliotoop. Om hiertoe te komen, zijn inwoners en gemeenschappen uit het stadsdeel naast lokale partners belangrijke samenwerkingspartners van de bibliotheek. Door samen te werken met partners en inwoners wordt de programmering versterkt en is de bibliotheek van iedereen. Het is daarom belangrijk om ook oog te hebben voor inwoners en gemeenschappen die nog niet bereikt worden door de bibliotheek, zodat de Bibliotopen ook voor hen vertrouwd wordt.

Ontwikkelperspectief Streven De bibliotheken in Eindhoven zijn veilige plekken waar ruimte is voor dialoog en debat. De BE speelt een actieve rol in het stimuleren en faciliteren ervan. Doelstellingen: ƒ Programmering die vorm geeft aan de dialoog en debatfunctie van de bibliotheek; ƒ Structurele ontmoetingsmogelijkheden tussen verschillende groepen inwoners. 11 Raadsvoorstel Beleidsplan Diversiteit & Inclusie 2023-2026 gemeente Eindhoven

Ontwikkelperspectief Streven Inwoners leveren een actieve rol in de invulling van de Bibliotopen en de bibliotheek in de Witte Dame. Doelstellingen: ƒ Percentage inwoners wat lid is van de bibliotheek blijft stabiel; ƒ Programmering wordt samen met inwoners vorm gegeven; ƒ De BE werkt samen met lokale partners om zo meer inwoners te bereiken.

Ieder kind in Eindhoven heeft toegang tot boeken, lezen en verhalen

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 19

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 20

THEMA 3: MEEDOEN De samenleving wordt steeds complexer, onder andere door digitalisering en technologisering van de samenleving. Dit heeft een grote impact op het dagelijks leven van onze inwoners. Als zij onvoldoende digitaal vaardig zijn, belemmert en beperkt hen dat in hun dagelijks leven en de mate waarin zij mee kunnen doen. Dit leidt tot kansenongelijkheid. Het bieden van kennis en informatie is een wettelijke functie van de bibliotheek. De BE is de plek waar Eindhovenaren hun digitale vaardigheden kunnen vergroten en laagdrempelig en dichtbij digitale ondersteuning kunnen krijgen. Het bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie is ook één van de wettelijke functies van de bibliotheek. Wij interpreteren deze functie als het bieden van de mogelijkheid op een leven lang ontwikkelen en talentontwikkeling, zodat iedere Eindhovenaar in onze stad kan meedoen op een manier die past. Dit betekent dat de BE een breed platform biedt waar Eindhovenaren kunnen werken aan hun basisvaardigheden. Een plek waar inwoners kunnen leren en zich kunnen ontwikkelen. De BE zet hiermee in op kansengelijkheid, door inwoners de ruimte en laagdrempelige onder­ steuning dichtbij te bieden. Zo kunnen zij zich ontwikkelen in taal- en digitale vaardigheden die nodig zijn om mee te doen in de samenleving. Een aanbod in taal, digitaal en boeken hoort hierbij, maar het platform reikt verder.

De BE is er voor iedereen en biedt in afstemming met partners, inwoners en gemeenschappen een divers aanbod en programmering voor persoonlijke ontwikkeling. Daarnaast biedt de bibliotheek inwoners een kennismaking met cultuur en kunst. Dit is ook één van de wettelijke functies van de bibliotheek. Inwoners komen wellicht gericht voor een bepaald aanbod naar de bibliotheek, maar als zij daar eenmaal zijn kunnen zij ook kennismaken met ander aanbod, zoals kunst en cultuur.

Uitgangspunt 1: Vergroten van basisvaardigheden Om te komen tot (talent)ontwikkeling is het van groot belang dat een inwoner over voldoende basisvaardigheden beschikt om mee te kunnen doen. Voor volwassenen die moeite hebben met taal en andere basisvaardigheden hebben we in samenwerking met de BE en andere kernpartners het Stadsplan ‘Iedereen Basisvaardig’ 2024-2028 opgesteld12. Met het Stadsplan werken we aan een hoger bereik van inwoners met onvoldoende basisvaardigheden, en bieden we hen gepast aanbod van hulp, ondersteuning en het werken aan vaardigheden in hun eigen buurt, wijk of leefomgeving.

Ontwikkelperspectief Streven Iedere inwoner van Eindhoven is basisvaardig in taal, rekenen en digitale vaardigheden. Doelstelling: ƒ Bibliotopen bieden inwoners een passend aanbod op het gebied van basisvaardigheden.

12 Stadsplan Iedereen basisvaardig 2024-2028

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 21

Uitgangspunt 2: Digitale Inclusie Toegang hebben tot een computer, internet en een printer is een belangrijke voorwaarde om digitaal mee te kunnen doen. Niet elke inwoner heeft thuis toegang tot internet. De bibliotheek biedt alle inwoners een veilige toegang tot een computer, wifi-netwerk en printer. Niet alleen toegang tot faciliteiten is een voorwaarde om digitaal mee te kunnen doen, ook het beschikken over voldoende digitale vaardigheden is van groot belang. Niet elke inwoner beschikt over voldoende kennis en vaardigheden om gebruik te maken van de digitale overheid. De bibliotheek biedt op de verschillende locaties een Informatiepunt Digitale Overheid (IDO). Bij een IDO kunnen inwoners fysiek en gratis terecht voor hulp en begeleiding bij het gebruik van digitale overheidsdiensten en andere computervragen. Hier krijgen mensen ondersteuning in het gebruik van DigiD of bij bijvoorbeeld de belastingaangifte. IDO’s worden vanuit landelijke wetgeving en financiering gerealiseerd. Een andere voorwaarde om digitaal mee te kunnen is het beschikken over voldoende digitale kennis en mediawijsheid, zodat onze inwoners weerbaar zijn tegen desinformatie en de mogelijkheid krijgen om zich digitaal te kunnen blijven ontwikkelen om zo mee te kunnen en blijven doen in een steeds verdergaande digitale samenleving.

Ontwikkelperspectief Streven Iedere inwoner van Eindhoven kan meedoen in de digitale samenleving. Doelstellingen: ƒ Iedere inwoner heeft dichtbij toegang tot een computer, internet en printer; ƒ Iedere inwoner heeft dichtbij ondersteuning bij het gebruiken van digitale overheid.

Uitgangspunt 3: Laagdrempelige kennismaking met kunst en cultuur Kunst en cultuur zijn het fundament van een levendige stad die prikkelt, uitdaagt en samenbrengt. Cultuur biedt ontspanning, verbindt en zet mensen aan tot reflectie en ontwikkeling13. Eén van de kernfuncties van de BE is dat zij inwoners kennis laat maken met kunst en cultuur. Dit doet de BE niet alleen maar ook samen met partners in de stad. Bibliotheken zorgen voor een laagdrempelige kennismaking met kunst en cultuur, om zo de stap voor inwoners te verkleinen naar andere culturele instellingen. Hiermee wordt de doorstroom bevorderd van bibliotheekbezoekers naar andere maatschappelijke en culturele instellingen. De bibliotheek biedt ruimte voor lezingen, exposities, tentoonstellingen, kleinschalige muziek- en toneeluitvoeringen en sluit aan bij (lokale) culturele tradities. De bibliotheek speelt een verbindende factor tussen professionele kunst en amateurkunst. Bij de uitvoering van deze kernfunctie sluit de BE aan bij de kaders voor cultuurbeleid van de gemeente14.

Ontwikkelperspectief Streven Kunst en cultuur is voor iedereen in Eindhoven binnen handbereik en iedereen wordt betrokken. Doelstellingen: ƒ De BE laat inwoners door hun bezoek aan de centrale bibliotheek en/ of Bibliotopen kennis maken met kunst en cultuur; ƒ De BE werkt samen met kunst- en cultuurpartners in de stad; ƒ De kunst- en cultuurprogrammering van de BE is divers en inclusief; ƒ De BE verkent samen met kunst- en cultuurpartners in de stad wat de mogelijkheden zijn van het bundelen van de krachten van cultuureducatie en het bevorderen van leesplezier.

13 Bestuursakkoord 2022-2026: Samen morgen mooier maken gemeente Eindhoven 14 Raadsvoorstel Cultuurbrief 2025-2028 en Cultuurscan 2023 gemeente Eindhoven

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 22

THEMA 4: TOEKOMSTBESTENDIGE BE IN EEN GROEIENDE STAD De groei en verandering van de stad, het zorgen voor een toekomst­ bestendig sociaal domein en de groei van de regio geven de noodzaak tot doorontwikkeling van de BE. Een groeiende stad met steeds meer inwoners vraagt om meer plek voor maatschappelijke voorzieningen. Om te komen tot een leefbare en fijne stad, waar hulp en ondersteuning waar mogelijk dichtbij is en bij voorkeur in de leefomgeving van de inwoner georganiseerd wordt, is een stevige sociale basis met fysieke maatschappelijke voorzieningen dichtbij voor de inwoner een belangrijke voorwaarde. De BE is een belangrijk onderdeel van een stevige sociale basis. Het is belangrijk dat de BE meegroeit met de stad en de daarmee samenhangende diverse en veranderende behoeften van de inwoners. Dat betekent dat er voor elke inwoner een bibliotheekvoorziening met passende programmering dichtbij moet zijn. Het netwerk van de BE met de centrale bibliotheek, Bibliotopen en Bibliotheek op SPIL dient daarom mee te groeien met de groei van de stad. Een toekomstbestendige bibliotheek is vertrouwd, zichtbaar en herkenbaar, maar staat ook open voor innovatie en experimenten om zo perspectief te bieden aan de complexe uitdagingen waar de stad en samenleving voor staan. Doorontwikkeling en een lerende houding van de BE is van cruciaal belang.

Groei Vanuit het project Beethoven investeren het Rijk, de provincie en de regio in publieke voorzieningen in Brainport Eindhoven en omgeving en in een landelijk talentplan. Daarbij is via een motie extra aandacht gevraagd voor het op peil brengen en houden van woningvoorraad, sociale cohesie, infrastructuur en faciliteiten zoals bijvoorbeeld bibliotheken15. Daarnaast hebben burgemeester en wethouders aangegeven de meerwaarde te zien van een Moderne Bibliotheek (werknaam) met daarin maatschappelijke functies zoals het Expat Center en ruimte voor ontmoeting16. En die passend is bij de omvang en het profiel van de 5e stad van Nederland. 15 Motie Zeedijk over bij “Beethoven” oog hebben voor het op peil brengen en houden van woningvoorraad, sociale cohesie, infrastructuur en faciliteiten; 12 maart 2024 16 Collegebrief aan de leden van de raad over Verkenning haalbaarheid Hotspot gemeente Eindhoven, 8 december 2023

Type Doelgroep Centrale Mensen vanuit bibliotheek de hele stad, omliggende gemeenten, studenten, bezoekers vanuit het land.

Bibliotoop

Inwoners, (kern)partners en organisaties uit het stadsdeel.

Aanbod Innovatief, inclusief en divers aanbod met uitgebreid cultureel programma. Zichtbaar en toegankelijke uitstraling. Ankerpunt en hefboom voor innovatie en ontwikke­ling van regio, brainport bibliotheken, Bibliotheek op SPIL en Bibliotopen. Vraag gestuurde programmering

Plek Centrum, de Witte Dame

Uitstraling Trekpleister, cultureel, studieplek, ontmoetingsplek vindplaats, informatiepunt, community library.

In elk Huiskamer, stadsdeel/ community library, waar moge- ontmoetingsplek, lijk in het basisvaardigheden, Huis van digitale inclusie, de Wijk cultuur en talent­ ontwikkeling Bibliotheek Kinderen van Concept waarbij Elk SPILGericht op lees­ op SPIL 0-13 jaar, SPILcentra beschikken centrum plezier, leesbevor­ ouders en/of over een gevarieerde dering, digitale verzorgers, collectie en expertise vaardigheden en het professionals in leesmedia­consulent om bevorderen van de kinder­ leesbevordering te mediawijsheid. opvang en stimuleren. onderwijs

Centrale vestiging De centrale vestiging ligt in het centrum van Eindhoven. Op een herkenbare en toegankelijke plek. Een plek die bekend is bij onze inwoners; de Witte Dame. De centrale bibliotheek is een regionale bibliotheekvoorziening voor de Brainportregio en is een zichtbare, herkenbare en toegankelijke ontmoetings­ plek. We zetten in op een fysieke ruimte waarin de kerntaken volwaardig tot uitvoering worden gebracht en die in verhouding staat tot het aantal inwoners én recht doet aan de diversiteit van onze inwoners. De centrale bibliotheek is uitnodigend en straalt de visie van de BE uit; de bibliotheek als ontwikkelaar van mensen.

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 23

Bibliotopen Naast de centrale vestiging zetten we in op de Bibliotopen. Plekken dichtbij om te ontdekken, ontmoeten en ontwikkelen. Begin 2025 zijn de locaties van de Bibliotopen vastgesteld17. Hiermee komt er in ieder stadsdeel een Bibliotoop waarbij de BE de handen ineenslaat met de andere kernpartners Cultuur en Kunst Eindhoven (CKE), Lumens, Vrijwillige Hulpdienst Eindhoven en stichting WIJeindhoven. De missie van de Bibliotoop is om door de kracht van de bibliotheek, maatschappelijke organisaties en inwoners te bundelen, te werken aan het versterken van basisvaardigheden, verbondenheid en ontmoeting.

1. Strategische programmering De BE is in staat om strategisch te programmeren op verschillende niveaus; maatschappelijk/burgerschap, positionering persoonlijke ontwikkeling en third place/ gemeenschappen. Tegelijkertijd kan de BE, door expertise en ervaringen vanuit de Bibliotopen samen te brengen, zorgen voor de kwaliteit en vernieuwing van de programmering afgestemd op de leefwereld van diversiteit aan inwoners.

2. Regionaal innovatieprogramma Regionale functie In 2015 zijn acht Brainport Bibliotheken een samenwerking aangegaan. Het gaat om Bibliocenter, BiblioPlus, en bibliotheken De Lage Beemden, Dommeldal, Eindhoven, De Kempen, Helmond – de Peel en Veldhoven. In 2024, bij de 5de tranche van de Regiodeal, hebben de Brainport Bibliotheken een voorstel ingediend dat toegekend is. Met de middelen uit de Regiodeal bundelen ze hun krachten voor een actiegerichte samenwerking op het gebied van de brede bibliotheek, de samenwerkende bibliotheekorganisaties, de virtuele bibliotheek en de integrale bibliotheekprogrammering18. Van de acht Brainport Bibliotheken is de BE de grootste. Het ligt daarom voor de hand dat deze regionale samenwerking landt in de Witte Dame met functies als een regionale service organisatie, plek voor innovatie en gezamenlijke ontwikkeling van programmering. De BE is de spil in het bibliotheeknetwerk van de regio. De BE loopt voorop in innovatie, inwonersparticipatie en strategische programmering. De BE zal zich de komende jaren ontwikkelen tot een volwaardige en efficiënte regionale BE met drie regionale functies:

17 Raadsinformatiebrief Locaties Bibliotopen gemeente Eindhoven 18 Brief MetropoolRegio Eindhoven over Informatiebrief Regiodeal 5e tranche gemeente Eindhoven, 5 juli 2024

De BE zet in op digitale technologie, waardoor de fysieke en digitale bibliotheek elkaar versterken. De kennis en uitkomsten van experimenten worden regionaal uitgezet en gedeeld. Door centraal aan de slag te gaan met innovatie is er ruimte voor opschaling op decentraal niveau.

3. Intensivering samenwerking Volwaardige en toegankelijke bibliotheekvoorzieningen voor alle inwoners van de Brainportregio vragen om een intensievere samenwerking binnen het bibliotheeknetwerk van de regio. De intensievere samenwerking biedt biedt efficiëntie, transparantie en uniformiteit en draagt bij aan de uitstraling van een hoogwaardig regionaal bibliotheeknetwerk.

Volwaardige bibliotheekvoorzieningen dichtbij

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 24

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 25

Uitgangspunt 1: Volwaardige bibliotheekvoorzieningen dichtbij Met de Bibliotopen zorgen we voor volwaardige bibliotheekvoorzieningen dichtbij de inwoner. In het Masterplan Mobiliteit 2050 is opgenomen dat we inzetten op een stad waar alles dichtbij is19. Dat wil zeggen Eindhoven als 15-minutenstad, waar alle dagelijkse voorzieningen binnen 15 minuten fietsend of lopend te bereiken zijn. Dit is één van de uitgangspunten in de keuze van locaties voor de Bibliotopen. In eerste instantie zorgen we voor één volwaardige bibliotheekvoorziening in ieder stadsdeel, daarmee komen we op zeven locaties. Daarbij zien we de stads-harten Woensel en Kastelenplein als locaties die uitermate geschikt zijn voor de vestiging van grotere Bibliotopen. De stads-harten worden fijne levendige plekken, die goed bereikbaar zijn en waar extra woningen komen. Hierbij is aandacht voor maatschappelijke voorzieningen noodzakelijk zodat inwoners elkaar kunnen ontmoeten en er aandacht is voor de sociale cohesie. De bibliotheekfunctie wordt doorontwikkeld voor activiteiten gericht op ontmoeting, laaggeletterdheid, taal, digivaardigheid en mediawijsheid, voor alle inwoners. Zo dragen de Bibliotopen bij aan de ambities dat alle Eindhovenaren zich thuis voelen in onze stad, dat iedereen mee kan doen in onze samenleving, zich kan ontwikkelen en dat we blijven omkijken naar elkaar.

Hiermee sluit de ontwikkeling van Bibliotopen ook naadloos aan bij de visie op de sociale basis ‘Goed voor elkaar’20. De Bibliotopen zijn kernpartner van de Huizen van de Wijk uit het beleid op buurtontmoeting ‘Verbinding maak je samen’21. Dit om te voorkomen dat we vanuit verschillende beleidsontwikkelingen telkens een andere voorziening in het stadsdeel (laten) realiseren.

19 Raadsvoorstel Masterplan Mobiliteit 2050 gemeente Eindhoven 20 Raadsvoorstel Visie op de Sociale Basis ‘Eindhoven Goed voor Elkaar’ gemeente Eindhoven 21 Raadsvoorstel Vaststellen beleid op (buurt)ontmoeting ‘Verbinding maak je samen’ gemeente Eindhoven

Ontwikkelperspectief Streven Iedere inwoner van Eindhoven heeft een volwaardige bibliotheekvoorziening dichtbij. Doelstellingen: ƒ In ieder stadsdeel hebben we een volwaardige bibliotheekvoorziening. In het centrum is dit de centrale vestiging en in de overige stadsdelen voorzien de Bibliotopen hierin; ƒ De programmering sluit aan bij de behoeften uit het stadsdeel; ƒ De Bibliotopen zijn een kernpartner binnen de bredere programmering van de Huizen van de Wijk.

EINDHOVENS MEERJARENPLAN VOOR DE BIBLIOTHEEK 2025-2035 | 26

Uitgangspunt 2: Innovatief Ankerpunt De BE houdt zich bezig met de toekomst. Wat hebben onze inwoners nodig om zich te ontwikkelen, zich thuis te voelen en te ontmoeten? Wat hebben onze kinderen en jongeren (de generaties van de toekomst) nodig om te leren en hun talenten te ontwikkelen? De BE geeft in samenwerking met multi-helix partners, inwoners (waaronder ook kinderen en jongeren) antwoord op deze vragen. Daarnaast zet de BE in op digitale technologie, waardoor de fysieke en digitale bibliotheek elkaar versterken, waardoor de BE inwoners toerust om mee te (blijven) doen in de steeds meer digitale samenleving. De centrale bibliotheek van de BE faciliteert en inspireert het netwerk van Bibliotopen en Bibliotheek op SPIL. De centrale bibliotheek is met een brede en rijke programmering een energieke ontmoetingsplek voor inwoners uit Eindhoven en de hele regio. Tegelijkertijd is het de plek waar geïnnoveerd en geëxperimenteerd wordt met innovatieve programmering die op maat gemaakt uitgerold kan worden naar de Bibliotopen, Bibliotheek op SPIL en Brainport Bibliotheek. De BE is toegerust om in te springen op ontwikkelingen en vraagstukken van de stad en de regio en stelt de Bibliotopen in staat om te schakelen op de behoeften van de inwoners en gemeenschappen.