Bijlage 1 - De Jaarstukken 2023

1

2

Inhoudsopgave Jaarverslag ....................................................................................................... 4 Leeswijzer......................................................................................................... 4 1. Algemeen...................................................................................................... 6 1. Hoofdlijn........................................................................................................................ 7

2. Programma's .............................................................................................. 15 Programma 1 Veiligheid ...................................................................................................16 Programma 2 Openbare ruimte .......................................................................................20 Programma 3 Economie ..................................................................................................36 Programma 4 Onderwijs ..................................................................................................46 Programma 5 Sport en cultuur .........................................................................................52 Programma 6 Sociaal domein ..........................................................................................67 Programma 7 Volksgezondheid en milieu ......................................................................102 Programma 8 Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing ......................110 Programma 0 Bestuur en ondersteuning........................................................................117

3. Paragrafen ................................................................................................ 131 3a. Lokale heffingen.......................................................................................................132 3b. Weerstandsvermogen en risicobeheersing ..............................................................136 3c. Onderhoud kapitaalgoederen ...................................................................................142 3d. Financiering .............................................................................................................147 3e. Bedrijfsvoering .........................................................................................................151 3f. Verbonden partijen....................................................................................................155 3g. Grondbeleid .............................................................................................................170 3h. Investeringen ...........................................................................................................178 3i. Openbaarheidsparagraaf ..........................................................................................181

Jaarrekening ................................................................................................ 182 4. Jaarrekening ............................................................................................ 183 4.1 Algemene grondslagen van waardering en resultaatbepaling ..................................183 4.2 Balans en toelichting ................................................................................................192 4.3 Overzicht baten en lasten ........................................................................................222 4.4 Gebeurtenissen na balansdatum .............................................................................240 4.5 Rechtmatigheidsverantwoording ..............................................................................241 4.6 Sisa..........................................................................................................................243 4.7 Subsidieregeling Bereikbaarheidsakkoord ...............................................................264 Regiobrede verantwoording ...........................................................................................264 Verantwoording bereikbaarheidsakkoord .......................................................................265 Routegebonden verantwoording ....................................................................................266

5. Overig ....................................................................................................... 267 5.1 Controle verklaring onafhankelijke accountant .........................................................268

Bijlagen ......................................................................................................... 276 Bijlage 1. Samenstelling van bestuur .............................................................................277 Bijlage 2. Gebiedsgericht werken ...................................................................................280 Bijlage 3. Brede welvaart ...............................................................................................282 Bijlage 4. Kerngegevens ................................................................................................283 Bijlage 5. Financieel overzicht ........................................................................................284 Bijlage 6. EMU saldo......................................................................................................288 Bijlage 7. Meerjarig verloop reserves .............................................................................289 Bijlage 8. Subsidies........................................................................................................291 Bijlage 9. Afkortingen .....................................................................................................293

3

Jaarverslag Leeswijzer De jaarstukken 2023 zijn opgebouwd uit de volgende onderdelen. Bestuurlijke hoofdlijn Ieder jaar legt het college via de jaarstukken verantwoording af over de behaalde resultaten van het afgelopen jaar. In de bestuurlijke hoofdlijn is te zien wat we hebben bereikt en gedaan. Daarnaast wordt in het financieel beeld het resultaat over 2023 en de financiële positie gepresenteerd. Ook worden de grootste afwijkingen ten opzichte van de bijgestelde begroting kort toegelicht. Programma's We presenteren de volgende voorgeschreven (BBV) onderdelen in deze programmaverantwoording: 1. De realisatie per programma, die inzicht geeft in de mate waarin de doelstellingen gerealiseerd zijn, wat we daarvoor gedaan hebben, welke verbonden partijen daarbij betrokken zijn en wat dit heeft gekost. 2. Het overzicht van de algemene dekkingsmiddelen (programma 0: inleiding) 3. Het overzicht van de overheadkosten (programma 0: taakveld 0.4) 4. Een toelichting op het bedrag 'onvoorzien' (programma 0: taakveld 0.8) 5. Het bedrag voor de heffing van de vennootschapsbelasting (programma 0: taakveld 0.9) De raad heeft de volgende indeling van de programma’s vastgesteld. Per programma zijn taakvelden gedefinieerd. Eindhoven heeft ervoor gekozen om qua programma en daaronder liggende taakvelden aan te sluiten op de voorgeschreven programma- en taakveldindeling van het BBV.

Dit is het laatste jaar dat we verantwoorden volgens de oude programma-indeling. Vanaf 2024 is de begroting ingedeeld in programma's die aansluiten op onze opgaven. Achtereenvolgens zijn in de programmaverantwoording toegelicht: 1. Veiligheid 2. Openbare ruimte 3. Economie 4. Onderwijs 5. Sport en cultuur 6. Sociaal domein 7. Volksgezondheid en milieu 8. Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing 0. Bestuur en ondersteuning We presenteren programma 0 als laatste omdat dit uit veel uiteenlopende taakvelden bestaat. Inleiding

Hierin staat per thema een toelichting en een doelenboom. Wat hebben we bereikt? (eerste W-vraag) Hier staan de doelen beschreven. Wat hebben we daarvoor gedaan? (tweede W-vraag) Hier staan de prestaties behorend bij het doel beschreven.

4

Indicatoren Speerpunten

De te bereiken doelen en prestaties zijn meetbaar gemaakt met door de raad vastgestelde effect- en prestatie-indicatoren. Ook zijn de belangrijkste speerpunten van 2023 opgenomen. Bij de indicatoren en de prestaties wordt met een kleur aangegeven of de uitvoering conform de raming is verlopen. uitvoering/ indicator verloopt volgens planning uitvoering/ indicator verloopt niet volgens planning maar de planning c.q. raming is bijgesteld en realisatie is geen probleem Uitvoering/indicator verloopt niet volgens planning en realisatie is een probleem Gegeven is niet bekend Wat heeft het gekost? (derde W-vraag) Bij "wat heeft het gekost" lichten we de financiële resultaten in de exploitatie toe met een toelichting op de afwijkingen. De begrote en gerealiseerde lasten zijn positief gepresenteerd. De begrote en gerealiseerde baten negatief (-/-). Bij de afwijkingen geldt dat een -/- een nadeel en een + een voordeel is. We geven aan of de afwijking structureel is of niet. Als uitgangspunt hanteren we dat afwijkingen > € 500.000 en afwijkingen op een politiek gevoelig onderwerp apart worden toegelicht. In totaliteit nemen we in ogenschouw dat hiermee zo'n 80% van de afwijkingen wordt toegelicht en 20% onder "overig" wordt gepresenteerd. BBV-indicatoren Deze zijn wettelijk verplicht en gelden voor alle gemeenten.

De definities van deze indicatoren zijn vastgesteld en vastgelegd in de regeling beleidsindicatoren gemeenten. Voor de BBVindicatoren wordt de vergelijking gemaakt met heel Nederland, met gemeenten van 100.000 tot 300.000 inwoners en omdat we steeds vaker te maken met grootstedelijke (veiligheids)problematiek vergelijken we de indicatoren ook met de 4 grote gemeenten (> 300.000 inwoners). Deze gegevens worden ontleend van de website www.waarstaatjegemeente.nl maar zijn in sommige gevallen niet recent, nog niet bekend of betreffen voorlopige cijfers. Voor de indicatoren binnen programma 0 geldt dat deze gegevens niet worden ontsloten via de website waardoor vergelijkende cijfers van andere gemeenten niet beschikbaar zijn. Daarom vergelijken we daar realisatie 2023 met realisatie 2022. Verbonden partijen De bijdrage van de verbonden partijen aan onze programma’s/taakvelden (extra informatie is terug te vinden in de paragraaf verbonden partijen).

Paragrafen In de paragrafen staat informatie over de financiële positie van de gemeente, de beheersmatige aspecten en de risico's. Er zijn 8 verplichte paragrafen, waarvan de Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid dit jaar nieuw is. Er is vooruitlopend op de gemaakte keuzes bij de begroting 2024 een extra paragraaf toegevoegd over investeringen, waar deze in de begroting 2023 nog als bijlage was opgenomen. Jaarrekening De financiële jaarrekening geeft inzicht in het behaalde financiële resultaat. Ook wordt hier een toelichting op de incidentele baten en lasten gegeven. Inzicht hierin in belangrijk voor de structurele financiële houdbaarheid. De balans geeft de bezittingen en schulden van de gemeente weer per einde van het jaar ten opzichte van het begin van het jaar. De verschillende onderdelen zijn verder gespecificeerd in de toelichting per balanspost. Hier is bijvoorbeeld ook een overzicht van de reserves en de voorzieningen te vinden met een toelichting omtrent het gebruik. Bijlagen In de bijlagen wordt verplichte informatie gegeven (kerngegevens, begrotingssubsidies). De verantwoording op het thema Duurzaamheid is in de jaarrekening 2023, vooruitlopend op de werkwijze vanaf begroting 2024, verwerkt in de diverse programma's. De bijlagen voor deze onderwerpen zoals ze in de begroting 2023 waren opgenomen vervallen hiermee.

Afrondingsverschillen In de gepresenteerde tabellen kunnen afrondingsverschillen voorkomen. Dit komt doordat de gegevens in de jaarrekening, ter bevordering van de leesbaarheid, op duizendtallen gepresenteerd worden terwijl de automatisch vanuit de administratie ingelezen gegevens op centen nauwkeurig zijn.

5

1. Algemeen

6

1. Hoofdlijn “Eindhoven is een stad om trots op te zijn. Die trots wordt door velen gevoeld en willen we vasthouden en doorgeven aan volgende generaties. Dat betekent dat we urgente maatschappelijke opgaven moeten aanpakken. We nemen hiervoor lokaal onze verantwoordelijkheid. Met onze keuzes bestrijden we de klimaatcrisis, maken we de lucht gezonder, onze stad groener en leefbaarder, versterken we onze welvaart en verdelen die eerlijker.” Dat is het begin van de begroting 2023, de eerste versie waarin we ons bestuursakkoord ‘Samen morgen mooier maken’ verder hebben vormgegeven en verder willen bouwen aan de potentie in onze stad en regio, voor iedereen die hier woont, werkt of studeert. In 2023 is hier vol op ingezet in de wetenschap, dat we niet alles kunnen oplossen, maar we staan naast onze inwoners en ondersteunen waar mogelijk. Allereerst hebben we ons gericht op de urgente opgaven ten aanzien van bestaanszekerheid van onze inwoners, de opvang van vluchtelingen, het beperken van de lasten voor huiseigenaren, de operationalisatie van het MKB uitvoeringsprogramma en de ondersteuning van maatschappelijke en culturele instellingen.

Daarnaast hebben we ingezet op onze ambities op middellange termijn met betrekking tot klimaat en weersverandering, het versterkt ondersteunen van onze inwoners, de versnelling van de woningbouw en verbetering van de bereikbaarheid, het verfraaien en veiliger maken van onze wijken, het bevorderen van een levendige stad (cultuur, sport en evenementen) en versteviging van onze organisatie.

1.1 Wat hebben we bereikt en gedaan? Urgente opgaven 2023 Bestaanszekerheid inwoners • Om de bestaanszekerheid van de Eindhovenaren te verbeteren zijn we in 2023 verder gegaan met de uitvoering van het beleidsplan Armoede & Schulden ‘Een nieuw gezamenlijk perspectief’, hebben we inwoners ondersteund via de uitkering van de energietoeslag en zijn we gestart met de herijking van de minimaregelingen, om ook in de toekomst de bestaanszekerheid van de inwoners te borgen. • In 2023 maakte opnieuw een groot aantal inwoners gebruik van de Meedoenbijdrage. Door extra inzet van communicatie en het gericht benaderen van de inwoners, hebben we wederom een hoog aantal inwoners weten te bereiken. • De gemiddelde schuldenlast van inwoners bij de start is in 2023 gedaald. Dit laat zien dat we inwoners beter en eerder bereiken, onder andere door vroegsignalering, intensieve samenwerking met bedrijven en een verbeterde toegankelijkheid van de gemeentelijke schuldhulpverlening. Vluchtelingen • Vergunninghouders zijn in onze stad gehuisvest en samen met gezinsmigranten zijn zij begeleid naar taalonderwijs en werk vanuit de nieuwe wet inburgering. • We hebben in 2023 asielzoekers opgevangen op verschillende locaties in de stad, o.a. op de Kanaaldijk Zuid, Keizersgracht en in het Novotel hotel. Ook zijn we ontheemden uit Oekraïne blijven opvangen en hebben we daarvoor nieuwe locaties geopend.

Huiseigenaren en MKB • We hebben de woonlasten niet verhoogd met de volledige inflatie (5,3%), maar met minder dan de helft (2,4%). Voor woningen zit deze stijging in de rioolheffing, de OZB blijft gelijk. • Het MKB uitvoeringsprogramma op de thema's duurzaamheid en digitalisering is uitgevoerd.

7

Maatschappelijke en culturele instellingen • In 2023 zijn er weer meer culturele activiteiten geweest en hebben weer meer inwoners aan cultuur deelgenomen. • Vanwege uitzonderlijk hoge stijging van de energielasten is er voor 2022 en 2023 een subsidieregeling opengezet voor compensatie van gestegen energielasten.

Ambities bestuursakkoord Klimaat en Weersverandering (groen en water) • We zorgen in onze projecten voor een groene, biodiverse, klimaatbestendige en toegankelijke stad.  Met het integraal onderhoudsprogramma zijn weer straten vergroend waarmee het totaal op 20 vergroende straten komt (de doelstelling uit het bestuursakkoord is 50).  In de wijken Lakerlopen, Limbeek-Zuid, Tivoli en Hemelrijken zijn in overleg met omwonenden vergroeningsprojecten uitgevoerd in het kader van aanpak groenarme wijken.  De Uitvoeringsstrategie Groenplan Centrum is vastgesteld en de uitvoering is ter hand genomen, waaronder het ontwerp voor het Wilhelminaplein. • Na een uitgebreid participatietraject met de stad is de Ontwikkelingsvisie Stadsbos en Wielewaal aangeboden aan de raad. • In de klimaatopgave en energietransitie zijn voortvarende stappen gezet:  In de begroting 2024 zijn de CO₂-doelen uit de Klimaatverordening naar de relevante taakvelden doorvertaald.  Het onderzoek naar een publiek warmtebedrijf is gestart.  Met de Klusbus, Energiebox, energiecoaches, het mobiele en digitale energieloket, inloopspreekuren en het VvE-TransitieCentrum is breed ingezet op energiebesparing.  In het Project Aardgasvrij Eindhoven Noordoost is een conceptueel ontwerp voor een warmtenet op basis van restwarmte van de RWZI gemaakt. In ’t Ven is een innovatief collectorveld aangelegd.

 Voor het Stadhuisplein is een investeringsbesluit genomen voor de eerste fase van de uitvoering van het Smart Thermisch Grid Stadhuisplein.  Vanuit het Schone Lucht Akkoord is o.a. een sloopregeling voor scooters ingesteld, naast een beleidsregel Geur en Geluidbeleid. • Het grondbeleid is vernieuwd, waarbij de nadruk ligt op regie en het behoud van strategische grondposities om zo actief te sturen en vorm te geven aan de stadsontwikkeling. Ondernemende en sociale stad, iedereen mee • In 2023 hebben we de visie op de sociale basis ‘Eindhoven goed voor elkaar’ vastgesteld. • We ondersteunden inwoners met een laag inkomen wederom met de landelijke en lokale energietoeslag en wisten samen met de partners in de stad een hoog bereik te halen. • We hebben het beleidsplan ‘Inclusief Samenleven’ (diversiteit & inclusie) voor vier jaren vastgesteld en het initiatiefvoorstel vanuit de raad voor de Lokale Inclusie Agenda zoveel als mogelijk omarmd. Eindhoven is een stad waar iedereen onvoorwaardelijk en gelijkwaardig onderdeel van uitmaakt, in vrijheid vorm kan geven aan diens eigen leven en waarin we samen in verbondenheid blijvend bijdragen aan onze inclusieve samenleving. • Het Ouderenbeleid ‘Vitale Ouderen in (2)040’ is vastgesteld met daarin drie lijnen: bewustwording, leren ouder worden en ondersteun de ondersteuner.

• In 2023 is besloten om drie locaties definitief in te zetten als maatschappelijke opvanglocaties, deze locaties openen in 2024. Daarnaast zijn de verdere voorbereidingen gedaan om de centrale inloop en 24 uurs basisvoorziening aan de Fuutlaan in 2024 te openen. • Eindhoven heeft op peildatum 31-12-2023 1.183 gemeentelijke opvangplekken voor Oekraïners gerealiseerd. • We hebben de samenwerking in het Huis naar Werk verder versterkt, bijvoorbeeld door de organisatie van het ‘Talentenfestival’, het gezamenlijk gesprek ‘weg naar werk’ en het werken vanuit de ‘omgekeerde toets’. • Het plan Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is opgeleverd voor de jaren 2024-2026 en bevat zeven gezondheidsdoelen. In dit plan staan afspraken over hoe preventief gezondheidsbeleid kan worden versterkt en duurzaam kan worden geborgd. Een extra stap op weg naar een gezondere stad en regio.

8

• •

• • • •

•

•

• •

Samen met de tien gemeenten van onze regio ‘Samen voor Jeugd’ hebben we de Regiovisie Jeugdhulp 2023-2026 vastgesteld. De Woonzorgvisie 2023-2030 is vastgesteld met vier uitgangspunten: een betaalbare en geschikte woning, leefomgeving die aansluit op de behoefte, preventie & gezondheid en woonzorgvastgoed in Eindhoven is CO₂-neutraal in 2050 conform Europese afspraken. We stimuleren een nieuwe manier van werken, zoals met het Bouwdepot, het Doorbraakteam of het Jongerenperspectieffonds. We geven – waar mogelijk – langdurige indicaties voor Wmo producten af, zodat onze inwoners langdurig zekerheid hebben en weten waar ze aan toe zijn. Met de Sociale 7 hebben we een goede basis gelegd om samen met inwoners en partners verder te werken aan de vereenvoudiging van het sociaal domein. We hebben de eerste stappen gezet om een Transformatiefonds (Transformatie Sociaal (2)040) op te richten. Hierdoor kunnen wij inspelen op maatschappelijke en economische uitdagingen die onze kant op komen. We gaan investeren in de transformatie van het sociaal domein om verwachte toekomstige tekorten zo goed mogelijk op te vangen. Zorgplicht kwalitatieve onderwijshuisvesting: de uitvoering van diverse projecten in het PO en VO is in 2023 begonnen (Van Maerlantlyceum, Lorentz Casimir College, OBS Klapwiek en BS Achtbaan) of afgerond (BS de Tweelingen en OBS Strijp Dorp).

De werkzaamheden voor het strategisch 16-jarig IHP zijn gestart. In 2023 heeft het college besloten tot een langjarige aanpak van economische transformatie in binnenstad, wijkcentrumgebieden en radialen. Begin 2024 heeft de raad de hiervoor benodigde begrotingswijziging vastgesteld. In 2023 zijn de Bedrijveninvesteringszone De Hurk, Bedrijveninvesteringszone Boulevard Zuid en Bedrijveninvesteringszone Haagdijk van start gegaan. Het belang van het mbo-onderwijs is benadrukt. We hebben de mbo Crafted award uitgereikt, een podcast opgenomen en een werkconferentie georganiseerd. Zo krijgt het mbo steeds meer de aandacht die het verdient. Zonder vakmanschap geen florerend Brainport!

Woningbouw, bereikbaarheid • In 2023 heeft het college het Raadsvoorstel Regionale bekostigingssystematiek MIRT 22 aangeboden aan de raad. Hierop heeft de raad in 2024 positief beslist. • Binnen de gebiedsontwikkeling Spoorzone/Knoop XL zijn grote stappen gezet. Zo is besloten tot het met de Provincie oprichten van de besloten vennootschap Ontwikkelingsmaatschappij Fellenoord BV. De raad is akkoord gegaan met aangepaste afspraken met de ontwikkelaar van de Victoriatoren en het Victoriapark om realisatie vlot te trekken. Het college heeft drie clusterpaspoorten (1b, 9a en 9b) op basis van een positief advies van de raadscommissie Knoop XL vastgesteld. En het bestemmingsplan Strijp S fase 4 is vastgesteld. • In 2023 stond het proces om te komen tot een Masterplan Mobiliteit centraal. Met tientallen bijeenkomsten en experimenten zijn we met de stad in gesprek gegaan over hoe de Eindhovense mobiliteit er in de toekomst uit moet zien. Dit heeft begin 2024 geleid tot een gedegen besluitvorming, waarmee we een kader hebben voor ons toekomstig mobiliteitsbeleid dat schoon, vlot, veilig en innovatief is. • De woningbouwopgave is groot en we werken samen met onze partners om door te bouwen. Hiervoor is het programma ‘Eindhoven Bouwt Door’ opgestart. Onderdeel hiervan is een maatregelenpakket dat we toepassen om stagnerende bouwprojecten vlot te trekken, zoals de Victoriatoren.

De samenwerking met de woningcorporaties is verstevigd, onder andere door een dag per week samen op locatie te werken. We zijn continu alert op kansen die zich voordoen in de stad. Dit heeft bijvoorbeeld geleid tot de snelle realisatie van 456 woonruimten voor studenten in het oude Philipskantoor. Voor toekomstige woningbouw in de stad zijn ontwikkelkaders voor het Evoluon en Kastelenplein vastgesteld, de ontwikkelingsvisie voor Stads-hart Woensel en de woon-zorgvisie. In 2023 zijn 23 bestemmingsplannen vastgesteld, waarmee de bouw van ruim 2.600 woningen mogelijk wordt gemaakt. Fijne en veilige wijken • Om de grotere complexiteit van onze veiligheidsopgaven aan te pakken is met het beleidskader Veiligheid 2023-2026 ingezet op meer uitvoeringskracht. Het aantal wijk-GGD’ers, straatstewards, horecastewards en Boa’s is fors uitgebreid en het operationeel team sociale overlast is opgericht. • Om straatintimidatie tegen te gaan hebben we in november de ‘stop intimidatie app’ gelanceerd. 9

• •

• •

Het nieuwe camerabeleid is vastgesteld. Met de Rijksmiddelen voor het programma Preventie met Gezag zijn samen met (justitiële) partners inspanningen gedaan om de jonge aanwas in de (georganiseerde) drugscriminaliteit te voorkomen en is de wijkrechtspraak weer volledig in bedrijf gebracht. We hebben samen met politie eerste successen behaald in vermindering van de politie-inzet bij voetbal, evenementen en uitgaan, zodat de politie uiteindelijk meer in de wijken aanwezig kan zijn. Bewoners, ondernemers en veel verschillende organisaties hebben het Pact Woensel Zuid gesloten. Daarmee hebben ze afgesproken dat ze zich de komende 20 jaar samen in gaan zetten voor een goede toekomst voor de mensen in het stadsdeel. Voor Woensel Zuid is maximaal € 4,9 miljoen gereserveerd in de Regeling Kansrijke Wijk (SPUK) van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV). De regeling richt zich op de preventie van armoede en schulden, veerkracht en weerbaarheid, re-integratie, school en omgeving, de ontwikkeling van het jonge kind, een gezonde leefomgeving en voor programmaondersteuning.

Levendige stad (cultuur, sport, evenementen) Cultuur • We hebben in 2023 de Cultuurbrief 2025-2028 vastgesteld. Ons meerjarig cultuurbeleid, dat we samen met onze partner Stichting Cultuur Eindhoven en met veel betrokkenheid van culturele organisaties hebben opgesteld. • Om te komen tot een bruisender Eindhoven zijn belangrijke stappen gezet. Zo is samen met de stad gestart met de ontwikkeling van een visie op een bruisend nachtleven: ‘Sharing The Vibes’. Er is in de binnenstad meer mogelijk gemaakt zoals Dinnerdomes, een wintertuin en uitbreiding van terrastijden. Ruim 14.000 mensen bezochten een nieuw evenement om de overgang van het oude naar het nieuwe jaar te vieren: New Years EHVE. • Erfgoed  We hechten veel waarde aan het onderhouden en behouden van ons (immateriële) erfgoed en monumenten.  In 2023 is de Uitvoeringsagenda Erfgoed 2023-2026 vastgesteld en zijn onder meer 52 woningen en woongebouwen uit de wederopbouwperiode aangewezen als gemeentelijk monument. Het aantal gemeentelijke monumenten nam daarmee toe tot 478. Sport en bewegen • Van jong tot oud stimuleren we alle Eindhovenaren om met plezier te bewegen en te sporten, hun talenten te ontdekken en deze te blijven ontwikkelen. • Onze sportregisseurs, sportverenigingen en ondernemende sportaanbieders spelen hierbij een centrale rol.

o We hebben 310 aanvragen voor het Volwassenfonds toegekend en we zijn gestart met de pilot gratis zwemles voor groep 7 zonder zwemdiploma. o We hebben sportverenigingen ondersteund tijdens de energiecrisis met in totaal € 225.000 aan subsidies. o We hebben de vitaliteit van de binnensportverenigingen onderzocht en geholpen om het Platform Ondernemende sportaanbieders op te richten. • In 2023 zijn we gestart met de bouw van de nieuwe Tongelreep, hebben we het collectorveld bij sportpark Strijp gerealiseerd en zijn we gestart met het opstellen van een Integraal Huisvestingsplan Sport. Evenementen • In een uitverkocht Philips Stadion is de UEFA Women's Champions League Finale gespeeld. • Op het hockeycomplex van HC Oranje-Rood vond de FIH Pro League (hockey) plaats, met gemiddeld 3.000 bezoekers per dag. • De ASML Marathon Eindhoven had dit jaar een recordaantal van 27.000 deelnemers. • Op de High Tech Campus vond de Jeugd Olympiade Schaken plaats, met 240 internationale deelnemers. Organisatie • Er zijn belangrijke stappen gezet om de organisatie aan te sluiten op de (toekomstige) behoeften van onze groeiende stad. Hiervoor is een nieuw stuurmodel ingevoerd en is een hoofdstructuur uitgewerkt.

Sectoren en afdelingen worden logischer en evenwichtiger ingericht en teams krijgen een maximaal aantal medewerkers, zodat een leidinggevende voldoende aandacht kan geven aan de medewerkers. We 10

•

•

•

verbeteren processen, zetten in op leiderschapsontwikkeling en volgen de tevredenheid van de medewerkers via onderzoeken. Daarnaast zijn een werkgeversmerk en arbeidsmarktcampagne gelanceerd; Eindhoven, werk waar je voor staat. Dit draagt bij aan het invullen van het groeiend aantal vacatures. Om te zorgen voor diversiteit en inclusiviteit onder de medewerkers, is het uitvoeringsplan diversiteit & inclusie vastgesteld, mede op basis van de resultaten van het diversiteitsonderzoek van Tilburg University. Daarnaast zijn verschillende documenten vastgesteld waarmee we een toekomstbestendige basis leggen voor informatievoorziening en privacy: de I-Visie en I-strategie, het informatiebeveiligingsbeleid, het privacybeleid en de datastrategie. Door uitvoering van het Manifest MVOI dat de gemeente in 2023 heeft ondertekend dragen we door onze inkoop bij aan de verdere verduurzaming van de stad.

11

1.2 Financieel beeld Resultaat 2023 Het resultaat over 2023 bedraagt € 21,6 miljoen positief. Zie onderstaande cirkeldiagrammen voor een overzicht van het soort inkomsten en uitgaven op hoofdlijnen. Dit resulteert per saldo in een voordelig resultaat voor mutaties in reserves van € 27,3 miljoen. Daarnaast heeft er, zoals in de tabel hieronder is toegelicht/gespecificeerd, per saldo een toevoeging aan de reserves plaatsgevonden van € 5,8 miljoen. Het voordelig resultaat voor mutaties in reserves en de dotatie aan de reserves resulteren per saldo in het voordelig resultaat van € 21,6 miljoen.

Saldo 2023 1.138,4 1.111,0 27,3

Totaal baten Totaal lasten Saldo lasten en baten Mutaties reserves Stortingen Onttrekkingen Totaal mutaties reserves Resultaat

187,8 182,0 5,8 21,6

Onderstaand een overzicht van het resultaat 2023 per programma gevolgd door een toelichting op de grote afwijkingen ten opzichte van de begroting 2023. saldo saldo saldo realisatie afwijking begroting begroting incl. realisatie tov primair bijstelling na wijziging mutaties begroting (nov '22) begroting (dec '23) reserves na wijziging % ( x € 1 miljoen) (1) (2) (3=1+2) (4) (5=4-3) afwijking 1 Veiligheid 35,3 1,8 37,1 35,4 1,7 V 4,6% 2 Openbare ruimte 62,5 8,1 70,6 68,3 2,3 V 3,3% 3 Economie 5,3 0,8 6,0 4,6 1,4 V 23,0% 4 Onderwijs 35,1 1,6 36,7 36,7 0,0 N -0,1% 5 Sport en cultuur 56,1 4,1 60,2 61,4 1,2 N -2,0% 6 Sociaal domein 329,4 25,2 354,6 349,2 5,5 V 1,5% 7 Volksgezondheid en milieu 21,0 0,6 21,6 22,7 1,1 N -5,2% 8 Volkshuisvesting, leefomgeving 22,4 -1,7 20,7 25,6 5,0 N -24,0% 0 Bestuur en ondersteuning -567,0 -35,9 -602,9 -625,6 22,7 V -3,8% Resultaat 0,0 4,6 4,6 -21,6 26,2 V

12

Toelichting afwijkingen exploitatie 2023 op hoofdlijn De grootste afwijkingen zijn te zien op programma 0, programma 6 en programma 8. In onderstaande tabel zijn de afwijkingen groter dan € 1 miljoen weergegeven. In hoofdstuk 2 Programma's worden de afwijkingen per programma toegelicht. In hoofdstuk 4.3 Overzicht baten en lasten zijn de resultaten per programma en taakveld in één overzicht weergegeven. Hier lichten we ook de algemene dekkingsmiddelen nader toe en zijn de incidentele resultaten toegelicht. Daarnaast is hier een analyse opgenomen van de begrotingsrechtmatigheid van de lasten en mutaties in reserves. Uit onderstaande toelichting is af te leiden dat de grootste, maar niet alle, afwijkingen bij Turap-1 en Turap-2 in beeld waren. De begroting is tussentijds niet aangepast op basis van de prognoses. (x € 1 miljoen)

Afwijking t.o.v. bijgestelde begroting 2023 Turap-1 Turap-2 Rekening Toelichting jaarrekening

Programma 0, 6 en 8 Gemeentefonds

6,9

20,0

Rente en afschrijvingslasten

4,0

5,7

Sociale basis & Wijkteams

2,4

2,3

Lokale lasten en heffingen

2,7

4,1

Werk & Inkomen

1,3

3,8

Bouwvergunningen

0,0

0,0

Dividend

1,1

1,1

Jeugd

0,9

-2,4

Storting voorziening spaarverlof

-0,6

-0,7

WMO

2,4

1,8

Resultaten (grond)exploitaties

0,6

0,6

Organisatiebrede taakstelling kadernota 2020

-2,0

-2,0

Projecten

0,0

0,0

Overige posten < € 1 miljoen Overige programma's Overige posten Totale afwijking

-4,0

-5,0

Actualisatie op basis van mei- september- en decembercirculaire. Voordeel schatkistbankieren, oplopende rentes en lagere rente4,4 en afschrijvingslasten door minder investeringen als gevolg van langere procedures en leveringstijden. Onderbenutting middelen "Bed-Bad-brood" door ontvangen rijksmiddelen voor dit doel. Lagere subsidievaststellingen 2022 3,9 zorgen voor een voordeel in 2023. Daarnaast lagere doorbelaste apparaatskosten, o.a. door realistischere verdeling. Meeropbrengst, met name parkeerbelasting (€ 2,0 miljoen) en 2,4 OZB niet-woningen (€ 0,6 miljoen). Overschot ontvangen rijksmiddelen energiearmoede. Lager 2,1 aantal BBZ aanvragen. Vrijval voorziening dubieuze debiteuren. 1,4 Meer (grote) bouwvergunningen aangevraagd. Door positieve resultaten in 2022 en het gewijzigde 1,1 dividendbeleid. Toename aantal indicaties op onder andere begeleiding en behandeling, de hogere vergoedingen voor verblijf en 0,8 maatwerktarieven dagbesteding (-€ 4,4 miljoen). Voordelen op compensatie woonplaatsbeginsel (€ 4,1 miljoen) en Samen voor Jeugd (€1,9 miljoen). -0,9 Storting in de voorziening cf. actuele berekening. Dagbesteding meer in sociale basis geboden (€ 0,8 miljoen). Nadelen op hulpmiddelen (- €0,8 miljoen), huishoudelijke -1,3 ondersteuning (- € 0,5 miljoen) maatschappelijke (- € 0,9 miljoen) en gezinsopvang (- € 0,8 miljoen).

Resultaat tussentijds winstnemen en afsluiten projecten -1,9 (- € 1,6 miljoen), storting in voorziening negatieve grondexploitaties (- € 0,8 miljoen). Door prijsstijgingen is het niet mogelijk om de gemeentebrede -2,0 taakstelling op de organisatie van € 2 miljoen vanaf 2023 in te vullen via inkoopvoordelen (en alternatieven zijn onzeker). Nadeel op doorbelastingen door hoeveelheidsverschillen -4,9 (- € 2,4 miljoen) en prijsverschillen (- € 2,1 miljoen). 2,4

-6,6 9,0

-4,9 24,3

3,0 26,2

15,6

Financiële positie en Balansbeeld De financiële positie begin 2023 is gezond. De ontwikkeling van de kengetallen in 2023 laat zien dat de algemene financiële positie in 2023 nagenoeg ongewijzigd is ten opzichte van vorig jaar. De solvabiliteitsratio, de mate waarin de gemeente in staat is aan haar verplichtingen te blijven voldoen, ligt al een aantal jaar boven het landelijk gemiddelde. Dit geldt ook voor de structurele exploitatieruimte. Kengetal (realisatie)

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Rekeningresultaat in % van lasten (incl. mutatie reserves) Solvabiliteit Structurele exploitatieruimte

7,6% 27,6% 1,9%

5,4% 33,8% 6,8%

4,0% 37,6% 8,5%

3,0% 39,4% 8,3%

4,0% 43,8% 11,3%

1,7% 43,0% 8,6%

13

bedragen x € 1 miljoen Balans Activa Vaste activa Immateriele vaste activa (1) Materiele vaste activa (1) Financiële vaste activa (2)

Vlottende activa Voorraden (3) Uitzettingen (< 1jr) Liquide middelen Overlopende Activa

TOTAAL

31-12-2022 827,2 201,1 605,1 21,0 254,1 43,7 151,6 0,2 58,6 1.081,4

31-12-2023 Balans Passiva 904,0 Vaste Passiva 227,8 Eigen vermogen (4) 654,5 Voorzieningen 21,7 Vaste schulden (> 1 jr) 263,3 Vlottende Passiva Netto vlottende schulden

42,6 (< 1jr) (2)

176,7 Overlopende passiva 0,1 44,0 1.167,3

31-12-2022 823,0 474,0 25,9 323,1 258,4

31-12-2023 838,1 501,4 29,7 307,0 329,2

66,1

66,9

192,3

262,3

1.081,4

1.167,3

(1) De investeringen zijn toegelicht in paragraaf 3h. Investeringen. Het onderhoud van onze kapitaalgoederen (activa) staat toegelicht in paragraaf 3c. Onderhoud kapitaalgoederen. De begrotingsrechtmatigheid van de investeringskredieten is toegelicht in de jaarrekening onder 4.3.4 Analyse begrotingsrechtmatigheid. (2) In de paragraaf 3d. Financiering wordt meer toelichting gegeven op onze verstrekte en aangetrokken leningen, de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. (3) De voorraden betreft met name onze eigen bouwgronden in exploitaties. Daarover kunt u meer lezen in de paragraaf 3g. Grondbeleid. (4) Het eigen vermogen vormt de beschikbare weerstandscapaciteit. In paragraaf 3b. Weerstandsvermogen en risicobeheersing gaan we nader in op de weerstandscapaciteit in relatie tot de optredende risico’s en zijn de wettelijk verplichte kengetallen opgenomen. De risico's omtrent grond zijn in paragraaf 3g. Grondbeleid nader uitgewerkt. Het eigen vermogen is toegenomen door het toevoegen van het rekeningresultaat en door de toename van onze bestemmingsreserves. De vermogenstoename van onze bestemmingsreserves in de afgelopen jaren wordt verklaard doordat: • • •

•

We zijn gaan sparen voor strategische investeringen; We meer incidentele middelen ontvangen vanuit het Rijk die we over jaargrenzen heen inzetten (o.a. compensatie crises effecten, wijzigingen in taken, invoeringskosten omgevingswet). De raad bewust nieuwe reserves heeft ingesteld om de financiën te borgen voor o.a. transformatieprogramma sociale basis sociaal domein, regionale inzet op (innovatie) beschermd wonen, kapitaallasten uitbreiding internationale school Eindhoven (ISE); Om verschillende redenen (o.a. de huidige economische situatie, de arbeidsmarkt, inzet op crises) een gedeelte van onze geplande opgaven doorschuift naar achter en we deze middelen reserveren om de opgaven later te kunnen uit te voeren.

In de jaarrekening onder 4.2 Balans en toelichting zijn de balansposten nader uitgesplitst conform BBV en leest u meer over de mutaties per balanspost in 2023.

14

2. Programma's

15

Programma 1 Veiligheid Dit programma omvat twee taakvelden: taakveld 1.1 Crisisbeheersing en brandweer betreft reguliere taken van de brandweer en de taken voor het beperken en bestrijden van rampen en zware ongevallen. Voor dit taakveld zijn op gemeentelijk niveau geen afzonderlijke doelen, prestaties en daarbij behorende effect- en prestatieindicatoren opgenomen. Resultaten worden op regionaal of landelijk niveau bereikt en/of gemonitord en zijn ook in de begroting van de Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost (VRBZO) opgenomen. Taakveld 1.2 Openbare orde en veiligheid heeft betrekking op alle gemeentelijke taken op het gebied van de openbare orde en veiligheid, waaronder een veilige woon- en leefomgeving en toezicht en handhaving van de openbare orde.

1.1 Crisisbeheersing en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid Iedereen die in Eindhoven woont, werkt of verblijft dient zich hier veilig te voelen en er veilig te zijn. Het succes van de stad en de regio zorgt ervoor dat Eindhoven steeds grootstedelijker en internationaler wordt. Dit brengt ook met zich mee dat we te maken hebben met een grotere complexiteit binnen onze veiligheidsopgaven. Dit zien we bijvoorbeeld op ondermijningsvraagstukken, jeugdveiligheid en risico’s op polarisatie, maar ook in de toename van overlast van dak- en thuislozen. In 2023 is er hard gewerkt aan een veilige en leefbare stad. De raad heeft in maart 2023 het nieuwe beleidskader veiligheid 2023-2026 vastgesteld en in juni 2023 het nieuwe camerabeleid. En de stop-app straatintimidatie is sinds eind november 2023 online in de gemeente. Veiligheidsaanpakken vragen in essentie om integraliteit en duurzame betrokkenheid van alle partijen. Hier is dan ook op ingezet door middel van betere afspraken en actualisering van bestaand beleid. De stijging van overlast van dak- en thuislozen evenals drank- en drugsoverlast vroeg vooral in Woensel-Zuid en in het Centrum voor extra integrale inzet en aansturing. Dit vraagt continue aandacht, maar de eerste voorzichtige effecten van het terugdringen van de overlast zijn al zichtbaar.

De inzet van straatstewards en het plaatsen van flexibele camera’s hebben hier positief aan bijgedragen. Een andere ontwikkeling die continu om onze aandacht vraagt is de veiligheid van onze jongeren en de gevaren van drugscriminaliteit. Met middelen vanuit het Rijk zijn er samen met (justitiële) partners inspanningen gedaan om de jonge aanwas in de (georganiseerde) drugscriminaliteit te voorkomen. Daarnaast is ook de wijkrechtspraak weer volledig in bedrijf. In de wijken blijft er ook aandacht voor delicten met veel impact, zoals o.a. woninginbraken, autodiefstal en geweldsmisdrijven. Samen met inwoners gaan we dit tegen door middel van bewustwordingscampagnes, met de uitbreiding van het aantal boa's zijn zij vaker aanwezig in de wijk. Om naast een veilige stad ook bij te dragen aan een levendige stad verminderen we de risico’s op onveiligheid bij evenementen, betaald voetbal en het uitgaan. Doordat we als gemeente nadrukkelijk investeren op andere maatregelen dan politie-inzet, door bijvoorbeeld bij Europese voetbalwedstrijden de aankomst van uitsupporters met georganiseerd (bus)vervoer naar een vaste aankomstlocatie te leiden met fanzone en ticketomwisselpunt, maken we het mogelijk dat de politie haar capaciteit meer in de wijken kan inzetten.

16

Onveiligheid en conflicten elders op de wereld hebben hun weerslag gehad op de stad. Bijvoorbeeld in de vorm van demonstraties, zorgen en ongenoegen bij verschillende groepen, maar ook in de vorm van een grotere opgave in het bieden van onderdak aan ontheemden en vluchtelingen.

1.1 Crisisbeheersing en brandweer In 2023 ontving VRBZO een extra gemeentelijke bijdrage om de achterstand in de uitvoering van de visie in te lopen. Deze achterstand was ontstaan door de coronacrisis. Vooral op het domein van crisisbeheersing zijn hierdoor flinke stappen gezet. Zo is een nieuw crisisplan vastgesteld, is VRBZO bezig met een nieuw regionaal risicoprofiel en is een planningsstaf ingericht waarin permanente risicomonitoring en de eerste regie op de aanpak van risico’s en dreigingen is geborgd. In de gemeente Eindhoven is ook in 2023 weer adequaat gereageerd op de stroom van ontheemden vanuit Oekraïne en is er regie gevoerd over de opvangopgaven die vanuit het Rijk werden gesteld. Vanwege oplaaiende conflicten in zowel Soedan als Israël en de Palestijnse gebieden zijn er in 2023 verschillende repatriëringsvluchten uitgevoerd. Vanuit rampen en crisis is hiervoor samengewerkt met de Immigratie en Naturalisatiedienst, het Nederlands Rode Kruis, de GGD/GHOR en het Landelijk Operationeel Coördinatiecentrum om de aankomst en opvang op Eindhoven Airport én de eerste 72-uursopvang goed te laten verlopen. In 2023 hebben we ons vooral gericht op: • Opleiden Trainen en Oefenen (OTO): We hebben medewerkers opgeleid voor de gemeentelijke rampen- en crisisorganisatie.

Ook zijn er oefeningen geweest voor medewerkers die actief zijn in de rampen- en crisisorganisatie, waaronder veldoefeningen voor ruimte- en bouwbeheer. Exploitatie x € 1.000

Lasten Baten Mutatie reserves (TV 0.10) Saldo

Begr. prim. 2023 (nov '22) 16.271 -407 -17 15.847

Toelichting afwijking exploitatie (x € 1.000) Overig SALDO

17

Begroting 2023 (dec '23) 17.110 -407 -17 16.686

Realisatie 2023

Afwijking 2023

17.066 -490 -2 16.574

44 83 -15 112

Lasten

Baten

44 44

83 83

Mutatie reserve -15 -15

Afwijking 112 incidenteel 112

1.2 Openbare orde en veiligheid Verbeteren objectieve en subjectieve veiligheid In het beleidskader veiligheid staan de inspanningen die worden verricht om de veiligheid te verbeteren. Verdere duiding van de gerealiseerde inspanning zijn ook te lezen in de jaarrapportage 2023 beleidskader veiligheid. Effect-indicatoren Index veiligheidsbeleving

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023

101,6

> 101,6

100,6

104,6

> 105,2

105,1

De Index is gebaseerd op 6 vragen over onveiligheidbeleving en buurtproblematiek. De subjectieve veiligheid is zeer licht gedaald ten opzichte van 2022. NB: methodewijziging. Sinds 2023 worden enkel cijfers uit de eigen inwonersenquête benut (voorheen ook i.c.m. de CBS VeiligheidsMonitor) en is het peiljaar verschoven naar 2016. Met onderstaande herberekening is vergelijking met eerdere jaren mogelijk: 2018: 100,3; 2019: 100,3; 2020: 100; 2021: 100,4; 2022: 100,7; 2023: 100,6. Index objectieve veiligheid De objectieve veiligheidsindex is het gemiddelde van 15 indexcijfers over afzonderlijke politiecijfers (aangiften en meldingen). De politiecijfers worden geïndexeerd op 100 (peiljaar 2009).Er is gekozen voor een overall index voor de objectieve veiligheid om in één blik de ontwikkelingen te kunnen monitoren.

In 2023 hebben we ons vooral gericht op: • Tegengaan jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit: Het inloopspreekuur Veiligheid in om School heeft 11 keer plaatsgevonden met 44 scholen. Vanuit de BOTOC en vervolgens binnen Preventie met Gezag zijn meerdere interventies uitgerold om jonge aanwas tegen te gaan. • Zorg en Veiligheid: De verbinding tussen de zorg- en veiligheidspartners is verbeterd. Het Operationeel Team sociale overlast Centrum en Woensel-Zuid is hier een resultaat van. Er zijn 16 tijdelijke huisverboden opgelegd. Het aantal wijk-GGD’ers is verdubbeld. • Tegengaan van ondermijnende criminaliteit: Het Bestuurlijk Interventieteam Eindhoven (BITE) is107 keer ingezet. De wet Damocles is 17 keer ingezet. Op grond van de Wet Bibob is 1 vergunning geweigerd en zijn er 2 ingetrokken. • Tegengaan van Maatschappelijke onrust: Bij het gemeentelijke Meldpunt Polarisatie en Radicalisering zijn 65 meldingen binnengekomen en opgepakt. Binnen de preventieve aanpak zijn er trainingen gegeven en netwerken versterkt. Er is gestart met laagdrempelige evaluaties van demonstraties. • Toezicht en Handhaving: Er is uitvoering gegeven aan het uitvoeringsprogramma VTH. We hebben het aantal boa’s uitgebreid naar 70 fte. Deze uitbreiding heeft in de stad bijgedragen aan het vergroten van de bereidheid om regels na te leven.

• Gebiedsgericht werken: We werken gebiedsgericht volgens de methodiek Samenleven in Verscheidenheid. Overlast en zorgen rond leefbaarheid en veiligheid worden in 3 wijkoverleggen tijdig gesignaleerd en opgepakt. Straatstewards zijn ingezet waar overlast het grootst was. Exploitatie x € 1.000

Lasten Baten Mutatie reserves (TV 0.10) Saldo

Begr. prim. 2023 (nov '22) 20.878 -1.410 0 19.468

18

Begroting 2023 (dec '23) 31.551 -10.393 -710 20.448

Realisatie 2023

Afwijking 2023

29.702 -10.202 -640 18.860

1.849 -191 -70 1.588

Toelichting afwijking exploitatie (x € 1.000) Apparaatskosten Betreft een afwijking op doorbelaste apparaatskosten (voornamelijk personele lasten). Zie hiervoor paragraaf 3e Bedrijfsvoering onderdeel personeelskosten. Explosievenonderzoek Afwijking aan lasten- en batenkant wordt veroorzaakt als gevolg van de afgeleiding vanuit de projectenadministratie op basis van de ontvangen rijksbijdrage voor explosievenonderzoek. Per saldo is het resultaat nihil. Externe incidentele veiligheidsbudgetten Het Rijk heeft incidenteel middelen beschikbaar gesteld voor extra veiligheidsinzet. Middelen zijn in 2023 niet volledig ingezet. Hierop zit op termijn een terugbetalingsverplichting, indien middelen niet volledig worden ingezet. Reguliere veiligheidsbudgetten Betreft beperkte financiële afwijkingen op een aantal reguliere veiligheidsbudgetten. Als gevolg van diverse ontwikkelingen is op onderdelen niet volledig ingezet, waaronder informatiegestuurd werken en gebiedsgericht werken. Overig SALDO

Lasten

Baten

1.121

-

Mutatie reserve -

Afwijking

-539

540

-

1 incidenteel

973

-973

-

- incidenteel

287

-20

-

267 incidenteel

7 1.849

262 -191

-70 -70

199 incidenteel 1.588

1.121 incidenteel

BBV-indicatoren en verbonden partijen BBV-indicatoren zijn wettelijk bepaald en worden verzameld door de VNG. Voor programma 1 Veiligheid zijn de volgende indicatoren voorgeschreven: peiljaar 2022

Indicator Verwijzingen Halt (per 1.000 jongeren)

NL 100-300 8 10

> 300 Eindhoven 8 8

De indicator is verbeterd ten opzichte van 2021 (10). De indicator van Eindhoven is beter in vergelijking tot gemeenten uit dezelfde grootteklasse (100.000-300.000 inwoners) en vergelijkbaar met die van de 4 grote gemeenten (>300.000). Winkeldiefstallen (per 1.000 inwoners)

2022

2,3

3,4

4,3

3,7

De indicator is verslechterd ten opzichte van 2021 (3,0). Dit volgt een landelijke negatieve trend. De verslechtering is gemiddeld het grootst bij de grote 4 gemeenten (3,3 in 2021) en gemeenten tussen de 100.000 en 300.000 inwoners (2,4 in 2021). Geweldsmisdrijven (per 1.000 inwoners)

2022

4,5

5,2

8,1

7,1

Ten opzichte van 2021 (6,5) is deze indicator verslechterd. Dit zien we ook terug bij de 4 grote gemeenten, waarbij Eindhoven alleen slechter scoort dan Utrecht. Diefstallen uit woning (per 1.000 inwoners)

2022

1,4

1,5

1,8

1,7

2022

6

7

8,3

9,1

De indicator is verslechterd ten opzichte van 2021 (1,5). Hiermee is een eind gekomen aan de dalende trend van de afgelopen jaren mede vanwege de coronacrisis. Vergeleken met de 4 grote gemeenten scoort Eindhoven in 2022 alleen slechter dan Den Haag. Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte) (1.000 inwoners) De indicator is verbeterd vergeleken met 2021 (9,2). Hiermee wordt de stijgende lijn sinds 2019 voortgezet. Deze indicator is minder geschikt om vergelijkingen te maken tussen gemeenten, ook omdat niet iedere gemeente op alle onderdelen registreert.

Verbonden partijen dragen bij aan de te bereiken doelstellingen. Voor programma 1 Veiligheid zijn dat de volgende: Taakveld 1.1: GR Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost (VRBZO)

19

Programma 2 Openbare ruimte Dit programma bestaat uit zeven taakvelden en valt uiteen in drie thema’s: - Verkeer, vervoer en waterstaat: taakveld 2.1 Verkeer en Vervoer omvat niet alleen taken voor verkeer en vervoer maar ook de bijbehorende infrastructuur en het onderhoud. De taakvelden 2.2 Parkeren en 2.5 Openbaar vervoer dragen bij aan de doelstellingen van taakveld 2.1. De taakvelden 2.3 en 2.4 kennen een zeer beknopte toelichting omdat hier geen specifiek beleid op is. - Groen en recreatie: tot taakveld 5.7 behoren openbaar groen, natuur en recreatie. Dit betreft onder meer aanleg en onderhoud van openbaar groen en water (vijvers en kleine watergangen) en de aanleg en onderhoud van speel- en recreatievoorzieningen. - Riolering: tot taakveld 7.2 Riolering behoren taken ten aanzien van afvalwater en de waterhuishouding. Met ingang van deze begroting zijn twee taakvelden die betrekking hebben op de openbare ruimte (taakveld 5.7 Groen en recreatie en taakveld 7.2 Riolering) verplaatst naar dit programma. Dit bevordert de sturing, verantwoording en integrale programmering.

Verkeer, vervoer en waterstaat

Groen en recreatie Riolering

2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren 2.3 Recreatieve havens 2.4 Economische havens en waterwegen 2.5 Openbaar vervoer

5.7 Openbaar groen en recreatie

7.2 Riolering

Verkeer, vervoer en waterstaat Dit programma bestaat uit vijf taakvelden. Taakveld 2.1 Verkeer en Vervoer omvat niet alleen taken voor verkeer en vervoer maar ook de bijbehorende infrastructuur en het onderhoud. De taakvelden 2.2 Parkeren en 2.5 Openbaar vervoer dragen bij aan de doelstellingen van taakveld 2.1. De taakvelden 2.3 en 2.4 kennen een zeer beknopte toelichting omdat hier geen specifiek beleid op is. Het proces om te komen tot een Masterplan Mobiliteit van de stad en voor de stad stond in 2023 centraal. Tijdens tientallen bijeenkomsten in de vorm van Dromenlabs, Kennislabs, Straatlabs, experimenten en op nog diverse andere momenten zijn we met de stad het gesprek aangegaan over hoe de Eindhovense mobiliteit er in 2050 uit ziet. Door verder in de toekomst te kijken hebben wij letterlijk ruimte genomen om breder te kijken naar mobiliteit. We zijn gaan dromen om uiteindelijk tot een samenhangend en evenwichtig plan te komen voor en door de stad. Er zijn zeven dromen naar voren gekomen: verbinding, vrijheid voor iedereen, ruimte maken, schoon, veilig, gezond en ontspannen. Het zijn dromen over een positieve toekomst waarin de mens centraal staat. En ook dromen over de bijdrage die mobiliteit levert aan de belangrijke uitdagingen van deze tijd, zoals de groei van onze stad, verstedelijking en klimaatverandering.

Tegelijkertijd is het niet bij dromen gebleven, er zijn ook concrete stappen én financiële middelen opgenomen in de actieagenda van het Masterplan om onze dromen te verwezenlijken. Het gaat dan onder andere om investeringen in loop- en fietsroutes, wijkgerichte aanpak en verkeersveiligheid. Een belangrijk uitgangspunt is dat de agenda als een samenhangend pakket functioneert en er een belangrijke balans is gevonden in de nadere uitwerking. Tegelijkertijd is het slechts een startpunt en niet in

20

beton gegoten. Er ligt hiermee een belangrijke basis om de komende jaren belangrijke stappen te zetten: Wij gaan vooruit! Ga je mee? In 2023 hebben we diverse onderhoudsprojecten uitgevoerd die bijdragen aan het op basiskwaliteit houden van de stad. Door het uitvoeren van dagelijks onderhoud (o.a. reinigen, onkruidbestrijding, zwerfafval ruimen en in de winter gladheidsbestrijding) is de stad schoon, heel, netjes en veilig gehouden. Ook is aan een aantal straten groot onderhoud uitgevoerd. Zo is de deklaag vervangen van o.a. een gedeelte van de Onze Lieve Vrouwestraat, de Marconilaan en enkele wegen in de Karpen. Onder andere de Robbenstraat, Amazonelaan en Florencelaan zijn in het kader van onderhoud heringericht, waarbij de straten ook meteen klimaatadaptief zijn ingericht, door zoveel mogelijk te ontharden en vergroenen. Vanuit het onderhoudsprogramma openbare ruimte hebben we vijf straten vergroend. Net zoals voorgaande jaren is aandacht besteed aan de toegankelijkheid van de openbare ruimte en is bewegen en ontmoeten in de openbare ruimte gestimuleerd. In dat kader zijn er onder andere weer een aantal ommetjes (4) gerealiseerd en zijn de fietspaden van de Kennedylaan en Kloosterdreef (1 zijde) voorzien van asfalt. Duurzaamheid en circulariteit zijn onderdeel van de plannen die in de openbare ruimte worden uitgevoerd.

Zo is de verlichting in diverse straten door LED vervangen, zoals de Boschdijk, Robbenstraat, Vlokhovenseweg en De Schakel. De handreiking circulaire openbare ruimte die we in 2021 hebben opgesteld passen we toe in onze onderhoudsprojecten.

21

22

2.1 Verkeer en vervoer Verkeersveilige stad We hebben verkeersveiligheid een belangrijk gemaakt van het Masterplan Mobiliteit, waarin de droom Veilig is uitgewerkt met een concrete actieagenda voor de komende jaren (tot en met 2026). Verbeteren verkeersveiligheid rondom scholen O.a. onderzoek naar blijvende motivatie voor BVL-logo, uitdelen van verkeershesjes tijdens fietsverkeersexamen, en betere betrokkenheid bij campagnes en verkeersveiligheidsacties. Autoluwe binnenstad Het streven naar een binnenstad met een minder dominante plek voor de auto hebben we o.a. gedaan met experimenten op straat en bovendien onderdeel gemaakt van het Masterplan Mobiliteit, onder andere in de droom Ruimte maken. 30 km/u straten in het centrum In het Masterplan is invulling gegeven aan de motie 30 voor heel Eindhoven. Vooruitlopend daarop zijn voor 9 straten voorbereidingen getroffen om op korte termijn 30 km/u te worden. Bereikbaarheid van de stad We hebben de bereikbaarheid van de stad verbetert met aanleg van nieuwe HOV en fietsinfra en dromen uitgewerkt in het Masterplan Mobiliteit onder de droom ‘verbinding’. Daarin zetten we de komende jaren stevig in op het verbeteren van de bereikbaarheid van de stad. Realiseren fietsinfrastructuur In 2023 zijn belangrijke stappen gezet bij regionale fietsroutes naar Veldhoven, Nuenen/Helmond, Best en Oirschot.

Zo is het fietspad naar Helmond binnen de bebouwde kom, op straat afgerond. Tegelijkertijd blijven er uitdagingen voor deze fietsroutes Verbeteren kwaliteit HOV O.a. ingezet op de (voorbereidingen voor) uitbreiding van het HOV-netwerk en het agenderen van de kwaliteit van het stedelijke OV bij de concessieverlener en -houder.

23

Vernieuwen verkeerslichten In 2023 zijn er 8 verouderde verkeerslichten vernieuwd, dit is minder dan andere jaren, doordat er daarnaast een aantal grote projecten zijn uitgevoerd (HOV3, Kempenbaan Oost). Realiseren hubs Hubs zijn belangrijk onderdeel in het Masterplan mobiliteit, en daarnaast zijn er diverse wijkhubs bijgekomen in Eindhoven. Ook zijn er stappen gezet om te komen tot regionale hubs. Duurzame mobiliteit Duurzame mobiliteit maakt onderdeel uit van de droom ‘schoon’ in het Masterplan Mobiliteit wat in 2023 is opgesteld. We hebben ingezet op de acties rondom de Green Deal Zero Emissie Stadslogistiek en versnellen van de laadinfrastructuur. Stimuleren laadinfrastructuur De aanwezigheid van laadinfrastructuur is een belangrijke overweging bij de aanschaf van een elektrische auto. Daarvoor is het Uitvoeringskader laadinfrastructuur opgesteld. Aantrekkelijke en leefbare openbare ruimte We hebben hier invulling aan gegeven door het uitvoeren van het dagelijks onderhoud (reinigen, onkruid verwijderen, aanpak zwerfafval ect.), het uitvoeren van groot onderhoud en vervangingen. We hebben in 2023 3 fietspaden omgevormd naar asfalt Onderhouden wegen Er is uitvoering gegeven aan het onderhoudsprogramma wegen. Hierbij zijn vijf straten vergroend.

Onderhouden bruggen, viaducten en tunnels Er is onderhoud uitgevoerd aan 12 bruggen/tunnels/viaducten. Vier projecten vielen onder de Tunnelvisie. Drie projecten hebben vertraging opgelopen en worden in 2024 uitgevoerd. Onderhoud openbare verlichting Er is uitvoering gegeven aan het onderhoudsplan door vervanging van lampen, armaturen en masten. Lampen worden standaard vervangen door LED. Dit jaar zijn bijna alle SOX lampen (hoog vermogen) vervangen. Reinigen Alle openbare ruimte in eigendom van de gemeente is in 2023 gereinigd.

In 2023 hebben we voor duurzaamheid het volgende gedaan: Mobiliteit • Invoering van de nul-emissiezone : De invoering van een ZE-zone voor vracht- en bestelvoertuigen wordt voorbereid: concept-verkeersbesluiten, verkenning van handhavingswijze, landelijk loket ontheffingen. Voor ZE touringcarvervoer is met I&W, KNV en G4 een afsprakenkader vastgesteld. • Groene stadslogistiek : Er lopen twee projecten waarvoor subsidie is toegekend. Resultaten worden 2024 opgeleverd. • Bouwhubs: Bouwhub op de Hurk is gecontinueerd en wordt benut binnen onder andere bouwproject Niko en Lighthouse. In 2023 is gewerkt aan betere benutting van een bouwhub door dit mee te nemen in de interne aanbestedingsprocessen. • Turnn-apps: MaaS-pilot is begin 2023 afgerond. De Turnn-app heeft marktintroductie niet gehaald. De landelijke pilot heeft wel apps opgeleverd die ook in Eindhoven bruikbaar zijn. Brainport Bereikbaar is voor adoptie van MaaS versnellingsprojecten gestart. • Publieke laadpalen: Gerealiseerd. Strategie is vastgesteld in een geactualiseerd 'uitvoeringskader laden elektrische mobiliteit'. In 2023 is met behulp van een plankaart een groei gerealiseerd van ca. 800 laadpunten begin 2023 naar 1.443 laadpunten eind november 2023.

24

Effect-indicatoren Aantal ernstige verkeersongevallen

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023

102

85

109

101

96

99

7,4

7,7

7,4

7,5

7,7

7,5

7,5

7,5

6,8

7,4

7,6

7,3

113

104

93

108

108

114

104

104

96

67%

≥61%

69%

1.094

2.650

2.045

4.959

3.491

4.383

69%

≥75%

71%

69%

≥75%

70%

Het aantal geregistreerde ernstige verkeersongevallen is toegenomen (het betreft nog niet de definitieve cijfers). Daarentegen zien we een afname van het aantal dodelijke slachtoffers van 6 in 2022 naar 1 in 2023. Auto-intensiteiten in het centrum Het aantal motorvoertuigen door de drie tunnels is afgenomen en zit onder het niveau van 2019. De afname gaat minder hard dan begroot. Kanttekening is het ontbreken van cijfers over de Elisabethtunnel (die mogelijk drukker is geworden). Voetganger vriendelijk De voetgangervriendelijkheid is stabiel (5 jaar op rij) en scoort met een 7,4 goed. Fiets vriendelijkheid De fietsvriendelijkheid is stabiel en scoort met een 7,5 goed. OV vriendelijkheid De busvriendelijkheid wordt minder goed beoordeeld. Een verklaring hiervoor ligt naar verwachting in de afgeschaalde dienstregeling van de bussen. Rapportcijfer bereikbaarheid van het centrum Het rapportcijfer voor de bereikbaarheid van het centrum wisselt per vervoerswijze: fiets (8,3) bus (7,7) en auto (6,0). Doorstroming gemotoriseerd verkeer op Ring De doorstroming op de Ring is significant afgenomen. Ten opzichte van 2019 stroomde het verkeer in 2023 7% minder goed door, terwijl we inzetten op een verbetering van de doorstroming op de Ring.

Aantal fietsers op fietsroutes We zien al enige jaren het aantal fietsers toenemen, ook in 2023 is het aantal fietsers op fietsroutes sterk gestegen (+6%) Doorstroming gemotoriseerd verkeer op belangrijke toegangswegen (incl. Ring) De doorstroming op de belangrijkste toegangswegen is afgenomen. Ten opzichte van 2019 stroomde het verkeer in 2023 4% minder goed door, terwijl we inzetten op een verbetering van de doorstroming op de radialen. % duurzaam vervoer in de modal split Het aandeel van lopen, fietsen, OV en deelmobiliteit is de afgelopen jaren gestegen. Ook in 2023 is het aandeel groter geworden, en ruim meer dan begroot. Aantal openbaar beschikbare deelvoertuigen Met name het aantal deelfietsen is gestegen. Het aantal openbare deelauto's stijgt o.a. langzamer door het eindigen van free floating deelauto’s. Aantal geregistreerde emissievrije voertuigen in EHV (RDW) Eerdere jaren zijn zowel volledig emissievrije voertuigen als plugin hybride voertuigen meegeteld. Per januari 2024 stonden er 4.383 volledig elektrische auto's geregistreerd in Eindhoven. % inwoners dat tevreden is over inrichting openbare ruimte Sinds 2022 is er weer sprake van een stijgende lijn. Er is geen directe verklaring voor de afwijking ten opzichte van de streefwaarde. % inwoners dat tevreden is over onderhoud openbare ruimte Ook voor onderhoud stijgt de tevredenheid.