Bijlage 1 - Concept Gebiedskader Vaartbroek

concept GEBIEDSKADER VAARTBROEK Juli 2025

inhoud Inleiding

3

A. Opgave 1. Aanleiding 2. Ruimtelijke en sociale context 3. Ambities

4 5 10 13

B. Uitgangspunten 1. Stedelijke inpassing 2. Stedelijke uitstraling 3. Cultuurhistorie 4. Openbare ruimte, groen en water 5. Duurzaamheid 6. Mobiliteit 7. Programma 8. Leefbaarheid en veiligheid

15 16 22 25 27 32 36 42 44

C. Gemeentelijke maatregelen en haalbaarheid

47

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 3

inleiding Eindhoven is in trek. De regio trekt mensen uit binnen- en buitenland. Zij komen hier graag wonen en werken. Tussen 2022 en 2040 bouwen we in Eindhoven 40.000 nieuwe woningen. Deze woningen bouwen we niet alleen in het centrum, de stadsdeelcentra en aan de (Hoogwaardig) Openbaar Vervoer assen - (H)OV-assen. In heel de stad komen er woningen bij. Ook in Vaartbroek. Hier bouwen we ongeveer 1000 extra woningen. Daarnaast voegen we verschillende voorzieningen toe. Als er veel woningen in een bestaand woongebied bijgebouwd worden, spreken we van verdichting van het gebied. In 2024 heeft de gemeenteraad de omgevingsvisie Eindhoven vastgesteld. De ­omgevingsvisie geeft kaders voor de ontwikkeling van Eindhoven tot een gezonde, leefbare stad. Het gebiedskader is een gebiedsgerichte uitwerking van de omgevingsvisie. ­Daarnaast is voor het opstellen van het gebiedskader gebruik gemaakt van ander vastgesteld beleid, zoals het Masterplan Mobiliteit 2050 en Koers Sociaal (2)040. Vaartbroek is gebouwd in de jaren zestig. De buurt is toe aan een nieuwe impuls om de woningen, woningtypen en leefbaarheid te verbeteren. Leefbare woonwijken vragen om sociale cohesie, een hoogwaardige openbare ruimte en goede voorzieningen. Daarom is samenwerking nodig om een leefbare en gezonde buurt te ontwikkelen. Dit gebiedskader geeft daar richtlijnen voor.

Daarnaast is dit kader bedoeld om de toekomstige bouwinitiatieven voor Vaartbroek te kunnen beoordelen en op elkaar af te stemmen. Het gebiedskader Vaartbroek is in participatie opgesteld met initiatiefnemers, ­inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden.

Leeswijzer In deel A wordt de opgave voor Vaartbroek beschreven. Deel B gaat in op de randvoorwaarden en kansen per uitgangspunt. Elke ontwikkeling moet voldoen aan de ­randvoorwaarden. Daarnaast beschrijven de kansen de mogelijkheden om extra ­meerwaarde toe te voegen aan het gebied. Deel C beschrijft de gemeentelijke maat­ regelen en ­haalbaarheid van dit gebiedskader.

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 4

A OPGAVE

1

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 5

aanleiding Een gebiedskader geeft ambities en randvoorwaarden voor de ontwikkelingen in een gebied. Als er meerdere (bouw)ontwikkelingen zijn, zorgt het gebiedskader voor afstemming tussen deze verschillende ontwikkelingen. Door de verschillende ontwikkelingen samen te bekijken is er meer mogelijk dan wanneer de ontwikke­ lingen los van elkaar worden uitgewerkt en gerealiseerd. Denk hierbij aan het ­combineren van parkeeroplossingen, het versterken van het groen of het ver­ beteren van het openbaar vervoer in een gebied.

In Vaartbroek staan veel grote eengezinswoningen die niet aansluiten bij de grote vraag naar woonruimte voor één- tot tweepersoonshuishoudens. Ook hebben veel huidige (jonge) bewoners van Vaartbroek behoefte aan een eigen woning. Omdat Vaartbroek gebouwd is in de jaren zestig, zijn de woningen van de woningbouwcorporaties toe aan vernieuwing. Dit biedt kansen om woningen in het gebied toe te voegen die passen bij de vraag. Daarbij kan meteen gewerkt worden aan het verbeteren van de openbare ruimte.

In Vaartbroek ligt een sociale en een ruimtelijke opgave. Veel van de woningen in Vaarbroek zijn huurwoningen in bezit van woningcorporaties. Aan de randen zijn er meer koopwoningen en particuliere huurwoningen. De openbare ruimte is toe aan een kwaliteitsimpuls en moet aangepast worden om te zorgen dat de wijk voldoet aan het veranderende klimaat (klimaatadaptatie).

Er speelt ook een aantal sociale opgaven. Er is een groeiende zorgvraag, bewoners geven aan zich niet altijd veilig te voelen in de buurt en er is een grote behoefte aan laagdrempelige ontmoeting, zodat de sociale samenhang in de buurt verbetert. Deze opgaven worden met dit gebiedskader in beeld gebracht. Er ligt er een ambitie om Vaartbroek te verdichten met ca. 1.000 woningen, het Amandelpark een kwaliteits­ impuls te geven en straten te vergroenen, waardoor de leefbaarheid in de buurt vergroot wordt.

1.1 Context Eindhoven heeft voor de hele stad beleid. Er is bijvoorbeeld beleid voor de fysieke leefomgeving en om te zorgen dat Eindhoven een gezonde en sociale stad blijft. De fysieke leefomgeving is de omgeving, waarin wij als mensen leven, wonen, werken, reizen en recreëren. Het bestaat uit bouwwerken, infrastructuur, water, maar bijvoorbeeld ook bodem en ondergrond, lucht, natuur, landbouw, landschappen en cultureel erfgoed. Er zijn voor het gebiedskader twee beleidsdocumenten die de langetermijnvisie van Eindhoven beschrijven. Dit zijn de omgevingsvisie Eindhoven en Koers Sociaal (2)040. Deze documenten bepalen de ambitie voor de stad. Deze ambitie is in het gebiedskader uitgewerkt voor Vaartbroek.

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 6

Omgevingsvisie De omgevingsvisie beschrijft hoe we omgaan met de groei van Eindhoven tot 2040. In 2040 is Eindhoven flink gegroeid binnen de bestaande grenzen van de stad. Eindhoven is een compacte, gezonde, groene stad met een wereldse uitstraling. Het is plezierig om er te wonen, met veel groen, goede voorzieningen en prettige wijken. De stad is slim ingedeeld. Woningen en voorzieningen vind je bijvoorbeeld in de buurt van het openbaar vervoer. Ook parken en andere groene plekken zijn altijd in de buurt. Daarmee is het gemakkelijk om elkaar te ontmoeten en buiten te bewegen en te ontspannen. Zo zorgt de groei van de stad ook voor een fijne en gezonde leefomgeving, voor oude en nieuwe bewoners.

Koers Sociaal (2)040 Koers Sociaal (2)040 beschrijft de keuzes die we maken zodat Eindhoven nu en in de toekomst een sociale stad is en blijft. Daarbij werken we aan de volgende ambitie:

Dit hebben we omschreven in de volgende ambitie:

Om dit te bereiken gaan we bij alles wat we doen uit van drie principes: 1. We gaan uit van de kansen en krachten van onze inwoners, wijken en stad 2. We richten ons op het aanpakken van grondoorzaken van sociaal maatschappelijke problemen 3. We investeren ongelijk voor gelijke kansen.

“Eindhoven is de stad waar de toekomst gemaakt wordt, met een goede balans tussen onze unieke economie, ecologie en welzijn.” Deze ambitie hebben we uitgewerkt in zes uitgangspunten, ’verstedelijkingsprincipes’ genaamd, die ons helpen bepalen hoe de stad het best kan groeien. Deze uitgangs­ punten zijn, in willekeurige volgorde: ƒ De groene hoofdstructuur is leidend voor de gezonde ontwikkeling van de stad ƒ Voldoende ruimte voor energievoorziening is noodzakelijk ƒ Eindhoven is een compacte stad waar nabijheid en meervoudig ruimtegebruik het uitgangspunt zijn ƒ De mobiliteit zorgt voor een verbonden ruimte-efficiënte en gezonde stad ƒ De Brainporteconomie krijgt ruimte op bestaande en toekomstige economische toplocaties ƒ De ruimtelijke structuur van de stad is herkenbaar en we voegen hoogwaardige architectuur toe.

“In 2040 voelen alle Eindhovenaren zich thuis in onze stad, kan iedereen meedoen in onze samenleving, kan iedereen zich ontwikkelen en kijken we om naar elkaar. Eindhovenaren in een kwetsbare positie ontvangen daarbij (extra) ondersteuning.”

Via zes opgaven werken we aan de ambitie van de Koers Sociaal (2)040. Deze opgaven zijn geclusterd in twee pijlers van drie: Fundament: een sterke sociale basis dichtbij ƒ Kracht van inwoners en sociale netwerken centraal ƒ Versterken van de institutionele sociale basis In de institutionele sociale basis gaat het over de plekken (gebouwen) en organisaties waarin mensen samenkomen. Bijvoorbeeld een bibliotheek of buurthuis. Ook gaat het om de formele voorzieningen zoals een vrijwilligerssteunpunt of een welzijns­ organisatie. ƒ Sociaal bouwen & inrichten van de fysieke leefomgeving. Plus: focus op inwoners en wijken met een samenloop van problemen ƒ Kansrijk opgroeien ƒ Een financieel zeker bestaan ƒ Eerst een thuis.

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 7

In het gebiedskader Vaartbroek richten we ons met name op de opgave Sociaal bouwen & inrichten van de fysieke leefomgeving. Dit betekent dat een stevig sociaal perspectief een belangrijk uitgangspunt is bij gebiedsontwikkeling en gebiedsprogrammering. Meedoen, ontmoeting en ontwikkeling zijn de belangrijkste uitgangspunten als we de fysieke ruimte gaan inrichten. In een stad met steeds meer verschillende inwoners en steeds meer eenpersoonshuishoudens, is het stimuleren van ontmoeting cruciaal. Daarnaast stijgt de gemiddelde leeftijd van Eindhovenaren de komende jaren, waardoor een toegankelijke openbare ruimte belangrijk is. Ook stimuleert een optimale inrichting van de fysieke leefomgeving bewegen, gezondheid en bereikbare (collectieve) ­ondersteuning. Wat vinden we belangrijk? ƒ De inrichting van de openbare ruimte is gericht op ontmoeting, bewegen en veiligheid ƒ De woningopgave: we richten ons op een goede mix van inwoners, door woningen te bouwen die aansluiten bij verschillende levensfases en portemonnees en met extra aandacht voor specifieke groepen als ouderen, eenpersoonshuishoudens en kwetsbare inwoners ƒ Maatschappelijke voorzieningen: fysieke plekken in de wijk bieden die gericht zijn op ontmoeting en laagdrempelige toegang tot ondersteuning, zoals bijvoorbeeld aan wijkteams.

Maar ook voldoende ruimte voor de benodigde basis- en maatschappelijk voorzieningen, bijvoorbeeld gezondheidscentra of (buurt)ontmoeting. We zorgen dat basisvoorzieningen binnen 15 minuten lopen of fietsen bereikbaar zijn.

Buurtontwikkelingen In de buurt zijn drie verschillende ontwikkelingen voor nieuwbouw bekend. Dit is één van de redenen voor het opstellen van dit gebiedskader. Het gebiedskader biedt de mogelijkheid om deze drie ontwikkelingen in samenhang met elkaar te bekijken. Hierdoor kunnen we zorgen voor een extra kwaliteits- en leefbaarheidsimpuls voor de buurt. Bijvoorbeeld door het afstemmen van de invulling van de verschillende plinten, het vergroten van de veiligheid door het opheffen van onoverzichtelijke plekken en het verbeteren en uitbreiden van het Amandelpark. Ook zorgt het ervoor dat we met de provincie Noord-Brabant in gesprek kunnen gaan over het verbeteren van de openbaar vervoerstructuur in de wijk.

De drie initiatieven zijn in verschillende fases van ontwikkeling. Sommige ­ontwikkelingen zijn nog in onderzoek, waarbij alleen de locatie of het onderzoeks­ gebied, een geschat aantal woningen en een aantal ruimtelijke randvoorwaarden bekend zijn. Andere ontwikkelingen zijn al verder in de ontwikkeling waarbij er al een eerste schetsontwerp gemaakt is. In totaal bieden de ontwikkelingen ruimte aan ­ongeveer 870 woningen. Dit betekent dat er op andere plekken binnen het gebiedskader nog ruimte is om ongeveer 130 woningen te ontwikkelen. 1. Ontwikkeling Tarwelaan / Wijngaardplein Woonbedrijf ontwikkelt een nieuw gebouw op de locatie Tarwelaan 54-56. Op deze ­locatie zijn nu de Bibliotoop, de buurthuiskamer en Dynamo jongerenwerk gevestigd. Op de eerste verdieping bevinden zich sociaal-culturele instellingen. Het nieuwe ontwerp bestaat uit een woontoren van 50 meter hoogte met ongeveer 130 sociale huur­ woningen en ruimte voor maatschappelijke functies op de begane grond. 2. Ontwikkeling Suikerpeerstraat Op deze locatie staat nu de voormalige kerk en het gemeenschapsgebouw. Het plan bestaat uit het vervangen van de bestaande bebouwing door een woontoren van 50 meter hoogte met ongeveer 160 koop- en huurappartementen. Op de begane grond van het gebouw komen waarschijnlijk sociale en commerciële voorzieningen.

De ­bestaande bebouwing vormt een architectonische eenheid met de ­naastgelegen ­Bijenkorfschool. Daarom moeten de kwaliteiten en waarden van de bestaande ­bebouwing ­terugkomen in het ontwerp voor de nieuwbouw. Dit is nu een duidelijk ­herkenbare ­e­ntree van de buurt en dit moet behouden blijven. 3. Gebiedsontwikkeling Amandelpark Rondom het Amandelpark is veel bezit van woningcorporatie Woonbedrijf. De woningen in het gebied bestaan vooral uit grote eengezinswoningen die gebouwd zijn rond 1965. Daarmee zijn deze woningen toe aan een kwaliteitsimpuls. Tegelijkertijd zien de woningcorporaties dat de woningzoekenden vooral bestaan uit één- tot tweepersoons huishoudens, terwijl het aanbod in de wijk bestaat uit grote eengezinswoningen. Ook geeft een deel van de bewoners aan zich niet veilig te voelen door gebrek aan ­sociale controle op bepaalde plekken in de buurt, zoals rondom de garageboxen en in het Amandelpark.

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 8 eindhovenseweg

dommelvalei

onderzoeksgebied

3

amandelpark

de stoutheuvel

lopend initiatief

LEGENDA

Amandelflat

1

1 2 2

3

lopend initiatief

john f kennedylaan

Basisschool de Bijenkorf

airbornelaan

suikerpeerstraat

initiatief tarwelaan Wijngaardplein initiatief suikerpeerstraat onderzoek perspectief op vaartbroek

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 9

Woonbedrijf heeft deze opgaven gebruikt om een onderzoeksgebied te bepalen. Dit onderzoeksgebied biedt ruimte om ongeveer 580 extra woningen aan de buurt toe te voegen en tegelijkertijd de veiligheid van de buurt te vergroten en het Amandelpark uit te breiden. In het onderzoeksgebied staan nu ongeveer 120 eengezinswoningen. Om de extra woningen te kunnen bouwen moeten deze eengezinswoningen vervangen worden door andere woningtypes. Het onderzoek naar deze gebiedsontwikkeling is gestart en wordt verder uitgewerkt na vaststelling van het gebiedskader.

1.2 Begrenzing Vaartbroek ligt in het noorden van Eindhoven aan de oostzijde van de J.F. Kennedylaan. De buurt wordt begrensd door het Dommeldal, de J.F. Kennedylaan, de Airbornelaan en de Mirabelweg. In het midden van Vaartbroek ligt het Amandelpark. De buurt wordt in het zuiden ontsloten via de Peterselieweg/Kosmoslaan en via de Airbornelaan naar de J.F. Kennedylaan. In het noorden is Vaartbroek toegankelijk via de Anconalaan/­ Italiëlaan. De buurt is opgebouwd uit een aantal zones met verschillende bebouwingskenmerken. In het hart ervan ligt het Amandelpark. Daar omheen ligt een parkrandzone met vooral laagbouw met eengezinswoningen, beneden- en bovenwoningen en een aantal lage appartementengebouwen. De meeste woningen hier zijn rijwoningen. Aan de oostzijde van de buurt, richting het Dommeldal, is de bebouwing wijder opgezet met meer vrijstaande bebouwing in het groen. In het zuiden bevindt zich winkelcentrum Vaartbroek met een aantal hoogteaccenten. De J.F. Kennedylaan in het westen wordt afgegrensd met een aantal hoge appartementencomplexen.

2

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 10

Ruimtelijke en sociale context LEGENDA

eindhovenseweg

Bestaand amandelpark dommelvalei Basisschool de bijenkorf

john f kenn

edylaan

de stoutheuvel

amandelflat

airbornelaan

suikerpeerstraat

2.1 Ruimtelijke context Vaartbroek is rond 1965 gerealiseerd. De buurt is gebouwd in een periode waarin de stad uitgebreid werd in het omliggende landschap. Het heeft stedenbouwkundig typische ­kenmerken van de wederopbouwperiode (1940-1965). Licht, lucht en ruimte waren in deze periode belangrijk voor de ontwikkeling van woningen en wijken. Dit werd ­bereikt door strokenbebouwing in het groen. Deze bestonden uit afwisselend laagbouw, ­portieketageflats en incidenteel hoogbouw. Vanaf 1955 ontstond er een stempel­ structuur. Dit zijn patronen in de groepering van bouwblokken die vaak meerdere keren herhaald werden.

Voorbeeld stempelstructuur Vaartbroek

LEGENDA bestaande bebouwing Bestaand amandelpark voorbeeld stempelstructuur 1 voorbeeld stempelstructuur 2

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 11

Tijdens de wederopbouwperiode was er een grote woningbouwopgave, deze lijkt op de opgave die we nu hebben. De principes van de wederopbouwperiode kunnen daarom worden gebruikt en een hedendaagse invulling krijgen. Met de doorontwikkeling van Vaartbroek ontstaat de kans om de bestaande structuren en kwaliteiten te behouden, te benutten en te versterken.

Wederopbouwkenmerken ƒ Functiescheiding: de functies van een stad (wonen, werken en recreatie) werden gescheiden en met elkaar verbonden door een ruim netwerk van infrastructuur waarbinnen de verkeerssoorten op hun beurt ook van elkaar werden gescheiden. ƒ De wijkgedachte: dit ordeningsprincipe maakte de grootschalige uitbreidingen overzichtelijk. Elke wijk had eigen voorzieningen zoals winkels, scholen en kerken. De wijken zijn weer onderverdeeld in buurten met voorzieningen op loopafstand. ƒ De rekenmethode in het ontwerp: demografie, economie en mobiliteit hadden grote invloed op het stedenbouwkundige ontwerp. ƒ De nieuwe technologieën in de bouw: systeembouw en prefab-bouwsystemen gaven antwoord op de hoge woningnood na de Tweede Wereldoorlog.

Gebiedsindeling Vaartbroek

2.2 Sociale context In alle buurten en wijken van de wederopbouw vormt de groenstructuur een netwerk van doorgaande verbindingen. De invulling van deze groenplekken is specifiek voor de plek zelf. Het groensysteem kent een rangorde van parken, groene pleinen en groenstructuren langs wegen, met op elk niveau een eigen programma, vormgeving en beplanting. De wegen langs Vaartbroek ontsluiten verschillende wijken, maar zorgen ook voor ruimtelijke grenzen. De J.F. Kennedylaan is vormgegeven als parkway, een ontworpen route voor auto’s met een groen profiel en duidelijke wanden (flats). De J.F. Kennedylaan is voor de stedenbouwkundige structuur van de stad van belang.

Vaartbroek is de grootste buurt in de wijk Dommelbeemd. Mensen wonen graag in Vaartbroek en willen hier blijven wonen. Ze noemen hierbij onder andere de groene ­omgeving, goede ligging en goede (sociale) voorzieningen in de wijk. Er wonen ongeveer 5.300 mensen. De herkomst van de bewoners is divers. Ongeveer 51% heeft een herkomst van buiten Nederland. De meeste van deze bewoners hebben een Turkse of Marokkaanse achtergrond. Ook zien we ook een grote diversiteit in leeftijden van de bewoners: 23,3% van de bewoners is jonger dan 19 jaar en 22,4% van de bewoners is ouder dan 60 jaar.

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 12

In de samenstelling van de huishoudens valt op dat veel bewoners alleen wonen (39%) en het aantal eenoudergezinnen hoog is (13%). Het percentage huishoudens met kinderen is 25%. Het valt daarom op dat er in de buurt juist veel eengezinswoningen (60%) staan, terwijl de doelgroep hiervoor beperkt is. Tot slot zien we dat er meer bewoners wonen met basisonderwijs, vmbo-diploma of mbo-diploma niveau 1 als hoogste opleidingsniveau (41%) dan gemiddeld in Eindhoven (24%). Ook het aantal bewoners met een havo of vwo diploma of mbo 2, 3, 4 als hoogste behaalde opleiding is hoger dan het gemiddelde. De arbeidsparticipatie in Vaartbroek is relatief laag, net als het aandeel vrijwilligers en bewoners die lid zijn van een vereniging. Dit kan voor een deel te maken hebben met het aantal bewoners dat een langdurige ziekte heeft (29%) en/of hun eigen gezondheid matig of slecht beoordeelt (16%). Kortom, hoewel mensen graag in Vaartbroek wonen, is er niet altijd een gezonde balans tussen draagkrachtige en zorgvragende bewoners.

Uit landelijk onderzoek blijkt dat deze disbalans directe gevolgen heeft voor de leefbaarheid en sociale cohesie.1 Dit kan gedeeltelijk een verklaring zijn voor de score die bewoners zelf geven aan de sociale cohesie in hun buurt, namelijk een 5,2 in 2024.2 Tegelijkertijd geven veel bewoners in gesprekken over hun buurt aan zich zeer verbonden te voelen met de buurt en er niet weg te willen. Uit de inwonersenquête blijkt dat het veiligheidsgevoel in Vaartbroek lager is dan ­gemiddeld in Eindhoven, terwijl het aantal registraties van criminaliteit niet hoger is. Dit kan te maken hebben met de meldingsbereidheid en de lage sociale cohesie.

1. Nationaal programma Leefbaarheid en Veiligheid (2022); Actieagenda Wonen (2021) 2. Inwonersenquête Gemeente Eindhoven (2024)

3

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 13

ambities Vaartbroek is een buurt met potentie. De basis- en maatschappelijke voorzieningen zijn goed en er is veel groen aanwezig. Daarnaast is de buurt goed ontsloten en ligt Stadshart Woensel op korte afstand van Vaartbroek. Er zijn ook punten die aandacht nodig hebben. Zo is er geen directe busverbinding vanuit Vaartbroek naar Stads-hart Woensel en het Catharinaziekenhuis. De auto is dominant in de wijk aanwezig en de wijk kan verbeterd worden voor fietsers en voetgangers. Het onveiligheidsgevoel in Vaartbroek is relatief groot en de sociale samenhang kan verbeterd worden. We willen het goede van Vaartbroek behouden. We versterken de goede kenmerken en verbeteren de andere punten. Zo ontstaat een veilige, gezonde en leefbare buurt waar bewoners zich thuis voelen. Dit doen we door het versterken van het groen, het ­zorgen voor een goede openbare ruimte, het zorgen voor een goede mix van verschillende typen woningen en het versterken en behouden van maatschappelijke, recreatieve en commerciële voorzieningen.

3.1 Een goede mix van verschillende typen woningen In Vaartbroek is nu een duidelijke scheiding tussen de huur- en koopwoningen. De woningen staan per type bij elkaar in verschillende delen van de buurt. Hierdoor komen de bewoners van de verschillende woningen elkaar minder tegen. Ook is er een hoog percentage kwetsbare mensen in bepaalde gebieden van de buurt. In de toekomst is Vaartbroek een levendige en prettige woonbuurt voor verschillende doelgroepen. Voor iedere levensfase en voor iedere portemonnee is er een woning te vinden. Dit draagt bij aan de sociale structuur in de buurt. Bestaande bewoners kunnen binnen de eigen buurt doorstromen naar een andere woning. En nieuwe bewoners worden aan de buurt toegevoegd. Om dit te bereiken, bouwen we verschillende typen

woningen in verschillende prijscategorieën. Dit doen we op basis van het Woonprogramma. We kijken daarbij bewust naar welk type woningen we waar plaatsen, om een stapeling van kwetsbaarheid te voorkomen. Vaartbroek is een verbonden buurt waarbij bewoners naast en met elkaar leven. Daarom zien we ontmoeten als één van de ontwerpprincipes die terugkomen op ieder niveau, van gebouw tot openbare ruimte. Hierbij hebben we extra aandacht voor de openbare ruimte rondom de woning. Van alle ontmoetingen vindt 80% namelijk op de stoep voor de voordeur plaats. Op deze manier wordt de bestaande ruimte beter benut en ontstaat er een gemengde buurt die bijdraagt aan de leefbaarheid, veiligheid en kracht van de inwoners in Vaartbroek.

3.2 Voorzieningen en ontmoeting De basisvoorzieningen in Vaartbroek zijn goed. Het winkelcentrum biedt een gevarieerd aanbod van winkels. En het naast het winkelcentrum gelegen park biedt een groen hart voor de buurt. Ook zijn er verschillende andere voorzieningen aanwezig zoals scholen, een kinderdagverblijf en verschillende medische en sociale voorzieningen. Voor de niet-dagelijkse voorzieningen ligt Stads-hart Woensel op korte afstand van Vaartbroek. De groene omgeving, de dagelijkse voorzieningen op loopafstand en de bereikbaarheid zorgen voor een prettige woonomgeving. Dit willen we graag behouden en versterken. Dit doen we door op centrale plekken in de buurt sociale of commerciële plinten toe te voegen. Een plint is het onderste deel van een gebouw; meestal de begane grond, soms aangevuld met de eerste verdieping. De plint bevat vaak een openbare functie. Goed ingevulde plinten brengen levendigheid en stimuleren de sociale verbindingen tussen inwoners.

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 14

3.3 Bewegen en gezondheid Vaartbroek is een groene buurt. Het Amandelpark en de Dommelzone zorgen voor kwaliteit. Groen nodigt uit om naar buiten te gaan en om te bewegen. Ook biedt het een plek om mensen te ontmoeten. De inrichting van de openbare ruimte heeft invloed op de mate waarin mensen zich verbonden voelen, met elkaar en met de buurt. De openbare ruimte is levendig, sociaal veilig en nodigt uit om te ontmoeten. Door nieuw groen toe te voegen, versterken we de bestaande groenstructuren en verbinden we deze met elkaar. We vergroten de biodiversiteit door het toevoegen van verschillende inheemse soorten. Ook zorgt het toevoegen van groen voor het verbeteren van de klimaatadaptatie waardoor de buurt minder warm wordt in de zomer en het regenwater beter opgenomen wordt tijdens een zware regenbui. Hiervoor zetten we in op een robuust bodem-water-systeem. Dit betekent dat er voldoende ruimte is voor groen, water en een gezonde open bodem, die het regenwater makkelijk op kan nemen.

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 15

B uitgangspunten

1

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 16

Stedelijke inpassing Eindhoven is een compacte stad waar nabijheid en meervoudig ruimtegebruik het uitgangspunt zijn. Dit betekent dat de basisvoorzieningen binnen 15 minuten bereikbaar zijn en we slim omgaan met de beschikbare ruimte door het combineren van verschillende functies op één plek. Dit zorgt niet alleen voor ruimtewinst, maar verbetert ook de kwaliteit, leefbaarheid, gezondheid en levendigheid. We werken aan sociale ontwerpprincipes die deel uit moeten maken van ieder ontwerp. Van gebouw tot openbare ruimte. We passen de stad aan het veranderende klimaat en de veranderende woningbehoefte aan.

binding staan met het park. Het is daarom een kans om verdichting rondom het park toe te voegen. Dit gebeurt door middel van een vrijere plaatsing van de nieuwe bebouwing. De groene ruimte van het park kan in dit geval om de bebouwing uitgebreid worden. Hierdoor ontstaat een vloeiende overgang richting het park waarbij de zichtlijnen naar het park vanuit de omliggende straten behouden blijven. Het is hierbij belangrijk dat de nieuwe bebouwing naar het park gericht is, zodat de ­woningen en het park elkaar versterken.

De bestaande stedenbouwkundige en groenstructuren van Vaartbroek geven ruimte voor deze opgaves. Verdichting is mogelijk, maar alleen als dit gebeurt in combinatie met investeringen in de buurt en meervoudig ruimtegebruik. Hierbij kan gedacht worden aan het versterken en uitbreiden van de basis- en sociale voorzieningen in de wijk, ruimte voor energie, (gezonde) mobiliteit, kwaliteit van de bebouwing en kwaliteit van de openbare ruimte. Op deze manier kan gezonde verdichting bijdragen aan de versterking van de leefbaarheid en identiteit van Vaartbroek.

1.1 Positionering van volumes Er wordt in principe niet gebouwd in de hoofdgroenstructuur. Dit betekent dat het Amandelpark en de Dommelvallei vrij blijven van bebouwing. Om de identiteit van de buurt te behouden wordt nieuwe bebouwing zorgvuldig ingepast ten opzichte van de bestaande bebouwing in de stempelstructuur. De bebouwing aan het Amandelpark bestaat op dit moment vooral uit woningen die haaks op het park geplaatst zijn. Dit zorgt ervoor dat de wegenstructuur op het park uitkomt. Maar het zorgt er ook voor dat de woningen zelf minder verbinding hebben met het park. Uit onderzoek van het Planbureau voor de Leefomgeving3 is gebleken dat woningen en een park elkaar versterken bij een parkrand, waarbij de woningen in ver-

Referentiebeeld van het plan Zuiver in Bosrijk, Eindhoven

3. pbl-2023-onderbenutte-parkranden_5210_0.pdf

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 17

In de hele buurt is het mogelijk om hoogteaccenten toe te voegen. Een terugliggende bouwlaag (een setback) kan ruimte bieden aan groene daken. Door gebruik te maken van een variatie in architectuur en schaal wordt de bebouwing als minder massaal ­ervaren en wordt de menselijke maat behouden. Om ook onder de grond voldoende ruimte te houden wordt bij het bouwen rekening gehouden met de drukte in de ondergrond en de kwaliteit van de ondergrond.

Randvoorwaarden Algemeen ƒ De positionering van de bebouwing is maatwerk en moet aansluiten op de omgeving. ƒ De bovengrondse grens van de bouwblokken vormt ook de ondergrondse grens van de bouwblokken. Dat wil in ieder geval zeggen dat ook ondergrondse bouw­ delen zich niet uitstrekken onder de openbare ruimte. ƒ Een aanéénschakeling van kelders wordt geminimaliseerd om het grondwater vrij te laten stromen en daarmee overlast te voorkomen. Ruimtelijke principes Stempel (zie afbeelding hoofdstuk 2, p.10) ƒ De stempelstructuur van de buurt wordt versterkt door het herhalen van de ingrepen in de stempel. Dit wil zeggen dat een aanpassing in de stempel, herhaald wordt in gelijksoortige stempels. ƒ Op de hoeken van stempels, grenzend aan de grotere structuren of centrale (ontmoetings-)plekken in de buurt zijn accenten mogelijk, bijvoorbeeld bij het winkelcentrum of grotere wegen. ƒ Rooilijnen van bebouwing van de stempels worden zo veel mogelijk behouden. De bebouwing is op de straat gericht. Randen Amandelpark ƒ Vrijere positie bebouwing aan het park. ƒ Door toevoegen van groen kan de bebouwing deels in het extra aangelegde groen staan (maar niet in het huidige Amandelpark).

ƒ De oost- en westzijde van het park worden bij ontwikkeling op elkaar afgestemd zodat er twee evenwichtige zijdes (in proportie en volumes) ontstaan. De bebouwing is gevarieerd en heeft voldoende groene tussenruimte zodat er geen wand gevormd wordt. ƒ De positionering van gebouwen draagt bij aan het vergroten van het veiligheids­ gevoel in het park en het maken van prettige en veilige ontmoetingsplekken. ƒ De positionering van gebouwen draagt bij aan het maken van een fijnmazig langzaamverkeernetwerk in het park. Het fijnmazige netwerk sluit aan op en versterkt de (groene) oost-west verbindingen. Winkelcentrum ƒ Volumes worden opgebouwd uit een basis van drie lagen inclusief de plint met daarboven hoogteaccenten. ƒ De hoogteaccenten op en in de directe omgeving van het winkelcentrum vormen een herkenbaar en samenhangend geheel. ƒ Positionering van volumes dusdanig dat deze geen negatief effect hebben op ontmoetingsplekken voor de buurt. J.F. Kennedylaan ƒ Er wordt niet gebouwd in bestaande groene structuren.

Kansen ƒ Gelijktijdig ontwerpen van de bovengrond en ondergrond zorgt voor een robuust bodem-watersysteem en voldoende ruimte. Daarnaast zorgt het voor een goede aansluiting van de ondergrondse en bovengrondse infrastructuur

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 18

1.2 Bouwhoogte De bouwhoogte in Vaartbroek bestaat vooral uit tweelaagse bebouwing met een kap. Deze lagere bebouwing is al in de beginfase van de buurt gecombineerd met ­hogere flatgebouwen aan de J.F. Kennedylaan en hogere bebouwing in de buurt van het ­winkelcentrum. Op de kop van het Amandelpark is later de Amandelflat als hoogte­ accent toegevoegd. Nieuwe bebouwing sluit aan op de bestaande bouwhoogtes in de buurt. Hierbij zijn hoogteaccenten tot 17,5 meter mogelijk. Aan de randen van het park is, door de open structuur, een natuurlijke aanleiding om meer hoogte en bebouwingsdichtheid te ­maken. De hoogteverschillen met de omliggende bebouwing mogen echter niet te groot zijn, zodat een natuurlijke opbouw tussen de bebouwing ontstaat. Echte hoogteaccenten kunnen toegevoegd worden aan de J.F. Kennedylaan en in de directe omgeving van het winkelcentrum. Dit is mogelijk via nieuwbouw, maar ook door één of twee extra lagen op de bestaande bebouwing te plaatsen (optoppen).

Randvoorwaarden ƒ Hogere dichtheden gaan samen met een hoogwaardige openbare ruimte. ƒ De huidige bebouwing bestaat grotendeels uit woningen van twee lagen met kap. Bij nieuwbouw moet aansluiting hiermee worden gezocht door een beperkte bouwhoogte (3-4 lagen). Buurt­accenten van vijf lagen (tot 17,5m) zijn mogelijk. ƒ Aan de groene parkrand van het Amandelpark is een hogere dichtheid van de huidige bebouwing mogelijk en kan de bebouwing iets hoger zijn. Kleine hoogteaccenten zijn mogelijk. Uitgangspunt is gemiddeld vijf lagen, met variatie en met mogelijkheden tot maatwerk in combinatie met kwaliteit van bebouwing en omgeving. ƒ Bouwhoogte J.F. Kennedylaan: huidige bebouwing is tot 45m hoog, toevoegingen in deze zone vragen om maatwerk. ƒ Bouwhoogte winkelcentrum: basis van drie lagen (inclusief plint) met een compositie (samenspel) van verschillende structuurdragers tot 50 meter hoog.

Kansen ƒ Optoppen van bestaande gebouwen. ƒ Maatwerk is mogelijk als dit leidt tot een betere inpassing.

LEGENDA bestaande bebouwing nieuwe bebouwing

JF Kennedyflats 15 lagen

Initiatief Suikerpeerstraat +/- 16 lagen

Initiatief Tarwelaan +/- 16 lagen

Bestaand amandelpark woonstempels

Winkelcentrum 3, 4, 7 en 11 lagen

Appartementen 3-4 lagen, met accenten tot 5 lagen

dommelvalei

Amandelflat 6 lagen

Rijtjeswoningen 2 lagen met kap

Dwarsdoorsnede bouwhoogtes Vaartbroek

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 19

1.3 Plinten Juist in een verdichtende stad is de openbare ruimte belangrijk. De plint vormt hierbij de overgang tussen de openbare ruimte en het gebouw. Het is de onderste laag van het gebouw, die je vanaf de straat het beste ziet. Een goede plint zorgt voor herkenning, beleving en sociale controle in de openbare ruimte. Het is belangrijk dat een gebouw goed geplaatst en georiënteerd wordt. Op deze manier versterken het gebouw en de beleving van de openbare ruimte elkaar. Ook is het belangrijk dat een plint een diverse invulling heeft. De begane grond moet voldoende hoogte, uitstraling en flexibiliteit hebben. Dat is vooral belangrijk op grotere openbare plekken in de buurt waarbij de openbare ruimte extra aantrekkelijk moet zijn, zoals in het gebied rondom het winkelcentrum en het Amandelpark.

Impressie levendige plint 4. Een belangrijk element, combinatie of patroon van gebouwen dat de basis vormt voor de ­stedenbouwkundige hoofdstructuur in het gebied.

Randvoorwaarden ƒ Ten minste de huidige oppervlakte aan voorzieningen handhaven in de buurt. ƒ De begane grond heeft een plafondhoogte van minimaal 4,5m waar mogelijk. ƒ Geen slaapkamers op de begane grond die grenzen aan de openbare ruimte. ƒ Uitnodigende plinten (winkelcentrum). ƒ Oplossingen voor parkeren en andere voorzieningen zoals afval en de (groene) energievoorziening zoals zonnepanelen, worden mee ontworpen in de architectuur, waarbij blinde gevels zoveel mogelijk worden voorkomen.

Kansen ƒ De openbare ruimte van het Amandelpark aantrekkelijker maken om te bezoeken, gebruiken en te verblijven (activeren) door programma in de plint toe te voegen. ƒ Gebouwhoeken op strategische plekken in de buurt activeren door middel van programma in de plint, anders dan wonen. ƒ Voorzieningen voor afval, nutsvoorzieningen of stalling moeten op eigen terrein worden opgelost. Mits goed ingepast, kunnen deze in de plint worden opgenomen. Blinde gevels worden zo veel mogelijk voorkomen. ƒ Bundelen van logistieke oplossingen voor winkels en andere voorzieningen.

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 20

1.4 Daken

1.5 Fijnmazig netwerk

Om voldoende woningen, voorzieningen en groen te kunnen bouwen en aanleggen, moeten we zo goed mogelijk gebruikmaken van de beschikbare ruimte. Daarom gebruiken we ook de daken. Bijvoorbeeld voor energieopwekking, groen, waterberging, of een combinatie hiervan.

Een prettige woonbuurt heeft een menselijke maat en geeft ruimte aan voetgangers en fietsers. De auto is er te gast. De openbare ruimte stimuleert bewegen en heeft een positief effect op de mentale en fysieke gezondheid van bewoners. Een fijnmazig netwerk van loop- en fietsroutes verbindt de levendige plekken, ontmoetingsruimtes en rustplekken in de openbare ruimte met elkaar. Dit netwerk van plekken en verbindingen zorgt bovendien voor een sociaal veilige omgeving.

Om te zorgen voor een fijne en levendige openbare ruimte op straatniveau wordt in Vaartbroek minder gebruik gemaakt van (openbare) ontmoetingsplekken op daken. Wel zijn privé dakterrassen goed voorstelbaar. Randvoorwaarden ƒ Elk dak krijg een extra functie: daken worden ingezet voor vergroening, duurzame energie, wateropvang of een combinatie hiervan. ƒ Verlichting op daken mag geen hinder voor de omgeving veroorzaken.

Kansen ƒ Op (dak)terrassen en balkons liggen veel kansen om te vergroenen. Dit draagt bij aan een prettige woonomgeving, zowel in het straatbeeld als voor de individuele bewoners, en leidt tot minder verhitting op warme dagen. ƒ (Dak)terrassen en balkons kunnen, mits deze zicht hebben op de openbare ruimte, bijdragen aan een betere sociale veiligheid. ƒ Gemeenschappelijke dakterrassen kunnen bij bepaalde woontypologieën worden ingezet voor ontmoeting door bewoners.

In Vaartbroek is op dit moment de auto de dominante factor in het straatbeeld. In het park is een fijnmazig netwerk voor langzaam verkeer aanwezig dat gedeeltelijk uitmondt in de omliggende straten. We willen de langzaam verkeersroutes versterken en uitbreiden door het Amandelpark te zien als het hart van de buurt. Het groen wordt vanuit het Amandelpark de wijk ingetrokken, waardoor het groen op meer plekken in de buurt beleefd en gebruikt kan worden. Enkele straten in de oost-west verbinding worden vergroend, waardoor de drie groene kerngebieden - de groene rand aan de J.F. Kennedy­ laan, het Amandelpark en het Dommeldal - met elkaar verbonden worden.

Randvoorwaarden ƒ Het Amandelpark wordt primair ingericht voor recreatie en wandelaars met diverse wandelpaden. Op enkele punten kunnen fietsverbindingen het Amandelpark doorkruisen voor een goede fietsontsluiting van de buurt. ƒ Woonbuurten zijn loop- en fietsvriendelijk ingericht. ƒ Bouwblokken met een grote lengte (vanaf 70m breedte) moeten voorzien zijn van minimaal één openbare doorgang door het gebouw. Aan het Amandelpark is het, vanwege de verbinding met het groen, wenselijk om op kleinere afstand van elkaar doorgangen te maken. Op deze manier ontstaan gebouwen in het groen en wordt de relatie tussen buurt en park versterkt. ƒ Eventuele doorgangen door een gebouw zijn ruim en bij voorkeur over meerdere verdiepingen.

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 21

1.6 Zon, schaduw en wind Kansen ƒ Het huidige netwerk versterken door oost-west verbindingen te vergroenen. ƒ Straatprofielen beweegvriendelijker inrichten.

eindhovenseweg

LEGENDA

Bebouwing, open ruimte en groen hebben invloed op het microklimaat in een buurt. Zo zorgt voldoende schaduw voor koelte op een warme dag, maar kan te veel schaduw ervoor zorgen dat een plek op koelere momenten kil en vochtig aandoet. Wind kan zorgen voor een aangename bries op warme dagen, maar kan door bebouwing ook juist onaangenaam versterkt worden zodat er windhinder ontstaat. Voor elk bouwplan, maar ook voor combinaties van bouwplannen is het daarom nodig een windhinder- en bezonningsonderzoek te doen. Naast de bezonning op individuele woningen is het ook belangrijk dat er voldoende bezonning is in de openbare ruimte.

Bestaand amandelpark dommelvalei groenverbindingen Basisschool de bijenkorf

de stoutheuvel

amandelflat

Randvoorwaarden ƒ Belangrijke buurtontmoetingsplekken (zoals het winkelcentrum en het Amandelpark) hebben een aangenaam verblijfsklimaat. Buitenruimtes worden ontworpen met aandacht voor windaspecten in combinatie met zon- en schaduwplekken. ƒ Windstudie bij hogere bebouwing. In ieder geval bij bebouwing hoger dan 30m.

john f ken ned

ylaan

Kansen ƒ Slimme oriëntatie van gebouwen in relatie tot de heersende zuidwestenwind. ƒ Benut de beschutting die gebouwen bieden voor andere bebouwing en openbare ruimte. ƒ Ontwerp de buitenruimte met gebruikmaking van de positieve aspecten van klimaat gedurende het jaar, waarbij er aandacht is voor o.a. sunspots (plekken waar heel het jaar een deel van de dag zon is), maar ook schaduwplekken en een verkoelend briesje in de zomer. ƒ Het park heeft verschillend ingerichte plekken waardoor er het hele jaar voldoende prettige verblijfsplekken zijn.

airbornelaan

suikerpeerstraat

Verbinden groene kerngebieden d.m.v. een fijnmazig groen netwerk

2

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 22

Stedelijke uitstraling Eindhoven ontwikkelt en verandert. De stad heeft al vaker een groeispurt doorgemaakt. De contrasten en tijdslagen van de groei van de stad zijn in de loop van de jaren een belangrijk onderdeel geworden van de identiteit van Eindhoven. De ontwikkeling van de stad mag, net zoals eerder in andere delen van de stad gebeurd is, zichtbaar blijven. Ook nieuwe verstedelijking gebeurt met respect voor de stad en de identiteit van wijken en buurten. Dit geldt voor de hele stad én voor Vaartbroek. Door het toevoegen van ongeveer 1000 woningen staat Vaartbroek voor een behoorlijke schaalsprong. Dit is niet vreemd in onze stad, maar het is nog relatief nieuw voor dit soort buurten. De gelaagdheid van de stad mag ook in Vaartbroek zichtbaar zijn. Nieuwe bebouwing in woonstraten vormt een eenheid met de bestaande bebouwing en contrasteert niet met de schaal van de bestaande bebouwing en de grootte en het volume van de omliggende bestaande bebouwing (de stedenbouwkundige korrel). Rondom het Amandelpark kan meer gewerkt worden met losse volumes met een sterke relatie met de groene omgeving. De nieuwe bebouwing rondom het winkelcentrum en de zuidelijke hoofdentree van de buurt (Suikerpeerstraat) mag veel hoger zijn en vormt daarmee in opbouw een eenheid met de bestaande bebouwing bij het winkelcentrum.

2.1 Massa, vorm en samenhang Algemeen ƒ Buurt, bouwblok, gebouw vormen een eenheid ongeacht het woningtype (koop of huur). ƒ De overgang van openbaar naar privé vormgeven, zodat bewoners het gevoel van een eigen plek blijven behouden. ƒ De openbare ruimte dient toegankelijk te zijn zonder barrières. ƒ Alle woongebouwen hebben een hoogwaardige architectonische uitstraling passend bij de omgeving.

Buurt ƒ Voldoende aansluiten op de grootte en het volume van de omliggende bebouwing (stedenbouwkundige korrel) waarbij de nieuwe laag in vorm, uitstraling en hoogteverschillen zichtbaar mag zijn. Accenten zijn mogelijk op bijvoorbeeld hoekpunten en kruisingen met belangrijke structuren. De menselijke schaal en de schaal van de straat is belangrijk. ƒ Balans tussen oud en nieuw: ontwerpen als een familie, maar verschillen tussen ingrepen zijn mogelijk. Rand Amandelpark ƒ Het Amandelpark wordt mede vormgegeven door de aanliggende bebouwing. ƒ Eenduidige volumes met een sterke groenrelatie. ƒ Alzijdige bebouwing met een hoogwaardige architectuur. ƒ Grote en lange gevels moeten worden voorkomen door toepassing van openingen, verspringingen, inhammen etc. waardoor een gevarieerd beeld ontstaat. ƒ Wandelroutes en zichtlijnen tussen de bouwblokken versterken de relatie met het achterliggende gebied. ƒ De stempelstructuur van Vaartbroek kent een grote mate van herhaling, maar wordt op enkele plekken onderbroken voor een verbijzondering. Rond het winkelcentrum ƒ Massa en vorm sluiten aan op de bestaande opbouw van het winkelcentrum met een basis en een terugliggende hoogbouw. ƒ De hoogbouwvolumes op de basis zijn vormgegeven als alzijdige bebouwing.

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 23

2.2 Materiaal- en kleurgebruik Randvoorwaarden ƒ Op een eigentijdse manier relatie zoeken in materiaal- en kleurgebruik met het bestaande. ƒ Duurzame en circulaire materialen toepassen. ƒ Bij kleurgebruik rekening houden met het tegengaan van hittestress. ƒ Vergroening maakt onderdeel uit van de architectuur. ƒ Grote gebouwen worden geen monotone blokken, maar worden opgedeeld in een fijnere, ruimtelijke indeling.

Kansen ƒ De parkrand geeft kansen voor een meer eigentijdse toevoeging en uitstraling in relatie tot de gebouwtypologie. ƒ Verbijzonderingen in de architectuur op plekken van belangrijke buurtontmoeting en bij aanleidingen in de stedenbouwkundige structuur. ƒ Aanlichten van gebouwen kan bijdragen aan het veiligheidsgevoel. Aanlichten dient geen doel op zichzelf te zijn en mag alleen op gebouwen met een ­duidelijke ‘baken-functie’ die bijdraagt aan de herkenbaarheid van de buurt. ƒ Gedetailleerde randvoorwaarden en uitgangspunten kunnen in een later stadium opgenomen worden in ontwerpafspraken of een beeldkwaliteitsplan.

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 24

diversiteit buurt

eenheid materiaalgebruik groen wonen

duurzaam materiaal gebruik

ontmoeting

3

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 25

cultuurhistorie Vaartbroek is vanaf 1965 gebouwd. Toch kenmerkt de buurt zich door typische ‘wederopbouw’-kenmerken. De nog relatief gave en karakteristieke opzet van de buurt is een kwaliteit. Naast dit hoofdstuk zijn de specifieke uitgangspunten rondom de wederopbouwkenmerken verwerkt in hoofdstuk 1 en 2.

3.1 Cultuurhistorisch erfgoed Voor Eindhoven zijn de naoorlogse perioden, de wederopbouwperiode (1940-1965) en Post65-periode (1965-1990), van groot belang. Eindhoven heeft in deze periodes een grote groei doorgemaakt. Het huidige stadsbeeld heeft voor een groot deel in die ­periode vorm gekregen. Daarnaast bevinden zich met name aan de stadranden veel cultuurhistorisch waardevolle landschappen en elementen. Op gebouw-/architectuurniveau is het aantal waardevolle elementen beperkt. Uit ­inventarisatie is gebleken dat de basisschool De Bijenkorf (De Koppele 2) van de ­Architectensamenwerking Werkgroep 4 uit 1969-1978, een waardevol Post-65 bouwwerk is. Daarnaast is de opzet van de J.F. Kennedylaan in relatie tot de ­aangrenzende flats als zeer waardevol aangemerkt. Tot slot is de groene stadsrandzone aan de oostzijde van de buurt (rood/roze markering op kaart) ook in cultuurhistorisch opzicht hoog gewaardeerd, vanwege nog herkenbare kwaliteit en gaafheid als typisch broek- en beekdallandschap in overgang naar de Dommel.

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 26

3.2 Archeologisch erfgoed Vaartbroek ligt op een dekzandrug die in de laatste ijstijd is opgestoven door de koude poolwinden. Aan de oostkant ligt het beekdal van de Dommel. Deze ligging maakt dat het voor mensen al vanaf de prehistorie een aantrekkelijke woon- en verblijfsplek is geweest. Ook liggen er op twee plekken in het plangebied historische bebouwingslinten. Een opvallende archeologische plek is de locatie van een militair legerkamp. Op 17, 18 en 19 mei 1748 stond hier namelijk een kampement van Engelse en Duitse legers, vanwege de toen heersende Oostenrijkse Successieoorlog.

­bebouwing moet in dit geval vervangen worden door nieuwe hoogwaardige architectuur waarbij betekenisvol wordt verwezen naar de recente historie van deze plek. ƒ De eerste stap van het archeologisch onderzoek (het archeologisch bureau­ onderzoek) in één keer voor het gehele plangebied uitvoeren. ƒ De buurt actief betrekken bij archeologisch onderzoek. ƒ Archeologische resten als inspiratiebron voor het ontwerp van de herinrichting gebruiken. ƒ Erfgoedborden plaatsen bij aansprekende archeologische/historische plekken.

Randvoorwaarden ƒ Basisschool De Bijenkorf, De Koppele 2 is een gaaf en voor Eindhoven zeldzaam voorbeeld van ‘structuralistische architectuur’. Bij herbestemming van dit gebouw en/of planontwikkeling in de omgeving dienen de kwaliteiten en waarden van het schoolgebouw mee te worden genomen. ƒ Het grootsteedse karakter aan de JF. Kennedylaan dient te worden behouden: zeer hoge begeleidende bebouwing vrij gelegen in het groen, die nog eens worden versterkt door de geschakelde opzet en de horizontale belijning van de gevels van deze ‘Wilmaflats’. De vier onderstreepte kwaliteiten dienen bij eventuele heront­ wikkeling of sloop/nieuwbouw mee te worden genomen. ƒ Archeologisch (voor)onderzoek uit laten voeren bij bouwplannen. ƒ Behoud van archeologische resten in de bodem (behoud in situ) heeft de voorkeur. Wanneer andere belangen zwaarder wegen, moeten de archeologische resten worden behouden door middel van een opgraving (behoud ex situ).

Kansen ƒ De buurt kent in zijn hoofdopzet (bebouwingsstructuur, groenstructuur) een aantal kenmerkende elementen. Versterking hiervan draagt bij aan de identiteit en leefbaarheid van de buurt. ƒ Basisschool De Bijenkorf vormt nu een ensemble met de voormalige Matteuskerk aan de Suikerpeerstraat 1 en het buurtcentrum aan de Tarwelaan 109. Bij toe­ komstige ontwikkeling op de locatie van de Matteuskerk en het buurtcentrum, moet in de vormgeving rekening worden gehouden met dit ensemble. De

Vaartbroek op de archeologische verwachtingen- en waardenkaart gemeente ­ indhoven. E ƒ Rood = historische bebouwing; ƒ paars = bufferzone om historische bebouwing; ƒ oranje = hoge verwachting, ƒ beige = middelhoge verwachting; ƒ geel = lage verwachting; ƒ gestippeld = resten van militair legerkamp uit 1748.

4

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 27

openbare ruimte, groen en water Met de verdichting van de stad neemt het belang van een goed functionerende openbare ruimte toe. De inrichting van de openbare ruimte heeft invloed op de mate waarin mensen zich verbonden voelen. Een goede inrichting van de openbare ruimte nodigt uit tot bewegen en ontmoeten en vermindert hittestress (die leidt tot gezondheidsklachten). Verharding houdt hitte overdag en ’s nachts vast, terwijl voldoende groen en een gezonde open bodem zorgen voor schaduw, verkoeling en waterberging. De toekomstige openbare ruimte van Vaartbroek nodigt uit tot bewegen en ontmoeten. Vergroening speelt daarbij een belangrijke rol. Het netwerk van groen draagt bij aan verkoeling, een betere luchtkwaliteit en een prettige leefomgeving. Het helpt onze stad beter om te gaan met een veranderend klimaat en extremer weer. Het brengt meer verschillende planten en dieren in de stad. De gezondheid van bewoners verbetert erdoor en het geeft onze stad een sterkere identiteit. Daarnaast is de openbare ruimte veilig. Vanuit de gebouwen is er zicht op de openbare ruimte waardoor er geen blinde plekken ontstaan. De gevels zijn aangepast op de maat en schaal van de omgeving en zeker op plekken die grenzen aan de openbare ruimte heeft de gevel een levendige plint.

4.1 Openbare ruimte De openbare ruimte vormt het cement tussen de woningen, winkels en andere voorzieningen. Zij zorgt dat we van A naar B kunnen komen en geeft ruimte om te spelen, sporten, picknicken en buurtgenoten te ontmoeten. Tenslotte is de openbare ruimte ook iets wat moet worden bijgehouden en tegen een stootje moet kunnen. Door Vaartbroek lopen drie grote groenstructuren; de groene rand aan de J.F. Kennedy­ laan, het Amandelpark en de Dommelvallei. Daarnaast ligt in de buurt een aantal kleinere groenvoorzieningen, soms met speelvoorzieningen. De straten zijn, met name in het

middendeel van de buurt, erg versteend. Op een aantal plekken in de buurt zijn dood­ lopende pleinen met garageboxen te vinden. Door de drie groene gebieden met elkaar te verbinden ontstaan nieuwe, herkenbare structuren en routes door de buurt. Hiervoor is het niet nodig om nieuwe verbindingen aan te leggen. De verbinding kan gemaakt worden door het vergroenen van bestaande straten en pleinen. In de grotere groene gebieden is ruimte voor het stimuleren van nieuwe activiteiten voor buurtontmoetingen. Een openbare plint op plekken waar veel mensen komen, zorgt voor voldoende interactie tussen de bebouwing en openbare ruimte. Zicht op de openbare ruimte verbetert de veiligheid. Randvoorwaarden ƒ Bij herinrichting van alle gemeentelijke openbare ruimte in en om het gebied gelden vastgestelde uitgangspunten voor ontwerp en materiaalgebruik volgens kwaliteitseisen. ƒ De hoofdroutes en aantrekkende locaties, zoals het winkelcentrum, worden ingericht conform kwaliteitsniveau hoog zoals genoemd in het handboek ­toegankelijkheid. ƒ Betrek zowel het dag-, avond- als nachtbeeld bij de integrale inrichting van de openbare ruimte om een veilige, toegankelijke, aangename en onderhouds­ vriendelijke leefomgeving te creëren. ƒ De openbare ruimte moet volledig toegankelijk zijn en inclusief worden ingericht.

ƒ Voorzieningen ten behoeve van gebouwen en woningen moeten op eigen terrein een plek vinden. ƒ Beheerbewust ontwerpen en ontwerpbewust beheren. Dit betekent dat bij het ontwerp rekening ermee wordt gehouden dat de openbare ruimte goed onder­ houden kan worden en dat bij het beheer rekening wordt gehouden met het gebruik van de openbare ruimte.

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 28

4.2 Groen, water en ondergrond ƒ In de buurt zijn veel plekken om te sporten en te bewegen. We leggen geen nieuwe plekken aan, maar geven bestaande plekken een kwaliteitsimpuls. Plekken om te sporten en spelen sluiten aan op de behoefte van de buurt­bewoners. ƒ Recreatie netwerk voor iedere inwoner: ▪ Iedere inwoner heeft toegang tot groen binnen vijf minuten lopen van huis; ▪ Iedere inwoner heeft toegang tot een groot park binnen vijf minuten fietsen van huis; ▪ De buurt biedt een gevarieerd netwerk van kleinschalige speelplekken op een loopafstand van 150 - 200 meter en grotere wijkspeelplekken met een grotere onderlinge afstand.

Een toekomstbestendige stad is een stad die zich aangepast heeft aan de veranderende klimaatomstandigheden (klimaatadaptatie). Groen en water leveren een essentiële bijdrage aan een gezonde, leefbare en toekomstbestendige stad voor mens en dier. We richten de stad zo in dat er meer planten- en diersoorten kunnen leven. Dit noemen we natuurinclusief bouwen en inrichten. Maatregelen zoals vergroening, waterberging en een gezonde open bodem dragen bij aan het klimaatadaptief en natuurinclusief maken van Vaartbroek.

04-06-2025, 13:44

Stresstestkaarten

Legenda Indeling stad Buurtoverzicht

Water op straat Waterdiepte 60 mm in 1 uur 0.500 0.300 0.200

Kansen ƒ Ontmoeting bevorderen door kwaliteit van de openbare ruimte te vergroten en aantrekkelijk te maken voor meerdere doelgroepen. ƒ Fysieke gezondheid bevorderen door een openbare ruimte die extra stimuleert om te bewegen. ƒ Ontmoeting faciliteren door een goede positionering van ontmoetingsplekken en passende beweegvoorzieningen voor verschillende doelgroepen. ƒ De groene aders in de buurt lopen voornamelijk noord-zuid: het Amandelpark, langs de J.F. Kennedylaan en langs de Dommel. Door de drie groene gebieden in de oost-west richting met elkaar te verbinden ontstaat een sterker groen netwerk. Dit kan door bestaande straten opnieuw in te richten en te vergroenen. Zo verbeteren we de koppeling met het groene buitengebied en stimuleren we: ▪ Beweging door wandelvriendelijke verbindingen. ▪ Biodiversiteit/ ecologische verbinding. ▪ Klimaatadaptatie (afwatering kan via de groenzones) en ruimte voor ­benodigde netwerken voor energietransitie. ƒ Door mobiliteitsoplossingen op gebiedsniveau kan er ruimte worden gemaakt voor een groenere en beweegvriendelijke inrichting van straatprofielen. ƒ Maatwerk is mogelijk voor een passende afvalinzameling voor de buurt. ­Afvalinzameling vraagt altijd om bereikbaarheid vanuit de openbare ruimte.

0.100 0.050

Bron: klimaatatlas van Eindhoven Esri Nederland, Community Maps Contributors https://experience.arcgis.com/experience/c51f76bdea874c56bc86379c53e1c332/page/Stresstestkaarten?draft=true&org=eindhoven

Powered by Esri 1/1

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 29

Een aantal gebieden in Vaartbroek zijn kwetsbaar voor een waterdiepte van 60mm. Dit geeft aan waar en hoeveel water op straat blijft staan als er 60mm regen per uur valt. Het Dommeldal ligt lager dan de rest van Vaartbroek. Dit zorgt ervoor dat de huidige waterstructuur van west naar oost richting de Dommel loopt. De straten die van oost naar west liggen, geven ook ruimte aan de hemelwaterberging. De groenstructuren en groenstroken in de buurt bergen het hemelwater.

Randvoorwaarden ƒ Verstedelijking moet samengaan met klimaatadaptatie en een prettig leefklimaat door meer en beter binnenstedelijk groen. Voor iedere nieuwe woning en iedere vierkante meter met andere functies moet voldaan worden aan het groenbeleidsplan en de water- en klimaatadaptatie aanpak. ƒ Daken kunnen worden benut voor de groen- en wateropgave. ƒ Hemelwater moet zoveel mogelijk gescheiden van afvalwater ingezameld en lokaal verwerkt worden. ƒ Bij nieuwe inrichting het hemelwater zoveel mogelijk vasthouden en niet meteen afwateren. ƒ Zoveel mogelijk bovengrondse berging van hemelwater. ƒ Vergroenen van wegprofielen door ontharding. Onthard waar mogelijk, maar in ieder geval 10%. ƒ De bodemafdekking door gebouwen en verharding wordt geminimaliseerd om te zorgen dat regenwater goed opgenomen kan worden door de bodem. ƒ Door natuurinclusief bouwen, met aandacht voor inheemse, gebiedseigen soorten beplanting, gaat verstedelijking samen met een verbetering en toename van bio­diversiteit. ƒ Het netwerk van de ondergrondse infrastructuur sluit aan bij de bovengrondse infrastructuur. Dat wil zeggen dat de ondergrondse infrastructuur onder de verharding ligt. Kansen ƒ Klimaatadaptatie (minder hitte, minder wateroverlast): ▪ Stimuleren van klimaatrobuust inrichting van privaat terrein.

▪ Een klimaatbestendige inrichting van openbare ruimte kan ook een goede plek opleveren voor ontmoeting, verbinding en educatie/bewustwording van de omgeving; ▪ Planten kiezen die tegen droge en natte omstandigheden kunnen. ƒ Maaiveld inrichten op het afstromen van water naar de berging.

Voorbeeld vergroenen wegprofiel

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 30

ƒ Hemelwaterreservoir voor hergebruik van water voor bijvoorbeeld planten en toiletten. ƒ Waar mogelijk de bestaande bomen behouden. ƒ Bij aanpassing of toevoeging van groen moet er goed gekeken worden naar de ondergrondse ruimte die bomen krijgen/ hebben. Dit is gerelateerd aan hoe zij bovengronds groeien. Is er niet voldoende groeiruimte voor een boom, kies dan voor lager groen. En selecteer enkele plekken in de straat waar bomen specifiek de (ondergrondse) ruimte krijgen om uit te groeien. ƒ Gezondheid bevorderen door de aanblik van meer groen. ƒ Inrichten van robuuste groenstructuren door verbinden van de grote groene structuren via bestaande vergroende west-oost verbindingen ten behoeve van klimaatadaptatie en waterberging.

In de toekomst blijft het Amandelpark een prettige verblijfsplek. De centrale ligging van het Amandelpark in de buurt zorgt, in combinatie met een beweegvriendelijke inrichting, voor verbinding en ontmoeting. Het Amandelpark en de omliggende bebouwing versterken elkaar door een interactie met elkaar aan te gaan. De bebouwing wordt gericht op het park en wordt in een groene omgeving geplaatst, waardoor het park vergroot kan worden en de verbinding met de omliggende buurt verbeterd wordt. Daarnaast vergroot zicht op het park de veiligheid in het park.

4.3 Amandelpark Het Amandelpark is door de centrale ligging een belangrijke verbinder in de buurt. Het is onderdeel van het structurele stadsgroen en is ook een belangrijke plek voor ontmoeting en ontspanning. Het park heeft korte groene uitlopers naar de buurt. De meeste huidige bebouwing aan de rand van het park is niet op het park gericht en heeft hierdoor geen echte verbinding met het park. Aan de noordzijde van het park bevindt zich een bokkentuin. Het Amandelpark is eigenlijk geen park, maar een plantsoen. Plantsoenen zijn groene gebieden die zijn ontworpen door of in opdracht van de gemeente, meestal in directe relatie tot de ontwikkeling van de omliggende of aangrenzende wijk. Boerema ontwierp het langwerpige centrale plantsoen voor Vaartbroek, dat een vrij strakke, sobere opbouw kreeg met twee doorgaande paden die via diagonale looproutes met elkaar werden verbonden. Het langwerpige plantsoen in Vaartbroek sloot aan op het plantsoen van de aangrenzende buurt Heesterakker.

Amandelpark als hart voor de wijk.

Groen vanuit Amandelpark de wijk in.

Pleinen en plekken creëren aan de rand van het Amandelpark. Een autovrije promenade parallel aan het park.

Fietsroute in noord-zuid richting door het park. Verschillende wandelroutes verbinden de pleinen en plekken via het park. Deze plekken activeren door diverse programmering.

Door de pleinen en plekken, de promenade en het groen dat vanuit het park de wijk in gaat, ontstaat er een zachte rand waaraan nieuwe volumes dynamisch worden geplaatst.

GEBIEDSKADER VAARTBROEK | 31

Randvoorwaarden ƒ We willen de cultuurhistorische parkarchitectuur met het oorspronkelijke ontwerp zo veel mogelijk tot zijn recht laten komen. Daarin is de relatie van omliggende bebouwing tot het plantsoen essentieel. ƒ Veilige inrichting voor langzaam verkeer waarbij de voetganger de primaire gebruiker is van het park, maar fietsverbindingen zijn toegestaan wanneer deze nodig zijn voor een goede fietsontsluiting van de buurt. Duidelijke inrichting moeten overlastsituaties door o.a. sluipverkeer en onveilige situaties voorkomen. ƒ Verbeteren van de verbinding tussen het park en de omliggende buurt door de positionering van de bebouwing in een groene omgeving. ƒ Sociaal veiligheidsgevoel verbeteren door betere oriëntatie van gebouwen op de openbare ruimte en door verlichting. ƒ Inrichting stimuleert ontmoeting en beweging. ƒ Inrichting leidt niet tot extra verharding van het park.