Bijlage 1 - CLA Visiedocument
Tekst van het document
Om
Winkelcentrum
verdere uitwerking sterk de aandacht: een voldoende
de ingrediënten die we gebruiken in de oplossingen.
WoensXL bereikbaar en beschikbaar te houden zijn
de
herontwikkeling
van
fijnmazig netwerk, de ruimte in het profiel van de
De oplossing zal starten met het realiseren van
1. onder verhoogd maaiveld
de huidige en nieuwe doelgroepen in de nieuwe
straten, pleinen en parken en goed toegankelijke
een ijzeren voorraad die voor de eerste fase van de
2. halfverdiept / half verhoogd
ontwikkeling het uitgangspunt. Deze doelgroepen
stallingsvoorzieningen in de bouwvelden voor de
ontwikkeling noodzakelijk is. Daarbij hanteren we
3. ondergronds
bestaan uit stedelingen, jong en oud die voor deze
fietsbezoekers van Stads-hart Woensel. Daarnaast
voldoende bufferruimte om de transformatie van
locatie kiezen omdat de voorzieningen dichtbij
wordt het HOV uit de bestaande situatie, de
winkelen naar wonen en de nieuwe doelgroepen
zijn gesitueerd. Naast de bestaande uitstekende
bestaande aantal parkeerplaatsen en de aanbieders
optimaal te faciliteren. We hanteren zoals in
bereikbaarheid zal een verzorgd openbaar gebied
van deelmobiliteit in ons concept meegenomen
Eindhoven bekend het principe van norm naar
en een eigentijdse woonomgeving leiden tot een
vanaf dag 1: vandaag start de mobiliteitsontwikkeling
nodig. Dit betekent dat we steeds het werkelijke
aantrekkelijke nieuwe identiteit die bestaande en
voor de gebiedsontwikkeling van morgen. Stads-
gebruik monitoren en deze kennis inzetten voor de
nieuwe bewoners uitnodigt samen het verrijkte hart
hart Woensel is Eindhoven en Eindhoven is innovatie
volgende stappen zodat er voldoende, maar nooit te
van Woensel te gebruiken en te beleven.
op het gebied van mobiliteit.
weinig parkeren en mobiliteit wordt voorzien. Met
Ons doel is voor deze doelgroepen een comfortabel
De ambities van de gemeente die zijn vastgelegd
is dit een belangrijke randvoorwaarde. Dit principe
bereikbare woon– en winkelomgeving te scheppen
in het huidige beleidskader bieden daarbij de
van norm naar nodig heeft ook betrekking op
die leefbaarheid en aantrekkelijkheid combineert
uitgangspunten die leiden tot deze comfortabel
de deelmobiliteit. Direct bij de start zullen zoals
met keuzevrijheid qua mobiliteit. Daarbij is het
bereikbare
voldoende
genoemd, de deelauto’s en andere mobiliteiten
uitgangspunt dat het aanbod van mobiliteit qua
keuzemogelijkheden en de nieuwe manieren van
beschikbaar zijn voor iedere bewoner. Door
beschikbaarheid en toegankelijkheid goed geregeld
reizen. Vanuit de bedrijfskundige hoek kijken we
monitoren van het gebruik zijn ook deze schaalbaar.
zijn. Communicatie over de aanwezige producten en
daarnaast naar haalbaarheid die vooral ontstaat door
diensten is vooraf beschikbaar. We zetten daarom
het introduceren van schaalbaarheid en flexibiliteit.
Toezicht wordt gehouden door de mobiliteitsregisseur
niet in op meer auto’s, maar op goede bereikbaarheid
Innovatie, opvullen parkeren door dubbelgebruik,
die
en beschikbaarheid in het algemeen en als gewenst
delen van auto’s en fietsen, stallen van fiets en
optimale dienstverlening aan de gebruikers op
door al onze toekomstige bewoners en bezoekers. De
goede fietsverbindingen, goede loopinfra, stimulatie
locatie enerzijds, maar ook dataverzameling aan de
fiets neemt hierin een prominente plek en krijgt in de
gebruik van het HOV, duurzaamheid en flexibiliteit zijn
gemeente en ontwikkelaars anderzijds.
name voor de bestaande winkels en supermarkten
1
Parkeren en fietsenstallingen geïntegreerd in de bouwveldenbenadering Parkeren in drie typen gebouwde voorziening en in parkeervakken langs de dorpstraten op het maaiveld. Fietsparkeren in de plinten van de bouwvelden. 84
woonomgeving
met
de
ontwikkeling
voor
3
Passend bij de
We reduceren de
We optimaliseren het
We bieden
Voorgaande
Een werkende,
ontwikkeling en het
vraag naar parkeren,
aanbod:
voldoende
ondersteund door
schaalbare oplossing
beleid in Eindhoven
stimuleren lopen,
• Openbaar parkeren
alternatieven:
goede communicatie
met voldoende
zetten we primair
fietsen en delen.
voor bezoekers
niet alleen auto, maar
en moderne flexibele
flexibiliteit die aan de
in op leefbaarheid,
• Prettige looproutes
• Bewoners parkeren
ook een compleet
IT door aanhaken
ene kant gericht is op
duurzaamheid en
• Aanbod parkeren op
slim ondergronds
aanbod dat makkelijk
op innitiatieven in
faciliteren en aan de
innovatie en maken
logische plekken
en bovengronds
toegankelijk is
Eindhoven, die inzicht,
andere kant inzicht
• HOV
gebruiksgemak,
geeft om in de
• Fiets, Scooters
afrekenen en reserveren
toekomst te blijven
• Deelauto's
mogelijk maken.
ontwikkelen.
• Dubbelgebruik
mobiliteitsoplossing.
85
5
zorgdraagt
2
we een doordachte
4
tijdens
6
INTERVIEW
INTERVIEW
Ruimte en programma gaan hand in hand
Eind 2021 werd Jos Roijmans, gebiedsmanager bij de
Zoektocht naar erkenning, samenwerking en duidelijkheid
gemeente Eindhoven, betrokken bij de ontwikkelingsvisie
“Toen ik voor de eerste keer kennismaakte met de personen
van Woensel. De eerste stedebouwkundige ideeën lagen
en organisaties die bij dit plan betrokken zijn, zag ik een
toen al uitgewerkt op tafel. “Ik ben heel tevreden met wat
enthousiaste groep mensen die allemaal het beste voor hebben
er nu ligt. Ruimtelijk gezien ligt er een goed ontwerp. Die
met Woensel. Tegelijkertijd is er nog niet echt sprake van een
kwaliteit mis ik nog op het programmatische vlak. Liever zie
samenwerking waarin elkaars competenties volledig worden
ik dat beide gelijk oplopen. Wat is er nu in het gebied? Welke
benut. Daar valt nog wel wat winst te behalen, hetgeen ten
behoeften zijn er? En welke stenen, straten, wegen en pleinen
goede komt aan slagkracht in het proces en het resultaat buiten.
horen daar dan bij? Ik zie kansen en verbeterpunten in het
In complexe en omvangrijke ontwikkelingen als deze dient de
proces om de kwaliteit en de continuïteit te waarborgen.
gemeente een regisseursrol te nemen die partijen verbindt.”
Door het proces, de samenwerking en de besluitvorming goed te organiseren kunnen we de voortgang erin houden.
Stip op de horizon
Want het grote voordeel van Woensel ten opzichte van
De doorontwikkeling van WoensXL en het gebied er omheen
andere binnenstedelijke locaties is dat er ruimte is om bij
is belangrijk voor Eindhoven. Woensel huisvest en faciliteert
wijze van spreken morgen te beginnen.”
50% van de inwoners van de stad en biedt ruimte voor het toevoegen van woningen en zeker ook groen in een kwalitatief
Gebied met enorme potentie
sterke openbare ruimte. Bovendien is het prima ontsloten van
Roijmans kent Eindhoven en Woensel en omgeving goed.
en naar het station en het centrum via het HOV knooppunt.
“De helft van de Eindhovenaren woont in Woensel. Het is
“De kracht van het stedebouwkundige plaatje is dat het
een belangrijke spot voor de stad. Ook ik heb de teruggang
opgedeeld is in bouwvelden die volgtijdelijk opgepakt kunnen
van het winkelcentrum gezien. Dat is niet alleen te wijten
worden”, besluit Roijmans. “We kunnen straks flexibel ‘spelen’
aan Corona of het online consumentengedrag. Het is ook
met start bouw momenten en het beperken van de overlast.
een beetje inherent aan de levenscyclus van dit soort
Belangrijk is dat we de vaart erin houden en dat we in de
centra; regelmatige impulsen in opwaardering zijn nodig.
zomer van 2022 een ontwikkelingsvisie Woensel presenteren
Tijdig ingrijpen is noodzakelijk om Woensel als volwaardig
die zowel programmatisch, ruimtelijk als budgettair haalbaar
stadsdeelcentrum te behouden. Want het gebied heeft een
kan zijn. Een visie waarin iedereen zich gehoord en erkend
enorme potentie in relatie tot de stedelijke behoefte naar
voelt. Daarnaast maken we gezamenlijk een placemaking plan
meer woningen en faciliteert een groot gedeelte van de
dat we ook samen uitvoeren. Zo laten we aan de winkeliers en
Eindhovense bevolking.”
bewoners zien waar we mee bezig zijn.”
86
- Jos Roijmans, gebiedsmanager gemeente Eindhoven
87
INTERVIEW
INTERVIEW
Inclusief wonen voor iedereen Woensel is een beetje anoniem, hard en grijs. Een typische
bestaat hoofdzakelijk uit appartementen in de sociale huur,
naoorlogse wijk met weinig levendigheid. Door te investeren
middeldure huur en goedkope en middeldure koop, met een
in de kwaliteit van wonen ontstaat er een nieuwe dynamiek
vloeroppervlak tussen de 50-75 m2." Bij de verdere uitwerking
die staat voor ‘fijn wonen’. Een getransformeerde plek
van de plannen verwacht Schuwer dat er meer variatie komt
waar bestaande en nieuwe bewoners zich thuis voelen.
in de woonproducten. "De ervaring leert dat woonwensen
De themagroep Wonen heeft onderzocht wat het nieuwe
evolueren in de tijd en we kunnen nu niet overzien hoe
Stads-hart nodig heeft. Stefan Schuwer, voorzitter van de
mensen over 5-15 jaar willen wonen.”
themagroep en vertegenwoordiger namens de 4 Eindhovense corporaties, vindt dat er een gevarieerder woonaanbod
Waar belangen samengaan
zou moeten komen om de vitaliteit terug te brengen in dit
“In complexe omgevingen als deze, blijft het altijd zoeken naar
stadsdeel, dat een overdaad aan grondgebonden woningen
de beste oplossing binnen de bestaande context. Met het
kent. “Diversiteit in doelgroepen en in de mix van koop/
woonprogramma moeten we aansluiten bij wat er nu in Woensel
huurwoningen is daarbij essentieel, net als de koppeling
aan woonbehoefte is én tevens aansluiten bij wat nieuwe
met het niet-wonen programma. Alleen als sprake is van
bewoners zoeken. De toevoeging van winkels, horeca, cultuur
complementaire programma’s hebben alle deelprogramma’s
en maatschappelijke voorzieningen maakt deze plek straks
kans van slagen en ontstaat er een toekomstbestendig nieuw
een fijne en veilige omgeving om te wonen en te leven. Met
Stads-hart Woensel waar mensen graag willen wonen,
veel groen, uitstekende verbindingen met openbaar vervoer
werken en verblijven.”
en gezellige pleintjes. De transformatie van het winkelcentrum
“Met het ambitieuze woonprogramma in het nieuwe stadse hart voor Woensel kan een substantiële bijdrage worden gegeven aan de woningbouwopgave van de gemeente Eindhoven. Samen met het commerciële en maatschappelijke/culturele programma wordt een kwaliteitsimpuls gegeven waar heel Woensel van profiteert.” - Stefan Schuwer, voorzitter van de themagroep Wonen en vertegenwoordiger van de de 4 Eindhovense Woningbouwcorporaties: Woonbedrijf, 'thuis, Wooninc./Stayinc. en Trudo
past bij wat er in Woensel gebeurt. Het woonprogramma sluit Diversiteit in woningen nodig
naadloos aan (en omgekeerd) op de bredere visie ‘perspectief
“Voor een stadsdeel met 100.000 inwoners is het huidige
op Woensel’, die door Woonbedrijf en BPD is opgesteld
woningaanbod erg eenzijdig”, zegt Schuwer. “Hierdoor
voor een groot deel van Woensel. De plannen vullen elkaar
is er weinig doorstroom onder oudere bewoners – er zijn
ruimtelijk en programmatisch aan.” Schuwer ziet dan ook
immers beperkt alternatieven – en voor starters die op zoek
voldoende kansen en mogelijkheden om de kwaliteit van de
zijn naar levendigheid – plekken om gezellig te eten, te
omliggende buurten te verbeteren en de relatie die mensen
drinken, te ontmoeten – heeft de wijk te weinig te bieden.
met het nieuwe stadse hart hebben, een positieve impuls te
Als er niet geïnvesteerd wordt in alternatieve woonmilieu’s
geven. “De uitgangspunten en ambities van alle partijen zijn
bestaat het risico dat de aantrekkingskracht van Woensel als
goed, nu moeten we het project ook waarmaken. Daarvoor
woongebied afzakt. Vandaar dat we als themagroep pleiten
moeten de verschillende deelbelangen in evenwicht worden
voor een gevarieerd aanbod van huur- en koopwoningen
gebracht. Met dit deze ontwikkelingsvisie wordt daar een
voor uiteenlopende doelgroepen: alleenstaanden, jongeren,
grote stap mee gezet. Er is nog veel te doen voordat het zover
gezinnen, starters, stellen zonder kinderen en ouderen.
is. Maar als het zover is, dan is dit deze ontwikkelingsvisie een
Daarmee draagt het woonprogramma bij aan sociale
uitstekende leidraad om Woensel de boost te geven die het
cohesie en inclusie binnen de wijk. "Het woonprogramma
nodig heeft én waard is.”
88
89
CATEGORIE
D
Naar stedebouwkundige kaders
90
91
CATEGORIE
INHOUD
De belofte van een eigentijds en vitaal Stads-hart Voorbeeldwerking voor de layout van een divers programma Compact winkelhart met verbeterde routing, bronpunten en entrees Een passend silhouet dat het centrum markeert
92
93
CATEGORIE
CATEGORIE
De belofte van een eigentijds Stads-hart 94
95
DIVERS PROGRAMMA
DIVERS PROGRAMMA
Het nieuwe Stads-hart zet naast retail en woningen sterk in op aantrekken en mogelijk maken van overige voorzieningen. Hiermee levert deze ontwikkeling ook een bijdrage aan de werkgelegenheid. Het gaat om voorzieningen in gebouwen voor geclusterde
Programmatisch kader, overige voorzieningen
horeca, maatschappelijke functies als bibliotheek of een multifunctioneel cultuurhuis, educatie, zorg, sport en leisure. In de naastgelegen afbeelding zijn deze functies in een voorbeeld uitwerking gesitueerd rond de pleinen en aan de linten en qua grootten zoals die in onderstaande tabel zijn opgenomen. Tot de overige voorzieningen rekenen we ook bedrijven: ambachtelijke bedrijven, dienstverlening, flexkantoren, start-ups uit de wijk, etc. Een goede locatie zou aan het noordelijke lint kunnen zijn, of aan de pleinruimtes. Tenslotte zetten we in op levendigheid in de openbare ruimte: de weekmarkt op het noord-oostelijk gelegen marktplein en ruimte voor terrassen en sport in de buitenruimte.
Voorbeeld uitwerking voor de layout van een divers programma op de begane grond Optionele nieuwe locatie supermarkt
levendige plinten en rooilijnen pregnante gebouwen / maatschappelijke functies *
adressen aan de Winston Churchillaan centrale pleinen
* op de verdieping
verbindende verkeersstructuur
2022.02.20
Beoogd programma Stads-hart Woensel (BVO m²)
Onderverdeling
Retail
Horeca
Bedrijven
Woningen
Maatschappelijk
Supermarkt
11.800
4.000
8.100
235.500
3.900
Winkelruimte
18.300
Weekmarkt
Zorgvoorzieningen
Sport en leisure
Garage tot 3 lagen
Subtotaal
2.250
2.650
1.100
44.500
313.800 18.300
Openbare ruimte Totaal
Educatie
2.400 30.100
4.000
8.100
235.500
3.900
2.400
96
2.400 2.250
2.650
1.100
44.500
334.500
Zichtbaarheid economisch-maatschappelijke functies aan de dorpsstraten, de pleinen en de Winston Churchilllaan
97
WOONPROGRAMMA
WOONPROGRAMMA
Stads-hart Woensel, woonprogramma in hoofdcategoriën % t.o.v. totaal beoogd programma
oppervlakte m² GBO
indicatief aantal woningen o.b.v. 2.500
Sociale huur (tot € 808,- p.m.)
30%
ca. 28-750
750
Lage middenhuur (tot € 898,- p.m.)
10%
ca. 50
250
Dit is een voorlopig
Hoge middenhuur (tot € 1.000,- p.m.)
10%
ca. 65
250
woonprogramma. Dit kan bij de
Dure huur (>€1.000 p.m.)
7,5%
ca. 70-75
188
uitwerking van de plannen wijzigen.
Subtotaal huurwoningen
57,5%
Sociale koop (<€ 220.000)
10%
ca. 50
250
Lage middeldure koop (€ 220.000 - € 305.000)
12,5%
ca. 60
313
Hoge middeldure koop (€ 305.000 - € 370.000)
12,5%
ca. 70
313
Dure koop (>€ 370.000,-)
7,5%
ca. 75
188
Subtotaal koopwoningen
43%
1.063
Totaal wooneenheden
100%
2.500
Programma woningen, gehanteerd in voorbeeld uitwerking
1.438
Programmatisch kader, woningen Het nieuwe Stads-hart kent een potentie van circa 2500
In de ontwikkelingsvisie is sprake van verschillende
woningen, voornamelijk appartementen. Daarmee
deelgebieden die gefaseerd zullen worden gereali-
wordt een significante bijdrage geleverd aan een
seerd. Het te realiseren woonprogramma is uiteraard
gezamenlijke en urgente maatschappelijke opgave.
ook afhankelijk van toekomstige marktontwikkelingen
Met deze 2500 woningen wordt een aanvullend
en zal steeds per deelgebied worden vastgesteld. Alle
woonprogramma aangeboden ten op zichte van de
deelgebieden zullen een gemengd woonprogramma
grotendeels grondgebonden eengezinswoningen in
kennen, zodat de inclusiviteit van het totale Stads-hart
grote delen van Woensel en de omliggende buurten.
ook op dat kleinere schaalniveau wordt gerealiseerd.
Er wordt gebouwd voor diverse doelgroepen: starters en jonge gezinnen, studenten, ouderen, 1- en
Er is veel aandacht voor betaalbaarheid van wonen;
2-persoonshuishoudens. Deze mix van doelgroepen
met het grote aanbod sociale huur, middeldure huur
sluit aan bij de diversiteit en inclusiviteit van het nieuwe
en de goedkope koop wordt sterk gericht op betaal-
Stads-hart Woensel. Er wordt nadrukkelijk aansluiting
baarheid voor die doelgroepen.
gezocht bij de vraag van woningzoekenden in Woensel, maar mensen van buiten Woensel zijn uiteraard van
Met het voorgestelde woon- en voorzieningenpro-
harte welkom. Met het beoogde woonprogramma en
gramma in Stads-hart Woensel ontstaat een woonom-
de bijbehorende voorzieningen wordt tevens ingezet
geving die, naast de bestaande bewoners, nieuwe
om de doorstroming van ouderen in Woensel te
bewoners zal aanspreken. Daarmee ontstaat een
stimuleren, waarmee grote eengezinswoningen weer
Stads-hart met een diversiteit aan bewoners, voor de
vrij komen voor gezinnen.
huidige en nieuwe Woenselnaren.
98
Woningen gesitueerd in de bouwvelden, rondom, tegen en boven het bestaande winkelhart, aan de Chruchilllaan en aan het Genoveva- en Rooseveltplantsoen.
99
EIGENTIJDS STADS-HART
EIGENTIJDS STADS-HART
Een toegankelijke plek waar mensen graag willen zijn en iedereen zich thuis voelt
100
101
RETAILPROGRAMMA
RETAILPROGRAMMA
anchor tennants, versterken zw-no as centraal winkelhart
Verbeterd winkelcircuit, bronpunten én entrees
versstraat, horeca, blurry concepts ambachten, blurry concepts entree-pleinen bronpunten
versmarkt
‘winkel achtje’
marktplein
Openen, verbinden en completeren
Voor het winkelen gaan we 'Terug naar de kern' en er
Het huidige gesloten winkelcentrum, maken we
voor zorgen dat het centrum weer een aangename
weer open door verbindingen te maken met de
plek wordt om te verblijven. Om te winkelen, te
naastliggende wijken Jagershoef, Vlokhoven, ‘t Hool
ontmoeten, te ontspannen.
en de Generalen buurt. Deze benadering wordt gecompleteerd
door
aanvullingen
met
plein
Terug naar de kern
nieuwe
Het behelst een stevige transformatie opgave.
functies op maatschappelijk, sociaal, cultureel
Door hergebruik van leegstaande kavels en behoud
gebied en gezondheid: verbreden en verdiepen van
en versterken van hetgeen goed functioneert en
het aanbod.
te combineren met nieuwe functies ontstaat een nieuw centrum van ontmoeten, wonen, kopen, eten,
Verzorgde en veilige buitenruimte, ooghoogte
winkelen, recreëren.
benadering We gaan in het Stads-hart meer groen aanleggen
Ruimtelijke benadering
en er komt een warmer bestratingstraatmateriaal.
Ruimtelijk gaan we dit doen door het centrum
Daar waar mogelijk kunnen gevels en puien worden
compacter te maken: Het noordelijk deel (boven de
verfraaid. Diversiteit, identiteit en herkenbaarheid
Hema) wordt getransformeerd, het zuidelijk deel
zijn daarbij belangrijke waarden. Met een stevig
wordt versterkt. De diagonale zuidwest-noordoost as
woonprogramma en het situeren van woningen dicht
wordt versterkt: we (ver)plaatsen een supermarkt aan
nabij en soms boven de winkels, zal de buitenruimte
de Noordzijde en situeren de markt op het plein aan
intensiever gebruikt worden en zullen er meer oogjes
de Dorpstraat en creëren een ideale winkelstructuur,
op straat zijn. Dit zal de veiligheid en de sfeer van
een 8tje (gebaseerd op de huidige loop in het
straten overdag en ‘s avonds ten goede komen.
Churchillplein
centrum). Zie bijgevoegde plattegrond. Aan de noordzijde maken we in het verlengde van het compactere centrum ruimte voor een versstraat, horeca, ambachten en 'blurring concepts'.
102
Retail concept
103
VITAAL STADS-HART
VITAAL STADS-HART
Het nieuwe Stads-hart wordt een zeer aangename plek om te verblijven. Om te winkelen, te ontmoeten en te ontspannen. 104
105
PASSEND SILHOUET
PASSEND SILHOUET
Een passend silhouet dat het centrum markeert
Huidig silhouet vanuit de Veldmaarschalk Montgomerylaan
Voorbeeld uitwerking toekomstig silhouet vanuit de Veldmaarschalk Montgomerylaan
106
107
SFEERIMPRESSIES
SFEERIMPRESSIES
Ooghoogte schetsen
Genovevaplantsoen
F.D. Rooseveltplantsoen entree
108
109
INTERVIEW
INTERVIEW
Ruimte voor ontmoeten, werken en ontspannen Na de eerste onderzoeken van BRO voor de gemeente en de corporaties om de wijk Woensel nieuw leven in te blazen, waren alle partijen ervan overtuigd dat de locatie potentie heeft. Certitudo en West 8 vormden een integraal planteam met diverse stakeholders om te komen tot een haalbaar en passend stedebouwkundig plan.
Rondom drie specifieke thema’s werden werkgroepen in het
die de verbinding binnen de wijk kunnen versterken. Denk
leven geroepen: retail, wonen en sociaal maatschappelijk
aan cultuur, horeca en sport. Dit heeft geleidt tot vijf thema’s
inclusief werken. “Voor die laatste werkgroep hebben we
binnen het maatschappelijk en economisch programma:
als BRO de kar getrokken”, zegt Felix Wigman, directeur bij
sociaal, multifunctioneel, medisch, talentontwikkeling en
BRO. “Om antwoord te krijgen op de vraag ‘wat heeft een
werkplekken.
wijk van deze omvang nodig?’ hebben we met verschillende programmamanagers van de gemeente gesproken en
1. Sociaal programma
kwantitatief onderzoek gedaan. Wat ons betreft liggen er
Hierbij kan gedacht worden aan een nieuw bibliotheekconcept
voldoende kansen voor cultuur, werken, zorg, horeca en sport,
waarin ook andere activiteiten plaatsvinden, zoals horeca,
mits ze integraal worden ingebed in de stedebouwkundige
een boekenwinkel of flexibele studeer- of werkplekken.
ontwikkeling.”
Een concept dat overdag uitnodigt voor ontspanning, ontmoeting, recreatie en werken. Voor jong en oud. Een plek
Vijf thema’s vormen fundament sociaal maatschappelijk en
waar reuring is en waar meer gebeurt dan alleen boeken
economisch programma
uitlenen. Denk bijvoorbeeld aan hulp voor ouderen in de
Wie Woensel zegt, zegt retail. “Echter in vergelijkbare
digitale communicatie met de overheid.
buurten, dorpen of steden met 100.000 inwoners, gebeurt er
2. Multifunctioneel activiteitencentrum
veel meer”, beaamt Wigman. “Daarom zijn we als werkgroep
Hier willen we iets terug doen voor het verenigingsleven in
op zoek gegaan naar activiteiten buiten het winkelprogramma
de wijken. Denk aan een podium voor amateurtheater of
110
“Met deze ontwikkelingsvisie hebben we een gevoel bij de programma-elementen die in samenhang iets betekenen voor de wijk. We hebben een menukaart met allerlei ingrediënten en weten wat we ruimtelijk willen, maar wat het precies gaat worden moet nog verder uitgewerkt worden.” - Felix Wigman, directeur BRO
111
INTERVIEW
CATEGORIE
Wie Woensel zegt, zegt retail. “Echter in vergelijkbare buurten, dorpen of steden met 100.000 inwoners, gebeurt er veel meer.”
muziekverenigingen. Een flexibel cultuurcentrum
te clusteren, kunnen we studenten helpen zelfstandig
waar van alles mogelijk is. Tentoonstellingen of een
een bedrijf te beginnen. Daarmee stimuleren we de
programmering in samenwerking met bijvoorbeeld
wijkeconomie en brengen we iets terug naar de wijk.
het Parktheater of de Effenaar. Dit centrum biedt
5. Ruimte voor werk, ambacht en dienstverlening
activiteiten in de avonduren met daaromheen horeca,
Het hart van het kerngebied Woensel blijven de
misschien wel een hotel. Overdag zou het centrum
commerciële winkels. Maar daaromheen kunnen
ook gebruikt kunnen worden voor sport in combinatie
we stedebouwkundig de wijken verbinden via de
met bijvoorbeeld revalidatie of evenementen.
lintroutes. Aan de linten is er plek voor plinten waar
3. Medische zorg
ambachtelijke bedrijven, dienstverlening, start ups
In Woensel zit al een klein medisch centrum. Door het
of flexkantoren zich kunnen vestigen. Deze plekken
toevoegen van meer woningen, komt er een grotere
liggen aan de openbare weg, zijn publiek toegankelijk
zorgvraag. We denken aan revalidatie in combinatie
en bieden goede parkeerfaciliteiten of zijn te voet of
met het multifunctioneel activiteitencentrum of een
op de fiets vanuit de wijken goed bereikbaar.
zorghotel. Via nieuwe technieken – in samenwerking met het ziekenhuis en bijvoorbeeld Philips – kunnen
Samenspel nodig voor verbinding wijk
patiënten vanuit thuis verzorgd worden. En door
“Als werkgroep sociaal maatschappelijk en werken
zorg op korte afstand aan te bieden kunnen we de
hebben we samen met de andere werkgroepen en
doorstroming in de wijken bevorderen. Woonvormen
stakeholders aan alle facetten van de wijk Woensel
waarin professionele zorg op locatie voorhanden
gedacht. Van winkels, supermarkt, horeca, cultuur
is, zonder dat het een zorghotel of verpleeghuis is,
tot aan maatschappelijk, werken en zorg. De
vinden hun plek in Woensel. En ook begeleid wonen
herkenbaarheid van de functies op de plek is verankerd,
voor daklozen of ex verslaafden kan planmatig goed
maar niets is in beton gegoten. Flexibiliteit is belangrijk.
ingevoegd worden in het plan.
De relatie tussen commercieel en niet commercieel
4. Centrum voor talentontwikkeling
moet zacht in elkaar over kunnen vloeien. De plekken
Eindhoven is een studentenstad. Dankzij de goede
en functies moeten met elkaar kunnen ademen.
HOV-verbinding is Woensel een prima plek voor
Belangrijk om de wijk te verbinden is samenspel.
studentenhuisvesting. Door dat te koppelen aan
Alleen een multifunctioneel activiteitencentrum heeft
een centrum voor talentontwikkeling kunnen we
geen effect. Alle facetten samen maken dit Stads-hart.
studenten de ruimte bieden voor het opstarten van
In het vervolgproces is het belangrijk om alle partijen
hun eigen bedrijf. Of een verlengd leerprogramma in
(gemeente, stakeholders, bewoners, ondernemers)
de vorm van een restaurant of schoonheidssalon, die
bij elkaar te houden, op weg naar het gezamenlijke
gerund wordt door studenten van De Rooi Pannen of
doel: het creëren van een levendig en vitaal Stads-hart
het Summa College. Door educatie, wonen en werken
Woensel."
112
113
INTERVIEW
INTERVIEW
Drempels verlagen
Eindhoven is een uitgestrekte stad. “Om kennis te maken
graag zingen, de fanfare en het amateurtoneel vinden in
met kunst en cultuur of om belevenissen aan te gaan, is
dit centrum een podium. Zij kunnen hier naar hartenlust
de fysieke afstand tot een theater of museum groot”, aldus
repeteren en uitvoeringen geven. Op dit podium kunnen
Tanja Mlaker, directeur Cultuur Eindhoven. “Terwijl deze
ook bijzondere voorstellingen geprogrammeerd worden
plekken juist educatief en inspirerend werken. Hier ontstaan
in samenwerking met de bestaande Eindhovense podia.
nieuwe ontmoetingen en wat mij betreft mogen we kunst
We weten uit onderzoek dat mensen dichtbij een filmpje
en cultuur dichter bij de mensen brengen. Zeker in zo’n
pakken, maar bereid zijn om verder te reizen als er een
multicultureel stadsdeel als Woensel.”
uniek aanbod is. Hierdoor kan dit cultuurcentrum als een magneet gaan werken voor de buurt en regio.”
Aantrekkingskracht “Ik zie kansen voor een multifunctioneel cultuurcentrum
Durf ambitieus te zijn
waar zowel direct omwonenden als een groter publiek
“Als we deze droom werkelijkheid willen laten worden, dan
toegang toe hebben. Het wordt een ontmoetingsplek
moeten we durven om onderscheidend te zijn. Om niet in
waar bezoekers zich thuis voelen, graag een kopje koffie
hokjes te denken en vloeiende verbindingen te maken tussen
drinken en inspiratie opdoen op diverse terreinen. Een plek
de verschillende programma’s op het gebied van wonen,
waar kunstenaars prettig kunnen werken en exposeren of
retail, werken en vrije tijd. Voor een cultuurcentrum is wel
optreden. Er zijn werk- en repetitieruimtes voor amateurs
een structurele financiering van de gemeente nodig. Maar ik
en professionals, zalen voor activiteiten zoals een concert,
ben ervan overtuigd dat als wij krachten, kennis en ervaring
tentoonstelling of theatervoorstelling, een bibliotheek,
bundelen, dit nieuwe multifunctionele cultuurcentrum
aangename verblijfplekken om te werken, horeca en
een substantiële bijdrage levert aan de revitalisering van
misschien wel een fitnessruimte. Buurtbewoners die
stadsdeel Woensel.
114
- Tanja Mlaker, directeur Cultuur Eindhoven
115
INTERVIEW
INTERVIEW
Bewegen begint bij de voordeur
Bij de doorontwikkeling van Woensel past de vraag welke
Multifunctioneel buurtcentrum
sportvoorzieningen er opgenomen zouden moeten worden
“In Stads-hart Woensel zie ik mogelijkheden voor een
om bewegen in de breedste zin te stimuleren. Volgens Koek
buurtcentrum
Kerklaan, programmaleider sport bij de gemeente Eindhoven,
bijvoorbeeld senioren gym, yoga, peutergym, dans of
is het belangrijk dat de voorzieningen aansluiten bij de
judolessen voor kinderen gegeven kunnen worden. Het
behoefte van de bewoners en laagdrempelig toegankelijk
aanbod hangt af van welke bewoners er straks komen
zijn. “Stedelijke sportvoorzieningen hebben we in Eindhoven
wonen, en moet voor alle doelgroepen – van jong tot oud
genoeg. Wij willen juist dat je dichtbij je woning kunt
– interessant zijn. Belangrijk is wel dat het buurtcentrum
wandelen, fietsen, spelen, hardlopen of een yogaklas kunt
goed bereikbaar is en een duidelijk herkenbaarheid heeft,
volgen. Dat begint bij een aantrekkelijke openbare ruimte
anders wordt het een nietszeggende plek.”
met
een
multifunctionele
zaal
waar
met veel groen, eventueel met trappetjes en heuveltjes, waar bewoners ongedwongen kunnen bewegen en elkaar kunnen
Bijzondere sportvoorziening met aantrekkingskracht
ontmoeten. Ik zie tevens kansen voor commerciële exploitatie
Tot slot zegt Kerklaan: “Woensel heeft de potentie om uit te
van fitness of yoga in de plint of een multifunctioneel
groeien naar een tweede centrum van Eindhoven. Er komen
buurthuis waar sport en bewegen wordt aangeboden.”
veel extra woningen bij. Wellicht past hier een bijzondere stedelijke sportvoorziening bij die een aantrekkende
Inrichting fysieke ruimte
werking heeft, die verder reikt dan Woensel. Een plek waar
“Om te bewegen is een lidmaatschap bij een sportvereniging
mensen speciaal voor komen. Denk aan een klimhal, een
niet nodig”, vertelt Kerklaan. “Zodra je buiten komt moet
padelcentrum, een indoor skibaan of een combinatie van
- Koen Kerklaan,
de fysieke ruimte uitnodigen om te bewegen. Zeker in een
faciliteiten. We moeten dan wel durven om een dergelijk
programmaleider sport,
verdichtende stad is hier aandacht voor nodig. Denk aan
bijzondere voorziening op te nemen, zodat Stads-hart
gemeente Eindhoven
brede stoepen, een speeltuin of goede fietspaden. Je hoeft
Woensel aantrekkelijk wordt om naartoe te reizen.”
het gebruik van de auto niet te ontmoedigen, maar je moet juist het gebruik van de fiets, de benenwagen of het openbaar vervoer stimuleren. Een goede inrichting van de openbare ruimte in combinatie met faciliteiten waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, nodigt daartoe uit.”
116
117
CATEGORIE
E
Een goed begin
118
119
CATEGORIE
INHOUD
Snel starten voor reuring, community building en placemaking Tijdelijk gebruik van leegstand door lokale kampioenen: initiatieven in open gebied Start met een signing en light opdracht Vervolgstappen
120
121
PLACEMAKING
PLACEMAKING
Snel starten voor reuring, community building en placemaking 1. Initiatieven in open gebied: opleiding (handwerk), hertenkamp, ijsbaan, markt, grasveld, carnaval 2. Tijdelijk gebruik van leegstaande winkels door lokale kampioenen, early adaptors: koken, eten, sporten, ontmoeten, voor en met de buurt 3. Realisatie van verplaatsbare woningen
Proeflokaal
Wereldkeuken
Internationale voorbeelden... Leer-werkfabriek (Tijdelijk) hergebruik van bestaande panden
Ontwikkeling door de tijd heen
Schaatsen
Voorbeelden van placemaking-activiteiten voor het Stads-hart Woensel... Early adaptors Activiteiten buitenruimte
122
123
KWARTIER MAKEN
KWARTIER MAKEN
Morgen beginnen, kwartier maken aansluiting op Genovevalaan
verwijderen van twee panden: bouwvelden voor herontwikkeling of tijdelijk gebruik
bestaande bomen aan promenade
De markt een mooie plek geven, koppelen aan de dorpsstraat
Nieuwe bomen aanplant
nieuwe bomen aan de westzijde toevoegen
herbestrating promenade met warme kleur klinker
winkelpassage
mogelijk groen-invullingen, grasveld, hertenkamp, etc
Passend bij Summa college in Woensel: opleiding bouw
rijbaan kan mogelijk worden gebruikt voor activiteiten Stads-hart
n evalaa Genov
Ruimte voor opleiding en vakmanschap
nieuwe rijbaan op rand van huidige voetgangersverbinding
bushalte
aansluiting op Genovevalaan
Tijdelijke woningbouw Tijdelijk groen: hertenkamp
124
125
SIGNING EN LIGHT OPDRACHT
CATEGORIE
Signing, light and height Het huidige winkelcentrum bestaat voornamelijk uit 1- en 2-laagse volumes, met de achterzijden van de winkels naar buiten gericht en ver van de omliggende wegen gesitueerd. Met de installatie van lichte, verticale en lichtgevende elementen op het dak van de winkels kan een rijke 2e laag aan het winkelgebied worden
Start met een signing en light opdracht 126
toegevoegd die het gezellige stadse hart ook vanaf de randen van het gebied zichtbaar kan maken. Naast te verwachten uitdrukkingen van plaats en functie kunnen ook andere overwegingen ‘aangeprezen’ worden.
127
CATEGORIE
SIGNING EN LIGHT OPDRACHT
Foto boven: Stads-hart Woensel als deel van de Eindhovense lichtstad zichtbaar vanaf de Churchilllaan
Hoogte en beweging Door de toevoeging van lichtgevende hoogteaccenten die tevens beklommen, bespeeld of gebruikt kunnen worden voor eten (smakenrad) of voor vallen en opstaan kan een onweerstaanbare aantrekkingskracht ontstaan, placemaking!
128
129
HOE VERDER
HOE VERDER
Vervolgstappen
Noorder Dorpstraat
De ontwikkelingsvisie Stads-hart Woensel zoals
er zijn ook diverse fomele en juridische besluiten te
Stappenplan ontwikkeling Stads-hart Woensel
• Ondertekenen samenwerkingsovereenkomst (SOK)
beschreven, is een mooie start. Echter hoewel het
nemen.
•
Diverse participatie overleggen
door betrokken partijen
Vaststelling ontwikkelingsvisie door B&W en
• Voorbereidingen RO procedure (bestemmingsplan)
Gemeenteraad
•
Ondertekenen Letter of Intent (LOI) door
Uitwerking eerste deelplannen (bouwveld en
betrokken partijen
gebouwniveau)
Uitwerking naar Stedenbouwkundig plan, opzetten
• Start bouw eerste deelplannen
aan enthousiasme, goede ideeën, urgentie en vooral
Marktplein
commitment niet ontbreekt, zijn er nog belangrijke
In de hiernaast getoonde kolom is een beknopt
stappen
overzicht gegeven van de belangrijkste stappen die
te
doorlopen
voordat
kan
worden
begonnen met de uiteindelijke realisatie. Diverse participatieprocessen
met
de
winkeleigenaren,
winkeliers, bewonersorganisaties en professionele
•
Formele start RO procedure
•
gezet zullen gaan worden. •
grondexploitatie (GREX)
stakeholders zijn daarin belangrijke momenten. Maar
130
131
•
DISCLAIMER Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door printouts, kopieën, of op welke andere manier dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
132
133
FOTOCREDITS / BRONVERMELDING Pagina 26
Voor elkaar - archiefbeeld SVSH. vitalisgroep.nl
Pagina 100
Van links naar rechts en van boven naar beneden
Inspirerend - Rene Manders/DCI Media
www.funda.nl
Educatief aanpakkend - www.summacollege.nl
www.alblasserdamsnieuws.nl
Smaakvol - woenselwereldkeukens.nl
Maartje Brand
Gezond en actief - totally-fit.nl (boksen) en
Fotopersbureau van de Meulenhof
archiefbeeld SVSH. © Jan van den Broek. (voetbal)
www.korthielens.nl
Ondernemend - Christ Clijsen/Twycer
www.reallysimplemoney.com.au
Nieuwsgierig - ed.nl / FotoMeulenhof
onbekend
Pagina 39
eigen bezit
www.dearchitect.nl
Pagina 42
van links naar rechts:
Pagina 105 boven rechts (luifel) – West 8 / RSP Makelaars
gitaar - WoensXL (Facebook)
midden links (groente) - unsplash.com/ The Grand Cheese Master
Pagina 44
vrouw - trouw.nl
Midden rechts (winkel) - nl.westfield.com/mallofthenetherlands/fresh
man - trouw.nl
onder (slager) - www.foodserviceapme.com/about-section/production
Jonge man - onbekend
Pagina 117
kok - /en.eet.nu/eindhoven/woensel-wereldkeukens/Ilewis
Pagina 122 Tijdelijk hergebruik - www.visitlondon.com/things-to-do/london-areas/
van links naar rechts:
hoxton-and-shoreditch
mensen op stoel/trompettist (kerst) -
Ontwikkeling door de tijd - www.myhappyplaces.de/wp-content/
www.licht-op-eindhoven.nl/EFFE Buurten
Pagina 51
uploads/2019/06/Werksviertel-München-Werk-12.jpg
vrouw achter hekje - Kees Martens/DCI Media
Early adapters - www.theargus.co.uk/news/
kinderen - onbekend
Buitenruimte - werksviertel-mitte.de/
jonge meiden op straat - Jos van der Lans – Terug naar Woensel West
Pagina 123
Proeflokaal - www.gelderlander.nl
Foto boven - Bewonersplatvorm Woensel Noord
Wereldkeuken - www.gezana-eindhoven.com
www.woensel-noord.nl
Leer-werkfabriek - oosterwolde.nl
Foto onder - google maps / streetview Pagina 52
eigen bezit
Schaatsen - whatson.cityofsydney.nsw.gov.au
Foto onder - Gemeente Oirschot /
Pagina 124 Markt – onbekend
www.oirschot.nl/centrumvisieresultaten-eerste-fase
Bomen - www.vdberk.nl/bomen
Pagina 53 Foto boven - onbekend (waarschijnlijk Van Den Broek/Bakema
Opleiding - © A.J. Wisse (1-3-2001) / venemansmolen.nl/molen-de-vrees/
architecten)
Summa College - www.summacollege.nl
Foto onder links – Christ Clijsen/Twycer
Hertenkamp - www.cultuurerfgoed.nl/brochure_hertenkampen_
Foto onder rechts – google maps / streetview
interactief%20(2)
Pagina 59
West 8
Pagina 62
google maps / streetview
Pagina 75
vanboven naar beneden:
www.light-s.nl/
fietsers - bredavandaag.nl. Guido van der Kroef/iizzoo
fineartamerica.com/
terras - www.parelintgroen.nl (Oisterwijk)
Walker Evans (MOMA)
gebouwen - www.diederendirrix.nl/projecten/blok-59/
bij.2dstudio.nl
Pagina 76
beeld links – google.com/maps
seattle.eater.com/maps/pike-place-market-where-to-eatseattle
Pagina 78
www.deventer.info/
www.pinterest.com/pin/257690409910920063/Wayfinding Signage
Pagina 79
foto beeld midden - google.com/maps
www.roadarch.com/19/6/congress.jpg
Pagina 82
van links naar rechts en van boven naar beneden:
Woningbouw - degrootvroomshoop.nl/project/page/2 Pagina 126
Pagina 127
van links naar rechts en van boven naar beneden:
www.shutterstock.com
GWL - www.kcap.eu/projects/25/gwl-terreinamsterdam-nl www.passivhaus-vauban.de/bilder/gross/suedseite06.jpg
Pagina’s 8/12/17/22/29/30/31/33/35/37/43/46/55/65/67/69/70/87/89/90/101/104/111/113/115/
GWL - www.world-architects.com/nl/projects/view/gwl-terrein
118/128/132/135 - Christ Clijsen / Twycer
The Whale - www.vdberk.nl/projecten/the-whale-zeeburgamsterdam Little C - www.funda.nl/koop/verkocht/rotterdam
Alle andere schetsen, plattegronden, artist impressies en tekeningen: West 8
www.bauwelt.de/themen/bauten/Deutsche-Architekturzentrum-DAZSpreefeld-Berlin. Ute Zscharnt bureaumassa.nl/ Nieuw Crooswijk - nieuws.top010.nl/nieuw-crooswijk-rotterdam
134
135
136
137
CATEGORIE
140