Bijlage 1 - Concept gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal

concept Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal

Inhoud Inleiding en leeswijzer

3

A Opgave

5

1. Aanleiding 2. Ruimtelijke context 3. Ambities

6 7 10

B uitgangspunten

18

1. Cultuurhistorie 2. Stedelijke inpassing en uitstraling 3. Ondergrond 4. Gezonde leefomgeving 5. Openbare ruimte, groen en water 6. Duurzaamheid en energie 7. Mobiliteit 8. Programma 9. Leefbaarheid, sociale structuren en veiligheid

19 24 35 37 40 48 52 61 66

C Gemeentelijke maatregelen en haalbaarheid

68

1. Maatregelen 2. Globale beoordeling mogelijke milieu­effecten 3. Globale toets op haalbaarheid

69 71 72

April 2026, Gemeente Eindhoven

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 2

inleiding Eindhoven groeit en transformeert in hoog tempo. We zitten in een schaalsprong met de komst van veel nieuwe woningen, bedrijven en voorzieningen. Deze schaalsprong gebeurt niet alleen in het centrum, maar ook in de andere stadsdelen. Gestel speelt een sleutelrol in deze schaalsprong. De komende jaren zal Gestel blijven groeien waarbij de unieke identiteit en groene ruimten van het stadsdeel behouden blijven. Er worden meer woningen gebouwd, waarbij we trachten om bestaande en nieuwe bewoners een prettigere plek te geven om in te wonen. Dit is een grote ontwikkeling die we zorgvuldig aanpakken. Naast het bouwen van woningen, werken we ook aan een stadsdeel waar het fijn is om te zijn, waar het verkeer en de bereikbaarheid goed geregeld is en waar de voorzieningen verbeterd worden. Een wijk om trots op te zijn en te blijven. Zo is Gestel één van de stadsdelen die profiteert van de groei van onze stad. De Karel de Grotelaan wordt in de toekomst een belangrijke HOV-as tussen het Centraal Station, De Run en de High Tech Campus. Deze as is een drager van de mobiliteitstransitie en maakt grootschalige verstedelijking mogelijk. De mobiliteitstransitie is de overstap naar een mobiliteitssysteem dat minder CO₂ uitstoot, minder ruimte inneemt, gezonder is en beter past bij hoe we willen wonen en leven.

De kop van Blaarthem en Genderdal wordt hierdoor een belangrijk ontwikkelgebied dat zich door de komst van een HOV-halte leent voor verdichting. Een gebied waar naast wonen ook ruimte is voor andere functies. Met dit gebiedskader geven we richting aan een toekomst­ bestendig, inclusief en aantrekkelijk stadsdeel dat inspeelt op de behoeften van bewoners, bedrijven en bezoekers. Dit gebiedskader borduurt voort op de gebiedsvisie Groots Gestel en is opgesteld voor de toekomstige ontwikkellocaties binnen het plan­ gebied. Het plangebied betreft grofweg het gebied tussen de Ring, de Humperdincklaan, de Donizettilaan en de Gender. Daarnaast is er een invloedzone gedefinieerd met plekken en ontwikkelingen die van invloed zijn op de ontwikkeling binnen dit gebiedskader, zoals de transformatie van het Karel de Groteplein en de rotonde, de plan­ ontwikkeling aan de Christinastraat en het gebiedskader voor Midden Blaarthem en Genderdal.

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 3

Leeswijzer Het doel van dit document is om belangen samen te brengen en duidelijkheid te scheppen in de ontwikkelmogelijkheden door ambities vast te leggen en randvoorwaarden mee te geven voor de toekomstige planvorming. Dit gebiedskader is de eerste stap in de doorontwikkeling van het gebied. In deel A wordt de opgave voor de Kop van Blaarthem en Genderdal beschreven met behulp van een zestal ambities, een gebiedskaderkaart en een visualisatie van een mogelijke invulling. Deel B gaat in op de randvoorwaarden en kansen per uitgangspunt. In deel C worden tenslotte de gemeentelijke maatregelen en haalbaarheid toegelicht. Het gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal is in afstemming opgesteld met onder andere de huidige eigenaren en potentiële initiatiefnemers. In de verdere uitwerking van de gebiedsontwikkeling blijft samenwerken het sleutelwoord.

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 4

A

Opgave

1. Aanleiding De economie in de Brainportregio groeit en draait met bedrijven als ASML, DAF, NXP, Philips, Signify en VDL op volle toeren. Die econo­ mische groei gaat gepaard met een verdere verstedelijking. Tussen 2020 en 2040 komen er op de economische toplocaties en in bestaand stedelijk gebied 72.000 arbeidsplaatsen en 62.000 woningen bij. Om dit te realiseren hebben Rijk en regio eind 2020 met het ‘MIRTOnderzoek verstedelijking en bereikbaarheid Brainport Eindhoven’ een gezamenlijke koers bepaald en vastgelegd. De verstedelijking en mobiliteitstransitie Brainport gaan hierbij hand-in-hand. De groei van het aantal woningen en werklocaties vindt vooral binnenstedelijk plaats. Langs de ‘Ontwikkelas Zuidwest’ vindt de verdichting plaats in combinatie met een HOV-lijn (HOV4). Voor de gehele ontwikkelas Zuidwest is een gebiedsvisie opgesteld. De gebiedsvisie ‘Groots Gestel’ is op 26 november 2024 door de gemeenteraad vastgesteld. In de gebiedsvisie is beschreven hoe de verdichting met kwaliteit voor de bestaande stad in dit gebied plaats kan vinden. Uitwerking gebeurt in deelgebieden, waarvan de Kop van Blaarthem en Genderdal, er één is. In de gebiedsvisie is deze plek aangewezen als plek voor grootschalige verdichting.

ƒ Gemaakte afspraken in het BO-MIRT over toevoeging van 11.400 woningen langs de gehele HOV4-as, waarvan 3.500 - 6.000 woningen in Gestel. ƒ Behoefte aan nieuwe woningen en studentenhuisvesting; ƒ Kansen voor toegevoegde waarde voor stadsdeel Gestel, denk aan een hoogwaardigere openbare ruimte en fijne voorzieningen; ƒ De doorontwikkeling van het scholencluster aan de Von Flotowlaan; ƒ Ruimte voor een nieuwe brandweerkazerne. In dit gebiedskader geven we ruimtelijke en programmatische kaders mee op het gebied van gezonde gebiedsontwikkeling, klimaatadaptatie, wonen, voorzieningen en mobiliteit. Het gebiedskader is opgesteld in nauw overleg met de verschillende belanghebbenden in het gebied. Verder is participatie een belangrijk onderdeel geweest van het proces om tot dit gebiedskader te komen en is met diverse stakeholders en de buurt gesproken over het gebiedskader.

Er zijn meerdere aanleidingen voor het opstellen van een gebiedskader voor het plangebied. De belangrijkste redenen zijn: ƒ Uitwerking gebiedsvisie Groots Gestel; ƒ Aanleg HOV4-as op de Karel de Grotelaan als drager van stedelijke verdichting;

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 6

2. Ruimtelijke context Het plangebied bestaat uit twee te onderscheiden gebieden die aan weerszijden van de HOV4-as liggen, direct tegen de Ring. Daarmee liggen ze aan een radiaal op de entree tot het centrum. Ten zuidwesten van het plangebied liggen de grenzen van het gebiedskader voor Blaarthem en Genderdal Midden. Dit gebied kenmerkt zich door een meer homogeen samenhangend gebied van woongebouwen.

oosten van de Karel de Grotelaan ligt Blaarthem en ten noordwesten ligt Genderdal.

Blaarthem De buurt Blaarthem bestaat uit de nieuwbouwontwikkeling INCK, gelegen tussen de Karel de Grotelaan en de Humperdincklaan, het winkelplein met daaraan grenzend de winkelstrip, en de locatie Action. Voor de nieuwbouwontwikkeling INCK is de bouw reeds gestart. Het betreft een ontwikkeling van ongeveer 400 woningen. Het winkelplein en de Action-locatie vormen kansen voor een herontwikkeling of transformatie. Daarbij is rekening gehouden met de herinrichting van de Karel de Grotelaan, Limburglaan en Keizer Karel V Singel in verband met een nieuwe ongelijkvloerse kruising voor de HOV4-lijn. Het toekomstbeeld voor dit gebied bestaat uit woningbouw in hoge dichtheid op of aan het huidige parkeerterrein. Behoud van de aanwezige winkel- en horecafuncties heeft geen prioriteit en wordt bij voorkeur afgebouwd. Eindhoven heeft al een fijnmazige en goed functionerende detailhandelsstructuur met voldoende plancapaciteit voor toekomstige groei. De opgave ligt bij het versterken van bestaande winkelgebieden.

Basiskaart topografie

2.1

Plangebied

De komst van een ongelijkvloerse kruising van de toekomstige HOV4 baan met de ring en de beoogde woningbouw op het winkelplein zorgt ervoor dat de verkeersstructuur veranderd in dit gebied.

Het plangebied kop van Blaarthem en Genderdal is te onderscheiden in twee deelgebieden, gescheiden door de Karel de Grotelaan. Ten zuid­

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 7

Genderdal Genderdal kenmerkt zich door een clustering van schoolcomplexen aan de ring. Ter hoogte van het Huygens Lyceum ligt een voetgangerstunnel die het gebied verbindt met de buurt Hagenkamp aan de binnenzijde van de ring. Achter de schoolzone ligt een woongebied dat zich kenmerkt door de wederopbouwperiode, veel portiek etagewoningen rondom een groene open ruimte. Dit deel van het gebied heeft een cultuurhistorische stedenbouwkundige waarde en is onderdeel van de wijkontwikkeling Genderdal. De woongebouwen (vier tot acht bouwlagen) zijn voor een deel in handen van woningbouwcorporaties. Een ander deel kent een gemixt eigendom tussen particulieren en een woningcorporatie. De schoolcomplexen, met uitzondering van het Huygens Lyceum, zullen de komende jaren verdwijnen. In het integraal huisvestingsplan (IHP) voor onderwijslocaties in Gestel zijn op deze locatie twee basisscholen voorzien; de Hobbitstee en een nieuwe locatie voor een islamitische basisschool Azzahraa.

2.2 Invloedgebied Er zijn een aantal aanpalende ontwikkeling die binnen de invloedssfeer van het gebiedskader vallen. Deze ontwikkelingen dienen rekening te houden met de ontwikkeling van het gebiedskader en vice versa. De samenhang tussen de gebiedskaders Kop van Blaarthem en Genderdal en Blaarthem en Genderdal Midden is evident. Deze gebieds­ kaders grenzen ter hoogte van de Donizettilaan en Glinkastraat aan elkaar. De Schubertlaan, de Mendelssohnlaan en de Offenbachlaan Invloedgebied

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 8

vormen de verbindende schakels. Het spreekt dus voor zich dat de twee gebiedskaders zich tot elkaar verhouden. Daarom zijn ze met veel afstemming opgesteld en zijn participatiemomenten gecombineerd. Er wordt gewerkt met een ‘Raamwerk openbare ruimte Groots Gestel’ om die samenhang nader uit te werken. Aan de binnenzijde van de Ring wordt er gewerkt aan planontwikkeling voor de bebouwing aan de hoek Christinastraat/ Keizer Karel V singel. Dit plan draagt, als één van de vier hoeken, bij aan de beleving van het Karel de Groteplein. Bij voorkeur wordt gewerkt aan een samenhangend ensemble rondom de huidige rotonde en het toekomstig ongelijkvloerse kruispunt. De uitgangspunten die worden opgenomen in het gebieds­ kader zijn daarin ook van invloed op de planontwikkeling aan de hoek Christinastraat. Er is een nieuwe fiets- en voetgangerstunnel voorzien naast de Beemdstraat, onder de Limburglaan door. Deze tunnel zorgt voor een verkeersveilige verbinding voor langzaam verkeer tussen het Severijnpark en het Genderpark binnen de Ring.

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 9

3. Ambities De komende jaren wordt het plangebied doorontwikkeld tot een gedegen en hoogwaardig gebied. Omdat we niet weten hoe dit proces precies gaat lopen, zijn ambities en randvoorwaarden opgesteld. We werken vanuit zes ambities, die samen de punten vanuit verschillende schalen en disciplines samenvatten. Samen vormen ze een antwoord op de opgave van het plangebied. De ambities zijn afgeleid uit de Omgevingsvisie van de gemeente Eindhoven en uit de Gebiedsvisie Groots Gestel. Daarin staat onder andere dat Eindhoven streeft naar meer gemengde gebieden met groei in gebieden dichtbij voorzieningen en goede mobiliteit, zoals een nieuwe HOV-as over de Karel de Grotelaan. De ontwikkeling, verdichting en vergroening van het plangebied past binnen deze verstedelijkings­principes. Het plangebied bevat onderwijsvoorzieningen, ligt dicht bij het centrum en is goed bereikbaar en biedt kansen voor nieuwe hoogwaardige architectuur. In potentie ontstaat een heel prettig woonmilieu in de luwte van de drukke stad.

In het gebiedskader zijn er zes ambities geformuleerd: 1. Het plangebied behoudt zijn unieke karakter; 2. Het plangebied versterkt de gemeenschapsbanden en sociale samenhang; 3. Het plangebied is robuust en toekomstbestendig; 4. Het plangebied stimuleert de mobiliteitstransitie; 5. Het plangebied krijgt een groene en gezonde leefomgeving; 6. Het plangebied vraagt om een slimme fasering en flexibiliteit. Dit heeft geleid tot een gebiedskaderkaart. In de gebiedskaderkaart is rekening gehouden met het op dit moment geldende beleid. Er is vervolgens een schematische weergave van een mogelijke invulling van het gebiedskader gemaakt.

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 10

Gebiedskaderkaart Zoekgebied voor scholen Brandweer HOV

HOV-bushalte

Hub

Microhub Entree appartementen Entree parkeren Entree scholen Plintvoorzieningen

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 11

3.1. Het plangebied behoudt zijn unieke karakter Het plangebied is net buiten de ring van Eindhoven gelegen en bestaat uit twee delen van de buurten Blaarthem en Genderdal. Beide buurten profileren en presenteren zich in dit gebied aan de ring. De kenmerkende parkwaystructuur van de Karel de Grotelaan vormt een duidelijke scheiding tussen beide buurten, maar is ook een herkenbare ruimtelijke drager in de ontstaansgeschiedenis, en daarmee in de afleesbaarheid, van de stad. De kop van Genderdal kenmerkt zich nu door de grote korrel van de bestaande schoolgebouwen. Het gebied daarachter karakteriseert zich door herkenbare stempelstructuren waar bebouwing rondom een grasveld gepositioneerd is. In de toekomst zal de rand, die nu hoofdzakelijk ingevuld is door onderwijshuisvesting, voornamelijk ingevuld worden door woningbouw. De structuur van de woningbouw gaat aansluiten op de bestaande stempelstructuren aan de achterzijde van deze rand aan de ring. Daarmee gaat het gebied weer als één geheel functioneren. De Von Flotowlaan zal functioneren als hoofdas in deze buurt. Hier wordt op een creatieve wijze met de openbare ruimte omgegaan zodat de zoen en zoefstrook gecombineerd kan worden met een schoolplein en speelfunctie. Deze is hier dan ook iets ruimer vormgegeven.

In de aangrenzende plinten kunnen dan maatschappelijke functies en voorzieningen worden geplaatst die aansluiten op het buurtplein voor de nieuwe scholenlocatie, en wellicht verlengd worden tot aan het Huygens College. De kop van Blaarthem heeft nu nog geen gezicht. Dit wordt in de toekomst vormgegeven door een ontwikkeling op het huidige winkelplein in combinatie met de Actionlocatie. De ontwikkeling aan de

Humperdincklaan sluit aan op de gedachten van de parkwaystructuur. De zijde aan de Karel de Grotelaan is hier stedelijk vormgegeven. De zijde aan de Humperdincklaan is kleinschaliger. Hier sluit een groene ruime zone aan op de huidige bebouwing. Langs de Karel de Grotelaan zie je een stedelijke wand ontstaan. Hoewel de huidige rotonde, tussen de Ring en de Karel de Grotelaan, door de komst van de HOV4 zal veranderen in een ongelijkvloerse kruising, zal er rond deze kruising in de vorm van een ruim opgezette openbare ruimte een nieuw groen plein ontstaan met een knipoog naar de rotonde. Dit plein vormt een duidelijk oriëntatiepunt en entree tot Gestel. Het Karel de Groteplein zal worden gemarkeerd door belendende hoogbouw, open groene ruimtes en een nieuw lichtkunstwerk. ƒ We zetten in op het behoud en de versterking van de stedenbouwkundige opzet en structuur in deze buurten. Daarmee wordt de historische en lokale identiteit geborgd te midden van voortdurende verstedelijking. ƒ De parkway krijgt een stedelijk wand en allure. ƒ Het Karel de Groteplein vormt een herkenningspunt en de entree tot Gestel.

3.2. Het plangebied versterkt de gemeenschapsbanden en sociale samenhang Het gebied staat aan de vooravond van een nieuwe ontwikkelfase waarin er nieuwe scholen gebouwd worden, evenals een brandweerkazerne gecombineerd met vooral veel nieuwe woningen. Het gebied biedt echter ook ruimte aan studentenhuisvesting en

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 12

stedelijke en maatschappelijke voorzieningen. Daarmee ontstaat een nieuw levendig stuk stad op een steenworp afstand van de binnenstad, direct aan de nieuwe HOV4-as gelegen en aan de kop van het Genderdal. Het is bij deze ontwikkeling van belang dat wordt voldaan aan de woonbehoeften. Daarbij gaat het om het diversifiëren van woningtypen en woonmilieus om tegemoet te komen aan diverse groepen, zoals ouderen, kleine huishoudens van een en twee personen, en gezinnen. ƒ Het plangebied wordt een hoogstedelijke levendige wijk met ruimte voor een toevoeging van netto ongeveer 1.000 woningen. ƒ De appartementengebouwen krijgen waar mogelijk een gemeenschappelijke groen ingerichte binnentuin om sociale cohesie en (mentale) gezondheid te bevorderen. Deze ruimte is bedoeld voor gezamenlijk gebruik, ontmoeting en beweging. ƒ Er worden hoekwinkels mogelijk gemaakt nabij HOV-haltes. ƒ Behoud en verbetering van onderwijs door een duurzame, toekomstbestendige en efficiënte huisvesting en bedrijfsvoering. Bij de ontwikkeling van het gebied is het cruciaal om de voorzieningen goed te integreren. Dit zal bijdragen aan een leefbare, inclusieve en toekomstbestendige wijk waar gelijke kansen zijn voor iedereen die er woont, werkt en verblijft.

3.3. Het plangebied is robuust en toekomstbestendig Het plangebied wordt een robuust en toekomstbestendig gebied, dat bestand is tegen de uitdagingen van vandaag en morgen. De gebouwen en de buitenruimte zijn als één systeem ontworpen en niet per plot

ontwikkeld. Ontwikkelvelden en openbare ruimte vormen een gezamenlijke integrale opgave, waardoor koppelkansen ontstaan en opgaven gezamenlijk kunnen worden opgepakt. De waardevolle, gezonde bomen worden zoveel mogelijk opgenomen in het ontwerp, waardoor bestaande biotopen behouden blijven op plekken waar al een volwassen groenbeeld aanwezig is. De gebouwen worden natuurinclusief ontworpen. Dit kan op diverse manieren, maar belangrijk is dat de gebouwde maatregelen aansluiten op de omgeving en samen een ecosysteem vormen. Denk hierbij aan het toepassen van inheemse, gebiedseigen beplanting. De woningen sluiten aan bij de woningbehoefte van nu, maar zijn slim ontworpen op flexibiliteit en losmaakbaarheid zodat ze in de toekomst aangepast of samengevoegd kunnen worden. ƒ Het plangebied is robuust, toekomstbestendig en opgewassen tegen huidige en toekomstige uitdagingen. ƒ Duurzaamheid (onder andere bodem, energie, circulariteit en klimaatadaptatie) is onderdeel van het DNA van de buurt. We bouwen voort op de oorspronkelijke ontwerpgedachte van het gebied om een moderne, groene, gezonde en duurzame leefomgeving te bieden die antwoord geeft op maatschappelijke opgaven zoals milieu en klimaat. ƒ We zoeken duurzaamheid niet alleen in techniek, maar ook in slimme low-tech oplossingen. Nature-based oplossingen hebben altijd de voorkeur boven technische.

Daarnaast houden we expliciet rekening met het bodemwatersysteem en versterken we dat waar nodig. ƒ De openbare ruimte wordt maximaal onthard en hoogwaardig vergroend, om daarmee bij te dragen aan verblijfskwaliteit, klimaatopgaven, ecologie, sociale cohesie, koeling en gezondheid. ƒ We streven naar robuuste groen- en waterstructuren.

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 13

ƒ De dwarsverbinding tussen de Gender via de Donizettilaan wordt hoogwaardig ecologisch ingericht. Ook de bestaande parksetting aan de Karel de Grotelaan zal meer ruimtelijke kwaliteit krijgen.

Water De omgang met regenwater is een belangrijk thema in de door­ ontwikkeling van het gebied. Water wordt zoveel mogelijk gebruikt, bijvoorbeeld voor de irrigatie van groen of het doorspoelen van toiletten. Het gebied heeft in Genderdal een gescheiden stelsel voor vuilwater en regenwater en in Blaarthem een gemengd stelsel. Het is de ambitie om het gemengde stelsel in Blaarthem te vervangen door een gescheiden stelsel voor regenwater en vuilwater. Overtollig regenwater wordt geïnfiltreerd, opgevangen en vertraagd afgevoerd. Het hele gebied wordt in samenhang ontworpen en vormt één systeem. Nieuwe bouwwerken moeten waterneutraal worden aangelegd en voldoen aan de meest recente Eindhovense Klimaattoets, zodat negatieve effecten op de waterhuishouding worden voorkomen of gecompenseerd. We geven daarbij de voorkeur aan bovengrondse groene oplossingen. Voor de openbare ruimte is de bergingsopgave gericht op geen schade bij een maatgevende bui van 60 mm in één uur. Delen van het projectgebied zijn kwetsbaar voor wateroverlast bij extreme neerslag. Ambitie is dat er geen wateroverlast kan optreden in de nieuwe panden tot een neerslaggebeurtenis met een herhalingskans van één keer per honderd jaar. Met het toegangsniveau van het gebouw wordt rekening gehouden met deze ambitie. We streven naar minimaal 10% ontharding van de openbare ruimte, plus het toevoegen van groen.

Bij het vergroenen van het gebied is er ook aandacht voor het koelen van de omgeving, waarbij bijvoorbeeld bomen worden toegepast om schaduw te creëren.

Grote delen van het gebied hebben een hoge grondwaterstand in nattere perioden waardoor er een verhoogd risico is op grondwater­ overlast voor gebouwen. Die delen van het gebied voldoen op die momenten niet aan de minimale drooglegging voor gebouwen. Ambitie is dat we het principe volgen van ‘Water en Bodem sturend’. Dat betekent dat het plan rekening houdt met het natuurlijke bodemen grondwatersysteem. Verlaging van grondwaterstanden wordt zoveel mogelijk voorkomen. Waterdicht bouwen is een verplichting en ophogen van bouwgronden hebben de voorkeur boven verlagen van grondwaterstanden.

Afbeelding: Gemiddeld Hoogste Grondwaterstand (GHG). Bij een GHG hoger dan 0,7 m-mv is er sprake van onvoldoende ontwateringsdiepte voor de functie wonen waardoor er een verhoogd risico op grondwateroverlast is.

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 14

Circulair In het plangebied wordt duurzaam gebouwd. We hergebruiken wat kan, en alles wat we toevoegen doen we met duurzame materialen. Ook naar de toekomst toe houden we hier rekening mee. Door met losmaakbare circulaire materialen te werken garanderen we ook een tweede leven voor de gebouwen.

Energie In het plangebied ontwikkelen we netbewust en zetten we in op hernieuwbare energie. Hiertoe nemen we meetbare prestatieindicatoren voor energie (zoals BENG-normen) op. We sluiten de nieuwbouw in het plangebied in principe aan op de collectieve warmtevoorziening die wordt ontwikkeld door het publieke warmtebedrijf Eindhoven Energie van de gemeente Eindhoven. Op gebouwniveau zoeken we duurzaam energiegebruik niet alleen in techniek, maar ook in slimme low-tech oplossingen. Nature-based oplossingen hebben altijd de voorkeur boven technische.

3.4. Het plangebied stimuleert de mobiliteitstransitie De nieuwe HOV4-as Veldhoven-Eindhoven Centraal doorkruist het plangebied. Op de kruising van de Karel de Grotelaan met de Glinkastraat en de Donizettilaan komt een HOV-halte. Heel het plangebied ligt binnen 400 meter bereik van deze halte. Daarmee is het gebied perfect ontsloten met openbaar vervoer. Daarnaast wordt in het plangebied gekozen voor centrale gebouwde parkeervoorzieningen en wordt er een lage parkeernorm gehanteerd, afgestemd op de aanwezigheid van het HOV. We zetten in op deelmobiliteit en een lage afhankelijkheid van autobezit. Heel het gebied wordt optimaal

ontsloten voor de fiets, voetgangers en schoolgaande jeugd. Juist voor deze laatste categorie is fietsbereikbaarheid en veiligheid van cruciaal belang. Het kan ouders ook stimuleren om de kinderen niet met de auto te brengen. De oversteekbaarheid van de Karel de Grotelaan is daarbij een groot aandachtspunt. ƒ De noordelijke rijstroken van de Karel de Grotelaan worden omgezet tot een vrij liggende busbaan (HOV4). Er worden bijbehorende HOV-haltes aangelegd. ƒ De Von Flotowlaan wordt optimaal ingericht op het halen en brengen van schoolgaande jeugd. ƒ De Strausslaan wordt afgesloten voor gemotoriseerd verkeer (met uitzondering van hulpdiensten). ƒ Er wordt onderzocht of het fietstunneltje op de Von Weberstraat verbreed kan worden en beter toegankelijk voor fietsers kan worden gemaakt ƒ De brandweerkazerne krijgt een rechtstreekse ontsluiting (uitruk) op de nieuwe vrijliggende busbaan (HOV4) aan de Karel de Grotelaan.

3.5. H  et plangebied krijgt een groene en gezonde leefomgeving Het plangebied wordt ontwikkeld tot een groene, gezonde leefomgeving waarin beweging, ontmoeting en een prettig microklimaat elkaar versterken. In het plangebied staan een aantal waardevolle bomen waar rekening mee gehouden dient te worden bij de herontwikkeling van het gebied. De groenstrook langs de Donizettilaan heeft momenteel weinig (ecologische) kwaliteit en daar ligt een kans om dit als uitloper van het Severijnpark te versterken met ecologische waardevolle

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 15

elementen. Datzelfde geldt voor de grasvelden tussen de appartementengebouwen aan bijvoorbeeld de Regerweg en Purcellstraat. Deze grasvelden worden nauwelijks gebruikt. De uitdaging is om ze te activeren door de bewoners meer eigenaarschap te geven en ze bijvoorbeeld in te richten met enkele parkbankjes en – tafels. Hierdoor worden de huidige grasvelden omgevormd tot aantrekkelijke plekken. Met deze maatregelen stimuleren we zowel mentale gezondheid als sociale verbinding en dagelijks bewegen. Nieuwe woningcomplexen krijgen groen ingerichte gemeenschappelijke en semi-openbare binnenhoven. Hiermee kunnen ze functioneren als een gedeelde buitenruimte waar bewoners kunnen verblijven, elkaar ontmoeten en tot rust kunnen komen. Deze zijn veelal omsloten door bebouwing en kunnen gecombineerd worden als dek van een parkeervoorziening om de overgang tussen dichte plinten en de eerste woonlagen te verkleinen. De binnenhoven behoren toe aan de vereniging van eigenaars of de betreffende corporatie. ƒ In het plangebied zetten we in op een gezonde leefomgeving: verduurzamen, vergroenen en het inrichten van een beweegvriendelijke openbare ruimte waar ontmoeting centraal staat. ƒ Daken worden ingezet voor vergroening, verblijfsruimte, duurzame energie, wateropvang of een combinatie hiervan. ƒ De ruimtes tussen de gebouwen hebben een belangrijke functie.

Ontwikkel deze ruimtes zo, dat ze ten dienste staan van het stimuleren van de gezondheid en vitaliteit, kruisbestuiving en het ontstaan van samenwerking. ƒ De brandweerkazerne wordt rechtstreeks ontsloten op de vrijliggende buslaan (HOV4) waarmee wordt voorkomen dat de buurt te zwaar belast wordt.

ƒ Het plangebied wordt een gezond gebied. De vergroeningsslag heeft een positief effect op het microklimaat, verbeteren van luchtkwaliteit, verminderen van geluidsoverlast en hittestress. Dit komt mede door het versterken van de biodiversiteit. Daarnaast wordt het een gebied dat uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. Het plangebied grenst aan het dal van de Gender ter hoogte van het Severijnpark. In de toekomst zal er een fiets- en voetgangerstunnel worden aangelegd die zorg draagt voor een conflictvrije verbinding tussen het Severijnpark en het Genderpark binnen de ring. Daarmee vormt het Genderdal een heel ruim bemeten uitloopgebied voor alle bewoners van het plangebied.

3.6. Het plangebied vraagt om een slimme fasering en flexibiliteit Het plangebied kent vele eigenaren en gebruikers, waaronder enkele grotere zoals de onderwijsinstellingen en de woningbouwcorporaties. Bijzonder is wel dat ondanks deze complexiteit de schoolbesturen, de woningbouwcorporaties, de veiligheidsregio, de ondernemers en de gemeente, betrokken zijn bij de planvorming om in goed overleg tot één gebiedskader te komen voor de integrale ontwikkeling van het hele gebied. Deze energie willen we vasthouden en doorzetten in de verdere ontwikkeling. ƒ De ontwikkeling van het plangebied vindt gefaseerd plaats. ƒ We timmeren deze fasering niet vast; schuifruimte, aanpasbaarheid en flexibiliteit zijn belangrijk. ƒ We werken met een evolutionair en iteratief proces: de (nieuwe) context heeft altijd invloed op het plan.

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 16

ƒ Gebouwindelingen worden flexibel ontworpen, zodat in de toekomst een ander gebruik mogelijk is. ƒ Huidige bewoners vinden een nieuwe woning in het plangebied. Bij de inrichting van de stedenbouwkundige structuur, houden we rekening met de eigendomsstructuur en worden (eventuele) kavels gebundeld die mogelijk tegelijk ontwikkeld zouden kunnen worden. Zo kan de ontwikkeling van het gebied op meerdere plekken beginnen, en kunnen deelgebieden organisch, seriematig, maar ook parallel tot ontwikkeling worden gebracht. Door deze ambities te verbinden met een hoogwaardige ontwikkeling van openbare ruimte en ontwikkelingen in het gebied, kunnen we de algehele levenskwaliteit in Gestel verbeteren. Zo kan Gestel zich (door)ontwikkelen tot een levendig, inclusief en aantrekkelijk stadsdeel dat aan de behoeften van al zijn bewoners voldoet.

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 17

b

uitgangspunten

1. Cultuurhistorie 1.1 Erfgoed en cultuurhistorische waarden Afgezien van enkele bescheiden stadsuitbreidingen wordt de stadsontwikkeling na 1900 vooral bepaald door de uitbreidingsplannen vanaf de annexatie van de randgemeenten in 1920. Voor de stedenbouwkundige structuur van de stad zijn met name de hoofdwegen van belang. De herkenbaarheid van de historische wegenstructuur wordt in belangrijke mate bepaald door de bebouwing. Oorspronkelijk was er een verspreide bebouwing tussen de stad en de dorpen en buurtschappen. Door de industrialisatie, bevolkingsgroei en urbanisatie vindt van de tweede helft van de 19e eeuw tot circa 1920 geleidelijk een verdichting plaats. Eindhoven wil de historische ontwikkeling en gelaagdheid van de stad herkenbaar houden en versterken. Daarom is de ontstaansgeschiedenis en de leesbaarheid hiervan een belangrijke inspiratie voor de doorontwikkeling van de Kop van Blaarthem en Genderdal.

Afbeelding: Het winkelplein bij de Karel de Grotelaan (bron: Eindhoven in Beeld Eindhoven in beeld - Foto detail)

Op de cultuurhistorische waardenkaart van Eindhoven zijn de volgende cultuurhistorische waarden in het plangebied aangegeven: ƒ Historische wegenstructuren van na 1900: De Karel de Grotelaan en de Ring van Eindhoven, inclusief de kruising. ƒ Aan de weg gerelateerde bebouwing: langs de Karel de Grotelaan en de Ring ƒ Historische stedenbouwkundige structuur: wijkopzet Genderdal

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 19

Overzicht van de cultuurhistorische waarden in het plangebied

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 20

1.2 Historische wegenstructuur (van na 1900) De Karel de Grotelaan en de Rondweg (later Ring genoemd) van Eindhoven zijn historische wegenstructuren van na 1900 die op de cultuurhistorische waardenkaart van de gemeente Eindhoven een hoge waardering hebben. Al op de oudste kaarten van Eindhoven is te zien hoe de stad via uitvalswegen was verbonden met de omringende dorpen Strijp, Woensel, Tongelre, Gestel en Stratum. Langs de wegen ontstond lintbebouwing. De linten bestaan nog steeds en worden ook wel radialen genoemd. Ze liggen op de wat hogere gronden. Tussen de linten zijn lagere delen waarin de beken Dommel, Tongelreep en Gender stromen. Het verkeer tussen de dorpen volgde een eeuw geleden de radialen en moest dus een omweg via Eindhoven maken.

bindend element in de stad maar in zijn fysieke verschijningsvorm vertoont het weinig samenhang. De unieke kwaliteit van de Rondweg voor Eindhoven schuilt met name in de gelede opbouw van de stad aan de Rondweg, met een afwisseling van sferen en gebieden met elk een eigen karakter, schaal en stadsbeeld. Dit leidt tot een zeer afwisselende routebeleving, waarin Eindhoven zich om beurten laat zien als stad, dorpslint of parkgebied. Aan dit gedeelte van de Rondweg is het complex met woningbouwblokken in de aan de noordoost kant van de van de Limburglaan van stedenbouwkundig belang en herkenbaar als ‘uitvalswegenarchitectuur’. Dit woningbouwcomplex uit 1960 is aangemerkt als gemeentelijk monument.

De rondweg/ Ring De Rondweg werd in het uitbreidingsplan van Cuypers en Kooken uit 1918 ontworpen als verbinding tussen de staddelen en in gewijzigde vorm voltooid in 1967. Het uitbreidingsplan van De Casseres uit 1930 was van grote invloed op de latere stadsuitbreidingen, hoewel van het stelsel van ceintuurbanen slechts gedeeltelijk werd gerealiseerd. De aanleg van de Rondweg duurde lang en verliep rommelig. Het tracé veranderde onder invloed van pragmatiek, kosten en opeenvolgende uitbreidingsplannen. Het leidde tot een soort houtje-touwtje-ring, bestaande uit een collage van stukken van oude wegen en fragmenten uit stedenbouwkundige plannen van J. Th. J. Cuypers en L. Kooken (1918), G. C. Kools (1923), J.M. De Casseres (1930) en J. Kuiper (1946, 1951). De realisatie begon in 1918, maar pas rond 1970 was de ring compleet. De Rondweg is als structuur een waardevol en samen­

Afbeelding: De rotonde bij de Karel de Grotelaan bezien vanaf de toekomstige Keizer Karel V singel (Bron: Eindhoven in Beeld Eindhoven in beeld - Foto detail)

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 21

Parkway, Karel de Grotelaan De Karel de Grotelaan is de centrale as van de stadsuitbreiding in Gestel uit 1955-1960 en ook de uitvalsweg naar de Kempen. De naoorlogse stadsuitbreidingen gingen gepaard met de aanleg van ruim opgezette boulevards met veel groen, de zogenaamde parkways. De Karel de Grotelaan is een van de eerste doorgaande wegen in Eindhoven die aangelegd is volgens het parkway-concept. Een brede weg voornamelijk bedoeld voor het autoverkeer in een parkachtige sfeer met aan weerszijde zich herhalende bouwblokken die los in het parkachtige landschap zijn geplaatst. De beplanting bestaat uit begeleidende bomenrijen met accenten op de koppen van de woningblokken. Bij de bebouwing langs de nieuwe radialen van Eindhoven, zoals de Karel de Grotelaan, hangt de structuur en de typologie van de bebouwing samen met de aanleg van de radiaal. Dit zie je bijvoorbeeld ook terug in delen van de Montgomerylaan en de Kennedylaan in het noorden van Eindhoven. Kenmerkend is de ruime opzet van de bouwblokken, passend bij de schaalgrootte van de radiaal, en de samenhang van de bebouwing. Flatgebouwen, omgeven door groene zones schermen de achterliggende woonwijken af. Een kenmerk van de Karel de Grotelaan is het asymmetrische profiel waardoor de woningen een optimale bezonning kregen.

De woningen zijn in een u-vorm om een binnentuin gezet met de opening naar het zuiden, Deze ‘stempel’ wordt aan weerskanten van de Karel de Grotelaan herhaald zodat het beeld ontstaat van geopende binnentuinen en aan de noordzijde en gesloten blokken aan de zuidkant.

Afbeelding: Rotonde en Karel de Grotelaan richting Veldhoven, links het winkelplein met op de achtergrond de St. Lambertuskerk aan de Hoogstraat (Bron: Eindhoven in Beeld Eindhoven in beeld - Foto detail)

1.3 Historische stedenbouwkundige structuur: Genderdal Rond 1950 werd door stedenbouwkundige J. Kuiper een uitbreidings­ plan van de stad Eindhoven gepresenteerd, waarbij hij de stad als een bloem zag. De grote uitvalswegen vanuit het hart van de stad vormden de ‘nerven’ waaromheen woonwijken zich ontwikkelden als ‘bloembladen’. De Karel de Grotelaan vormt hier de nerf van het bloemblad Genderdal, dat in de tweede helft van de jaren 1950 tot stand is gekomen. In de opzet van deze wijk is de wijkgedachte tot op zekere hoogte herkenbaar. De wijk is hiërarchisch opgebouwd, met grotere bouwblokken langs de grotere uitvalswegen en kleinere laagbouw daarachter. Tussen de bouwblokken bevinden zich groene ruimtes.

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 22

De verschillende buurten binnen de wijk hebben hun eigen hart met een school, kerk en winkelgebied. De oude lintbebouwing langs de Hoogstraat vormt een extra voorzieningengebied. De wijk kent een variatie aan woningen: het verschilt van eengezinswoningen tot grote appartementencomplexen.

Randvoorwaarden ƒ De Ring van Eindhoven en de Karel de Grotelaan bepalen mede de identiteit van het gebied. Naast de materiele eigenschappen, vormen de immateriële aspecten (gebruik en functioneren van het gebied) een belangrijke te behouden kwaliteit. ƒ De Karel de Grotelaan moet als parkway herkenbaar blijven. Ingrepen in de structuur zijn denkbaar zolang de nieuwe bebouwing past in het asymmetrische profiel. Accenten in de hoogte niet recht tegenover plan INCK (Humperdincklaan) plaatsen waardoor er een poortwerking ontstaat. Hoogteaccenten In alternerend ritme zodat het luchtige karakter van de parkway te ervaren blijft. ƒ Onderdeel van deze parkway is de rotonde op de kruising met de Ring. Deze open groene ruimte is een duidelijk herkenningspunt aan zowel de Karel de Grotelaan als de Ring. Deze groene open ruimte dient bij de herinrichting van het Karel de Groteplein in samenhang met de omliggende bebouwing herkenbaar te blijven.

Kansen ƒ De wederopbouwperiode vormt een inspiratie voor de doorontwikkeling van het gebied en waarmee het zich onderscheidt van de rest van de stad. Het gaat nadrukkelijk niet om een letterlijke vertaling, maar het gaat over sfeer, maat en schaal. Bovendien gaat het om een passende moderne beeldkwaliteit. ƒ De stedenbouwkundige structuur van het monumentale woningcomplex aan de overkant van de Limburglaan kan leidend zijn voor de nieuwe verkaveling van de Kop van Blaarthem. Afbeelding:Een vrouw ontspant in de openbare ruimte aan de Rimsky-Korsakowlaan (Bron: Eindhoven in Beeld Eindhoven in beeld - Foto detail)

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 23

2. Stedelijke inpassing en uitstraling

Gebaseerd op het karakter en de kwaliteit van Gestel zijn de sleutelconcepten in de ontwikkeling: het Genderdallandschap, het parkway karakter, verweven met de typologie van haken en stempels met halfopen blokken, en een actieve buurthart.

2.1 Hoofdstructuur Eindhoven werkt aan een stad waar alle Eindhovenaren prettig kunnen wonen, werken en leven. Dit vraagt om op verschillende niveaus verbindingen te versterken. Het gaat hierbij niet alleen om fysieke structuren maar ook om sociaal-maatschappelijke structuren. Het gebied kent vele ruimtelijke barrières zoals de Ring en de Karel de Grotelaan die als grote verkeersaders het gebied fysiek kruisen. Dit heeft echter ook geleid tot een duidelijke identiteit van de twee buurten. De nabijheid van grote groenstructuren, zoals het park langs de Gender is daarbij een kans om de verbinding en ontmoeting te versterken. Het stedenbouwkundig kader voor het gebied is gebaseerd op het karakter en de ruimtelijke kwaliteit van Gestel. Het Genderdallandschap vormt de landschappelijke en ecologische basis en bepaalt nog steeds de water- en bodemstructuur van het gebied. De parkway­ structuur van de Karel de Grotelaan vormt een herkenbare ruggengraat en ook de Ring is een herkenbare stedelijke structuur. De omgeving is grotendeels in de naoorlogse periode ontwikkeld, met typologieën van haken en stempels. Open binnenterreinen met veel groen vormen een gewaardeerde kwaliteit voor bewoners. Met de komst van HOV4 ontstaat een nieuwe verbinding met het centrum en andere delen van de stad, en een belangrijke entree van Gestel.

Op basis van deze karakteristieken is het schetsontwerp voor het stedenbouwkundig plan van Kop van Blaarthem en Genderdal ontwikkeld. Een groene dwarsverbinding/ ladderstructuur verbindt het Genderdal met de HOV4-halte. Er ontstaat de mogelijkheid voor een actief buurthart met voorzieningen en ontmoetingsplekken voor bewoners. De halfopen bouwblokken met groene binnentuinen versterken het karakter van het stedelijk weefsel. De gebieds­

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 24

ontwikkeling kenmerkt zich door groene openbare ruimte, menselijke maat, nabijheid van voorzieningen, goede bereikbaarheid en een inclusieve woonomgeving. De massaopbouw sluit aan op de bestaande context. Er wordt ingezet op een gematigde bouwhoogte met accenten op strategische plekken binnen de stedelijke hoofdstructuur. Het resultaat is een ontspannen, groene leefomgeving met voldoende licht, lucht en bezonning.

Randvoorwaarden ƒ Bebouwing aan de Karel de Grotelaan committeert zich tot de parkwaystructuur. ƒ Lengte van een bouwblok aan de Karel de Grotelaan is niet meer dan 120 meter. ƒ Bebouwing aan de Ring draagt haar eigen identiteit en vormt niet per definitie een begeleidende wand van de Ring. ƒ Het Karel de Groteplein blijft in ruimte beleefbaar. ƒ Bebouwing op de hoeken van het Karel de Groteplein vormen onderdeel van een groter geheel in combinatie met de hoeken binnen de Ring. ƒ Aanzetten van de groene kwalitatieve dwarsverbinding/ ladderstructuur aan de Donizettilaan.

Kansen ƒ Bebouwing aan de Ring presenteert de karakteristiek van de wijk. Neerzetten van een duidelijk beeld aan de Ring. ƒ Verbinding met Hagenkamp versterken door de bestaande tunnel te optimaliseren.

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 25

Transformatie scholen 621 woningen

Action en Karel de Groteplein 172 woningen

Complex Rimsky Korsakow 261 woningen

Nieuwe wonen Bestaande wonen Brandweer Voorzieningen

Humperdincklaan 400 woningen

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 26

2.2 Massa volume 2.2.1 positionering De ontwikkeling betekent een flinke schaalsprong op deze locatie. Doordat gebouwen onderling verschillend van elkaar en goed herkenbaar zijn ontstaat er een stuk stad dat voor iedereen goed te begrijpen is en waar je jezelf goed kan oriënteren. Het draagt bij aan de leesbare stad. Daarnaast is een dergelijke schaalsprong niet vreemd in onze stad. Het is in de loop van de jaren zelfs een belangrijk onderdeel geworden van onze identiteit. Langs de nieuwe radiaal, de Karel de Grotelaan, zijn grote stempel­ structeren neergezet die een kenmerkend en repeterend karakter kennen. Deze grotere stempelstructuren aan de ruim opgezette laan, waar in de nabije toekomst de HOV4 lijn zal lopen, geven aanleiding om in een hogere dichtheid te bouwen. De open en gesloten zijde aan de Karel de Grotelaan zijn kenmerkend. De repetitie aan de Karel de Grotelaan eveneens. De rand van de Kop van Genderdal kan op een nieuwe manier worden geïnterpreteerd. Dit is een kans om een nieuwe structuur neer te zetten die past in het gebied. De rand van de wijk heeft altijd gediend als zone waarbinnen uitzonderlijke gebouwen werden geplaatst. De gebouwen hadden daardoor een andere schaal en korrel dan de aangrenzende woonblokken. De aangrenzende woonblokken in Genderdal zijn in een duidelijke stempelstructuur ontworpen.

Daar kan de nieuwbouw op aanhaken op een eigentijdse wijze. Doordat er ook een woonfunctie aan de rand van de wijk wordt voorzien, waar eerder enkel schoollocaties gevestigd waren, geeft dit kansen om op sociaal gebied de wijk te

versterken. Daarbij speelt de openbare ruimte tussen de nieuwbouw en de bestaande woongebouwen een cruciale rol. Aan de zijde van Blaarthem zijn naast het plan INCK nog twee bouwblokken aan de Ring gesitueerd. Nu is het winkelplein nog onbebouwd. Dit plein heeft enkel een parkeerfunctie en heeft geen ruimtelijke relatie met het Karel de Groteplein. Het plein zou een eyecatcher kunnen zijn vanaf de ring. Daarnaast vormt de Action en de bebouwing aan het winkelplein, samen met de woningen aan de Busonilaan, een gemixt bouwblok. Het ontwikkelen van dit bouwblok moet gepaard gaan met behoud van een hoogwaardige woonomgeving aan de Busonilaan.

Randvoorwaarden ƒ Bouwvolumes zijn alzijdig ontworpen. Bouwblokken afronden, geen achterzijden creëren. ƒ Grote en lange continue gevels moeten worden voorzien van openingen en inhammen om een monolithische werking te vermijden.

Kansen ƒ Eigen identiteit neerzetten aan de ring voor zowel Blaarthem als Genderdal. ƒ De diagonale oriëntatie van de stempelstructuur biedt kansen om aan de Ring een connectie te maken met de diagonale bebouwing binnen de Ring.

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 27

2.2.2 hoogte

Randvoorwaarden

Hoogbouw is niet per definitie nodig om te verdichten. Met hoogbouw kunnen wel ruimtelijke accenten worden neergezet. Ze kunnen dienen als landmark of herkenningspunt voor een gebied of wijk. Eindhoven is een typische radiaalstad. Logischerwijs zullen de meeste hoogteaccenten van deze stad dan ook in het centrum landen. Ze zijn onderdeel van onze skyline, onze identiteit.

ƒ Aan de structuurdragende as, de Karel de Grotelaan, is middel­ hoogbouw passend tot maximaal 45 meter hoog. ƒ Aan de hoofdwegen is de bebouwing hoger. Aan de wijkzijde is de bebouwing lager. ƒ Hoogbouw is mogelijk aan het Karel de Groteplein. Hier mag geen poortwerking ontstaan in hoogbouwvolumes. ƒ Hoogbouw dient zorgvuldig ingepast te worden en mag geen nadelige invloed hebben het leefklimaat van de bestaande omgeving.

Ook wijken in Eindhoven mogen zich identificeren op hoogte. Voorheen vormde de kerktorens dit duidelijke herkenningspunt. De kerken zijn veelal getransformeerd naar andere functies en dienen niet specifiek meer als centraal punt voor de gemeenschap. Ze hebben daardoor ook een andere positie in de samenleving.

Kansen ƒ Optoppen van bestaand vastgoed biedt kansen voor verdere verdichting.

Ruimtelijke accenten langs de Karel de Grotelaan zijn passend aan de kruising met de Ring of bij het Kastelenplein dat als stadsdeelcentrum gaat functioneren. De Kop van Blaarthem en Genderdal is de plek waar stadsdeel Gestel zich presenteert aan de Ring. Het is stedenbouw­ kundig denkbaar om op de prominente plek aan de kruising van de Karel de Grotelaan en de Ring een ruimtelijk accent te maken. Hier kan een landmark duiding geven aan het stadsdeel Gestel. In de uitwerking van het stedenbouwkundig plan wordt bepaald wat goede plekken zijn om hoogbouw te realiseren. Kleinere accenten bij de HOV-haltes, gelegen aan de dwarsverbindingen en de entrees van de wijken, zijn logisch maar mogen niet nadrukkelijk de boventoon voeren binnen het stadsdeel Gestel.

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 28

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 29

2.3 Plinten De plint zorgt voor de beleving op het maaiveld. Deze begane grondlaag moet voldoende hoogte, uitstraling en flexibiliteit hebben voor een divers programma. Er is veel druk op deze bouwlaag, die een cruciale rol speelt in de verankering van een gebouw in zijn directe omgeving. De positionering van de entrees, de (fiets)bergingen, gemeenschappelijke functies en wonen kan op de juiste plekken een positieve bijdrage leveren aan een fijne en sociaal veilige leefomgeving.

Randvoorwaarden ƒ Plinten worden zo min mogelijk met blinde gevels vormgegeven. ƒ Plinten gaan een interactie aan met de openbare ruimte. ƒ Plinten zijn geschikt voor de huisvesting van een breed programma aan voorzieningen.

Kansen ƒ Versterken van actieve plinten door voorzieningen, met name langs de Von Flotowlaan.

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 30

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 31

2.4 Daken Verdichting van de bestaande stad betekent dat er meer mensen op minder ruimte gaan wonen en verblijven. De (semi-)openbare ruimte wordt daarom extra belangrijk. Deze moet goed functioneren en prettig zijn. Hetzelfde geldt voor groen. Daken kunnen hier een belangrijke bijdrage aan leveren.

Randvoorwaarden ƒ Elk dak krijgt een functie. ƒ Daken worden ingezet voor vergroening, verblijfsruimte, duurzame energie, wateropvang of een combinatie hiervan. ƒ Verlichting op de daken mag geen hinder voor de omgeving veroorzaken.

Kansen ƒ Op (dak) terrassen en balkons liggen veel kansen om te vergroenen. Dit draagt bij aan een prettige woonomgeving, zowel in het straatbeeld als voor de individuele bewoners. ƒ Ook kunnen (dak) terrassen en balkons, mits deze zicht hebben op de openbare ruimte, bijdragen aan een betere sociale veiligheid. ƒ Lagere daken hebben een beter microklimaat zodat deze beter geschikt zijn als verblijfsfuncties voor zowel mens als flora en fauna.

2.5 Zon, schaduw, wind en geluid

verblijfskwaliteit op straatniveau of op een daklandschap. Wanneer verdichting plaatsvindt zal er dus extra aandacht uit moeten gaan naar het microklimaat. Verblijfsplekken moeten aangenaam zijn en geen windhinder hebben. Bezonning van de plek is ook een van de graadmeters die een microklimaat beïnvloeden. Door het strategisch plaatsen van bomen kan er zowel in de zomer als in de winter ingespeeld worden op een aangename verblijfsplek. Daarnaast is het van belang om het effect van geluid, met name van de grote aangrenzende wegen, te onderzoeken in relatie tot de (hoog) bouwvolumes.

Randvoorwaarden ƒ Er is minimaal één openbaar toegankelijke of gemeenschappelijke verblijfsplek die voorzien is van een voldoende bezonning. ƒ Er bestaat geen onoverkomelijke windhinder op verblijfsplekken in het gebied. ƒ Er bestaat geen onoverkomelijke windhinder bij entrees naar gebouwen.

Kansen ƒ Op strategische plekken, nabij verblijfsplekken, bomen of beplanting plaatsen. Hierdoor zal er een fijn microklimaat ontstaan vanwege de reductie op hittestress en het creëren van een fijne plek met zonlicht door alle seizoenen heen. ƒ Opbouw van de massa volume dusdanig ontwerpen dat grote valwinden worden opgevangen boven maaiveldniveau.

Voor elk plan, maar ook voor de combinatie van plannen, is het nodig een windhinder- en bezonningsonderzoek te doen. Massa en hoogte hebben immers invloed op het microklimaat en bepalen mede de

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 32

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 33

2.6 Stedelijke uitstraling De uitstraling van de bebouwing in de Kop van Blaarthem en Genderdal is uniform voor de delen die zichtbaar zijn aan de Ring. Hier presenteren de buurten Genderdal en Blaarthem zich aan de ring. Daarmee vormt de Ring een reis langs alle wijken van Eindhoven. De kop van Genderdal heeft zich voorheen onderscheiden door de grotere volumes waar scholenlocaties en maatschappelijke functies in ondergebracht waren. Nu hier een transformatie naar een mix van wonen, scholen en voorzieningen gaat landen vraagt dit ook om een ander en eigentijds karakter. De zaagtandsituering van de bouwblokken aan de Ring maken de wijk compleet en leggen daarmee stedenbouwkundig de relatie van de stempelwijk ten zuiden van de Von Flotowlaan met de haakvormige woonblokken aan de andere zijde van de Ring. In architectuur is deze samenhang dan ook herkenbaar. Naast de bebouwing speelt hierin de inrichting van de openbare ruimte ook een grote rol bij de karakteristiek aan de Ring. De groene uitstraling aan de Ring maken het plan luchtig. De zaagtandpositionering zorgt voor interessante verdraaiingen en vraagt dan ook extra aandacht voor de koppen. Deze gaan vanaf de Ring goed zichtbaar zijn.

Randvoorwaarden ƒ Presenteren van de buurten Genderdal en Blaarthem aan de ring. ƒ Bebouwing aan de Karel de Grotelaan maakt onderdeel uit van de parkwaystructuur. Dit is zichtbaar in stedenbouw architectuur en landschappelijke inpassing van deze bouwblokken. ƒ Bebouwing aan het Karel de Groteplein vormen gezamenlijk één open groene ruimte en er is een landmark aanwezig om de plek kenmerkend te maken. ƒ In architectuur zijn met name de horizontale geleding karakteristiek. De bebouwing speelt op een eigentijdse wijze in op de karakteristieke architectuur aan deze laan. ƒ De architectuur, met name voor de bouwblokken aan de ring en aan de Karel de Grotelaan, is uniform en rustig, met variatie in detaillering.

Kansen ƒ Openheid en transparantie in gevels, balkons en entrees versterken de relatie tussen woning en openbare ruimte en dragen bij aan sociale cohesie

Aan de kop voor Blaarthem is de presentatie van de wijk aan de Ring vrij kort. Hier past een aansluiting op de bebouwing aan de Ring met een eventueel accent op de hoek. De aanwezigheid en doorkruising van de parkwaystructuur speelt eveneens een belangrijke rol bij de beleving en uitstraling van de plek. De bebouwing staat zoveel mogelijk op het groene tapijt van de Parkway. De bebouwing maakt een belangrijk onderdeel uit van deze beleving.

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 34

3. Ondergrond Ten behoeve van het opvangen van de gevolgen van de klimaatveranderingen is het essentieel om in te zetten op een robuust bodem-water-systeem. Dit houdt in dat er voldoende ruimte is voor groen, water en een gezonde open bodem, die het regenwater makkelijk op kan nemen en bergen. Een groot deel van de maatregelen ten behoeve van de energietransitie vergen veel ondergrondse ruimte. Goede ondergrondse ordening is noodzakelijk om deze ruimte beschikbaar te houden. Naast de ambities en opgaven uit de Omgevingsvisie Eindhoven en het vigerend beleid in het Omgevingsprogramma Ondergrond Eindhoven worden de volgende randvoorwaarden en kansen meegegeven.

Randvoorwaarden ƒ Maak reeds in het stedenbouwkundig schetsontwerp een belemmeringenkaart van de ondergrond. Beoordeel hierin wat de mogelijkheden zijn voor meervoudig ruimtegebruik en welke randvoorwaarden hierbij gelden. ƒ Het gebied is aangewezen uit het Warmteprogramma voor gebruik van een collectief warmtesysteem (warmtenet). Deze systemen nemen erg veel ruimte in de ondergrond in. Als uitgangspunt dient te worden gehanteerd dat moet worden voorkomen dat er zowel een distributienet als een transportnet binnen dezelfde sleuf komen te liggen. ƒ De bovengrondse grens van de kavels vormt ook de ondergrondse grens van de kavels. Dit betekent dat ook ondergrondse bouwdelen zich niet uitstrekken onder de openbare ruimte (inclusief de voor de

bouw tijdelijk noodzakelijke maatregelen/ constructies, zoals damwanden). ƒ Het netwerk van de ondergrondse infrastructuur sluit bij voorkeur aan bij de bovengrondse infrastructuur en ligt onder de verharding. ƒ De bodemafdekking door gebouwen en verharding wordt geminimaliseerd om te zorgen dat regenwater goed opgenomen kan worden door de bodem. ƒ Gezien de hoge grondwaterstand ten opzichte van maaiveld in het gebied dient extra zorg te worden genomen bij grotere ondergrondse constructies zoals kelders. Een aanéénschakeling van kelders wordt geminimaliseerd om het grondwater vrij te laten stromen en daarmee overlast door grondwater te voorkomen. ƒ Gezien de drukte in de ondergrond, dient de ondergrond parallel aan de bovengrond ontworpen te worden. ƒ Het terrein is niet verdacht voor ontplofbare oorlogsresten (OO). ƒ Voorafgaand aan herontwikkeling dient een standaard bodemonderzoek plaats te vinden. ƒ Aan de overzijde van de ring ligt het Gebiedsgericht Grondwaterbeheer Eindhoven-Centrum. Dat is een gebied met diverse omvangrijke grondwaterverontreinigingen met vluchtige gechloreerde oplosmiddelen (VOCL). Deze verontreinigingen mogen ten gevolge van grootschalige grondwateronttrekkingen of WKOvoorzieningen niet de doelgebiedsgrens (de ring) overschrijden. ƒ Ook onder de Donizettilaan ter hoogte van huisnummer 41 is een VOCL-verontreiniging in het grondwater aanwezig.

Met eventuele bronneringen dient hiermee rekening gehouden te worden. ƒ Op perceel Von Flotowlaan 1 is parallel aan de Von Flotowlaan een

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 35

strook grond sterk verontreinigd met zink. Hiermee dient bij de herontwikkeling rekening te worden gehouden. ƒ Bij sloop van de bebouwing dienen alle ondergrondse constructies te worden verwijderd. ƒ Onder de ventweg van de Limburglaan ligt een hogedruk gasleiding waar rekening mee gehouden dient te worden.

Kansen ƒ Zeer waarschijnlijk is de ondergrondse ruimte onvoldoende om alle ontwikkelingen een eigen WKO-systeem te laten ontwikkelen en installeren. Dus stuur aan de voorkant op onderlinge afstemming of stuur op een collectief systeem. ƒ Neem de beperkte ondergrondse ruimte van het begin af mee in het ontwerpproces en stuur op een strakke ondergrondse ordening, zodat er voldoende ruimte overblijft voor bomen, ander groen, een gezonde bodem en waterberging. ƒ De gemeente heeft een Checklist ondergrond gemaakt, als houvast voor alle zaken in de ondergrond waar rekening mee gehouden moet worden ƒ Zoek naar innovatieve oplossingen voor het ondergronds ordenen van de diverse kabels en leidingen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het verticaal stapelen van leidingen.

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 36

4. Gezonde leefomgeving In Eindhoven wordt er gebouwd aan een stad die bijdraagt aan een gezonde leefomgeving en gezondheid van de inwoners. We streven ernaar om gezondheidsverschillen te verkleinen, zodat iedereen in goede gezondheid kan leven en de verschillen tussen buurten afnemen. De huidige gezondheidssituatie in het gebied kop van Blaarthem en Genderdal is beoordeeld aan de hand van het omgevingswetprogramma Gezonde Leefomgeving en de gezondheidskaart. De beoordeling heeft volgens vier ruimtelijke en vier sociale indicatoren plaatsgevonden: dichtheid, afstand tot groen, afstand tot voorzieningen, geluid en luchtkwaliteit, eenzaamheid, stress, Sociaal Economische Status, Welvaart, Opleidingsniveau en Arbeidsverleden (SES-WOA) en levensverwachting in gezonde jaren. Uit de analyse van het huidige gebied blijkt dat er aanzienlijke gezondheidswinst te behalen is, waarbij de verdichtingsopgave in combinatie met de huidige sociale uitdagingen extra aandacht verdienen. Nieuwe ontwikkelingen moeten bijdragen aan het realiseren van de gezondheidswinst in het gebied. Het gebied kent op dit moment diverse uitdagingen. Bewoners ervaren veel stress en er zijn problemen rondom armoede, afvalproblematiek, criminaliteit en veiligheid. Tegelijkertijd bieden de nieuwe ontwikkelingen veel kansen om deze problemen aan te pakken.

Zo biedt de komst van de HOV4 nieuwe mogelijkheden voor betere bereikbaarheid en verbinding met de rest van de stad. Ook de geplande vernieuwingen in het gebied scheppen ruimte om beter aan te sluiten

op wensen en behoeften van verschillende doelgroepen in de wijk. De komst van twee nieuwe basisscholen, de bestaande middelbare school en hoe deze scholen in de wijk worden geïntegreerd, biedt samen met de nieuw te bouwen woningen mogelijkheden om de gezondheid van bewoners structureel te verbeteren.

Randvoorwaarden Nieuwe ontwikkelingen moeten bijdragen aan het realiseren van gezondheidswinst in het gebied op de 8 gezondheidsindicatoren.. De maatregelen met betrekking tot gezondheid die genomen worden in het gebied moeten minimaal gezondheidswinst behalen op de drie slechts scorende gezondheidsindicatoren in het gebied. In dit gebied gaat het om: geluid en luchtkwaliteit, stress en SES-WOA. De andere gezondheidsindicatoren moeten minimaal gelijk blijven. Hieronder worden de drie slechts scorende gezondheidsindicatoren nader toegelicht. Geluids- en luchtkwaliteit: In het gebied is extra aandacht nodig voor geluids- en luchtkwaliteit vanwege de ligging tussen de Ring en de Karel de Grotelaan. De huidige belasting vanuit verkeer zorgt voor verlaagde geluids- en luchtkwaliteit in het gebied. Toekomstige ontwikkelingen zoals het ondergronds brengen van delen van de Ring en de herinrichting van het kruispunt Karel de Grotelaan-Ring, zullen naar verwachting een verbetering van geluids- en luchtkwaliteit in het gebied opleveren.

Gebiedskader Kop van Blaarthem en Genderdal | 37

Daarbij is het van belang dat er bij de gebiedsontwikkeling rekening wordt gehouden met een passende functieverdeling, in lijn met de wettelijke normen voor geluids- en luchtkwaliteit. Daarbij verdienen enkele specifieke bronnen bijzondere aandacht. Dit betreft onder andere de brandweerkazerne, waar zowel de aanrijdroutes als het potentieel voor geluidsoverlast relevant zijn. Daarnaast spelen de schoolgebouwen een rol, onder meer door verkeersbewegingen rondom halen en brengen en door geluid van spelende kinderen. Tot slot blijft de invloed van de Ring en de Karel de Grotelaan belangrijk voor de geluidsen luchtkwaliteit in het gebied. Sociaal Economische Status, Welvaart, Opleidingsniveau en Arbeidsverleden: In het gebied staat de sociaaleconomische positie van de bewoners onder druk. Deze positie wordt deels beïnvloed door toegang tot opleiding, werk en ontwikkeling van sociale netwerken. In het gebied spelen de twee nieuwe basisscholen en de middelbare school een centrale rol in het versterken van opleidingskansen en het creëren van een toekomstbestendige, kansrijke leefomgeving. De scholen moeten zo ontworpen worden dat ze niet alleen als leerplek functioneren maar ook als fundament voor sociale stabiliteit, talentontwikkeling en het vergroten van maatschappelijke participatie.