Bijlage 1 - Concept Gebiedskader Kanaalzone-Zuid

Concept Gebiedskader Kanaalzone-Zuid 18 Mei 2025

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 2

Inhoud Inleiding

3

A. Opgave 1. Aanleiding 2. Context 3. Ambities 4. Gebiedskaderkaart

5 6 8 9 23

B. Uitgangspunten 1. Cultuurhistorie 2. Stedelijke inpassing 3. Stedelijke uitstraling 4. Openbare ruimte, groen en water 5. Duurzaamheid 6. Mobiliteit 7. Programma 8. Leefbaarheid en veiligheid

26 27 28 34 35 38 42 45 47

C. Gemeentelijke maatregelen en haalbaarheid 1. Maatregelen 2. Beoordeling mogelijke milieu-effecten 3. Globale toets op haalbaarheid

48 49 51 51

Schematische weergave : het Eindhovensch Kanaal als groenstructuur voor de hele stad

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 3

Inleiding Eindhoven blijft groeien en zich verder ontwikkelen als Stad van technologie, ­kennis en design. Daarnaast is er grote behoefte aan meer woningen. Niet alleen in het centrum, maar in de rest van de stad. De Kanaalzone-Zuid transformeert de komende jaren van industrieel bedrijventerrein naar een groene en gevarieerde wijk aan het Eindhovensch Kanaal. Met een mix aan wonen, werken en onderwijs en voorzieningen. Het Eindhovensch Kanaal en de aangrenzende Kanaalzone zijn belangrijk voor de stad door onder andere de strategische ligging. De Kanaalzone vormt een verbinding tussen het centrum, de Ring en het kanaal en vervult een belangrijke rol in de relatie tussen stad en land. We zien de Kanaalzone als gebiedsopgave, waarbij het kanaal profiteert van de ontwikkeling, maar ook andersom. Het kanaal, de openbare ruimte en de bebouwing ontwerpen we in samenhang; samen vormen ze de Kanaalzone. Dat betekent een integrale gebiedsbrede aanpak waarbij kansen beter benut kunnen worden. Een functioneel en gescheiden stukje stad verandert daarmee in een aantrekkelijk, geïntegreerd en dynamisch gebied.

Ontwikkellocatie Kanaalzone-Zuid Invloedszone Nabijgelegen ontwikkellocaties

Dit gebiedskader is opgesteld voor de toekomstige ontwikkellocaties, gemarkeerd de figuur hiernaast. Dit is inclusief het kanaal zelf, waarbij de randen en verbindingen met de omgeving worden meegenomen. Het gebied strekt zich uit tussen de noordelijke oever van het Eindhovensch Kanaal aan de noordzijde, Breitnerstraat aan de westzijde, De Caai aan de oostzijde en Dirk Boutslaan aan de Zuidzijde. Daarnaast is een invloedszone gedefinieerd, met plekken en ontwikkelingen die van invloed zijn op de ontwikkeling van de Kanaalzone-Zuid, zoals het Havenhoofd en De Caai.

Aanduiding ontwikkellocatie en invloedszone

Van een plotsgewijze ontwikkeling naar een gebiedsontwikkeling voor de stad

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 4

Leeswijzer Het doel van dit document is om belangen samen te brengen en duidelijkheid te scheppen in de ontwikkelmogelijkheden, door ambities vast te leggen en randvoorwaarden mee te geven voor de toekomstig planvorming. Dit gebiedskader is de eerste stap in de doorontwikkeling van het gebied, opgesteld door de gemeente en de verengde eigenaren, met inbreng van de omgeving. In deel A wordt de opgave voor Kanaalzone-Zuid beschreven door een zestal ambities, een gebiedskaderkaart en een visualisatie van een mogelijke invulling. Deel B gaat in op de randvoorwaarden en kansen per uitgangspunt. In deel C tenslotte worden de gemeentelijke maatregelen en haalbaarheid toegelicht. Het gebiedskader Kanaalzone-Zuid is in afstemming opgesteld met onder andere de huidige eigenaren en potentiële initiatiefnemers. In de verdere uitwerking van de gebiedsontwikkeling blijft samenwerken het sleutelwoord.

A opgave

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 6

1. Aanleiding Het college van B&W besloot eind 2015 dat de Kanaalzone een transformatie moet doormaken. Op 5 juli 2016 is daarom de Startnotitie Kanaalzone-Zuid vastgesteld. Een van de initiatieven in de gehele Kanaalzone is de herontwikkeling van het Campina­terrein tot De Caai. Door de omvang van De Caai (ruim 3 hectare) en de ­ligging aan de Ring neemt het een belangrijke positie in binnen de Kanaalzone-Zuid. De bouw van De Caai is inmiddels in volle gang. In de Omgevingsvisie is het volgende opgenomen over het Eindhovensch Kanaal: ‘Vanuit het centrum wordt via het Eindhovensch Kanaal een nieuwe groene verbinding met het buitengebied gemaakt. Deze groenstructuur vormt een nieuwe groenblauwe verbinding richting Nuenen en Geldrop, waardoor we in alle windrichtingen een aantrekkelijke en gebruiksvriendelijke verbinding met het buitengebied hebben.’ (p.16) En: ‘In het centrum is door de verstedelijking behoefte aan een extra park. Nieuwe en bestaande inwoners kunnen in de toekomst recreëren en verkoeling vinden aan de Superdommel, de Gender en het Kanaalpark, dat bij het Eindhovensch Kanaal wordt aangelegd.’ (p.16) Aanleiding voor het opstellen van het gebiedskader is daarnaast de toenemende vraag naar ruimte voor woningbouw. Om grip te houden op de grote ontwikkeling rond de Kanaalzone-Zuid en speculatie te voorkomen, heeft de gemeenteraad een voorkeursrecht gevestigd.

Het doel van dit document is om belangen samen te brengen en duidelijkheid te scheppen in de ontwikkelmogelijkheden, door ambities vast te leggen en randvoorwaarden en kansen mee te geven voor de toekomstige ontwikkeling. Als eindbeeld voor de Kanaalzone-zuid heeft het college van B&W een gemengd milieu van wonen, werken, voorzieningen en recreatie voor ogen en ziet ze kansen voor hoge dichtheden. De transformatie gebeurt op basis van de principes van gezonde verstede­lijking en klimaatadaptatie. De huidige aanwezige bedrijven in het gebied ­zullen veelal gefaseerd transformeren naar andere functies. Daarnaast zal ­passende huidige of nieuwe bedrijvigheid zal worden ingepast en toegevoegd. Het woon­ programma en de bedrijvigheid moeten elkaar versterken.

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 7

1.1 Historie Het Eindhovensch Kanaal en het omliggende gebied hebben historisch een sterke relatie. Het kanaal werd 1846 geopend en vormde sindsdien een belangrijke econo­ mische levensader voor de stad. Voedsel, levensmiddelen en kolen voor de gas­fabriek werden via het kanaal aangevoerd. Vele bedrijven en ondernemingen vestigden zich aan het kanaal waardoor de Kanaalzone veel werkgelegenheid en bedrijvigheid ­creëerde voor de stad. Deze relatie is veranderd. Het kanaal is te klein voor moderne schepen en heeft daarmee haar rol voor het gebied en de stad verloren. Huidige bedrijven zijn gericht op wegtransport en keren hun rug richting het kanaal. Daarmee is het kanaal van een ruggengraat voor industrie en bedrijvigheid, veranderd naar een achterkant, vormt een barrière in de noord-zuid richting tussen Tongelre en Stratum en wordt omringd door anonieme bedrijfsgebouwen. Nu gloort er een nieuwe rol voor de Kanaalzone-Zuid. Het gebied gaat weer ­functioneren als een levensader en de verbinding met het kanaal wordt hersteld.

Vroeger Een intrensieke relatie tussen de stad en het kanaal

Nu Op zoek naar een nieuwe relatie Historische beelden van het Kanaal

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 8

2. context Het gebied ten noorden van het kanaal is vooralsnog ingevuld als bedrijventerrein en pdv-locatie (perifere detailhandel vestiging). Een locatie met in dit geval een ­concentratie van bouwmarkten en meubelinrichting. Of dit in de toekomst (deels) ­verandert, moet nog blijken. Dit is dan ook geen onderdeel van dit gebiedskader. Wel zien we de noodzaak van kaders om te zogen dat de beide zijden van het kanaal samen kunnen werken in het vormen van het Kanaalpark. Op de lange termijn wordt duidelijk of ook aan de noordzijde van het kanaal wonen, werken, voorzieningen en onderwijs wordt toegevoegd. De gehele Kanaalzone is een gebied dat zich uitstrekt van de Dommel tegen het stadscentrum, tot de gemeentegrens en vormt daarmee de overgang naar het buitengebied. Binnen en buiten de Ring heeft het gebied een ander karakter. Dat geldt ook voor de noord- en zuidzijde. De transformatie van de Kanaalzone en haar directe omgeving is ingezet vanuit twee zijden: vanuit het Havenhoofd met onder andere Mariënhage, Picuskade en het NRE-terrein en vanuit het Campina-terrein/ De Caai. Een goede aansluiting op de Irisbuurt is van groot belang evenals de oversteekbaarheid van het kanaal. Een nieuwe brug en routes zorgen ervoor dat het nu nog ondoordringbare gebied ook echt onderdeel uit gaat maken van de stad.

Het kanaal met zijn recreatiepotentieel is zo goed bereikbaar voor de omliggende woonwijken van Stratum en Tongelre. De omliggende buurten profiteren daarnaast van de kwaliteitssprong en toegevoegde voorzieningen rondom het kanaal.

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 9

3. Ambities Voor het opstellen van het gebiedskader is een zorgvuldig en uitgebreid proces doorlopen door de gemeente, met de eigenaren en het ontwerpteam bestaande uit DELVA en Houben | van Mierlo. Parallel daaraan is een participatieproces georganiseerd waarin omwonenden, toekomstige bewoners, ondernemers en organisaties uit de stad zijn betrokken. Hen is gevraagd waar zij kansen zien voor de ontwikkeling van het gebied en wat de nieuwe buurt in de toekomst moet brengen. De komende jaren groeit de Kanaalzone-Zuid uit tot een sterk en hoogwaardig ­gebied. Dit gebiedskader is nog geen plan. Maar het is wel een eerste en belangrijke stap ­richting de toekomst van de Kanaalzone-Zuid. Een toekomst waar we gezien de ­woningnood veel woningen gaan realiseren. Hier stellen we ambities, randvoorwaarden en kansen voor de verdere uitwerking van de planvorming, de basis voor stedenbouwkundige plannen. Zes geformuleerde ambities geven richting, brengen inzichten samen vanuit verschillende invalshoeken en vormen de basis voor een samen­ hangende aanpak. Deze ambities worden uitgewerkt in randvoorwaarden en kansen, die gebundeld worden in deel B van dit gebiedskader.

De zes ambities voor de Kanaalzone-Zuid

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 10

Schematische weergave: de Kanaalzone-Zuid als verbinding tussen stad en landschap

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 11

3.1 De Kanaalzone-Zuid is een levendig stuk stad, dat voortbouwt op het aanwezige creatieve en innovatieve karakter

technologie en cultuur. In 2024 is vastgesteld dat de Design Academy Eindhoven in de Kanaalzone-Zuid vestigt. Een functie die reuring en activiteit toevoegt aan het gebied, en een van de smaakmakers zal zijn. De doorontwikkeling van de Kanaalzone-Zuid bouwt voort op deze energie in het gebied, waarbij aansluiting wordt gevonden bij deze initiatieven.

Het Eindhovensch Kanaal trekt sinds haar aanleg innovatieve, watergebonden bedrijven aan. De 20e eeuw begon met de vestiging van de gasfabriek en sigarenfabrieken (Karel I, Van Abbe). Eind jaren ’20 vestigde DAF (Van Doorne) zich in het gebied. In de 21e eeuw zijn de bouwnijverheid en de high-end creatieve industrie erbij gekomen. Door deze bedrijvigheid is de Kanaalzone een belangrijke economische plek voor Eindhoven geweest. Initieel waren bedrijven en kanaal onafscheidelijk, maar in de loop van de tijd is deze relatie verloren gegaan, waarbij de bedrijvigheid zich steeds meer op transport over land is gaan richten.

De Kanaalzone-Zuid wordt een bestemming voor bezoekers uit heel de stad.

Het gebied staat aan de vooravond van een nieuwe ontwikkelfase, waarbij het een plek van betekenis wordt voor de stad. Het wordt een nieuwe hotspot voor bewoners en innovatieve bedrijven, waarbij de relatie met het kanaal wordt hersteld. ƒ De Kanaalzone-Zuid wordt een hoog stedelijke en levendige wijk met ten minste 2.000 woningen, exclusief De Caai en Koelhuis/Nefkens. ƒ Naast wonen is er ook ruimte voor werken en voorzieningen, met een creatief en ­innovatief karakter. Dit karakter is historisch gezien maar ook in de toekomst ­gelinkt aan het Kanaal. ƒ De Kanaalzone-Zuid is een wijk met karakter, met aandacht voor erfgoed en ­waardevolle structuren. ƒ De Kanaalzone-Zuid wordt een bestemming voor bezoekers uit de hele stad. ƒ Stegen en straten zijn bijvoorbeeld ontworpen voor ontmoeting, binnenhoven ­tussen gebouwen voor collectief gebruik. ƒ Vier brandpunten langs het kanaal zijn de smaakmakers van de Kanaalzone-Zuid. ƒ De Kanaalzone-Zuid is en blijft een gebied met divers gebruik, en is daardoor geen monocultuur. Het is een wijk waar gedeelde waarden sterker zijn dan verschillen. ƒ In 2024 is vastgesteld dat de Design Academy Eindhoven zich in de Kanaalzone zal vestigen, een functie die reuring en activiteit toevoegt aan het gebied, en een van de smaakmakers zal zijn. In de Kanaalzone gebeurt veel.

De voormalige Campinafabriek transformeert naar De Caai, waar voedsel, gezondheid en innovatie als dragers worden ingezet voor de planontwikkeling. De naastgelegen Koelhuis Nefkens-locatie zet in op innovatie en design,

Van een werkgebied, naar een stuk stad.

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 12

De vestiging van de Design Academy en het programma in De Caai- en Koelhuis Nefkens-locaties biedt de kans om verder te bouwen aan een plek voor creatieve en innovatieve industrie. Het woon- en werkprogramma wordt ondersteund met bijvoorbeeld voorzieningen, maatschappelijke functies, cultureel programma en horeca. Het niet wonen aandeel ligt tussen de 10-20%. Voor een goede balans is het belangrijk dat er in het gebied (Koelhuis Nefkens-district, CAAI en Kanaalzone-Zuid) een goede mix is van woningen, werkruimtes en ateliers, met verschillende prijsklassen. In de Kanaalzone-Zuid is de hele dag iets te doen. De reuring wordt geconcentreerd in een reeks van ‘brandpunten’, de onderscheidende smaakmakers langs het ­kanaal. Deze brandpunten krijgen een interessante functie, die het gebied activeert ­gedurende de gehele dag en waar diverse doelgroepen tot aangetrokken worden. Gebouw, openbare ruimte en kanaal vormen samen het brandpunt, waarbij de reuring zich niet achter gesloten deuren afspeelt, maar nadrukkelijk de buitenruimte en het kanaal betrekt. Hierdoor ontstaat een levendig gebied en wordt de bijzondere programmatie en architectuur onderdeel van de beleving van de Kanaalzone-Zuid, zoals de Design Academy. Plekken waar bewoners, ondernemers en bezoekers elkaar ontmoeten, rondom een programma dat draait om design, innovatie en beleving langs het Kanaalpark.

Indicatie brandpunten langs het kanaal

De Kop van het kanaal is het eerste brandpunt waar de toon wordt gezet. De ­route loopt verder via de nieuwe hotspot in het Koppark, via het Designcluster, de ­Design Academy Eindhoven, naar het Innovatie- en Foodcluster met het nieuwe ­Phood-paviljoen. Vanaf hier kun je met het Van Gogh Nationaal Park verkennen, of snel doorsteken voor een bezoek aan een tentoonstelling in het Koelhuis.

Indicatie rooilijn Indicatie hoogteaccent L Indicatie Hoogteaccent XL Bestaande hoogteaccenten of in planvorming De Caai

Indicatie rooilijnen en accenten

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 13

3.2 De Kanaalzone-Zuid benut het kanaal als basis voor een groene en gezonde leefomgeving

ƒ Het Kanaalpark verbindt de binnenstad en het dal van de Kleine Dommel met het omliggende landschap: het Van Gogh Nationaal park. ƒ In de Kanaalzone-Zuid onderscheiden we op hoofdlijnen drie sferen: het Kanaalpark, de straten & pleinen en de boulevard.

De groei die de Kanaalzone-Zuid tegemoet gaat als gevolg van de verdichting is enkel mogelijk als er vergroend en verduurzaamd wordt. Zo creëren we een prettig en gezond woonmilieu én een plek waar bedrijven floreren. Het kanaal, waarvan zowel het groen en het blauw wordt versterkt, is daarom een onmisbaar onderdeel van de Kanaalzone-Zuid. Het is de drager van de ontwikkeling. Daarnaast krijgt het park een functie op de schaal van de stad, het vormt een nieuw type buitenruimte die een toevoeging is aan de stad. Een groene plek met reuring, een aantrekkelijk gebied voor de inwoners van de stad. Het Eindhovensch Kanaal is een belangrijke historische structuur, met een goede ­waterkwaliteit waar de roeivereniging gebruik van maakt. Echter is de omgeving stenig, heeft het weinig ruimtelijke kwaliteit en wordt er beperkt gebruik van gemaakt. Binnen de ontwikkeling van de Kanaalzone-Zuid stellen we het kanaal centraal. Het wordt het een verbinding die recht doet aan zijn historie, met opnieuw een sterke ­relatie tussen het water en de kant. We benutten de mogelijkheden van het kanaal maximaal op het gebied van recreatie, ecologie, waterbuffering, koeling, energietransitie en mobiliteit, waarbij meekoppelkansen worden gezocht.

Het kanaal vormt straks een groenblauwe stad-landverbinding: een lineair park dat het centrum via de Kanaalzone verbindt met het buitengebied, het Van Gogh Nationaal Park. Zo krijgt het Eindhovensch Kanaal betekenis voor de Kanaalzone-Zuid, maar ook voor de stad.

Indicatie brandpunten langs het kanaal

ƒ Het Kanaalpark vormt de basis voor een groene en gezonde leefomgeving en maakt deel uit van het groenblauwe raamwerk van Eindhoven. ƒ Het wordt een nieuwe hotspot voor bewoners en bedrijven van de Kanaalzone-Zuid maar daarnaast ook een belangrijk park en verbinding op stedelijk niveau. ƒ Ontwikkelingen in de Kanaalzone-Zuid worden altijd integraal benaderd. ­Bebouwing, buitenruimte, openbare ruimte en het kanaal vormen samen één ­opgave, waarbij functies op de juiste plek landen. ƒ De buitenruimte wordt onthard en hoogwaardig vergroend om daarmee ruimte te maken voor verblijfskwaliteit, klimaatopgaven, biodiversiteit, het tegengaan van vereenzaming en het verbeteren van de gezondheid. ƒ De ontwikkeling van kavels versterkt het Kanaalpark en de buitenruimte: zij creëren ruimte voor het park, sluiten er naadloos op aan en zorgen voor activatie en reuring. ƒ De buitenruimte wordt ontworpen voor mens én dier. Indicatie rooilijnen en accenten

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 14

Kanaalpark Het Eindhovensch Kanaal is de ruggengraat van het gebied en bepaalt voor een groot deel de identiteit. Het heeft nu nog een harde, stenen uitstraling met veel ruimte voor auto’s. Dit verandert in een groene en autovrije zone, waar ruimte is voor mensen en natuur. Het kanaal verbindt de verschillende delen van de Kanaalzone-Zuid en heeft een minimale breedte van 20 meter, vanaf de huidige waterlijn gemeten. Op veel plekken verbreedt de groene ruimte, waardoor er plekken ontstaan en ruimte voor ­verblijfsfuncties. Tevens wordt op deze manier de groennorm gehaald. Daarnaast wonen zo veel bewoners aan het kanaal en is er op veel plekken verbinding is met werkplekken en voorzieningen. Het Kanaalpark is een continue verblijfsruimte die een nieuwe kwaliteit aan de stad toevoegt. Een plek om een rondje te rennen, een ommetje te maken of in de avondzon met vrienden te verblijven. Dit is de plek waar het meeste reuring plaatsvindt: een plek voor ontmoeting en sport, maar ook waar bedrijvigheid zich toont aan de stad. Daarnaast heeft het kanaal belangrijke ecologische waarde. Uit onderzoek blijkt dat er sprake is van aquatische natuurwaarde: zeldzame watervegetatie, soortenrijke macro­fauna en een goede visstand. Het behoud en verbetering van deze kwaliteit is een belangrijke doelstelling in de verdere ontwikkeling van het gebied.

De kades worden bijvoorbeeld verzacht, waardoor ruimte ontstaat voor ecologie en verbetering van de waterkwaliteit.

publieke ruimten, waar een prettige mate van sociale controle gewenst is. Fietsenstallingen, bergingen en andere functies die weinig bijdragen aan de kwaliteit van de buitenruimte worden zo min mogelijk aan de buitenzijde van de begane grond ­geplaatst.

Ontmoeten, bewegen en sporten De Kanaalzone-Zuid wordt een gezond gebied. Enerzijds door de vergroening, wat een positief effect heeft op het microklimaat en de luchtkwaliteit. Anderzijds wordt het een gebied dat uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. Op stadsniveau vormt het Kanaalpark een beweeg-as die de binnenstad verbindt met omliggende wijken en het landschap ideaal voor hardlopers en wandelaars. De as wordt versterkt met activerende elementen: plekken om te spelen, te sporten en te bewegen. Hierbij wordt de relatie gezocht met het water, enerzijds door kleinschalige vormen van waterrecreatie mogelijk te maken zoals kanoën, maar ook door verblijfsplekken te maken dicht bij het water. Kanaalpark

Straten en pleinen

Boulevard Om het Kanaalpark vrij te maken van gemotoriseerd verkeer wordt de Dirk Boutslaan getransformeerd tot een boulevard die het gemotoriseerd verkeer ontsluit. Er komt ruimte voor een dubbel fietspad en een breed voetpad. Het profiel wordt ruim, geflankeerd met twee bomenrijen en een brede groenstrook, die op plekken ruimte biedt voor laden en lossen en ondergrondse afvalcontainers.

Boulevard

Straten en pleinen Tussen het Kanaalpark en de boulevard ligt een netwerk van straten en pleinen, die samen zorgen voor een prettig en toegankelijk gebied. Deze ruimtes zijn autoluw en hebben een zo groen mogelijk karakter. Hier ligt de nadruk op ontmoeting en spelen. Samen vormen ze een aantrekkelijke wandeling, zonder lange zichtlijnen, met steeds verrassende perspectieven. De plinten (begane grond) van de gebouwen spelen een belangrijke rol. Hier komen voorzieningen, maar ook woningen, met speciale aandacht voor goed ontworpen entrees. Belangrijk zijn de overgangen tussen privéruimten en Indicatie kanaalpark, straten en pleinen en boulevard

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 15

3.3 De Kanaalzone-Zuid faciliteert de mobiliteitstransitie en zet voetganger en fiets op één De herontwikkeling van de Kanaalzone vraagt om een nieuwe mobiliteitsstructuur en een slimme omgang met parkeren in de Kanaalzone-Zuid. Momenteel ontsluiten de Kanaaldijk-Zuid en de Dirk Boutslaan het gebied, maar ook delen van het centrum, waardoor een groot deel van het gebied in dienst staat van de auto. Door te kiezen voor de Dirk Boutslaan als structuur die de stad ontsluit, komt de verkeersfunctie voor gemotoriseerd verkeer van de Kanaaldijk-Zuid te vervallen en wordt maximaal de ruimte gegeven aan de voetganger en fietser. Bovendien ontstaat er daarmee aan de kanaalzijde ruimte voor het inrichten van het Kanaalpark. Daarnaast zullen we slim omgaan met autoparkeren, inzetten op deelmobiliteit en een lage afhankelijkheid van autobezit. De parkeerplaatsen die worden gerealiseerd, worden zoveel mogelijk geclusterd en uit de buitenruimte onttrokken. Een groot deel hiervan wordt opgevangen in een gebiedsgerichte parkeerhub. Dit is een openbare en gebouwde parkeervoorziening die onder het kanaal kan worden gerealiseerd of op maaiveld aan de Dirk Boutslaan. ƒ Kanaaldijk-Zuid wordt autovrije wandel- en fietsroute, het binnengebied tussen ­Kanaaldijk-Zuid en Dirk Boutslaan wordt autoluw.

ƒ Betere aansluiting op het OV-netwerk, met directe looproutes naar HOV-bushaltes en de wens om een nieuwe bushalte toe te voegen. ƒ Divers aanbod van deelmobiliteit bestaande uit deelauto’s en bijvoorbeeld deeltweewielers. ƒ Autoparkeren van bezoekers en merendeel van bewoners opvangen in een parkeerhub. ƒ We voorzien in een kleine Park+Bike, zodat bezoekers vanaf hier de stad in kunnen fietsen.

Verbonden met de omgeving Kanaalzone-Zuid wordt sterk verbonden met het centrum, het buitengebied en de aanliggende woonbuurten. Daarnaast wordt de oversteek gemaakt naar de overzijde van het kanaal met een langzaamverkeersbrug, waar in de toekomst ook openbaar vervoer gebruik van kan maken. Zo wordt met name het langzaam verkeer van, naar en door het gebied gefaciliteerd. Om het gebruik van de fiets aan te moedigen, worden fietsparkeerplaatsen op strategische plekken voorzien. Voor bewoners is dit altijd inpandig en voldoet het aan de geldende normering.

Fietsen langs het kanaal, autoluw binnengebied en gemotoriseerd verkeer voornamelijk over de Boulevard.

Collectieve parkeervoorziening In de Kanaalzone-Zuid worden parkeren slim geregeld. Parkeerplaatsen zijn niet zichtbaar en er wordt ingezet op dubbelgebruik. Dat betekent dat parkeerplekken voor meerdere doelen of gebruikers worden ingezet, op verschillende tijden van de dag. De voorkeur gaat uit naar één gebiedsgerichte parkeerhub, zodat het gebied overzichtelijk en functioneel blijft. Naast parkeerplekken voor de bewoners en gebruikers, wordt een Park+Bike gerealiseerd. De gebiedsgerichte parkeerhub wordt uitgerust met de nodige voorzieningen, zoals een pakketpunt. Het kanaal biedt kansen om onder het water een langgerekte gebiedsgerichte parkeerhub te realiseren en te ontsluiten via de Gabriël Metsulaan. De realisatie onder het kanaal speelt ruimte binnen de ­ontwikkelvelden vrij, en is direct een aanleiding om het kanaal van een nieuwe inrichting te voorzien, die ten goede komt aan de waterkwaliteit, ecologie en het gebruik. Belangrijke randvoorwaarde is dat de realisatie niet ten koste gaat van de ruimtelijke kwaliteit. Dit betekent onder andere voldoende dekking op de parkeervoorziening waardoor de bak onder de huidige waterbodem komt te liggen en er een volwaardige parkgroenstructuur op aangelegd kan worden. Anderzijds kan de gebiedsgerichte ­parkeerhub bovengronds, op maaiveld, gerealiseerd worden en te ontsluiten via de Dirk Boutslaan.

Een inpassing op maaiveld vraagt om een kwalitatief hoogwaardig parkeergebouw bijvoorbeeld door de activatie van de plint, het omzomen van het volume met woonprogramma, vergroening, of gebruik van het van het dak door het realiseren van een speeltuin. In het vervolg verkennen we de mogelijkheden voor de gebiedsgerichte parkeerhub verder, vanzelfsprekend ook de financiële haalbaarheid.

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 16

Beoogde verkeersstructuur De Dirk Boutslaan wordt voor gemotoriseerd verkeer de belangrijkste ontsluitingsroute voor de Kanaalzone-Zuid. De straat wordt heringericht vanwege de toename (concentratie) van het autoverkeer. Een rechtstreeks gevolg van de afsluiting van de Kanaaldijk Zuid en bouw, nieuwbouw, herbouw in het gebied tussen Kanaaldijk-Zuid en Dirk Boutslaan. De Dirk Boutslaan biedt ruimte aan belangrijke voorzieningen, zoals de ontsluiting van de parkeervoorzieningen, afvalinzameling en laden en lossen, voor de gehele Kanaalzone en vormt daarmee een ruggengraat voor gemotoriseerd verkeer. Door de gemeente is een nieuw profiel opgesteld die de rooilijn van de nieuwe bebouwing bepaald. Langs deze hoofdstructuur worden pakketpunten gerealiseerd, waardoor deze diensten niet het gebied in hoeven. De aansluiting van de Dirk Bouts­ laan op de ring is momenteel een knelpunt, wat zal groeien als de Kanaalzone-Zuid tot ontwikkeling komt. Daarom is het aanpakken van dit knooppunt randvoorwaardelijk voor de gebiedsontwikkeling. Nader verkeerskundig onderzoek moet uitwijzen welke maatregelen nodig zijn om de verkeersveiligheid en de verkeersafwikkeling op aansluiting van de Dirk Boutslaan met de ring te waarborgen.

Indicatie Langzaamverkeersstructuur

Kanaaldijk-Zuid komt tussen Breitnerstraat en de ring te vervallen voor gemotoriseerd verkeer om ruimte te maken voor verblijfskwaliteit in de vorm van het Kanaalpark met een recreatieve wandelroute en een stadsfietsroute langs het kanaal. Het tussenliggende gebied van Kanaalpark tot Dirk Boutslaan wordt autoluw waardoor er ruimte ontstaat voor een hoogwaardige inrichting van de buitenruimte en verblijfsplekken. Echter zullen sommige gebouwen laad- en losmogelijkheden vragen. Hiervoor wordt een lus ontworpen, waar bepaalde voertuigen binnen venstertijden gebruik van kunnen maken. De Ventweg langs de Hugo van der Goeslaan behoudt een verkeersfunctie als ­onderdeel van de ring, maar krijgt een inrichting die aansluit op de transformatie van de Caai naar een verblijfsgebied. Uitgangspunten zijn een recht verloop van de rijbaan, vrijliggende fietsinfrastructuur en een versterking van de groenstructuur. Ontsluiting voor gemotoriseerd verkeer Indicatie zone mogelijkheid ontsluiten parkeergarage Indicatie kans realisatie parkeerhub onder het kanaal Indicatie verkeerslus laden en lossen, binnen venstertijden De Caai Huidige parkeervoorzieningen of in planvorming

Indicatie autostructuur

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 17

Ook de uiteenlopende doorlooptijden van huurcontracten hebben een effect op de fasering en tijdsverloop van de Kanaalzone-Zuid. Dit gebiedskader is geen blauwdruk, maar omschrijft een proces waar in iedere tussenstap de nieuwe context wordt meegenomen. Daarmee is het een gelaagd en continu proces, waar de opgebouwde ervaringen maximaal worden ingezet om van de Kanaalzone-Zuid een goed functionerende en stedelijke plek te maken. Bijzonder is wel dat ondanks deze complexiteit de gebiedseigenaren, inclusief de gemeente, zich hebben verenigd om in goed overleg tot én gebiedskader te komen voor de integrale ontwikkeling van het hele gebied. Deze energie willen we vasthouden en doorzetten in de verdere planvorming en ontwikkeling.

Kans voor het realiseren van een gebiedsbrede parkeervoorziening onder het Kanaal.

Gabriël Metsulaan krijgt in het verlengde een nieuwe langzaamverkeersbrug, hierdoor vormt het kanaal geen barrière meer. De burg wordt dusdanig ontworpen dat ook door openbaar vervoer (bus) gebruikt kan worden, om het gebied in de toekomst beter aan te laten sluiten op andere delen van de stad met openbaar vervoer. Door het opheffen van de Kanaaldijk-Zuid voor auto’s, vervalt ook de doorgaande functie voor gemotoriseerd verkeer. Wel zijn er mogelijkheden om hier parkeervoorzieningen op aan te sluiten, bijvoorbeeld als er gekozen wordt voor een parkeervoorziening onder het kanaal. Deze moeten de overige langzaamverkeersverbindingen zo min mogelijk belemmeren.

ƒ De ontwikkeling van Kanaalzone-Zuid vindt gefaseerd plaats. ƒ We timmeren deze fasering niet vast; schuifruimte, aanpasbaarheid en flexibiliteit zijn belangrijk. ƒ We werken met een stapsgewijs en lerend proces: de (nieuwe) context en ­ervaringen hebben invloed op het plan. ƒ Gebouwstructuren worden waar mogelijk flexibel ontworpen, zodat in de toekomst een ander gebruik mogelijk is.

3.4 De Kanaalzone-Zuid laat ruimte voor onvoorspelbaarheid door slimme flexibiliteit De Kanaalzone-Zuid is een divers bedrijventerrein met veel verschillende eigenaren. De gemeente is deels eigenaar en heeft bovendien voorkeursrecht gevestigd op percelen in het gebied en ook erbuiten. Dat betekent dat de gemeente het eerste recht van koop heeft voor deze percelen. Op verschillende kavels zijn grote bedrijven gevestigd die eerst weg moeten uit het gebied, voordat het kavel kan worden ­ontwikkeld.

Van een autonome ontwikkeling van kavels, naar een samenhangend plan waarbinnen eigenaren op eigen tempo kunnen ontwikkelen

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 18

De Kanaalzone-Zuid is op vier niveaus flexibel: Op de hele Kanaalzone, op blok niveau, op functioneel gebouw niveau, en in de aanpasbaarheid van constructies. Bij de stedenbouwkundige uitwerking wordt rekening gehouden met de eigendomsstructuur en worden kavels gebundeld die mogelijk tegelijk ontwikkeld zouden kunnen worden. De ontwikkeling van het gebied kan op meerdere plekken beginnen, en ­deelgebieden kunnen organisch, seriematig, maar ook parallel tot ontwikkeling worden gebracht. Het gebiedskader en het nog op te stellen stedenbouwkundig plan borgt dat de verschillende deelgebieden in samenhang ontwikkeld worden. Binnen deelgebieden kunnen ook nog wijzigingen plaatsvinden in bijvoorbeeld programma, dichtheid en exacte structuur. We staan een geleidelijk en gefaseerd proces voor, waar ruimte is voor lerend vermogen en inspelen op de context. Er komen niet alleen hoge en lage gebouwen in het plan, maar ook een tussenschaal. De gebouwen samen vormen hybride bouwblokken met een samenhang en gedeelde functionaliteit, bijvoorbeeld in voorzieningen. Binnen een bouwblok is tijdens de planvorming aandacht voor flexibiliteit. Maar ook daarna is het een wens dat het bouwblok flexibel is: zo kunnen gebouwen of gebouwdelen vervangbaar zijn, bijvoorbeeld als een functie overbodig wordt. Zo ontstaat een hernieuwbare en robuust stedelijk weefsel.

Gebouwen worden ontworpen met toekomstige veranderingen in gedachte. Hoge verdiepingen, een kolomstructuur en sterke constructies zorgen ervoor dat een gebouw flexibel is. Hierdoor kunnen functies in de toekomst veranderen en kunnen gebouwen groeien, opgesplitst worden of hoger worden gemaakt.

Flexibele casco’s

Functie wisselingen

Gebouwen zijn opgebouwd uit aparte delen: de constructie, de installaties en de inrichting. Hierdoor kunnen gebouwen in de toekomst makkelijk voor iets anders worden gebruikt. Zoals bijvoorbeeld de getransformeerde Philips-gebouwen Anton en Gerard op Strijp-S. Het is ook belangrijk dat onderdelen van de constructie los van elkaar kunnen worden gemaakt, zodat de rest van het gebouw langer mee kan gaan.

Losmaakbaar bouwen

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 19

3.5 De Kanaalzone-Zuid is robuust en toekomstbestendig De Kanaalzone wordt een robuust en toekomstbestendig gebied, dat bestand is tegen de uitdagingen van vandaag en morgen. De Kanaalzone wordt verdicht, maar dit kan niet zonder te vergroenen en te verduurzamen. Daarom staan klimaat, natuur en ­gezondheid hoog op de agenda. De gebouwen, buitenruimte en het kanaal zijn als één systeem ontworpen, niet per kavel ontwikkeld. De kavels, openbare ruimte en het kanaal vormen een gezamenlijke integrale opgave, waardoor koppelkansen ontstaan en opgaven gezamenlijk kunnen worden opgepakt. ƒ De Kanaalzone-Zuid is robuust, toekomstbestendig en opgewassen tegen huidige en toekomstige uitdagingen. ƒ Een sterke openbare ruimte draagt bij aan robuuste groen- en waterstructuren. De buitenruimte ontharden en ruimte maken voor groen en water, en aansluiten op de context. ƒ Duurzaamheid (o.a. bodem, energie, circulariteit, klimaatadaptatie) is onderdeel van het DNA van de buurt. ƒ We zoeken duurzaamheid niet alleen in techniek, maar ook in slimme oplossingen. Nature-based oplossingen hebben de voorkeur boven technische. ƒ De openbare ruimte wordt onthard en hoogwaardig vergroend waar mogelijk, om daarmee bij te dragen aan verblijfskwaliteit, klimaatopgaven, ecologie, sociale ­cohesie, koeling en gezondheid.

Ambities natuurinclusieve ontwikkeling

Natuurinclusieve ontwikkeling De Kanaalzone-Zuid wordt een plek voor mens en dier. Het Eindhovensch Kanaal is onderdeel van de Groenblauwe Hoofdstructuur (GHS). Ook valt het een waterlichaam onder de Europese Kaderrichtlijn Water. Het water moet in 2027 in een goede ecologische toestand zijn met voldoende schoon water en dat daarna ook behouden. Voor een kunstmatig water scoort het Eindhovensch Kanaal behoorlijk goed op de maat­ latten voor de KRW, maar de afgelopen jaren is een voorzichtige verslechterende trend zichtbaar. Onder andere het ecologischer inrichten van de oevers en het stimuleren van waterplanten in het Kanaal kan de kwaliteit behouden en te versterken. Daarnaast biedt het afkoppelen van schoon regenwater op het kanaal kansen.

De buitenruimte wordt altijd in samenhang ontworpen met het kanaal, met aandacht voor de rol op de grote schaal én lokale omstandigheden. Hierdoor ontstaat een ­robuust systeem waarin het kanaal en de buitenruimte elkaar versterken. De focus ligt op gebiedseigen soorten, zowel bij flora als fauna. De waardevolle bomen worden zoveel mogelijk opgenomen in het ontwerp, waardoor bestaande biotopen behouden blijven en op plekken al een volwassen ­groenbeeld aanwezig is. Daarnaast zetten we in op vergroening van de buitenruimte en ­versterking van de ecologische kwaliteit van het gebied.

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 20

Ook de gebouwen worden natuurinclusief ontworpen. Dit kan op diverse manieren, maar belangrijk is dat de gebouwde maatregelen aansluiten op de omgeving en samen een ecosysteem vormen. Denk hierbij aan het toepassen van inheemse, gebiedseigen beplanting en nestkasten voor bepaalde soorten.

Regenwater & koeling Ten behoeve van het opvangen van de gevolgen van de klimaatveranderingen is het essentieel om in te zetten op een robuust bodem- en watersysteem. Dat wil zeggen voldoende ruimte voor groen, water en een gezonde open bodem, die het regenwater makkelijk op kan nemen. De omgang met regenwater is een belangrijk thema in de doorontwikkeling van de ­Kanaalzone-Zuid. Water wordt zoveel mogelijk hergebruikt, bijvoorbeeld voor de irrigatie van groen of het doorspoelen van toiletten. Waar wenselijk wordt overtollig regenwater geïnfiltreerd, opgevangen en vertraagd afgevoerd, bijvoorbeeld richting het kanaal (schoon regenwater).

Ambities omgang regenwater en koeling

Nieuwe bouwwerken moeten voldoen aan de meest recente Eindhovense Klimaattoets, zodat negatieve effecten op de waterhuishouding worden voorkomen of gecompenseerd. Het vigerende beleid wordt aangehouden. Huidig beleid beschrijft de bergingsopgave als volgt: het voorkomen van wateroverlast bij een maatgevende bui van 60 mm in één uur. We streven naar minimaal 10% ontharding van de openbare ruimte, plus het toevoegen van groen. Bij het vergroenen van het gebied is er ook aandacht voor het koelen van de omgeving, waarbij bijvoorbeeld bomen worden toegepast om schaduw te creëren.

Circulair Kanaalzone-Zuid is een voorloper op het gebied van duurzaam bouwen. Er wordt hergebruikt wat kan, en wat toegevoegd wordt gebeurt zo veel mogelijk met duur­ zame materialen. Ook naar de toekomst toe houden we hier rekening mee. Door met losmaakbare circulaire materialen te werken garanderen we ook een 2e leven voor de gebouwen.

Energie In de Kanaalzone-Zuid werken we met hernieuwbare energie. Hiertoe nemen we meetbare prestatie-indicatoren voor energie (zoals EPC-normen) op. De kansen die het Eindhovensch Kanaal biedt voor energie- en warmtevoorziening en waterhuishouding proberen we maximaal te benutten. We onderzoeken hoe we vanuit

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 21

3.6 De Kanaalzone-Zuid stimuleert eigenaarschap en verbinding, met elkaar en met de plek. De Kanaal­zoneZuid is verbonden met de stad en haar bewoners. De Kanaalzone-Zuid wordt een gebied met een hoge dichtheid. Dat betekent dat woningen en gebouwen samenkomen op een relatief klein stuk grond en er sprake is van hoogbouw. Het is belangrijk oog te blijven houden voor de menselijke maat en hierop te ontwerpen. We vinden het belangrijk dat bewoners in staat zijn zich te herkennen en verbinden met de plek, en met elkaar. Vanuit het gebied en de directe omgeving is er interesse om in het gebied te kunnen of blijven ondernemen. Dit zien we als kans om het eigenaarschap voor bewoners en gebruikers in het gebied te borgen. ƒ De Kanaalzone stimuleert waar mogelijk eigenaarschap en verbinding door ­ondernemers en zelfbouwers de ruimte te geven. ƒ We verbinden de Kanaalzone met de omgeving: centrum, Irisbuurt, Tongelre, De Caai, Koelhuis en door nieuwe verbindingen over het kanaal werken we aan een ­bereikbare stad. ƒ De openbare ruimte, collectieve ruimtes en overgangszones nodigen uit tot gebruik. ƒ Kanaalzone-Zuid wordt een plek die mensen verbindt in plaats van verdeelt. ƒ Kanaalzone draait om sociale diversiteit. Ambities circulair en energie

Eigenaarschap het kanaal thermische energie uit oppervlaktewater (TEO) in samenhang met WKO (warmte-­koudeopslag) kunnen inzetten. Op gebouw niveau zoeken we duurzaam energie­gebruik niet alleen in techniek, maar ook in slimme low-tech oplossingen. Nature-based oplossingen hebben de voorkeur boven technische. Momenteel wordt onderzoek gedaan naar het toepassen van een Warmtenet. De restwarmte in de ­zomer kan potentieel als regeneratie wordt gebruikt bij de WKO’s van de nieuwe ontwikkelingen in het gebied. Een groot deel van de maatregelen t.b.v. van de energietransitie vergen veel onder­ grondse ruimte. Goede ondergrondse ordening is noodzakelijk om deze ruimte beschikbaar te houden. Daarom worden deze reserveringen samen met andere ­ruimtereserveringen, bijvoorbeeld voor groen, bij het ontwerp meegenomen waardoor alle ruimtevragers een plek krijgen.

Om mensen te verbinden met de plek wordt er bijvoorbeeld eigenaarschap georganiseerd. Zo is waar mogelijk ruimte voor zelfbouw (door ondernemers in de creatieve bedrijvigheid) en collectief particulier opdrachtgeverschap en wordt onderzocht of wooncoöperaties mogelijk zijn. Zo ontstaat meer betrokkenheid, betaalbaarheid en eigenaarschap.

Sociaal Kanaalzone-Zuid wordt een plek die mensen verbindt en in contact met elkaar brengt. We vormen een sociaal en ruimtelijk kader waarin diversiteit, ontmoeting en gedeeld eigenaarschap centraal staan. Een wijk waarin alle lagen van de bevolking een plek krijgen en samenleven. De Kanaalzone-Zuid draait om sociale diversiteit: sociale huur naast ondernemers, middensegmenthuur naast koopwoningen. Mensen met verschillende inkomens, leeftijden en gezinssamenstelling, kunnen samenleven als ze overeenkomst vinden in leefstijl en waarden.

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 22

Collectiviteit is hierin belangrijk. Bewoners en gebruikers kunnen zich zo op gebouwen buurtniveau verbinden met de plek en elkaar. Ze kennen elkaar doordat ze samen gebruik maken van dezelfde voorzieningen en deelnemen aan dezelfde activiteiten, samen een rol hebben gespeeld in de ontwikkeling van het gebied of samen eigenaar zijn.

Privé-openbaar Bewoners in de Kanaalzone-Zuid delen voorzieningen en gemeenschappelijke buitenruimten, zoals (dak)terrassen, binnenhoven van bouwblokken of gedeelde ruimtes op gebouwniveau. Collectieve ruimtes bieden een interessant alternatief voor de stad die vaak ofwel volledig openbaar of volledig privé is. Deze tussenruimtes vormen de schakel tussen het private domein, en de openbare ruimte. Daarnaast zorgen ze ervoor dat bewoners zich meer verantwoordelijk voelen voor de plek waar ze wonen, meer contact onderling ontstaat en daardoor meer begrip voor elkaar hebben. Ook spelen goed ontworpen publiek-privé overgangen een rol.

Rust, reuring en ruis In de Kanaalzone-Zuid denken we in termen van rust, reuring en ruis, om diversiteit in plekken te creëren maar ook bepaalde functies op de juiste plek te laten landen. Bij de Dirk Boutslaan is er ‘ruis’. Dit komt door het verkeer dat van en naar het stadscentrum gaat, en de mensen die naar de Kanaalzone lopen of fietsen vanuit de omliggende wijken. Bij het Kanaalpark ontstaat er ‘reuring’, omdat er veel activiteit is en mensen van buitenaf komen voor de bijzondere plekken en evenementen. In het hart van het gebied slingert een route tussen de gebouwen door. Deze is openbaar, maar hier heerst betrekkelijke ‘rust’. De bewoners voelen zicht hier thuis en de bezoeker is te gast. Aan deze wandeling bevinden zich de overgangen naar de gebouwentrees, collectieve plekken en binnenhoven. Vanuit hier kunnen bewoners verder naar hun woning. Zo wordt een geleidelijke overgang gemaakt van publieke naar collectieve en privéruimte.

Ambities omgang regenwater en koeling

Door de ruimtelijke opzet, maar juist ook door samen te wonen, leren bewoners en ondernemers elkaar kennen en voelt iedereen zich onderdeel van de gemeenschap en mede-eigenaar. Niet alleen van zijn of haar woning, maar ook van de collectieve plekken en de buitenruimte.

Indicatie rooilijnen en accenten

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 23

4. Gebiedskaderkaart 4.1 Ambities komen samen Deze gebiedskaderkaart is een samenvattende verbeelding van het hoofdstuk A, de opgave. De belangrijkste ambities, randvoorwaarden en kansen worden geduid, zodat overzicht ontstaat hoe de verschillende elementen zich tot elkaar verhouden en ze ­samen kunnen landen in het gebied. De kaart toont de belangrijkste ­structuren, elementen en principes die in de Kanaalzone-Zuid die leidend zijn bij de verdere uitwerking van het gebied. Hiermee wordt dus geen plan gepresenteerd maar ­ambities, randvoorwaarden en kansen in kaart gebracht. Het doet een uitspraak over hoe dit gebied zal gaan worden, tegelijk laat de ruimte voor verdere uitwerking in een ­stedenbouwkundig plan. Verderop in dit document staat een voorbeelduitwerking ter illustratie bij deze kaart. Op de kaart worden zowel de grens van dit ontwikkelkader aan (zwarte stippellijn) als de invloedssfeer buiten deze grenzen weergeven. Het toont de ruimtelijke hoofd­ opzet met het Kanaalpark, straten en pleinen en de boulevard, waartussen het nieuwe programma landt. De weergave is schematisch en vormt samen met de inhoud van het gebiedskader de basis voor een verfijningsslag bij het vervolg.

De rooilijnen zijn ­indicatief aangegeven: daarmee wordt zichtbaar hoe aan de zuidzijde aan een meer ­continue wand wordt gedacht met genuanceerde verspringingen en ruimte voor toegangen en optimale verbindingen met de Irisbuurt. Aan de noordzijde verspringt de rooilijn waardoor het Kanaalpark juist een verspringend profiel krijgt. In het hart de continue, meanderende route van plek naar plek, de informele, collectieve ruggengraat van het gebied. Belangrijk is de globale aanduiding van Brandpunten, plekken waar een bijzonder programma, architectuur en landschappelijke kwaliteit samenkomen en samen een levendige omgeving vormen. Ook aan de Gabriël Metsulaan, die de nieuwe verbinding maakt over het kanaal, draagt niet-wonen-programma bij aan de levendigheid. De witte gebieden incl. indicatieve aanduiding hoogteaccenten geven vanzelfsprekend ruimte voor nieuw bouwvolume waarin het wonen het grootste gedeelte het programma vormt. De positie van gebouwen, rooilijnen en programma’s zijn indicatief en het gaat steeds om een globale weergave.

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 24

Indicatie kanaal Indicatie Kanaalpark Indicatie bestaande bomen Indicatie hoofdfiets- en voetgangersroutes Straat Indicatie groene autoluwe straten Indicatie groene plek Indicatie accent L Indicatie accent XL Indicatie geactiveerde Gabriël Metsulaan Indicatie brandpunten en interactiezone

Indicatie nieuw profiel Dirk Boutslaan Indicatie gevels

Bestaand werkprogramma Huidige bebouwing of in planvorming Huidig hoogteaccent of in planvorming Huidige groengebieden Gebiedskadergrens Bestaande OV-verbindingen

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 25

Schematische weergave van een mogelijke invulling van het gebiedskader

B uitgangspunten

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 27

1. cultuurhistorie 1.1 Erfgoed en waardevolle structuren Eindhoven wil de historische ontwikkeling en gelaagdheid van de stad herkenbaar houden en versterken. Daarom is de ontstaansgeschiedenis en wat daarvan nog leesbaar is een belangrijke inspiratie voor de doorontwikkeling van de Kanaalzone-Zuid en bepaalt mede de identiteit van het gebied. Naast de materiele eigenschappen, vormen de immateriële aspecten (gebruik en functioneren van het gebied) een belangrijke te behouden kwaliteit.

Kansen ƒ Behoud van archeologische resten in de bodem (behoud in situ) heeft de voorkeur. Wanneer andere belangen zwaarder wegen, moeten de archeologische resten worden behouden door middel van een opgraving (behoud ex situ). ƒ Het industriële verleden vormt een inspiratie voor de doorontwikkeling van het gebied en waarmee het zich onderscheidt van de rest van de stad. Het gaat nadrukkelijk niet om een letterlijke vertaling, maar het gaat over sfeer en maat en schaal. Bovendien om een passende moderne beeldkwaliteit.

Randvoorwaarden ƒ Het Eindhovensch Kanaal vormt een structurerend element dat op de cultuurhistorische waardenkaart van de gemeente Eindhoven een hoge waardering heeft. Het kanaal als kunstmatige watergang moet behouden blijven. Ingrepen in de kaden zijn denkbaar, bijvoorbeeld door het verzachten door het te transformeren naar een natuurlijke oever, zolang het lineaire karakter behouden blijft. De kop van het kanaal grenzend aan de Binnenstad wordt in de cultuurhistorische waardenkaart geduid als historische stedenbouwkundige structuur ‘Industriegebied Tongelresestraat”. ƒ Het kanaal (met zijn immateriële waarde) en de bebouwing eromheen (materiële waarde) zijn belangrijk voor het karakter van het gebied. Veel van die waarde is in de loop der tijd verloren gegaan. De verdere ontwikkeling van Kanaalzone-Zuid wil die verbinding herstellen. Daarbij worden het kanaal, de openbare ruimte en de bouwlocaties als één geheel gezien. Er wordt gekeken hoe de nieuwe bebouwing weer op een goede manier met het water verbonden kan worden. Dat kan bijvoorbeeld door vlonders aan het water, betere zichtlijnen, het weghalen van barrières en het afvoeren van regenwater naar het kanaal. Ook moet de ontwikkeling het kanaal zelf verbeteren, bijvoorbeeld door de waterkwaliteit te verhogen.

Historische kaart: het kanaal verbindt het centrum met de buitenwereld

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 28

2. Stedelijke inpassing Dit gebiedskader voorziet in de realisatie van een hoge dichtheid. Gezien de groei van Eindhoven, de woningnood en de plek in de stad is dit goed voorstelbaar. Bij dergelijke dichtheden is essentieel dat de ontwerpen van de gebouwen en de openbare ruimte van hoge kwaliteit zijn. Dan ontstaat een levendig gebied waar men zich prettig voelt. Toekomstige bewoners en gebruikers moeten zich kunnen verbinden met de identi­ teit van de woning en het woongebouw, maar zeker ook met de openbare ruimte. Dat betekent dat hoog- en laagbouw zorgvuldig moet worden afgewisseld en dat het maaiveld wordt vormgegeven als een plek met verblijfskwaliteit. De openbare ruimte moet een plek zijn waar bewoners en gebruikers zich thuis voelen. Een reeks belangrijke en bijzondere plekken, ‘brandpunten’ versterken het gevoel van eigenaarschap en identiteit. In dit hoofdstuk wordt nader toegelicht hoe de hoge ambities van Kanaalzone-Zuid ruimtelijk vorm kunnen krijgen.

2.1 Hoofdstructuur De transformatie van De Caai zet de toon voor de rest van de Kanaalzone-Zuid. In de huidige opzet van de Kanaalzone-Zuid is de doorwaadbaarheid slecht, waarbij het terrein en het kanaal een barrière vormt tussen de Irisbuurt (Stratum) en Lakerlopen (Tongelre). Door de ontwikkeling van het voormalige Campinaterrein is dit al verbeterd door te kiezen voor een opzet die het gebied verbindt met het kanaal, maar ook op de schaal van de buurt de doorwaadbaarheid en bereikbaarheid verbetert. Op De Caai wordt ruimte gegeven aan voetgangers en fietsers, waarbij auto is te gast is.

Randvoorwaarden ƒ Kanaalzone-zuid kent een structuur van afzonderlijk en gefaseerd te ontwikkelen deelgebieden. ƒ De structuur van De Caai wordt grotendeels gevolgd, net als de eigendomsstructuur: er worden steeds twee ‘hybride’ (of samengestelde) bouwblokken gerealiseerd in de diepte van het gebied, tussen de Dirk Boutslaan aan de zuidzijde en het Kanaalpark aan de noordzijde. ƒ De Dirk Boutslaan vormt de hoofdontsluiting voor (gemotoriseerd) verkeer. Hier heerst de ‘ruis’ van komen en gaan. ƒ Het Kanaalpark vorm de hoofdroute voor langzaam verkeer. Fietsers en voetgangers kunnen het hele gebied doorkruisen langs het water, vanaf het centrum, tot aan de Ring en verder. Aan het Kanaalpark komen de brandpunten. Hier is de ‘reuring’. ƒ Tussen de blokken loopt een centrale, meanderende route van oost naar west, die de informele ruggengraat vormt van het gebied. Dit is ook een aantrekkelijke wandeling, zonder lange zichtlijnen, met steeds verrassende perspectieven. Daarmee wordt dit het domein van de bewoners en ondernemers die thuis zijn op dit erf, de bezoeker voelt zich hier te gast. ƒ Verbindingen door het gebied zijn aantrekkelijk, sociaal veilig en verleiden tot ontmoeten en bewegen. Aan deze verbindingen worden voorzieningen gekoppeld dat bijdraagt aan de kwaliteit van de openbare ruimte. ƒ Het netwerk van staten en pleinen sluit waar mogelijk aan op omliggende straten.

Daarmee hebben bewoners van de Irisbuurt gemakkelijk toegang tot de Kanaalzone-Zuid, het Kanaalpark en alle voorzieningen. ƒ Door de aanleg van een nieuwe brug voor voetgangers, fietsers en OV, is het kanaal niet langer een barrière. De brug komt in het verlengde van de Gabriël Metsulaan.

Kansen ƒ De nieuwe brug over het kanaal vormt een belangrijke verbinding tussen Irisbuurt, Kanaalzone-Zuid en Lakerlopen. Dit punt kan gemarkeerd worden met een hoogteaccent in een pocketpark. ƒ Eventuele doorgangen door bebouwing zijn ruim en over minimaal twee verdiepingen. Verbeelding van hoe de ambities kunnen landen in de Kanaalzonde-Zuid

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 29

2.2 Bouwblokken en hoogte opbouw Randvoorwaarden ƒ De opbouw van de bouwblokken in Kanaalzone-Zuid vertonen gelijkenis met De Caai. Daar worden op strategische plekken vierkante woontorens geplaatst op een onderbouw van bijvoorbeeld nieuwe laagbouw wooncomplexen of op bestaand erfgoed. ƒ In de Kanaalzone-Zuid wordt hierbij nog een ‘tussenlaag’ geïntroduceerd zodat er een meer diverse, getrapte volumeopbouw ontstaat van heel laag tot hoog. ƒ Het is geen traditionele verkaveling met losse pandjes. In plaats daarvan is het een mix van verschillende soorten gebouwen: lage bebouwing, stevige middelhoge gebouwen en hogere torens. Deze opzet is geïnspireerd op het industriële verleden van het Eindhovensch Kanaal en de recente ontwikkelingen daar. ƒ Nieuwe bouwblokken in het gebied sluiten aan bij de maat en schaal van de bestaande industriële gebouwen en van de nieuwe bouwblokken op De Caai.

Kansen ƒ De bouwblokken worden op plekken opengemaakt, zodat ze toegankelijk en soms ook doorsteekbaar zijn. Gezamenlijke binnenhoven openen zich naar de centrale slingerende route door het gebied, of soms direct naar het Kanaalpark. Zo ontstaat er een geleidelijke overgang: van privéwoning naar gedeelde ruimtes in het gebouw, naar de gezamenlijke hof, naar de half-open centrale route en uiteindelijk naar het openbare gebied bij het kanaalpark. Welke zone wel en niet openbaar wordt is nader concreet uit te werken. ƒ De getrapte opbouw van de bouwblokken biedt ook kans voor de aanleg en gebruik van een tweede maaiveld: een collectief, groen dak landschap op de lagere gebouwen. Hierbij kunnen ook geterrasseerde volumes worden toegepast. ƒ Daken hebben een functie, worden ingezet als collectieve tuinen en terrassen, voor energieopwekking, waterberging of een combinatie hiervan. ƒ Aan de Dirk Boutslaan presenteert het gebied zich voornamelijk met de ‘Eindhovense laag’ van lagere, liggende volumes met industrieel karakter. Daarmee wordt een vriendelijke, ‘zachte’ wand gemaakt naar deze nieuw ingerichte laan en naar de Irisbuurt.

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 30

2.3 Hoogbouw

2.4 Brandpunten

Randvoorwaarden ƒ In de hybride bouwblokken komen lage en hoge, maar ook middelhoge volumes voor. Hierdoor ontstaan aantrekkelijke getrapte structuren. ƒ De torens hebben een vierkante of bij voorkeur nét rechthoekige vorm, met een subtiele richting. Op een hoger schaalniveau vormt de toren zo samen weer familiaire composities met de torens uit naastgelegen bouwblokken. De entree ligt aan de meanderende midden route. ƒ In het ontwerp van de torens wordt gestreefd naar een slanke verschijningsvorm, waarbij een slankheidscoëfficiënt van circa 2,2 als richtwaarde geldt. Deze waarde fungeert als ontwerprichtlijn zolang de visuele slankheid van het volume behouden blijft. Uiteindelijk wordt door de nog aan te stellen supervisor en AOKE het plan definitief beoordeeld en goedgekeurd.

Kansen

De reeks ‘brandpunten’, de smaakmakers, vormt een belangrijke programmatische en ruimtelijke drager. Beginnend van de Kop van het Kanaal tot aan de ring vindt men de volgende brandpunten.

Kop van het Kanaal De kop van het kanaal is een veelbelovende plek: het eerste herkenningspunt van de Kanaalzone en de entree vanuit het centrum. Het water tussen de monumentale ijzeren hefbrug en het havenhoofd, met daarachter de Nachtegaallaan en de Groene Dommel. Deze plek heeft nu nog geen duidelijke invulling of vorm, maar heeft grote mogelijkheden. Het kan een betekenisvolle openbare plek worden. Het is momenteel een sunspot. Er ligt nog geen eenduidige visie voor de zone. Een projectkader wordt opgesteld voor de ontwikkeling van de ‘Picustoren’ aan de noordzijde, in het stukje onbebouwde ruimte tussen het kanaal en het lagergelegen NRE-terrein. Daarmee wordt het ‘gat’ gevuld tussen het gemeentekantoor aan de Nachtegaallaan en het project Picuskade, waarin ook het Dafmuseum is gehuisvest. Het Kanaalpark begint op deze plek.

ƒ De torens bouwen op tot maximaal de hoogbouwcategorie L (max 75m). Ze zoeken daarmee aansluiting met de toren die De Caai aan de ring representeert. ƒ Een uitzondering tot XL-formaat (max 105m) is mogelijk bij de overgang van de Gabriël Metsulaan over het Eindhovensch Kanaal.

slankheidscoefficient

vierkant tot met richting, geen schijven

ensemblevorming door richting

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 31

Het kanaal ligt boven zijn directe omgeving. Dit levert een bijzondere ervaring op. Aan de noordzijde van het kanaal is ruimte voor de aanleg van het eerste deel van het Kanaalpark. Hier zijn mogelijkheden om een stadsstrand aan te leggen, waar de hele dag van de zon kan worden genoten. Ook kan het Kanaalpark op dit punt verbonden worden met het Dommeldal. Het Kanaalpark en het Dommeldal moeten altijd als twee losse gebieden te herkennen zijn. Uitgangspunten ƒ De noordoever wordt groot genoeg om een groene verbinding te vormen. ƒ Toekomstige gebouwen krijgen een levendig en herkenbare, openbare functie, in elk geval op de begane grond. Zo wordt deze plek een aantrekkelijke en ­uitnodigende plek om te verblijven aan het water. De Kop van het Kanaal vormt de schakel tussen de groene verbindingen (Dommel en Eindhovensch Kanaal) waar nieuwe ontwikkelingen altijd bij moeten dragen aan de verblijfskwaliteit van de plek. Bebouwing die op de kop toegevoegd wordt (naast de Picustoren) is altijd ondersteunend aan deze functie.

Het koppark Op de Splitsing van de Kanaaldijk Zuid en de Breitnerstraat (die overgaat in Lucas Gasselstraat en Dirk Boutslaan) ligt een kenmerkende ‘bosje’. Hier staat een ­aantal

Innovatie- en foodcluster

Design academy eindhoven

waardevolle bomen. Vanzelfsprekend wordt dit gebied de eerstvolgende pocket aan het Kanaalpark, en ook de groene entree van Kanaalzone-Zuid. Op de open plek tussen de bestaande bomen is ruimte voor een opvallend gebouw met bijzondere programmering, zoals bijvoorbeeld een bijzonder hotel, museum of zorggebouw met hoogwaardige horecavoorziening in de plint. De gebouwen om het park heen hebben natuurlijk ‘adres aan het park’ met bijzondere buitenruimtes/terrassen op de verdiepingen. Bebouwing, het park en het gebouw vormen een ensemble en een aantrekkelijke trekpleister en ontmoetingsplaats in Kanaalzone-Zuid, waar de relatie met het water wordt gezocht.

Designcluster Op de hoek van de Gabriël Metsulaan en de Kanaaldijk Zuid ligt het bedrijf Kiki & Joost. Ontwerpstudio, werkplaats en expositieruimte van een het design-duo dat tentoonstelt in musea wereldwijd en een grote trekker tijdens DDW. Kiki van Eijk en Joost van Bleijswijk zijn eigenaren en ontwikkelaars van het complex. Een belangrijke smaakmaker in de Kanaalzone. Met andere gerenommeerde Eindhovense ontwerpers en collectieven willen zij een design-cluster stichten van high-end ontwerp-, maak- en expositiebedrijven. Dit cluster kan vorm krijgen in op verschillende manieren r­ ondom het complex van Kiki & Joost. De vorm dient op basis van de gehele ontwikkeling afgewogen en ingepast te worden. De werkgebouwen kunnen deel uitmaken van de omliggende bouwblokken. Daarmee straalt de levendigheid rondom dit brandpunt uit naar het omliggende gebied.

Design cluster

Koppark

Gebiedskader Kanaalzone-Zuid | 32

Design academy eindhoven In de zomer van 2024 is bekend geworden dat de Design Academy Eindhoven in ­Eindhoven blijft en dat een nieuw speciaal ontwikkeld schoolgebouw wordt gerealiseerd in de Kanaalzone-Zuid. Ook de huisvesting van een deel van de academie in te transformeren hallen op De Caai wordt daarbij onderzocht. Naast de academie is er een kans om studentenwoningen voor academiestudenten in het gebied te realiseren. Met haar bijzondere aantrekkingskracht en meer dan 750 studenten, docenten en ­ondersteunende medewerkers, vormt deze unieke onderwijsinstelling vanzelfsprekend een van de brandpunten in de Kanaalzone. Aan het Kanaalpark maakt een bestaande hal plaats voor de school en een verbreding van het Kanaalpark, zodat hier een plek ontstaat voor de hoofdentree en een verbinding met het kanaal. Ook aan de meanderende midden route krijgt het gebouw een levendige uitstraling, met plaats voor een tweede ingang, de logistieke toelevering en de oriëntatie van werkplaatsen. Vanaf buitenaf is te zien wat er in het gebouw gebeurt en de academie maakt ook gebruik van de buitenruimte, bijvoorbeeld voor tentoonstellingen en activiteiten, maar ook bijvoorbeeld voor ontwerp, testen en prototypen. Dit cluster brengt levendigheid en een aangenaam contrast met de omliggende hogere bouwblokken.