Bijlage 1 - Beleidsplan 2025-2028 Van Abbemuseum De tijd vooruit

De tijd vooruit

Concept Beleidsplan 25-28 maart 2024

Inhoud Voorwoord Charles Esche: context en positie 3 Terugblik 6 Missie, visie en kernwaarden 7 Doelstellingen 9

Publiek 11

Onderzoek 35

Tentoonstellingen 22

Ondernemen 38

Collectie, bibliotheek en archief 32

Organisatie 48

Klik op een hoofdstuk om te lezen

< Klik op het huisje om terug te komen bij deze inhoud Inhoud

< Klik op de hoofdstuktitel om naar het begin van het hoofdstuk te gaan

Woordenlijst 52 Onderstreepte woorden linken door naar de woordenlijst op pagina 52 t/m 54

Voorwoord 3

Voorwoord: context en positie Het Van Abbemuseum is in 1936 in Eindhoven opgericht als museum voor moderne kunst. De wereld ziet er nu – 90 jaar later – heel anders uit. We hebben als kunstmuseum een andere rol gekregen: waar eerst altijd de kunst voorop stond, hebben we nu ook een maatschappelijke missie. In deze tijd van polarisatie en individualisering zijn kunst en cultuur belangrijker dan ooit. Kunst stimuleert wederzijds begrip. Het verbindt mensen die elkaar anders niet zouden vinden. Een kunstmuseum is een vrije ruimte waar verschillen mogen bestaan en waar iedereen gelijkwaardig is. En dat is cruciaal in een stad als Eindhoven. Een stad die groeit en waarvan de inwoners steeds diverser, meer­­­stem­ miger en internationaler zijn. Het Van Abbemuseum ­verbindt: het brengt de Eindhovenaren bij elkaar.

4

Voorwoord

De collectie vormt het uitgangs­ punt van al onze activiteiten. Zij telt ruim 3600 voorwerpen, hoofdzakelijk kunstwerken (denk aan schilderijen, teke­ ningen en grafisch werk, sculpturen, installaties en performances) en sinds 2023 is hier een collectie design toegevoegd. Alle collectie­ voorwerpen vertellen iets over de tijd waarin ze gemaakt zijn of waarom ze verzameld zijn. Net als de 140.000 boeken in de kunsthistorische bibliotheek. Het is de publieke taak van het museum om goed na te denken over het bewaren, archiveren en ontsluiten van de collectie. Met de collectie, onze tentoonstellingen, programmering en publicaties dragen we proactief bij aan een gelijkwaardige en duurzame wereld. Dat doen we door het organiseren en faciliteren van gesprekken over bijvoorbeeld kolonialisme, diversiteit en het klimaat.

De collectie van het museum heeft een betekenis in die gesprekken: die vertegenwoordigt ons collectief geheugen. Die bouwt bruggen. Die laat zien welke keuzes er zijn gemaakt en wat men in ­bepaalde periodes van waarde vond en wat niet. Onze maatschappelijke missie is om deze verhalen te vertellen. Een van de manieren waarop we dat doen is door eerlijk te zijn over het koloniale verleden van het museum – Henri van Abbe was tabakshandelaar en kocht zijn tabak op plantages in Deli op Sumatra, dat had veel impact op de streek en zijn inwoners; de leef- en werk­ omstandigheden op de plan­ tages waren mensonterend. De schade die aan de mensen daar en de omgeving in voormalig Nederlands-Indië is aan­gericht, is niet meer te herstellen. Maar het museum kijkt niet meer weg en wil onderbelichte geschiedenissen nu vertellen.

Ook vrouwelijke kunstenaars en makers van kleur kregen in de afgelopen 90 jaar niet de aandacht die ze verdienen. We nemen onszelf onder de loep en proberen een inhaalslag te maken voor een inclusievere museumgeschiedenis. Daarnaast bieden we herkenning en erkenning aan de minderheidsgroepen die voorheen niet gezien werden, hun verhalen niet gehoord. We willen dat zoveel mogelijk verschillende mensen van over heel de wereld, maar ook inwoners van de stad Eindhoven zich thuis voelen in het Van Abbe­museum. Het vroegtijdig aankaarten van belangrijke maatschappelijke thema’s als kolonialisme, klimaat en diversiteit is wat ons kenmerkt en ons onderscheidt van andere musea. Dat is onze voortrekkersrol. Dat is de kracht van het Van Abbemuseum. Het museum is de tijd vooruit. vooruit

Daarbij is ons publiek meer dan alleen bezoekers. Het zijn ook onze partners, de mensen met wie we samenwerken en die ons hun verhaal vertellen. Wij zijn als Van Abbemuseum een constituent museum: vanuit gelijkwaardigheid co-creëren we met individuele bewoners en gemeenschappen uit Eindhoven. Met jongeren Eindhoven die hun eerste podium in het museum krijgen, met mensen in zorginstellingen die het moeilijk hebben en met nieuwkomers in de stad. Dat maakt ons meer dan een kunstmuseum: we zijn een toegankelijke en sociale ontmoetingsplaats. De komende jaren vergroten we onze ­toegankelijkheid voor nog meer inwoners van Eindhoven. Hun interesses en behoeften zijn het vertrekpunt voor onze activiteiten. Want het van Abbe­­museum is van ons allemaal.

5

De grenzen tussen de kunstdisciplines vervagen: kunst is tegenwoordig een breed begrip. Dat geeft ons ruimte voor wisselwerking. Voor denken buiten de kaders, voor andere manieren van presenteren, voor andere verzamelingen. Met de andere musea voor moderne kunst vormen we een gezond ecosysteem waarin onze verschillen de gezamenlijke kracht zijn. De identiteit van Eindhoven kleurt en versterkt het Van Abbe­ museum: de stad van uitvin­ dingen, van risico’s durven nemen. De stad van design. We zijn een internationaal gerenommeerd kunstmuseum en tegelijkertijd zijn we sterk geworteld in Eindhoven en verbonden met de identiteit en geschiedenis van de stad.

Het einde maakt ruimte voor iets nieuws. Dit denken vanuit de levenscyclus wordt een inhoudelijke rode draad in de nieuwe collectiepresentatie. Daarin nemen we het publiek mee in nieuwe ervaringen en gedachten rondom tijd. Dit is tegelijkertijd een nieuwe manier van denken over onze collectie: hoe gaan we op een goede, realistische manier om met voorwerpen die niet het eeuwige leven hebben?

De komende jaren verbreden we onze blik op tijd. tijd We zien in de samenleving dat veel mensen streven naar het eeuwige leven. Terwijl ouder worden, er ouder uitzien en uiteindelijk sterven onderdeel zijn van het leven. Het museum gaat de komende periode werken vanuit de filosofie dat alles om ons heen met elkaar samenhangt. We zijn onderdeel van een levende cultuur waarin bloei en groei is maar waarin ook een einde bestaat.

1 We opereren vanuit de levenscyclus-filosofie (­verschillende perspectieven op tijd en tijdelijkheid). 2 We maken een inhaalslag op tot nu toe onderbelichte mensen en verhalen, bekijken onszelf kritisch. 3 We zorgen samen met onze samenwerkingspartners voor gezonde ecosystemen, ­waarin kunst, cultuur en natuur in goede balans zijn.

Voorwoord

De komende periode staan 3 inhoudelijke hoofdthema’s (hierboven al aangeduid) centraal die in onze beleidskeuzes een grote rol gaan spelen – voor onderzoek, voor tentoonstellingen, voor verwervingen, voor zaal­ teksten, voor samenwerkingen:

Voor de tentoonstellingen gelden daarbij 3 belangrijke richtlijnen: Een tentoonstelling dient altijd een aanvulling zijn op het regionale, nationale en landelijke aanbod en moet daarnaast een meerwaarde hebben voor meerdere publieksgroepen. Ten derde is het belangrijk dat een ­expositie een historische relevantie heeft die aansluit op de collectie van het museum en de huidige maatschappelijke ontwikkelingen: lokaal, ­nationaal en internationaal. Het Van Abbemuseum is klaar voor de toekomst. Charles Esche

Terugblik Voor mensen van nu en straks, daar richtte het Van Abbe­ museum zich de afgelopen beleidsperiode op. Er werd op verschillende manieren een pad gebaand voor een programma met diversiteit en inclusiviteit als boventoon. En gezocht naar manieren om ruimte te maken. Ruimte voor culturele verschillen en andere achtergronden. Ruimte voor lichamelijke verschillen. Voor meer verschillende leer­wegen. En ruimte voor een breder en vollediger verhaal. Het begin is gemaakt en nu is het tijd om te oogsten. Van­zelfsprekend met vooruitstrevende kunstprojecten en samenwerkingspartners van over heel de wereld én vanuit de stad. Het Van Abbemuseum is al 10 jaar koploper op het gebied van toegankelijkheid en ­meerstemmigheid. Wat ooit begon met programma’s als Onbeperkt Van Abbe en StudioI (platform voor inclusiviteit). Groeide uit tot de collectie­ presentatie Dwarsverbanden: de eerste volledig multizintuiglijke ­collectiepresentatie van Nederland met tientallen tools die ieders kunstervaring

6

Terugblik

­ er­rijken en kunst toegankelijk v maakt voor een grotere ­diversiteit aan bezoekers, waaronder rolstoelgebruikers en blinde en dove bezoekers. Hiermee claimde het museum een voortrekkersrol en werd een voorbeeld voor vele andere musea in Nederland en de rest van de wereld. Door te blijven onderzoeken, experimenteren, intensief samen te werken met diverse experts en kennis te delen met de sector bouwt het Van Abbemuseum verder aan deze positie. De afgelopen tijd deed het ­museum doorlopend onderzoek naar zijn eigen koloniale verleden. Het werd zich steeds bewuster van zijn eigen wortels in de tabaksindustrie, waar oprichter – Henri Van Abbe – zijn vermogen mee verdiende. Veel van de verhalen over de plantages waar hij zijn tabak inkocht lijken in de doofpot te zijn gestopt. In het ­meerjarige onderzoeksproject en de tentoonstelling Verborgen Verbanden ontrafelt en presenteert het Van Abbe­museum als een van de eerste Nederlandse musea zijn eigen oorsprong in het koloniale verleden.

In de afgelopen beleidsperiode heeft het museum ook veel belangrijke aankopen gerea­ liseerd. De belangrijkste is zonder twijfel de design­ collectie van Lidewij Edelkoort: een baanbrekende verzameling met werk van internationaal designtalent, vaak met een link naar Eindhoven of de Design Academy Eindhoven. De aan­koop markeert een omslagpunt in de geschiedenis van het Van Abbemuseum: voor het eerst werd er design in de collectie opgenomen. Een andere belangrijke aankoop, is het grafische werk van het internationaal vooraanstaande kunstenaarsduo Ilja en Emilia Kabakov, vlak voor het over­lijden van Ilja Kabakov in mei 2023. Zij hadden een uniek perspectief op het leven in de Sovjet-Unie en het uiteenvallen ervan. De laatste tentoonstelling waar hij aan werkte voor zijn dood was Dwarsverbinding: Kabakov Kabinet bij het Van Abbemuseum. Samen met het Eindhoven museum verwierf het museum ook twee teke­ ningen van Jan Toorop. Het is voor het eerst dat de twee Eindhovense musea samen een aankoop realiseren. De tekeningen verbeelden fabrieksmedewerkers in de Eindhovense sigarenfabriek Mignot. Toorop is een belangrijke vooroorlogse schilder, wiens succesvolle dochter

Charley Toorop, al vertegenwoordigd is in de collectie van het Van Abbmuseum met meerdere werken. Toorop is geboren in Nederlands-Indië (nu Indonesië) en heeft daarmee een bijzondere relatie tot het onderwerp van de tekeningen: de tabak voor de sigaren was voornamelijk afkomstig uit Nederlands-Indië. De afgelopen beleidsperiode was het museum een podium voor lokaal, nationaal en ­internationaal talent. Van gevestigde kunstenaars, tot beginnende makers en partners van alle leeftijden uit de stad. Zo ­presenteerde in 2021 Gülsün Karamustafa haar eerste solotentoonstelling op Nederlandse bodem in het Van Abbemuseum en was ze in datzelfde jaar onderdeel van de geroemde Biënnale van Venetië. Van 2020 tot 2022 nam Eindhovense ­kunstenaar Victor Sonna de toren van het gebouw over met een indrukwekkende installatie. Deze maakte ook deel uit van een landelijke samenwerking tussen een aantal musea over meerstemmigheid, onder de noemer Musea bekennen kleur. En in het najaar van 2022 bestormden de museum­ monsters – gemaakt door Eindhovense basisschool­ kinderen – het museum tijdens GLOW Eindhoven.

De afgelopen beleidsperiode had ook een andere kant. Tijdens de coronapandemie, moest het museum meermaals de deuren sluiten. Bezoekers kwamen terug, maar moesten 1,5 meter afstand houden en zich in looproutes door het museum bewegen. Het duurde nog een lange tijd voordat rondleidingen, museumlessen en schoolbezoeken weer hervat konden worden. Het is bijna niet meer voor te stellen, maar de coronaperiode beslaat een groot deel van de afgelopen beleidsperiode. De actualiteit blijft veel invloed hebben op het museum. Met zorgen over gestegen energiekosten, oorlogen die bezoekers, samenwerkingspartners en collega’s raken, bewijst het museum zich ook in deze roerige periodes als plek om samen te komen, met elkaar te delen en te reflecteren. Er werd hard gewerkt om weer op het bezoekers- en inkomstenniveau van voor corona terug te komen en daarbij alsnog ruimte te laten voor ­creativiteit en doorontwikkeling. Met het ingaan van de nieuwe beleids­ periode wordt een leerzame tijd afgesloten. Met een stevige fundering, nieuwe kennis en een hoop ambitie wordt er gekeken naar de toekomst.

Missie, visie en kernwaarden Missie en visie Het Van Abbemuseum is dé plek om kunst te ervaren. Niet alleen door te kijken. Ook door te horen, te ruiken en te voelen. Alle kunstwerken en design­ objecten in de collectie vertellen een verhaal uit de samenleving samenleving. Soms ongemakkelijk of confronterend, maar vaak hoopvol. Het museum bouwt bruggen tussen ­mensen, verhalen en plekken. De tentoonstellingen zijn ­verrassend en vooruitstrevend. Samen met het publiek zoekt het museum de grenzen op van de 5 verdiepingen van het museumgebouw. Of stapt het zelfs daarbuiten. Alles om kunst de ruimte te geven. Om tegenstellingen in de samen­leving aan het licht te brengen en te verkleinen. Het Van Abbe­museum is een ­museum voor mensen van nu en straks. Een plek om elkaar te ontmoeten ­ontmoeten en van elkaar te leren.

7

Missie, visie en kernwaarden

Een kunstmuseum dat kritisch is op het moderne tijdperk. Dat doet het museum door thema’s als kolonisatie kolonisatie,, diversiteit en klimaat te onderzoeken. Door verschillende stemmen een podium te geven. Stemmen die zijn vergeten of door eerdere generaties bewust niet werden gehoord. Daarmee worden de bezoekers – in al hun verschillen – uitgedaagd, geïnspireerd en verbonden met elkaar en het museum.

Kernwaarden van de organisatie Het Van Abbemuseum staat midden in de samenleving en levert op een positieve manier een sociale en maatschappelijke bijdrage. Het museum is een inclusieve organisatie in hart en nieren. De volgende 3 kernwaarden – die aansluiten op het beleid/ de visie van de gemeente Eindhoven – staan centraal in het beleid, zowel in de projecten binnen als buiten de museum­ muren:

Samenwerken

Het museum is een constituent museum en gelooft in collec­ti­vi­ teit. Dat stimuleert het museum door samen te werken met ­groepen en individuen uit Eindhoven en hun verhalen een plek te geven. Het museum brengt nationale en inter­natio­ nale makers, kunstenaars en (kunst)collectieven samen in de stad.

8

Missie, visie en kernwaarden

Vertrouwen

In jezelf en in elkaar. Dat is ­cruciaal om fijn te werken, te leren en resultaten te boeken. Vertrouwen betekent ook risico’s durven nemen en iets nieuws proberen.

Eigenaarschap

Het museum kijkt kritisch naar zijn (voorbeeld)rol in de maatschappij en voelt daarbij de plicht om een toegankelijke plek te zijn waar uiteenlopende verhalen vanuit verschillende perspectieven worden verteld. Het nemen van verantwoordelijkheid is nodig om het beste resultaat voor het museum en de stad te bereiken. Het museum vindt het daarnaast belangrijk dat de inwoners van Eindhoven zich eigenaar voelen van het museum.

Doelstellingen 2025-28

9

Publiek

Tentoonstellingen

• Bezoekers Het museum zet in op verdere stijging van het aantal Eindhovenaren, met name een jonge en internationale doelgroep. Ook wordt er onderzocht hoe zichtbaarheid op wijkniveau kan worden vergroot. Het totale bezoekersaantal stijgt van bijna 89.000 in 2023 naar 110.000 in 2028. • Onderwijs en jongeren In 2023 volgden bijna 10.000 scholieren uit het basis-, voortgezet en mbo-onderwijs een onderwijsprogramma bij het museum. Het museum richt zich de komende jaren in het bijzonder op het vmbo en mbo en wil een stijging van 10% over het totaal aantal schoolbezoeken zien. • Constituent Het museum maakt programma’s en tentoonstellingen in cocreatie met individuen en gemeenschappen uit Eindhoven. Dit zorgt voor mede-­ eigenaarschap, herkenning, erkenning, verbinding en blikverbreding voor en achter de schermen. • Meerstemmig en multizintuiglijk Het museum is koploper op dit gebied en bouwt dit verder uit. In het museum kun je tentoonstellingen zien, ruiken, voelen, proeven en horen. De meerstemmigheid haalt onderbelichte verhalen naar voren. Dit daagt uit tot nadenken en stimuleert onderling begrip. • Toegankelijkheid Het museum biedt de komende jaren een eigen museumruimte aan nieuwe gemeenschappen die niet eerder binnen waren en zet in op bezoekers die fysiek niet zelfstandig het museum kunnen bezoeken.

• Taalgebruik Het museum werkt aan laagdrempelig taalgebruik met een nieuwe tone of voice en teksten zijn op B1-niveau zodat deze breed toegankelijk zijn. • Online Het museum zet in op vergroten van de (online) toegankelijkheid en zichtbaarheid via de website en social media. • Meer data-driven werken. Door automatisering en andere manieren van verzamelen van informatie worden publieksgroepen preciezer in kaart gebracht.

• Collectiepresentatie In 2026 opent de nieuwe multizintuiglijke, meerstemmige collectiepresentatie met werktitel Hoe laat is het? waarin ons besef van tijd en de tijdelijkheid van alles centraal staan. Geen chronologische presentatie maar opgezet vanuit verhalen: grote verhalen, kleine verhalen en verhalen van bezoekers vermengen zich. • Voortrekkersrol behouden Het museum staat erom bekend om trends, ontwikkelingen in de maatschappij en kunstenaars vroegtijdig op te merken en te program­meren. Dit houdt het museum de aan­ komende beleidsperiode vast met beleid en hart voor de stad. • Solotentoonstellingen Ieder jaar is er een solo­ presentatie die aansluit bij de actualiteit en bij Eindhoven en waar nieuwe partnerschappen uit ontstaan binnen de stad. Bijvoorbeeld de solo-­ expositie van Praneet Soi wiens opa bij Philips werkte. Daarnaast sluiten deze tentoonstellingen aan op het vooruit­strevende, internationale karakter van het museum. • Design en kunst Er is jaarlijks een tentoonstelling die het grensgebied tussen kunst en design bevraagt en de rol van het museum daarin. Deze tentoon­ stellingen leveren een bijdrage aan het versterken van het imago van Eindhoven als designstad. • Groepstentoonstellingen Jaarlijks is er een groeps­ tentoonstelling met kunstenaars of kunstenaars­ collectieven. Zij zijn vaak voorlopers van nieuwe bewegingen in kunst.

De tentoonstelling richt zich vaak op een verbindend en actueel thema. • Radically Mine! De jaarlijkse tentoonstelling met werk van scholieren uit Eindhoven die voor het eerst een podium in eigen stad krijgen.

Voorwoord

• Eindhovense Kunstprijs De komende jaren werkt het Van Abbemuseum met regionale partners en in afstemming met Stichting Cultuur Eindhoven aan een nieuw podium voor Eindhovense kunstenaars en makers. • Gratis toegankelijke presentatieruimtes In het museum zijn Het Oog en De Wand. Hier is werk te zien van nationale en internationale opkomende talenten. Het werk nodigt de bezoeker altijd uit tot participatie. • Het museum als parlement Een kunstinstallatie en ruimte in het museum waar discussies, muziek­ optredens, theatervoorstellingen en debat­ wedstrijden plaatsvinden. • Eindhoven Ook buiten de muren is het museum actief zodat zoveel mogelijk collectiestukken ­toegankelijk zijn voor zoveel mogelijk mensen. Denk aan de Van der Valk Vitrines met werk dat wordt uitgekozen door bekende Eindhovenaren. In het kort: Het museum zoekt in de tentoonstellingsprogrammering naar een mix van aanbod waarin aandacht is voor de relatie met Eindhoven, de ­combinatie van kunst en design, samenwerkingen met scholieren, solo-exposities die aansluiten bij de ­actualiteit of (een deel van de) de collectie of een Eindhovens thema. Ook exposeert het museum buiten de eigen muren om de zichtbaarheid groter te maken en de kunst naar, mensen te brengen die er anders misschien niet mee in aanraking zouden komen.

Collectie, bibliotheek en archief • Nieuw depot Het museum verkent de mogelijkheden voor een gezamenlijk depot voor de collecties van het Van Abbemuseum, Eindhoven Museum en de afdeling archeologie van de gemeente Eindhoven. De huidige depots zijn te krap en er zijn technische mankementen. Dit depot kan ook zorgen voor een betere onderlinge samenwerking, is efficiënt en duurzamer en biedt kansen voor cultuuronderwijs en onderzoek. • Bibliotheek Het museum gaat de bibliotheek ­laagdrempeliger maken voor allerlei onderwijs­ instellingen. • Nieuw collectiebeleid in het kader van behoud van voortrekkersrol en de natuurlijke levenscyclus (later in het plan verder uitgelegd).

Onderzoek • Toegankelijkheid Het museum doet voortdurend onderzoek naar manieren om de toegankelijkheid verder te vergroten. • Duurzaamheid Duurzaamheid is een belangrijk thema in het museum, door de hele organisatie heen. Het krijgt aandacht in bedrijfsvoering, het gebouw, materiaalgebruik in tentoonstellingen en inhoudelijk in de programmering. • Verzamelen design De aankoop van een deel van de Lidewij Edelkoort-collectie is aanleiding voor het museum om het verzamelbeleid op design te onderzoeken. • Een nieuwe visie op collectiebeheer Hierin is de levenscyclus van voorwerpen de rode draad.

10

Voorwoord

Ondernemen • Duurzaam Het museum zet in op een duurzame en financieel gezonde positie en zet daarvoor alle mogelijke instrumenten in. • Bedrijfsvoering Verder ontwikkelen van de uitgangspunten van de bedrijfsvoering van het Van Abbe­ museum in nauwe samenhang met de ontwikkeling van de totale organisatie van de gemeente Eindhoven. Hierin volgt het museum het stuurmodel zoals gehanteerd binnen de gemeentelijk organisatie.

Publiek 11

Profiel van het publiek De afgelopen jaren kwam de trouwe fan van het Van Abbemuseum nog steeds het meest. Het museum koestert deze groep van voornamelijk 50-plussers en blijft hen aan zich binden. Daarnaast zet het museum de komende beleidsperiode sterk in op de groei van bezoekers uit Eindhoven. Van de mensen die al generaties in de regio wonen tot de nieuwkomers in de stad. Daarbinnen bevindt zich ook een jongere, meer internationale doelgroep. In de tentoonstellingen staan de komende jaren meer lokale verhalen centraal om te zorgen voor erkenning en herkenning. Voor de programmering en marketing werkt het museum actief samen met Eindhovenaren door bijvoorbeeld samen evenementen te ontwikkelen. Er wordt sinds aan aantal jaar gebruik gemaakt van de Whize-­ methodiek om publieksgroepen te segmenteren (hierin zijn samenwerkingspartners en overige stakeholders niet beschreven). Publieksgroepen worden ingedeeld op drie niveaus: Lokaal • Dynamische, hoopvolle en uitgesproken stadsgenoten (Whize B / E / C) • Gezinnen met kinderen (Whize F / I) Nationaal • Studenten en professionals uit de creatieve industrie & kunst • Progressieve museum­­­kaart­houders • Cultuurtoeristen (Whize G / J) • Bezoekers met een beperking

12

Publiek

Internationaal • Cultuurtoeristen Het doorlopend bezoekers­ onderzoek van Hendrik Beerda, wijst uit dat ongeveer 50% van de bezoekers uit Noord-Brabant komt ten opzichte van de andere provincies. In 2023 steeg het aantal mensen dat niet uit Nederland komt ten opzichte van voorgaande jaren van 5% naar 9%. In het eerste deel van 2024 steeg het aantal niet in Nederland wonende bezoekers tot maar liefst 17%. Het onderzoek wijst uit dat bezoekers die overeenkomsten hebben met Whize-segment B (Jong en Hoopvol) en Whize segment E (Stedelijke Dyna­miek) in opmars zijn. Het aantal bezoekers onder de 30 jaar groeit in het eerste gedeelte van 2024.

De groep dertigers groeit de afgelopen jaren gestaag. Hieruit blijkt dat aan­haken op actuele en sociale thema’s werkt om deze nieuwe doelgroepen te bereiken maar ook onze huidige doelgroepen te behouden. Bijvoorbeeld de hiphoptentoonstelling (2024) die samen met Eindhovenaren wordt ont­wikkeld en met een feestelijk programma wordt ­geopend. Maar ook met de interactieve tentoonstelling The space between us (Dutch Design Week 2023) waarin bezoekers niet alleen naar kunst en design keken, maar werden uitgedaagd om hier vooral iets mee te doen. Ook kunnen bezoekers zich steeds meer herkennen in de museum­ medewerkers; bij het werven wordt nadrukkelijk gelet op diversiteit.

Tot slot onderzoekt en ­ontwikkelt het museum ook opties om online of digitaal aansluiting te vinden bij nieuwe doelgroepen en hun belevingswereld.

Publieksbemiddeling Doelstellingen • Koplopersrol op het gebied van meer­ stemmigheid en multizintuiglijkheid verder uitbouwen. • Toegankelijkheid vergroten door de komende jaren meer (fysieke) ruimte te geven aan nieuwe gemeenschappen. • Toegankelijkheid vergroten voor bezoekers die fysiek niet zelfstandig het museum kunnen bezoeken. • Laagdrempelig taalgebruik hanteren, op B1-niveau.

13

Publiek

Het Van Abbemuseum snijdt complexe en schurende ­thema’s aan op basis van hedendaagse kunst en design. Hoe doe je dit? Hoe maak je gevoelige onderwerpen zorgvuldig bespreekbaar? En hoe voorkom je dat de bezoeker zich verloren voelt omdat hedendaagse kunst ingewik-

keld kan zijn? Het doel van de publieksbemiddeling is om een heldere, toegankelijke en persoonlijke vertaalslag te maken voor zoveel mogelijk verschillende bezoekers. Bezoekers met verschillende referentiekaders, verschillende lichamen en een andere ­woordenschat.

Rondleidingen

Jaarlijks organiseert het Van Abbemuseum zo’n 600 rondleidingen. Van dagelijkse rondleidingen door professionele museumgidsen tot digitale tours met audioverhalen of verdiepende video’s. De ­museumgidsen zijn vaak expert op een bepaald gebied, zoals hedendaagse kunst of design. In de rondleidingen staat de dialoog altijd centraal. De (externe) bevlogen rond­ leiders zorgen voor een ­waardevolle en persoonlijke ervaring door aan te sluiten bij wat er leeft in de groep. De bemiddeling is er in meerdere talen, van Nederlands en Engels tot gebarentaal en Mandarijn. Buiten openings­ tijden zijn er prikkelarme bezoekmomenten voor mensen voor wie de drukte en geluiden van overdag te veel zijn. De komende beleidsperiode wordt er hard gewerkt om op te schalen naar 1000 ­rondleidingen in 2028.

Multizintuiglijk en meerstemmig

Het museum kijkt niet alleen naar inhoudelijke interesses maar ook naar de lichamelijke behoeftes van de bezoekers. Het museum is al ruim 10 jaar koploper in Nederland op het gebied van toegankelijkheid. Wekelijks ontvangt het museum

14

Publiek

collega’s van andere musea om deze kennis te delen. Bijvoorbeeld over projecten zoals Onvergetelijk Van Abbe, Special Guests, StudioI en de collectiepresentatie Dwarsverbanden. Aan deze laatste – internationaal geroemde – tentoonstelling werden 40 multizintuiglijke tools toegevoegd. Zoals teksten in braille, geur, voeltekeningen en soundscapes. Deze tools zijn in cocreatie ontwikkeld met bezoekers en ervaringsdeskundigen zoals blinde en slechtziende mensen. De multizintuiglijke toevoegingen vergroten de toegankelijkheid en blijken in de praktijk een verrijking voor álle ­bezoekers. Vanuit deze basis bouwt het museum verder. De bezoeker die nu niet zelfstandig kan komen krijgt extra aandacht. Het museum onderzoekt hoe individuele bezoeken nog meer op maat gemaakt kunnen worden. Daarnaast staat het vergroten van de emotionele ervaring centraal. Het museum wil de bezoeker niet alleen in het hoofd raken maar ook in het hart. Het kijkt daarbij niet alleen naar de vorm van vertellen – o.a. multizintuiglijk – maar ook naar welke ver­halen we vertellen. Zo krijgen onder­belichte stemmen die voorheen geen plek hadden in het museum, hier nu wel een podium.

Bijna wekelijks ontvangt het museum uiteenlopende aanvragen en verzoeken uit binnenen buitenland over het multi­ zintuiglijke programma. Van vraagstukken als hoe breed de doorgang in een museumzaal moet zijn voor een rolstoel of rollator, tot het genderneutraal maken van toiletten of het ont­wikkelen van 3D-voelobjecten van kunstwerken. Er wordt op verschillende manieren gereageerd op deze verzoeken. Bijvoorbeeld met: • Peer-to-peer meetings: kennisdeling met andere musea en experts. • Het aanbieden van ­onderzoeksstages en ­afstudeerprojecten. • Ontmoetingen tussen experts organiseren en faciliteren. In 2023 werd o.a. het jaarlijks symposium van de Museum­ vereniging over diversiteit en inclusie, in het Van Abbe­ museum gehouden. • Verstrekken van gerichte vragenlijsten en enquêtes. Iedere maand worden ook binnen het programma Onbeperkt Van Abbe groepen met mantelzorgers in het museum verwelkomd. Denk aan de rondleiding Onvergete­lijk van Abbe, voor bezoekers met dementie of de rondleiding Spraakmakend Van Abbe voor bezoekers met afasie.

Het museum ontvangt vaak bedankjes en verhalen van bezoekers.

Automatisering

In 2024 werd het systeem­ programma Recreatex intern geïntroduceerd, dat een aantal belangrijke bedrijfsprocessen automatiseert. Denk aan reserveringen voor het onderwijs, groepen en bezoekers, de planning en administratieve afhandeling hiervan. Daarnaast helpt de tool bij het verzamelen van meer informatie over de verschillende doelgroepen die het museum bezoeken en gebruik maken van bepaalde activiteiten. Het maakt het mogelijk om hen beter te bereiken, het activiteiten-­ aanbod te optimaliseren en kunsteducatie zelfs te verdiepen.

Eerste kennismaking met kunst

Voor veel mensen is het niet vanzelfsprekend om naar een museum te gaan. Omdat ze het niet van huis uit mee hebben gekregen of omdat het onbekend is. Vanuit de gedachte ‘jong geleerd is oud gedaan’ investeert het museum in kinderen. Zij staan open en zijn nieuwsgierig. Een eerste positieve kennismaking met het museum legt de basis voor later. Er is wekelijks een kinder­ kunstclub en maandelijkse een familiekunstclub. Binnen alle tentoonstellingen en programma’s zijn er projecten en (teken)boekjes voor kinderen tijdens een bezoek met hun familie of in schoolverband.

Samenwerken met de regio (constituent museum) en meerstemmigheid

Het Van Abbemuseum wil iets betekenen voor diverse gemeenschappen in de regio Eindhoven. Dit doet het ­museum door in cocreatie te ontwikkelen. Het museum geeft de gemeenschappen een belangrijke stem en mede-­ eigenaarschap. Het museum werkt samen met een ­constituent organiser.

15

Publiek

Constituent zijn betekent meer dan samenwerken: het zet de klassieke verhoudingen tussen het museum en de bezoekers op zijn kop. Want wat kunst is en wat er te zien is in het museum, dat bepaalt de gemeenschap. Deze werkwijze vraagt om zorg, aandacht, tijd en ruimte. Het resultaat is meerstemmigheid voor en achter de schermen van het museum.

Uitbreiding toegankelijke activiteiten (voor de regio) In de komende beleidsperiode gaat het museum een plek in het museum vrij maken waar de bezoeker iets kan achter­ laten, iets kan toevoegen aan de collectie of een tentoon­ stelling. Hiermee vergroot het museum de erkenning en het mede-eigenaarschap van de bezoekers.

Onderwijs Doelstellingen • Vergroten van het aantal bezoeken van scholieren met 10%, van bijna 10.000 naar 11.000. • Aanbod voor vmbo- en mbo-scholieren vergroten. • Aantal bezoeken van vmbo- en mbo-scholieren vergroten.

Het Van Abbemuseum heeft een uitgebreid programma voor scholieren en studenten van groep 1 tot het universitair onderwijs. In 2023 bezochten er bijna 10.000 scholieren uit het basis-, voortgezet en mbo het Van Abbemuseum. Elk programma biedt een inclusieve en inno­vatieve leeromgeving waarin kunst en maatschappelijke betrokkenheid centraal staan.

16

Publiek

De collectie van het Van Abbe­ museum levert een bijdrage aan het vergroten van de verbeeldingskracht van deze jonge doelgroep. De manier waarop kunst getoond wordt in de collectiepresentatie Dwarsverbanden inspireert en betrekt scholieren. Het museum gaat het aantal schoolbezoeken vergroten door uitbreiding van het aanbod voor vmbo en mbo, onder andere in samenwerking met CLUB ZIEN.

De automatisering van reserveringen heeft ook veel voordelen voor samenwerkingen en aanbod voor het onderwijs. Er komt meer inzicht in: welke scholen doen een herhalingsbezoek? Welke scholen uit de omgeving worden er bereikt? En welke dan nog niet? Welke leergangen maken de meeste reserveringen? En voor welke leergangen kan er meer programma worden ontwikkeld?

Jongeren

Mentaal welzijn is een urgent thema voor jongeren. Het museum gelooft dat het (samen) ervaren van kunst of het zelf beoefenen van kunst en cultuur een positief effect heeft op het welzijn van deze groep. In samenwerking met Kunstloc Brabant, met jongerenwerkers en professionals uit het onderwijs onderzoekt het museum hoe het de komende beleidsperiode kan bijdragen aan een beter ­mentaal welzijn en in het verlengde hiervan aan kansengelijkheid. In 2023 kwamen er meer dan 16.000 jongeren over de vloer in het museum.

Primair onderwijs

Het doel voor het primair onderwijs is om basisscholieren én leerkrachten te inspireren en om creativiteit te stimuleren. Een bezoek aan het museum is vaak een eerste kennismaking met kunst en cultuur. Een toegankelijke, multizintuiglijke en meerstemmige aanpak is erg belangrijk voor deze doelgroep. Doordat de kinderen niet alleen naar de kunst kijken maar ook kunnen voelen, ruiken én horen, komt het dichtbij hun belevingswereld en is daarmee voor hen toegankelijk. De meer­ stemmigheid zorgt daarnaast

17

Publiek

voor een veilige ervaring want het zegt: kunst en cultuur is voor iedereen. Voor het primair onderwijs wordt samen­ gewerkt met de cultuur­ coaches uit regio Eindhoven, met ­cultuurmakelaars zoals Cultuur­Station en CKE en met andere culturele instellingen. In 2023 maakten meer dan 3.500 basisscholieren kennis met het museum.

Voortgezet onderwijs

Voor het voortgezet onderwijs zijn er rondleidingen en workshops zoals de doe-rondleiding Jouw nieuws van de dag of Examenrondleidingen. Leer­ lingen in deze levensfase zijn bezig met identiteit en met zelfontwikkeling. Daar sluit het museum op aan met ­bijvoorbeeld Radically Mine!. Dit jaarlijkse programma, waar ruim tien scholen aan deelnemen, stimuleert talent­ ontwikkeling. Jonge makers uit de regio krijgen voor het eerst een podium in het museum. Ze maken kunstwerken onder begeleiding van creatieve makers uit Eindhoven. Een selectie van de werken wordt tentoongesteld. De winnaar van de Radically Mine! Award krijgt verdere begeleiding bij het ontwikkelen van diens creatieve talent.

In samenwerking met Bureau Drijfpunt wordt ook het jaarlijks terugkerende Van Abbedebat georganiseerd. Deze gesprekswedstrijd zorgt voor onderlinge verbinding tussen jongeren en meer begrip voor elkaar. De komende periode wordt ingezet op het bereiken van meer praktisch opgeleide scholieren en studenten van het vmbo en mbo. Thema’s als inclusie, diversiteit en identiteit sluiten goed bij deze doelgroep aan. Het museum gaat hiervoor samenwerken met Het Noord­ brabants Museum, het Design Museum Den Bosch, het Stedelijk Museum Breda en Stap op de Rode Loper!.

Mbo

Het museum ziet de interesse vanuit het mbo groeien voor met name de projecten die onder Onbeperkt van Abbe vallen. Het aanbod voor mensen met een vorm van dementie sluit bijvoorbeeld goed aan bij de huidige werkpraktijk van specifieke zorgopleidingen voor mbo-studenten. Dit wordt samen met mbo-opleidingen verder onderzocht. De komende 4 jaar onderzoekt het museum ook hoe praktijkopleidingen verbonden kunnen worden aan de werkpraktijk van het museum. Denk aan de

t­ echnische dienst, de winkel, kunsttransport, beveiliging en het ontwikkelen van een tentoonstelling. Binnen het project Radically Mine! is hierin een eerste stap gezet. Scholieren keken mee achter de schermen tijdens de opbouw van de tentoonstelling en zagen wat er allemaal bij komt kijken.

Academies en universiteiten

Het museum werkt samen met academies en universiteiten door les te geven, op te treden als begeleider of het aanbieden van een stageplek. Op deze manier stimuleert het museum talentontwikkeling onder (toekomstige) kunstenaars en andere professionals.

Samenwerken in de regio: constituent museum Doelstellingen • Programma’s en tentoonstellingen maken met gemeenschappen uit Eindhoven.

De afgelopen jaren heeft het museum duurzame relaties opgebouwd met partners in de regio. Met organisaties als Tante Netty, Emoves, Stichting Ik Wil, Archipel Zorggroep, Springplank040, Neos en CKE. Het museum werkt hierbij constituent samen, wat het museum nog sterker aan de stad en haar inwoners verbindt. De projecten vinden niet alleen binnen de muren plaats maar juist ook daarbuiten. En anders­om krijgen de mensen van buiten het museum een plek in het museum. Verschil­ lende ­groepen gebruiken het museum als hun platform. Binnen deze samenwerkingen staat de behoefte van de inwoners van Eindhoven altijd centraal.

18

Publiek

In de toekomst wordt er nog meer gekeken naar hoe ­samen­werkingen met de regio, structureel opgenomen kunnen worden in het reguliere programma. Bijvoorbeeld een wekelijkse Kunstclub voor volwassenen. Waar in een museum tentoonstellingen vaak al jaren van tevoren worden gepland, maakt het Van Abbemuseum in de toekomst meer ruimte om in te gaan op actuele vragen en gesprekken met gemeenschappen en wijkbewoners uit de stad. Dat doen we op twee manieren: door meer aan­ sluiting te zoeken bij bestaande programmering van andere culturele organisaties in de stad (denk aan activiteiten van bijvoorbeeld Emoves), maar ook door jaarlijks een constituent ­tentoonstelling te organiseren.

Constituent ‘zijn’ betekent meer dan samenwerken. Het laat ons nadenken over wat kunst is, wie het maakt en wie betrokken is bij het maken van beslissingen binnen een instituut of museum. Het zet de klassieke verstandshouding tussen bezoekers en museum op zijn kop. Deze werkwijze vraagt om zorg, aandacht, tijd en ruimte en resulteert in meerstemmigheid.

Voorbeelden constituent samenwerken in de regio Activiteitenprogamma met vrouwen uit de regio

De tentoonstelling patricia kaersenhout - Guess who’s coming to dinner too? was aan­leiding voor een vernieuwend activiteitenprogramma. De tentoonstelling liet verhalen zien over Zwarte vrouwen en vrouwen van kleur, die zich in hun leven allemaal hebben verzet tegen onderdrukking en ongelijkheid. Het activiteitenprogramma werd samen­ gesteld met vrouwen van kleur uit de regio Eind­hoven. Elke vrouw kreeg de ruimte om zelf een evenement te organiseren, gekoppeld aan de eigen expertise zoals dans, muziek of design. Het programma werd vol lof ontvangen en deels overgenomen door het Bonnefanten museum in Maastricht. Een voorbeeld van een van deze events was een samenwerking met Stichting Ik Wil. Zij organiseerden twee ­borduursessies voor vrouwen uit hun community, veelal afkomstig uit diverse wijken van Eindhoven en en met verschillende achtergronden. Het werk dat werd gemaakt tijdens deze sessies, werd ook opgenomen in de bijbehorende tentoonstelling.

19

Publiek

Hiphop in Eindhoven

Samen met Emoves maakt het museum een tentoonstelling over de rijke hiphopgeschie­ denis van Eindhoven (2024). 4 gastcuratoren (kunstenaars, makers en creatieven) uit de Eindhovense hiphopscene krijgen vanuit hun expertise de ruimte om het verhaal van deze onderbelichte maar invloedrijke community te vertellen. De komende jaren is er jaarlijks zo’n constituent tentoonstelling waarin mensen en gemeenschappen uit de regio hun eigen platform krijgen. Waarin hun eigen verhalen vertaald worden in kunst, design en performance. Dit doet het museum in nauwe samenwerking met het team Diversiteit en Inclusie van de gemeente Eindhoven. Ook denkt het museum vanuit eigen expertise mee met Emoves over het archiveren van de straatcultuur­geschie­ denis van Eindhoven.

Jongeren in Woensel West

In samenwerking met Studio Woensel West startte in 2023 een pilot voor een jongerenproject. 10 jongeren werden ondersteund door coaches uit Eindhoven bij het ontwikkelen van hun creatieve talent. De producten die ze maakten, worden verkocht in de winkel van het Van Abbemuseum: het museum is voor hen een springplank. De komende jaren wordt dit project voorgezet met jongeren uit zowel Woensel West als andere wijken in Eindhoven.

Kunst en zorg

Het museum werkte de ­afgelopen jaren succesvol samen met verschillende organisaties zoals Archipel Zorggroep, CKE, Vitalis, GGzE, Springplank040 en Máxima Medisch Centrum. Het museum gelooft dat juist kunst en cultuur een positieve bijdrage kunnen leveren aan mensen in de zorg. In de komende jaren wil het museum deze maatschappelijke activiteiten voortzetten en verder ontwikkelen. Voor hen die niet naar het Van Abbemuseum kunnen komen, komt het museum graag naar hen toe.

Marketing, communicatie en pers Doelstellingen • Vergroten van bezoekersaantallen van 89.000 in 2023 naar 110.000 in 2028. • Meer bereiken en betrekken van Eindhovenaren, jonge en internationale doelgroepen uit de stad. • Onderzoek doen naar het bereiken en betrekken van Eindhovenaren op wijkniveau. • Vergroten van bezoekerstevredenheid en impact op de bezoekers. • Vergroten van toegankelijkheid en zichtbaarheid online. • Meer data-driven werken en publieks­ groepen preciezer in kaart brengen.

20

Publiek

Nieuwe doelgroepen en verlengen van de beleving

Sinds de coronacrisis voorbij is, hebben de Nederlandse musea gelukkig een opleving gehad. Een jongere doelgroep weet musea beter te vinden. Dit is een landelijk gegeven, maar deze groei is in het Van Abbemuseum extra ­gestimuleerd door gerichte communicatie. Dat leverde in 2023 ca. 89.000 bezoekers op, bijna 9.000 meer dan begroot. Dat komt door meer dynamische online campagnes,

nieuwe verhalen achter de schermen en het verlengen van het bezoek door video­ materiaal en andere soorten content. Het museum experimenteert met nieuwe vertelvormen en kijkt naar betere verspreiding van bestaande middelen. Het museum trekt de verhalen van binnen en buiten het museum meer naar elkaar toe. Sinds 2023 wordt er actief ingezet op één overkoepelende aanpak voor de inhoud vanuit publieks­ bemiddeling en marketing­

communicatie. Het bezoek en de beleving wordt verlengd doordat er al vanuit huis wordt gestart en er is meer inhoud in verschillende vormen beschikbaar. Denk bijvoorbeeld aan video’s op social media of in de Smartify-app. Zoals de online tour die werd ontwikkeld voor de tentoonstelling over het werk van Sung Hwan Kim. De komende periode gaat het museum hiermee verder. In 2023 werden er via de website 350.000 bezoekers bereikt, bijna 50.000 meer dan ­verwacht.

Vergroten bereik en betrekken jonge bezoekers

Op social media heeft het museum jaarlijks 96.000 bezoeken. Naast de vergroting van de online zichtbaarheid zet het museum in op meer fysieke zichtbaarheid in de stad. Dit verlaagt de drempels voor een bezoek. Het museum vertelt verhalen die meer raakvlakken hebben met de belevings­ wereld van jonge, nieuwsgierige bezoekers uit Eindhoven. Deze verhalen zijn zichtbaar op kanalen waar zij gebruik van maken, zoals Instagram. De video’s laten bijvoorbeeld een uniek kijkje achter de schermen zien bij tentoonstellingen en programmering, waarmee het Van Abbemuseum zich onderscheidt van andere musea.

Pers

Het verstevigen van de contacten met pers is een belangrijk speerpunt. Het museum nodigt de Nederlandse en internationale pers meer proactief uit en organiseert speciale events en rondleidingen voor hen. Het museum voegt elke tentoonstelling nieuwe contacten toe aan het persbestand, passend bij de onderwerpen waar zij over schrijven en waar het museum over exposeert. Naast reguliere pers zet het museum in op samenwerkingen met

21

Publiek

online (reis)platformen. Het museum werkt nauw samen Eindhoven365 en VisitBrabant en krijgt zo toegang tot hun internationale, nationale en lokale netwerken.

Online zichtbaarheid vergroten

De afgelopen jaren lag er een scherpe focus op het verder verstevigen van de identiteit en imago van het museum. Deze identiteit is verder aangevuld met nieuwe (online) producten en daarmee klaargestoomd voor een nieuwe (digitale) toekomst. De bestaande merk­identiteit van gerenommeerd ontwerpbureau 75B werd door Fabrique verder doorontwikkeld en kreeg vorm in een nieuwe website die in april 2023 werd gelanceerd. Hierop zijn de ruim 3600 werken uit de collectie, 140.000 boeken, publicaties en affiches en eerdere tentoonstellingen en evenementen (vanaf 1936) terug te vinden. Deze enorme schat aan informatie is sindsdien voor iedereen beschikbaar op een toegankelijke manier. Het museum werkt de komende periode verder aan de website en voegt meer mogelijkheden om content in verschillende vormen te publiceren toe, zodat de ­verhalen daar de plaats krijgen die ze verdienen.

Als onderdeel van de online zichtbaarheid is de always-on campagne met dynamische video’s van de verschillende tentoonstellingen een vast onderdeel van de online ­strategie. Deze campagne wordt betaald weggezet om zo gerichter socialmediagebruikers en potentiële nieuwe doelgroepen te bereiken. Een volgende stap in deze aanpak is het aankopen van meer doelgroepen volgens de segmentatiemethode van onderzoeksbureau Motivaction. In 2024 is hier een eerste stap in gezet en zijn er drie doelgroepen – Postmoderne Hedonisten, Kos­­mopolieten en Post­materialisten – aangekocht. Alle drie de doelgroepen scoren ver boven het Nederlands gemiddelde op het gebied van interesse in kunst en cultuur en dragen op deze manier bij aan het vergroten en verbreden van het online bereik. Deze zijn maar liefst 3,5 miljoen keer bekeken in Nederland en Vlaanderen. Dit zorgde tevens voor veel meer bezoeken op de website. De komende tijd wordt ook onderzocht hoe Eindhovenaren op wijkniveau bereikt kunnen worden.

Tone of voice

De vernieuwing van de website was aanleiding om een nieuwe tone of voice vast te leggen die toegankelijker is voor huidige en toekomstige bezoekers. De kenmerken zijn: positief, eerlijk, uitnodigend en van deze tijd. Op basis van de nieuwe ­website en aanspreekvorm is ook een nieuw merkverhaal uitgewerkt. Dit is terug te zien op de themapagina’s op de website waarin de belangrijkste thema’s en onderzoeks­ gebieden van het museum naar voren komen. Dit actief online zichtbaar maken versterkt de identiteit van het museum en brengt focus.

Visuele identiteit

In de afgelopen beleidsperiode werd ook de visuele identiteit vastgelegd in een huisstijlhandboek. Zo bouwt het

museum aan een herkenbaar merk dat door alle medewerkers kan worden uitgedragen.

Bezoekersonderzoek

In de aankomende beleids­ periode wordt er onderzoek gedaan naar hoe er meer informatie opgehaald kan worden over de huidige ­bezoekersprofielen en waar er nog kansen liggen om nieuwe doelgroepen te bereiken. Naast het doen van kwalitatief onderzoek wordt ook het verzamelen en bewaren van kwantitatieve informatie uitgebreid, bijvoorbeeld gegevens van social media. Er wordt niet alleen meer gekeken naar cijfers die groei duiden, maar ook welke berichten de meeste interactie veroorzaken. Aan de hand van die informatie wordt de ­contentstrategie continue doorontwikkeld en verbeterd.

Tentoonstellingen 22

Tentoonstellingen Doelstellingen • Een nieuwe collectiepresentatie in 2026 waarin de internationaal geroemde, multi­zintuiglijke, meerstemmige en toegankelijke aanpak wordt voorgezet. • Voortrekkersrol behouden: trends, ontwikkelingen in de maatschappij en kunstenaars vroegtijdig opmerken en programmeren. • Eens per jaar een tentoonstelling die kunst en design combineert. • Nieuwe aankopen worden afwisselend in de collectiepresentatie getoond. • Eens per jaar solotentoonstelling die aansluit op de actualiteit en bij Eindhoven. • Eens per jaar een groepstentoonstelling met werk van voorloperd van nieuwe bewegingen in kunst. • Doorlopend gratis toegankelijke presentatieruimte aanbieden (Het Oog en De Wand). • Kunst naar de Eindhovenaren brengen, buiten de muren van het museum via Van der Valk Vitrines.

23

Tentoonstellingen

Tentoonstellingen

De tentoonstellingen vormen het kloppend hart van het Van Abbemuseum. Ze roepen op tot reflectie, reactie en actie bij de bezoeker. De tentoonstellingen zijn vooruitstrevend, tonen lef en hebben actuele betekenis. Het museum staat bekend om zijn voortrekkersrol om bepaalde trends, ontwik­ kelingen in de maatschappij en kunstenaars vroeg op te merken en daar aandacht op te vestigen. Het is de tijd vooruit. Actualiteit betekent ook aansluiten op dat wat er leeft in Eindhoven. Dit een belangrijke pijler in de komende beleids­ periode. Het museum zal samenwerken met externe experts. Bij de jaarlijkse ­constituent tentoonstelling wordt specifiek samengewerkt met Eindhovenaren. Door de coronacrisis en door inflatie zijn in de vorige beleids­ periode meer presentaties met de eigen collectie ontwikkeld. Een positief effect daarvan is een versterkte verbinding tussen de tentoonstellingen en de vaste collectie. Niet alleen qua voorwerpen maar ook op gebied van de interne organisatie. Zo verdiepen de tentoonstellingscuratoren zich nu meer in de collectie en zijn

24

Tentoonstellingen

lid van de aankoopcommissie. Andersom hebben de tentoonstellingen invloed op het denken over de collectie. Het werk van kunstenaar G dat in 2022 werd tentoongesteld zette het denken over de levens­cyclus van voorwerpen in gang. In het museum zijn de tijdelijke tentoonstellingen te vinden in de Oudbouw, de kenmerkende U-vormige vleugel van het museum. In het Collectie­ gebouw (de Nieuwbouw) is de vaste collectie te zien met daarin wisselend de nieuwe aankopen van het museum. Daarnaast zijn er kleinere projecten in het Collectie­ gebouw: Oog in Oog, de ­constituent tentoonstellingen en het project Radically Mine!. Als een van de weinige musea in Nederland produceert het Van Abbemuseum de tentoonstellingen altijd zelf in de eigen werkplaats. Dit wordt breed gewaardeerd door verschillende samenwerkingspartners. Tot slot zijn er de tentoon­ stellingen van het museum buiten de muren. In Eindhoven, in Europa en in de rest van de wereld.

Oudbouw Solotentoonstellingen Elk jaar is er een solopresentatie. Dit is een een-opeen ontmoeting tussen werk van de kunstenaar en de bezoeker. Grote maatschap­pelijke vraagstukken komen dichtbij, worden bevraagd en worden persoonlijk. De solo­tentoonstellingen sluiten aan op actuele thema’s die spelen in de maatschappij en specifiek in de stad Eindhoven. Daarnaast sluiten ze aan op het vooruitstrevende, internationale karakter van het museum. Het internationale karakter sluit goed aan bij de steeds groter wordende groep nieuwkomers in Eindhoven. De voortrekkersrol, een vooruitziende blik van het Van Abbemuseum komt in de programmering van deze kunstenaars sterk terug. Zo werden veel kunstenaars voor het eerst in Nederland, hier geïntroduceerd. Bijvoor­beeld Andy Warhol in 1970 en Anselm Kiefer in 1979.

25

Tentoonstellingen / Oudbouw

Ima Abasi Okon in 2025

Ima Abasi Okon (1981, Verenigd Koninkrijk) laat de bezoeker beter kijken naar de dingen die we elke dag zien door ze te bevragen. Hoeveel waarde heeft een product waar er honderden van zijn? Wordt het meer waard als er een spirituele lading aan wordt toe­gevoegd? Ze experimenteert ook met voedsel en beweging. In haar Sunday Long Run, een werk dat draait om haar wekelijkse hardloopsessie op zondag, probeert ze met welk voedsel ze het langer kan volhouden. De onderliggende boodschap van het werk van Ima Abasi Okon is dat ze aandacht vraagt voor het uitputten van ons lichaam en van de bronnen van de aarde. Het museum onderzoekt voor deze solopresentatie een samenwerking met de ASML Marathon Eindhoven.

26

Tentoonstellingen / Oudbouw

Praneet Soi in 2026

Een deel van de migratie­ geschiedenis van de familie van Praneet Soi (1971, Kolkata, India) ligt in Eindhoven. Zijn grootvader werkte bij Philips. Praneet Soi zoekt in zijn werk naar de verbinding tussen India en Eindhoven. Deze solo­ tentoonstelling biedt daarmee herkenning en aanknopingspunten voor de grote groep nieuwkomers uit India die in Eindhoven woont. Het werk van Praneet Soi is heel divers. Van schilderijen, tekeningen, collages, performance, lezingen en beeldhouwkunst, tot video en geluid. Hij onderzoekt de vormen die hij in zijn omgeving tegenkomt. Hier haalt hij fragmenten uit die hij omvormt. Plaatsen die in zijn werk terugkomen zijn Eindhoven, Kasjmir, Palestina en California. Deze overzichtstentoonstelling beslaat een periode van 20 jaar en wordt in samenwerking met het Kiran Nadar Museum of Art (Delhi) ontwikkeld.

Nolan Oswald Dennis in 2027

Het werk van Nolan Oswald Dennis (1988, Zambia) is multidisciplinair. In hun werk wordt het Europese perspectief verschoven. Bijvoorbeeld in String Sequence (Black Liberation Zodiac), in 2023 te zien in het museum tijdens de tentoonstelling Positions #7: Alles van waarde doe je met anderen. Hen laat hierin de sterren­hemel zien vanuit het zuidelijk halfrond. Dat is niet de ­gebruikelijke positie, niet het gezichtspunt dat gangbaar is. Het is een tegengeluid op de bestaande systemen en standpunten in onze samenleving. Het werk gaat ook over oude kennis over het lezen van de sterren door boeren, die de sterren gebruikten om te weten wanneer ze moesten zaaien of oogsten. Deze p ­ resentatie biedt aanknopingspunten met de regio Eindhoven als agrarisch gebied en met duurzaamheid.

Design- en kunsttentoonstellingen Het museum kocht een deel van de Lidewij Edelkoortcollectie van designicoon Lidewij Edelkoort. Hiermee slaat het museum een nieuwe weg in met het verzamelbeleid op het gebied van design en met tentoonstellingen die kunst en design combineren. Deze weg versterkt de relatie tussen het museum en Eindhoven als designstad. In deze jaarlijkse tentoon­ stellingen – die vooral tijdens de Dutch Design Week worden geprogrammeerd – onderzoekt het ­museum steeds het ­spanningsveld tussen kunst en design en de rol van het museum daarin. We werken hierin nauw samen met Design Academy Eindhoven en Dutch Design Foundation.

27

Tentoonstellingen / Oudbouw

Design in de 21ste eeuw

Het eerste kwart van de 21ste eeuw zit er (bijna) op. In deze tentoonstelling wordt terug­ gekeken naar wat in deze 25 jaar is gebeurd op het gebied van social design, relational design en de relatie met Arte útil en andere geëngageerde vormen van kunst.

Groepstentoonstellingen Positions

Dit is een reeks groeps­ tentoonstellingen waarin kunstenaars of kunstenaarscollectieven elk een aantal zalen krijgen toegewezen voor het tonen van hun kunst. Zij hebben elk een eigen actuele, relevante positie. Het zijn voorlopers van nieuwe bewegingen in de kunst. De tentoonstel­ lingen richten zich op nieuw talent of talent dat in het verleden weinig aandacht heeft gekregen. De selectie vindt plaats aan de hand van een verbindend, actueel thema. De eerste volgende Positions tentoonstelling vindt plaats in 2025.

Kiev Biënnale

In samenwerking met Museum of Modern Art (Muzeum Sztuki Nowoczesnej)) in Warschau organiseert het Van Abbe­ museum de Kiev Biënnale in 2026. Deze biënnale bestaat sinds 15 jaar en kon door de oorlog niet in Kiev plaatsvinden. Deze groepstentoonstelling brengt de situatie in Oekraïne in kaart en toont grote solidariteit binnen de kunstwereld.

28

Tentoonstellingen / Oudbouw

Kunst, media en techno­logie uit de ZKM Karlsruhe collectie

Deze tentoonstelling biedt een unieke blik op de kunst en geschiedenis van de 20ste en 21ste eeuw vanwege de combinatie van diverse kunstvormen. Elektronische kunst, videokunst, schilderijen, ­sculpturen, performance en geluidskunst versterken elkaar en brengen een verdiepend verhaal over de geschiedenis. De technologische kunst in deze presentatie is aanleiding om relaties binnen Eindhoven aan te gaan met technologische bedrijven en de TU/e.

Collectiegebouw Tot en met voorjaar 2026 is de succesvolle tentoonstelling Dwarsverbanden te zien in het collectiegebouw van het Van Abbemuseum. De populaire en (inter)nationale geroemde tentoonstelling, is de eerste volledig multi­zintuiglijke tentoonstelling. Met meer dan 40 tools – bijvoorbeeld teksten in braille, geur, voeltekeningen en sound scapes – verrijkt deze tentoonstelling ieders kunstervaring. Het maakt de kunstwerken toegankelijk voor een grotere diversiteit aan bezoekers, waaronder rolstoelgebruikers en blinde en dove bezoekers. In 2026 opent de nieuwe collectiepresentatie onder de werktitel Hoe laat is het?. De collectie wordt bekeken vanuit een tijdcapsule. Elk voorwerp vertelt een verhaal over de tijd waarin het ontstond. Wat waren de denkkaders toen? Wie bepaalde wat ­waardevol was? De verhalen gaan over kapitalisme, kolonialisme en de gevolgen daarvan op ons ecosysteem. Hoe laat is het? zet aan tot nadenken over onszelf en stimuleert actie. De dragende thema’s zijn de levenscyclus, het maken van een inhaalslag in tot nu toe onderbelichte verhalen en kunstenaars en het creëren van een gezond ecosysteem.

29

Tentoonstellingen / Collectiegebouw

Het is de standaard praktijk voor een museum om een collectie te laten groeien en kunstwerken zo te behandelen zodat ze blijven zoals ze zijn; ze worden geplaatst in de tijdsgeest waar ze uitkomen. Maar hoe meer we ons bewust worden van de klimaatcrisis, hoe minder deze eeuwige conserveringspraktijken ­wenselijk óf zelfs houdbaar zijn om na te streven. Deze levenscyclus is een grote inspiratiebron voor kunstenaar en onderzoeker G. In haar werk maken bezoekers kennis met onderwerpen als ‘dood’ en ‘rouw’ en krijgen zij handvatten hoe ze dit kunnen omarmen. Een aantal van haar werken worden opgenomen in de collectie en worden onderdeel van de aankomende collectiepresentatie. In aanloop naar de nieuwe collectiepresentatie

toe, geeft G een tal van workshops aan ons collectie- en aankoopteam. Deze gaan over het anders benaderen van conserveringspraktijken en de levenscyclus van kunst. De nieuwe collectiepresentatie, is op deze manier ook een casestudy over deze vernieuwende manier van verzamelen en bewaren. De meerstemmige en multi­zintuiglijke aanpak uit Dwarsverbanden wordt doorgezet en waar nodig aangepast of verbeterd. Bezoekers worden fysiek betrokken doordat ze objecten mogen aanraken en op sommige voorwerpen mogen zitten. De presentatie is laagdrempelig voor de verschillende bezoekers. Er zijn ruimtes die actieve

deelname stimuleren en die de tijd versnellen en plekken die vertragen doordat er weinig prikkels zijn. Het ontwerp van Hoe laat is het? is speels en heeft geen chronologische volgorde. Het verhaal heeft de overhand. Werken uit verschillende tijden, van makers met diverse achtergronden vanuit verschillende plekken op de wereld hebben onverwachte ontmoetingen met elkaar – en met de bezoeker. Hoe laat is het? laat een voortrekkersrol zien op het benaderen van de levenscyclus van kunstwerken; het laat zowel bezoekers als andere musea nadenken over vragen als: op welke manieren moet een museum een werk bewaren? En wie kunnen daarover ­meedenken?

Oog in oog

In het tentoonstellingsformat Oog in Oog worden werken van oude meesters – die normaliter buiten de tijdgeest van het museum vallen – getoond samen met moderne kunst uit de museumcollectie. Bekende werken en grote namen die normaal gesproken op andere plekken in Europa te zien zijn worden naar Eindhoven gehaald en zo beschikbaar gemaakt voor bezoekers en de stad. Voorbeelden van grote ­meesters: Salvador Dalí, Vincent van Gogh en Claude Monet.

Radically Mine!

In het jaarlijks terugkerende scholierenproject Radically Mine! laten scholieren uit Eindhoven en omgeving zich inspireren door de collectie van het Van Abbemuseum en een overkoepelend thema. Onder begeleiding van bekende creatieve ambassadeurs uit de stad maken ze ieder een eigen kunstwerk, waarvan een selectie te zien is in de gelijknamige tentoonstelling Radically Mine! Met hun werk nemen ze bezoekers mee in hun belevingswereld.

30

Tentoonstellingen / Collectiegebouw

Gratis toegankelijke ruimtes

De ruimtes Het Oog en De Wand zijn voor iedereen gratis te bezoeken. Dat maakt deze plekken bijzonder laagdrempelig en toegankelijk. In deze ruimtes presenteren kunstenaars – uit Eindhoven tot over heel de wereld – ­projecten waarin bezoekers kunnen participeren. Zoals het speeltoestel van Temitayo Ogubiyi waar kinderen tot 12 jaar in konden klimmen en klauteren. De kunstenaars die hiervoor worden gevraagd zijn opkomende talenten.

Het parlement in het museum

Sinds 2018 is in de studio­ ruimte van het Collectie­gebouw het kunstwerk Museum als parlement: Het Volksparlement van Rojava in het Van Abbe­ museum geïnstalleerd. Kunstenaar Jonas Staal maakte deze interpretatie van het parlementsgebouw in NoordSyrië. In de afgelopen jaren hebben duizenden mensen gebruik gemaakt van dit ­museumparlement voor ­discussies, muziekoptredens, theatervoorstellingen en debatwedstrijden. Het ­parlement zal deze functie ook de komende jaren houden.