Bijlage 1 - Beleid buurtontmoeting Verbinding maak je samen

Beleid op (buurt)ontmoeting Verbinding maak je samen Het landschap van buurtontmoeting Het huis van de buurt

0nline Pop-up

Andere ontmoetingsplekken

0nline

XL

Andere ontmoetingsplekken

Het huis van de wijk ontmoetingsplek in de openbare ruimte ontmoetingsplek in de openbare ruimte

Februari 2025

Andere ontmoetingsplekken

Pop-up

Pop-up

Inhoudsopgave Voorwoord3 Leeswijzer  4 Begrippenlijst  5 1. Inleiding  7 2. Beoogde impact van beleid buurtontmoeting  10 3. Wat zegt de literatuur?  11 4. Drie centrale uitgangspunten van het beleid  13 5. Beleids kader – wat verstaan we onder buurtontmoeting van de toekomst?  15 5.1 Huis van de wijk  19 5.2 Huis van de buurt  23 5.3 Andere ontmoetingsplekken  24 5.4 Openbare buitenruimte  25 5.5 Pop-Up Ontmoetingsplekken in de buitenruimte 26 5.6 Online  27 5.7 Concluderend over het landschap van ontmoeting 28 6 De rol van gemeente Eindhoven  29 7 Implementatie 2025 en verder  30 Bijlagen  B1 Beknopte weergave onderzoeken in de wijk  B2 In gesprek met inwoners  B3 Empatisch onderzoek (onder jongeren)  B4 Tijdlijn participatie

31 32 34 35 36

‘Woon je hier fijn?’ Het is een vraag die snel wordt gesteld. Het antwoord op die vraag hangt niet alleen af van het huis zelf, maar ook van de omgeving. Is er groen, voelt het veilig, zijn de belangrijkste voorzieningen in de buurt? Maar misschien nog bepalender is, hoe de buurtbewoners met elkaar omgaan. Zeggen ze elkaar goedendag? Kom je bekenden tegen als je boodschappen doet of de hond uitlaat? Zie je mensen een praatje maken als ze elkaar tegen komen? Dit is heel bepalend voor de mate waarin je je thuis voelt in je buurt. Zeker in een stad die snel groeit en verandert is het belangrijk dat we daar als gemeente aandacht voor hebben. Daarom dragen we bij aan plekken waar mensen elkaar tegen kunnen komen, zich welkom voelen en gemakkelijk met elkaar aan de praat raken. Dat gebeurt bijvoorbeeld in buurthuizen, buurthuiskamers en Bibliotopen. Daar waar je even binnen kunt vallen voor een kop koffie, een goed gesprek en waar je hobby’s en passies kunt delen. Vaak gerund door actieve vrijwilligers die voor iedereen klaar staan. Je ontmoet er oude bekenden en leert er nieuwe gezichten kennen.

Buurtontmoeting gaat ook over de bankjes op pleinen en in het park en over een groene buitenruimte waar je kunt sporten of een ommetje maakt. Ook daar herkennen mensen elkaar, raken ze aan de praat en spreken ze met elkaar af. Deze plekken zijn van ons allemaal. Samen met inwoners, vrijwilligers en wijkpartners dragen we daar zorg voor. Zodat er door de hele stad een netwerk is van plaatsen waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Want de samenhang tussen ons allemaal, daarmee vormen we onze buurt, en onze stad. Zodat we hier allemaal fijn wonen!

Mieke Verhees Wethouder wonen, wijken, ruimte en dienstverlening Angelique Bellemakers Stadsgezant doorbraak wijkgericht werken

voorwoord Gemeente Eindhoven | 3

Leeswijzer In dit beleidsdocument ‘Verbinding maak je samen’ starten we met de inleiding waarin we stilstaan bij de aanleiding, het doel van het beleid buurtontmoeting en het proces dat we doorlopen hebben om te komen tot dit beleidsdocument. Hoofdstuk 3 gaat over trends en ontwikkelingen die van invloed zijn op toekomstige buurtontmoetingen in Eindhoven. De analyse van de trends en ontwikkelingen komt uit de Koers Sociaal (2)040. In dit hoofdstuk kijken we naar wat deze ontwikkelingen specifiek betekenen voor buurtontmoeting. In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de drie centrale uitgangspunten van het beleid. Vervolgens gaan we in hoofdstuk 5 in op het inhoudelijk kader waarbinnen we het landschap van buurtontmoeting toelichten. We sluiten vervolgens af met een beschrijving over de rol van de gemeente en een planning voor de experimenten en verdere uitvoering.

Gemeente Eindhoven | 4

Begrippenlijst

Begrippenlijst

Sociale cohesie

Sociaal weefsel

Verwijst naar de onderlinge relaties, netwerken en gedeelde normen binnen een gemeenschap. Een sterk sociaal weefsel bevordert de sociale cohesie, dat wil zeggen de mate waarin mensen zich met elkaar verbonden voelen en bereid zijn om samen te werken voor gemeenschappelijke doelen. Dit kan bijdragen aan stabiliteit, wederzijds vertrouwen en de capaciteit van een gemeenschap om collectieve uitdagingen aan te pakken.

Bonding

Verwijst naar de sterke, hechte sociale verbindingen binnen een groep, zoals familieleden, goede vrienden of buren, die gebaseerd zijn op gemeenschappelijke belangen, waarden of ervaringen. Het versterkt de onderlinge steun en solidariteit binnen een hechte gemeenschap. Bonding is nodig om te overleven (‘going through’).

Bridging

Gaat over het contact en relaties tussen mensen die zich niet tot dezelfde groep rekenen. Het bevordert de uitwisseling van ideeën, hulpbronnen en kansen tussen diverse sociale groepen, wat de sociale cohesie in een bredere gemeenschap versterkt. Bridging is nodig om vooruit te komen (‘going up’) en om zaken gedaan te krijgen. De vage kennis (‘weak tie’) vormt de brug tussen twee werelden.

Weak Ties

Verwijst naar losse, minder frequente sociale verbindingen tussen mensen, zoals vriendschappen met kennissen, die vaak bruggen vormen naar nieuwe informatie, hulpbronnen en netwerken buiten de directe sociale kring. Deze zwakke banden kunnen waardevol zijn voor het uitbreiden van netwerken en het creëren van nieuwe kansen.

Verwijst naar de mate van verbondenheid en solidariteit tussen leden van een samenleving, waarbij mensen zich ondersteund voelen en bereid zijn samen te werken voor gemeenschappelijke doelen.

Buurtontmoeting Is het proces waarbij inwoners elkaar ontmoeten, communiceren en samenwerken, vaak op informele wijze, bijvoorbeeld door middel van sport, spel, creativiteit en andere gezamenlijke activiteiten. Het gevolg hiervan is het versterken van sociale netwerken en het bevorderen van de gemeenschapszin. Buurtontmoetingen kunnen plaatsvinden in openbare ruimtes, tijdens gezamenlijke activiteiten, online of in andere sociale settings, en dragen bij aan een hechtere en meer verbonden gemeenschap. Landschap van Verwijst naar de online, fysieke en sociale ruimte waarin buurtontmoeting buurtbewoners elkaar ontmoeten, interactie hebben en gemeenschappelijke activiteiten ondernemen. Publieke familiariteit

Kun je omschrijven als lichte, laagdrempelige en herhaalde ontmoetingen in de woonomgeving die een gevoel van vertrouwdheid onder vreemden (inwoners met verschillende sociale en culturele achtergronden) creëren. Dit gebeurt veel vanzelf, kijk naar het loopje naar de supermarkt waar je dezelfde mensen ontmoet of het uitlaten van de hond. Als overheid kun je hierop stimuleren door middel van bijvoorbeeld vrij toegankelijke evenementen in (de openbare ruimte van) de wijk of stad. Denk hierbij aan grootschalige evenementen zoals koningsdag of het huldigingsfeest van PSV maar ook een wijkfeest, (week)markt, of halloweenoptocht.

Gemeente Eindhoven | 5

Begrippenlijst

Begrippenlijst

Linking

Het huis van de buurt

Een kleinere ontmoetingsruimte die gericht is op het bevorderen van verbinding tussen verschillende buurtgroepen, met een beperkt scala aan en focus op kleinschalige activiteiten. Het huis van de buurt heeft een beperktere capaciteit dan het huis van de wijk.

Andere ontmoetingsplekken

Verschillende (buiten)ruimtes in de buurt die bewoners in staat stellen elkaar te leren kennen, vaak gericht op groepen met een gemeenschappelijke interesse of identiteit. Denk hierbij aan verenigingshuizen als scouting, voetbal, (buurt)huiskamers, stichtingen voor een bepaalde doelgroep of religieuze organisaties maar ook scholen. Sommige van deze plekken staan ook open voor bredere gemeenschappen en het bevorderen van verbinding tussen verschillende groepen.

De openbare ruimte

Is het fysieke gebied in de stad of wijk dat toegankelijk is voor iedereen. Het omvat plekken zoals straten, pleinen, parken, speeltuinen, fietspaden en andere gemeenschappelijke ruimtes die voor publieke doeleinden zijn ingericht en gebruikt kunnen worden door alle inwoners.

Pop-up plekken

Flexibele, tijdelijke ontmoetingslocaties op openbare plekken zoals parken, die laagdrempelige mogelijkheden bieden voor spontane sociale interactie en geen vaste locatie vereisen.

Online

Digitale platforms zoals sociale kaarten, WhatsAppgroepen, wijk-Facebookpagina’s en websites die gebruikt worden om informatie te delen en verbinding te maken met/tussen inwoners.

De sociale basis

Rolfluïditeit

Het huis van de wijk

Ontstaat als mensen meedoen aan de samenleving en over de vaardigheden beschikken om hun weg te vinden binnen instituties en systemen. Linking verwijst naar de verbindingen tussen individuen of groepen met verschillende sociale, economische of politieke status, vaak tussen de lagere en hogere lagen van de samenleving. Het bevordert toegang tot hulpbronnen, kansen en steun die anders misschien moeilijk te bereiken zouden zijn. Bestaat en wordt gevormd door inwoners en de gemeen­ schappen waar inwoners onderdeel van uitmaken. Iedereen maakt er per definitie onderdeel vanuit en kan eraan bijdragen. In de sociale basis vinden inwoners steun bij elkaar. Daarnaast bestaat er een breed, laagdrempelig en vindbaar aanbod van activiteiten én ondersteuning, in eigen buurt, wijk of daarbuiten (bijv. stedelijk of online). Dit aanbod bestaat uit een combinatie van inwonerinitiatieven, vrijwilligersorganisaties en professionele organisaties. Verwijst naar de flexibiliteit waarmee individuen verschillende rollen vervullen, afhankelijk van de situatie of behoeften. Het houdt in dat mensen niet vastzitten aan één taak, maar meerdere verantwoordelijkheden kunnen opnemen in verschillende contexten.

Een multifunctionele ontmoetingsruimte die een breed scala aan activiteiten en diensten aanbiedt, zoals cultuur, sport, werk- en studieplekken, en horeca, met als doel verbinding tussen diverse groepen in de buurt te bevorderen.

Gemeente Eindhoven | 6

11. Inleiding Eindhoven verandert snel, en de groei van de stad tekent zich steeds meer af. De stad kent een grote bouwopgave en een toenemende diversiteit aan inwoners, met een stijgende gemiddelde leeftijd. In 2040 zal de helft van de huishoudens uit eenpersoons­huishoudens bestaan. De groei van de stad en de veranderende samenleving hebben gevolgen voor de inrichting van de stad, het voorzieningenniveau en de leefbaarheid. De toename in sociale en culturele verschillen is voelbaar in de buurten en wijken waar onze inwoners samenleven. Ontmoeting en sociale verbinding ontstaan niet altijd (meer) even vanzelfsprekend. Hierdoor kan het spreekwoord “onbekend maakt onbemind” de kop opsteken. De sociale cohesie van Eindhoven scoort voor het vierde jaar op een rij een 5,9, dit vinden we laag. Het cijfer is nu nog een voldoende, maar we verwachten door de toename van inwoners en de ontwikkeling naar super­ diversiteit in onze stad, dat de sociale cohesie onder druk komt te staan. Ook hier verwachten we dat de verschillen tussen inwoners gaan toenemen en daarmee kansengelijkheid onder druk komt te staan. Daarnaast zien we in de inwonersenquête sinds 2022 een stijging van het aantal inwoners dat een beperkt netwerk ervaart. Daar tegenover zien we een lichte. stijging van het aantal inwoners wat zich inzet voor de buurt of voornemens heeft om zich in te zetten.

Je ‘sociaal kapitaal’ (wie je kent en in hoeverre je beschikt over netwerken die steun en hulp kunnen bieden) is een belangrijke hulpbron die mede bepaalt welke kansen je hebt en krijgt in het leven. Mensen kennen doet er dus toe. Het bevorderen van sociale cohesie is dan ook een belangrijke opgave, zoals beschreven in de visie ‘Eindhoven Goed voor Elkaar’ en de Koers Sociaal (2)040.

Buurtontmoeting in het perspectief van de Koers Sociaal (2)040 De Koers Sociaal (2)040 zet middels zes opgaven in op behoud en het verstevigen van de sociale cohesie en het bevorderen van de kansen­ gelijkheid. De zes opgaven zijn geclusterd naar twee pijlers: een sterke sociale basis dichtbij als stevig fundament en een ‘plus’ voor inwoners en wijken met een samenloop van problemen. Het beleid op buurtontmoeting draagt bij aan de eerste pijler: een sterke sociale basis dichtbij als stevig fundament. Deze pijler bestaat uit drie opgaven, die elk een directe link hebben met het beleid op buurtontmoeting. Kracht van inwoners en sociale netwerken centraal Van inwoners en gemeenschappen betrekken naar bij inwoners en gemeenschappen betrokken willen raken. Versterken van de institutionele sociale basis Het strategischer programmeren van de sociale basis met focus op grondoorzaken wegnemen, nabijheid van ondersteuning en ongelijk investeren voor gelijke kansen. Sociaal bouwen & inrichten van de fysieke leefomgeving Een steviger sociaal perspectief in gebiedsontwikkeling en -program­ mering en het zoveel mogelijk inrichten van de fysieke ruimte gericht op meedoen, ontmoeting en ontwikkeling.

Het zorgdragen voor de sociale basis dichtbij als stevig fundament van de stad, waaronder het investeren in veerkrachtige gemeenschappen, maakt dat veel lichte ondersteuningsvragen in het informele netwerk kunnen worden opgelost en daarmee problemen voorkomen kunnen worden. Het faciliteren van ontmoeting is hierin een belangrijke voorwaarde. Het beleid op Buurtontmoeting biedt ruimte om te innoveren en vernieuwen in de sociale basis. Het beleid draagt daarmee direct bij aan de doel­ stellingen die we met de koers (2)040 beogen. Gemeente Eindhoven | 7

In het bestuursakkoord ‘Samen morgen mooier maken’ (2023-2026) staat al omschreven dat: “we ontmoeting en verbinding in de wijk willen stimuleren. Daarvoor zetten we vastgoed zoals buurthuizen en sportkantines slim in voor maatschappelijke doelen, waarbij functies vermengd worden (zoals een zorgfunctie, hulploket, bibliotheek en/of een plek voor makers). We verkennen mogelijkheden om de sociale opdracht aan buurthuizen te versterken”. De bestuursopdracht ‘Integraal Gebiedsgericht Werken” van Stadsgezant Bellemakers legde daarnaast extra nadruk op het belang van buurtontmoeting door daarin een actielijn, met bijbehorende activiteiten, te omschrijven gericht op het faciliteren van buurtontmoeting. Om een sterk sociaal weefsel te creëren, is het essentieel om de verbondenheid tussen diverse groepen inwoners te versterken. De gemeente kan bijdragen aan gemeenschapsvorming door (buurt)ontmoetingen te faciliteren en stimuleren. Dit kan door inwonersinitiatieven te faciliteren, de buitenruimte (daarvoor) optimaal te benutten, bestaande ontmoetingsplekken her in te richten en nieuwe ontmoetingsplekken te ontwikkelen. Het is daarbij belangrijk om steeds goed samen te werken en maatwerk te leveren, zodat in verschillende wijken duurzame en krachtige gemeenschappen ontstaan.

Flexibel inspelen op de specifieke behoeften van de wijken (integraal gebieds­ gericht werken) is hierbij van groot belang. Stap voor stap richting het realiseren van een inclusieve, sociale en samenwerkende stad.

Waarom een beleidskader? – Doel Het beleid buurtontmoeting schetst buurtontmoeting in het licht van de ontwikkeling en de groei van de stad en de maatschappelijke opgave(n) waar we als Eindhoven voor staan. Voldoende kwalitatief goede maatschappelijke voorzieningen maken hier onderdeel van uit. We maken de vertaling naar stadsdeel-, buurt en wijkniveau, omdat de ontwikkeling van de stad gevolgen heeft op verschillende niveaus en de manier waarop inwoners elkaar ontmoeten in hun leefomgeving. De gemeente heeft een bescheiden rol in de maakbaar­ heid van ontmoeting en sociale verbinding. Het beleid Buurtontmoeting geeft, enerzijds, inzicht waar de gemeente sturend kan zijn; het institutionele

deel van de sociale basis, het inrichten van de fysieke (buiten)ruimte en de benodigde samenwerking tussen partijen om ontmoeting te faciliteren. En laat, anderzijds, zien daar waar de gemeente een meer ondersteunende rol heeft; in de programmering van de sociale basis en het stimuleren en faciliteren van inwoners en gemeenschappen. Hiermee geeft het beleid Buurtontmoeting inhoudelijk richting aan het verankeren, stimuleren en faciliteren van (buurt)ontmoeting.

Hoe is het beleid tot stand gekomen? – Proces Een thema als (buurt)ontmoeting kan alleen inhoud en richting krijgen op basis van de ervaringen en meningen van Eindhovenaren. Het beleid komt dan ook voort uit een participatief en iteratief ontwikkelproces met inwoners en partners, op basis van data buurtontmoeting, literatuuronderzoek en geleerde lessen en opgehaalde inzichten van bestaande buurthuizen. Zo zijn we de wijk ingegaan voor het gesprek met inwoners. We hebben gekozen voor de wijken Meerhoven en Erp. Deze wijken verschillen van elkaar (bijvoorbeeld in populatie, voorzieningen en netwerkstructuren), en geven daardoor verschillende inzichten over de lokale behoefte en invulling van buurtontmoeting (zie bijlage 1). Daarnaast zijn we gestart met experimenten bij drie buurthuizen (hierover meer in hoofdstuk 5.2) en is een creatief proces doorlopen gericht op verbinding: Re-bubble met een onderzoek in de wijk en verdiepende sessies tijdens de DDW 2024 (zie bijlage 2). In 2023 is er een ronde gemaakt langs bestaande buurthuizen. De opgehaalde inzichten vanuit die ronde zijn ook zoveel als mogelijk verwerkt in het voor­ liggend beleid.

Hierbij gaat het over punten als de ervaren oneerlijke concurrentie, kwetsbaarheid van vrijwillige inzet bij beheer en bestuur, diffuse samenwerking en facilitering vanuit de gemeente (+ behoefte aan meer open communicatie), het hebben van een aanspreekpunt, behoefte aan vrij besteedbaar budget en energie en verduurzamingsvraagstukken. Verspreid over dit stuk zullen diverse ‘geleerde lessen’ en quotes uit het participatief proces voorbijkomen (zie bijlage 4 voor een tijdlijn van het participatieproces). Dit geeft concrete duiding en handvatten bij het verhaal.

Gemeente Eindhoven | 8

Link met ander beleid Het beleid buurtontmoeting staat niet op zichzelf en staat in verbinding met verschillende beleidsthema’s en programma’s van de gemeente. Bij de totstandkoming van het beleid buurtontmoeting is er gebruik gemaakt van bestaande beleidsdocumenten, zodat wordt voortgebouwd op, of richting- en uitvoering wordt gegeven aan bestaande visies en ambities. Te denken valt aan de omgevingsvisie, het beleidsplan Inclusief Samenleven, de leidraad openbare ruimte en vastgoed en het uitvoeringsprogramma vrijwillige inzet ‘Vrijwillig voor Elkaar’. Het beleid op buurtontmoeting raakt bestaande plekken, zoals de plekken waar basisdagbesteding wordt aangeboden. Maar het raakt ook lopende ontwikkelingen zoals die van het ‘Actieplan cultuur in de wijk’. Een bijzondere lijn hebben we met de Bibliotopen. Hier voorzien we een synergie doordat de Bibliotopen, waar mogelijk, hun plek kunnen krijgen in het huis van de wijk [naam]. Het beleid buurtontmoeting geeft expliciet inhoudelijk richting aan de uitvoering van het resultaatgebied ‘samenkracht’ uit de visie op de Sociale Basis ‘Eindhoven Goed voor Elkaar’ (2023) en het geeft deels invulling aan de uitwerking van de opgaven van het cluster ‘Een sterke sociale basis dichtbij als stevig fundament’ van de Koers Sociaal (2)040.

Ook naar de toekomst toe zal dit beleid op buurtontmoeting mee richting geven aan nieuw beleid zoals beleid m.b.t. actiegebieden en programma voorzieningen.

Gemeente Eindhoven | 9

impact van beleid 22. Beoogde buurtontmoeting Volgend op de lijn zoals geschetst in de Eindhovense transformatietool, staan we stil bij de impact die centraal staat in dit beleid op buurt­ ontmoeting. Met andere woorden: Wat willen we bereiken voor de mensen in onze stad?

Alle Eindhovenaren vinden een geschikte en toegankelijke plek om elkaar te ontmoeten en verbinding te maken binnen hun stad. Dit versterkt de sociale cohesie en vergroot het welzijn o.a. doordat inwoners van diverse achtergronden en met verschillende behoeften samenkomen. Bewoners weten elkaar gemakkelijk(er) te vinden en vormen samen een gemeenschap die is gebaseerd op wederzijds respect en begrip. In samenwerking met vrijwilligers, partners, ondernemers en de gemeente geven we vorm aan een (integrale) vertrouwensvolle aanpak die de basis legt voor duurzame en inclusieve ontmoetingen.

Gemeente Eindhoven | 10

zegt de 33. Wat literatuur? Dit hoofdstuk gaat over trends en ontwikkelingen die van invloed zijn op toekomstige buurtontmoetingen in Eindhoven. De analyse van de trends en ontwikkelingen komt uit de Koers Sociaal (2)040. In dit hoofdstuk kijken we naar wat deze ontwikkelingen specifiek betekenen voor buurtontmoeting. Het perspectief op de toekomst van Eindhoven geeft inzicht om te onderzoeken welke vormen van buurtontmoetingen en (multi)functionele ruimtes er nodig zijn om de kwaliteit van buurt­ont­moetingen te waarborgen voor de diversiteit aan inwoners nu en in de toekomst.

Demografische ontwikkeling Een opvallende trend is het hoge tempo van de groei van het aantal inwoners van Eindhoven. Eindhoven groeit sneller dan andere Nederlandse steden. De verwachting is een groei van bijna 24% ten opzichte van het huidige aantal inwoners. Dit betekent dat er in 2040 bijna 305.000 mensen in Eindhoven wonen. Daarbij verandert ook de samenstelling van de inwoners, dit komt door de: ƒ groei van het aandeel eenpersoonshuishoudens; ƒ groei van het aantal internationals ƒ groei van de culturele diversiteit; ƒ toename vergrijzing.

Wat betekenen deze trends en ontwikkelingen voor Eindhoven? Uit de demografische ontwikkeling van Eindhoven komt naar voren dat de sociale en culturele verschillen toenemen en hierdoor kansengelijkheid en sociale cohesie onder druk staan. Ontmoetingen vinden plaats in leefwerelden van gelijkgestemden en steeds meer online. Dit betekent dat ontmoeting en sociale verbinding tussen verschillende inwoners minder vanzelfsprekend ontstaan. Deze ontwikkelingen leiden ertoe dat er maatschappelijke

scheidslijnen en bubbels ontstaan. Zorgwekkend in deze ontwikkeling is het groeiend aantal eenpersoonshuishoudens en het gegeven dat inwoners met een beperking en of afstand tot de arbeidsmarkt moeite hebben om mee te doen in de samenleving. Dit betekent dat niet elke inwoner zijn weg in de stad, wijk of buurt vindt en een steunend persoonlijk netwerk heeft.

Hoe draagt buurtontmoeting bij aan het versterken van sociale cohesie en het vergroten van kansengelijkheid? Lichte, laagdrempelige en herhaalde ontmoetingen in de woonomgeving van de inwoner creëren een gevoel van vertrouwdheid onder vreemden (inwoners met verschillende achtergronden). Dit wordt publieke familiariteit genoemd. Deze ontmoetingen vinden plaats in tussenruimtes van mensen. Onderzoek wijst uit dat een toename van ontmoeting tussen ‘bekende vreemden’ de kans vergroot dat er vriendelijkheid ontstaat. De inrichting van de openbare ruimte heeft invloed op de mate waarin inwoners zich verbonden voelen. Het is belangrijk dat zowel de gebouwde voorzieningen als de openbare ruimte stimuleren tot ontmoeting. Ontmoetings­plekken dragen naast het versterken van sociale cohesie ook bij aan het vergroten van kansengelijkheid. Omdat ontmoetingsplekken de mogelijkheid bieden het sociale netwerk van inwoners te vergroten en versterken. Het sociale netwerk van een persoon en de hulpbronnen die dat netwerk biedt, vormt het sociaal kapitaal van een persoon. Bonding, bridging en linking zijn vormen van sociaal kapitaal. Het zijn manieren waarop mensen hulpbronnen in hun omgeving kunnen aanboren. Bonding is de verbinding tussen mensen die elkaar herkennen, het gaat om mensen die zich tot eenzelfde groep rekenen.

Bridging gaat over het contact en relaties tussen mensen die zich niet tot dezelfde groep rekenen. Linking ontstaat als mensen meedoen aan de samenleving en over de vaardigheden beschikken om hun weg te vinden binnen instituties en systemen.

Gemeente Eindhoven | 11

Alle vormen zijn nodig om de sociale cohesie te versterken. Een stevige bonding is een voorwaarde voor bridging. Vanuit de zekerheid van het ergens bij horen en thuis voelen lukt het beter om in contact te komen met mensen buiten de eigen groep.

Ontmoeting als cruciaal onderdeel van de sociale basis De sociale basis gaat over gemeenschapsvorming en samenkracht. Zoals omschreven in de visie op de sociale basis ‘Eindhoven Goed voor Elkaar’ willen we bereiken dat steeds meer Eindhovenaren het gevoel hebben ergens bij te horen, niet alleen te staan, maar zich gesteund te voelen als dat nodig is. De sociale basis kan niet zonder voorzieningen en plekken waar en waardoor inwoners elkaar ontmoeten, initiatieven kunnen ontstaan en activiteiten en ondersteuning worden geboden. Ontmoeting is dan ook een cruciaal onderdeel en voorwaarde van de sociale basis.

De noodzaak van ontmoetingsplaatsen De ‘hardware’, de huidige buurthuizen, behoeft aandacht. Fysieke ontmoetingsplaatsen zijn essentieel en verdienen meer aandacht dan we de afgelopen jaren hebben kunnen bieden. Movisie schrijft in haar publicatie ‘Wij in de wijk’ het volgende over de noodzaak van ontmoetingsplaatsen: “In de achterliggende decennia is de zorg en aandacht voor maatschappelijke voorzieningen verschraald. Accommo­ daties zijn essentieel om tactische verbindingen te maken tussen personen en groepen. Er is behoefte aan een nieuwe generatie ontmoetingsplekken”. Als we dit onderdeel serieus nemen, vraagt dit om een meerjarenplan om de locaties weer meer van deze tijd te maken.

De sociale basis is niet van de gemeente, maar van de Eindhovenaren. Dat betekent dat de gemeente een beperkte rol heeft in de maakbaarheid van de sociale basis en daarmee ook de ontmoetingen van inwoners. Dit vraagt om ondersteunde en faciliterende houding van de gemeente richting inwoners en gemeenschappen. Op het institutionele deel van de sociale basis is de gemeente wel sturend. Door te investeren in de institutionele sociale basis kan de rest van de sociale basis floreren. Ontmoetingen hebben een waarde van zichzelf. Ze ontstaan en bestaan op verschillende plekken in de sociale basis. Uit onderzoek* blijkt dat sociale verbinding bijdraagt aan een langer en gezonder leven en dat ontmoeting zelfredzaamheid, veiligheidsgevoel en onderling hulpbetoon van inwoners bevordert. Daarnaast draagt ontmoeting bij aan vroegsignalering bij problemen en haalt het mensen uit isolement.

* SCP, 2015. Betrokken wijken. Gemeente Eindhoven | 12

centrale uitgangspunten 44. Drie van het beleid Samen maken we de stad. De waarde van ontmoeting en ontmoetingsplekken wordt door inwoners zelf gecreëerd. Maar in een stad die in hard tempo groeit, zich ontwikkelt en verandert van samenstelling, is gerichte inzet van de gemeente op het stimuleren van buurtontmoeting en daarmee het versterken van de sociale cohesie van cruciaal belang. Hiervoor is een gebiedsgerichte aanpak nodig waarin het sociaal- en ruimtelijk domein integraal samenwerken en waar inwoners en gemeenschappen aan zet zijn. Op die manier kan de gemeente gericht inzetten op het stimuleren en faciliteren van buurtontmoeting, door inwoners en gemeenschappen aan het roer te zetten van de lokale invulling van buurtontmoeting. En kan ontmoeting verankerd worden in de inrichting van de fysieke ruimte. We hanteren drie centrale uitgangspunten die ons helpen duurzame en impactvolle veranderingen te realiseren. Deze uitgangspunten komen niet uit het niets; ze zijn gebaseerd op de ervaringen die we hebben opgedaan in het participatief proces in de wijken Meerhoven en Erp en de diverse gesprekken met bestaande buurtontmoetingslocaties.

1. Maximaal benutten van wat er is ƒ We koesteren wat er al is en bouwen voort op bestaande netwerken en initiatieven om zo tot een passend landschap te komen waarbij de bestaande krachten gezien, benut en gewaardeerd worden ƒ We geven initiatief van inwoners de ruimte, luisteren actief naar hen bij de inrichting van de sociale basis en stellen ons als gemeente faciliterend – en waar nodig stimulerend – op. ƒ We hebben oog voor de functie ontmoeting in het definiëren van de bestaande kernfuncties van de institutionele sociale basis.

Quote wijkprofessional:

“Inwoners van Erp zijn ‘onderzoeksmoe’, bouw verder op alle data en kennis die er al is voordat weer het zoveelste onderzoek onder inwoners wordt uitgezet” Quote sessie Buurthuisbesturen:

“Er gebeuren al heel veel goede dingen, erken dat wat goed gaat en help ons om de vraagstukken die er nog zijn te beantwoorden” ƒ We stimuleren en onderzoeken het meervoudig gebruik van ruimtes denk hierbij bijvoorbeeld aan het gebruik van scholen die ’s avonds leeg staan, verenigingsgebouwen die alleen in het weekend gebruikt worden, parken waar mensen alleen kunnen wandelen en fietsen of pleinen die vooral ingericht zijn om kort te verblijven. ƒ De huidige buurthuizen benutten we optimaal in dit beleid. Echter de accommodaties zijn veelal verouderd. Om dit in de toekomst beter te borgen onderzoeken we de mogelijkheden om tegemoet te komen aan de wens voor een Integraal Accommodatie Plan Ontmoeting.

2. Maatwerk als basis ƒ Ons aanbod staat niet langer centraal, maar vormt zich naar de ondersteuningsbehoefte van de gemeenschap. Die behoefte kan per gemeenschap en wijk verschillen. Daarop anticiperen we middels een maatwerkplan voor het landschap van de buurt.

Gemeente Eindhoven | 13

ƒ We analyseren (behoeften in) het gebied zorgvuldig op basis van onderzoek, ervaringen van professionals en inwoners en eventueel onderbouwde theoretische inzichten. Voor de stappen die we daarin zetten, zie onderstaand kader. En voor de uitkomsten van de onderzoeken die zijn gedaan in aanloop naar dit beleidsstuk zie links in de tekst en de bijlagen. Maatwerk leveren in de wijk bestaat uit een aantal stappen die je samen doorloopt soms op een snelle gerichte manier en de andere keer uitgebreider: 1. Onderzoek doen 2. Duiden 3. Opgave vaststellen en plan ontwikkelen 4. Uitvoeren middels interventies als pop-up, programmering in huis van de buurt of andere ontmoetingsplekken 5. Evalueren en leren Deze stappen worden in sommige wijken al structureel doorlopen binnen de methode van Samenleven in verscheidenheid. In de wijken waar dit niet gehanteerd wordt, kan hiertoe overgestapt worden of dit proces op een andere manier ingericht worden. ƒ Inwoners / gemeenschappen staan aan het roer als het gaat om de invulling van buurtontmoeting. We hebben hierbij oog voor inclusie en diversiteit.

3. Samen realiseren we resultaten ƒ We erkennen het belang van de samenwerking tussen inwoners, vrijwilligers, (wijk)partners en de gemeente. ƒ We erkennen het belang van de samenwerking intern tussen verschillende afdelingen van gemeente Eindhoven (integraal eigenaarschap op buurtontmoeting). ƒ We bewerkstelligen de veranderingen door een hechte samenwerking gebaseerd op vertrouwen te stimuleren en handelen hier naar (bijv. door meerjarige afspraken). ƒ We stellen gezamenlijke doelen met gedeelde verantwoordelijkheden. ƒ We investeren in de relatie door meerjarige afspraken met partners (alliantie/coalitie) aan te gaan. ƒ We stimuleren de samenwerking tussen de verschillende ontmoetings­ plekken onderling. ƒ Ruimtelijk en sociaal domein trekken samen op om bij de verdichtings­ opgave ervoor te zorgen dat er gebouwd en ontwikkeld wordt met aandacht voor ontmoeting. Quote Wijkprofessional Erp:

“Als we onze krachten bundelen kunnen we zoveel bereiken hier in Erp, dan moeten we het wel waarmaken met z’n allen” Quote sessie Buurthuisbesturen:

Inzicht uit Enquête onder inwoners Meerhoven:

“In Meerhoven hebben we voldoende organisatie­ kracht en ideeën, geef ons de ruimte om initiatieven te starten en stimuleer dat”

“We zijn allemaal anders en maken ook veel hetzelfde mee. Als we meer doen aan kennisdeling en samenwerking, levert mij dat meer wortels op in de buurt”

Quote sessie Buurthuisbesturen:

“Faciliteer ons met behoud van onze eigenheid, er is geen pasklare oplossing voor alle buurthuizen tegelijk” Gemeente Eindhoven | 14

Beleids kader – wat verstaan we onder 55. buurtontmoeting van de toekomst? Buurtontmoeting vindt overal plaats, in de buitenruimte, bij mensen thuis, in de winkels, in horeca en bij organisaties, zorginstellingen en wijkcentra. we geven in dit hoofdstuk een beschrijving van het landschap van buurtontmoeting en de verschillende vormen van buurtontmoeting daarbinnen.

Buurtontmoeting: is het proces waarbij inwoners elkaar ontmoeten, communiceren en samenwerken, vaak op informele wijze, bijvoorbeeld door middel van sport, spel, creativiteit en andere gezamenlijke activiteiten. Het gevolg hiervan is het versterken van sociale netwerken en het bevorderen van de gemeenschapszin. Buurtontmoetingen kunnen plaatsvinden in openbare ruimtes, tijdens gezamenlijke activiteiten, online of in andere sociale settings, en dragen bij aan een hechtere en meer verbonden gemeenschap.

Buitenruimte: de kracht van parken en pleinen De parkcultuur in Eindhoven groeit. Steeds meer vertoeven inwoners door het jaar heen in de parken. Onze stad is rijk op het gebied van parken en daar zijn we trots op. We kunnen nog optimaler gebruik van maken van onze parken en pleinen om zo de publieke familiariteit te stimuleren en daarmee bij te dragen aan een belangrijk basis onderdeel van de sociale cohesie van de stad

Als overheid kun je bijvoorbeeld vrij toegankelijke evenementen in (de openbare ruimte van) de wijk of stad mogelijk maken. Denk aan grote evenementen zoals Koningsdag of de huldiging van PSV, maar ook aan wijkfeesten, (week)markten of optochten zoals Halloween.

Binnenruimte: bestaande en nieuwe ontmoetingsplekken De waarde van ontmoeting en ontmoetingsplekken wordt door inwoners zelf gecreëerd, maar daar is wel ruimte voor nodig. We zien dat onvoldoende effectief gebruik gemaakt wordt van gebouwen met een maatschappelijke functie. Zowel functioneel gezien als sociaal. Schoolgebouwen staan vaak leeg in de avonden, kerken hebben leegstand, maar we zien ook dat het huidige buurthuis niet voor iedereen een plek is waar men zich thuis voelt en wil zijn. In deze ruimten is het van belang om bonding, bridging en linking te stimuleren. Met name bridging –contact tussen mensen die zichzelf niet tot dezelfde groep rekenen- is een opgave die we in het snelgroeiende Eindhoven serieus moeten nemen.

Het landschap van buurtontmoeting Buurtontmoeting kan plaatsvinden op diverse locaties, en de behoeften van inwoners verschillen van wijk tot wijk. Dit betekent dat XL er geen eenduidige, pasklare oplossing is voor de vraagstukken rondom ontmoeting en dat het belangrijk is om een gezamenlijk gedragen maatwerkplan te ontwikkelen waarin staat welke elementen nodig zijn voor een goede balans tussen het aanbod van de verschillende buurtontmoetingsplekken. Met het landschap van buurtontmoeting bieden we een instrument om vorm en inhoud te geven aan dit plan. Dit landschap biedt een breed palet aan plekken waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten, complementair aan elkaar en passend bij de diverse behoeften van de gemeenschap. Het geeft inzicht en richting voor besluitvorming rondom inrichting en programmering van ontmoetingsplekken.

Gemeente Eindhoven | 15

In een wijk waar al twee organisaties actief bezig zijn op cultuur programmeer je bijvoorbeeld in het buurthuis meer op sport en dialogen. Of in een wijk waar een grote behoefte is aan het vergroten van het gevoel van veiligheid, optimaliseren we de plekken om spontaan te ontmoeten in de openbare ruimte. Bij de totstandkoming van het ideale landschap van buurtontmoeting wordt op de volgende manier met de drie uitgangspunten gewerkt: ƒ Maximaal benutten van wat er is In kaart brengen welke ontmoetingsplekken er zijn, met welke eigenschappen en waar eventuele kansen liggen voor optimaler gebruik. Daarnaast in kaart brengen welke behoeften leven bij de verschillende type inwoners. ƒ Maatwerk als basis Per situatie wordt bekeken wat nodig is en worden maatwerkplannen gemaakt, binnen de kaders van dit beleid en in afstemming met Ruimtelijk Beleid en Ontwikkeling. In lijn met de koers (2)040 wordt verkend in hoeverre we hierin coalities van partners integraal kunnen financieren. ƒ Samen realiseren we resultaten De analyse, het plan en de implementatie worden gezamenlijk ontwikkeld door inwoners, professionals en diverse betrokken ambtenaren. Deze benadering en werkwijze wordt ondersteund door de waardevolle inzichten die zijn verkregen uit de gesprekken met inwoners en professionals van de wijken Erp en Meerhoven (zie bijlagen 1 en 2).

Gemeente Eindhoven | 16

Als we kijken naar het landschap van buurtontmoeting bestaat dit idealiter uit verschillende soorten plekken in de binnen en buitenruimte: multifunctionele ruimtes, kleinere ontmoetingsplekken en tijdelijke initiatieven die samen zorgen voor een netwerk van verbindingen.

Andere ontmoetingsplekken

ontmoetingsplek in de openbare ruimte

0nline

Pop-up Andere ontmoetingsplekken

Pop-up ontmoetingsplek in de openbare ruimte

Andere ontmoetingsplekken

XL huis* van de Wijk

0nline

Het huis* van de buurt

Pop-up

* Werktitel

Het landschap van buurtontmoeting Gemeente Eindhoven | 17

Maatschappelijke voorzieningen in Erp.

De behoeften van inwoners zijn niet allemaal hetzelfde. Het is van belang dat ieder type inwoner een plek kan vinden waar hij zich thuis voelt. Daarom is het landschap van buurtontmoeting opgebouwd uit 6 verschillende type ontmoetingsplekken. Binnen deze clustering zijn verschillen in inkleuring, hierdoor heeft de inwoner de mogelijkheid om een passende plek te vinden. 1. Het huis van de wijk 2. Het huis van de buurt 3. Andere ontmoetingsplekken 4. Openbare ruimte 5. Pop-up plekken 6. Online We geven van elk type ontmoetingsplek een omschrijving, waarbij we voor elk type stilstaan bij de beoogde effecten voor de wijk.

Bij het vormgeven van het ideale landschap wordt gekeken naar de kaart van maatschappelijke voorzieningen. Welke ontmoetingsplekken kennen we al en waar zijn nog aanvullingen of liggen kansen. Welke type Eindhovenaar bezoekt welke voorziening en missen we dan nog iets? Deze vragen worden beantwoord in een bijeenkomst met inwoners, wijkpartners en verschillende afdelingen binnen de gemeente Eindhoven. Quote inwoner en wijkprofessional Erp:

“Het basketbalveld aan de Groenewoudseweg is echt een plek waar energie is, er komen daar veel mensen samen, jong en oud. Het is slim om daar op in te spelen door meer te programmeren en wat kleine aanpassingen te doen in de buitenruimte waardoor ontmoeten nog aantrekkelijker wordt daar” Gemeente Eindhoven | 18

5.1 5.1 Huis van de wijk Het Huis van de wijk is een multifunctionele en toegankelijke ontmoetingsplek in elk stadsdeel, die inwoners van verschillende achtergronden en leeftijden samenbrengt. Het fungeert als het kloppend hart van het stadsdeel; als een ontmoetingsplek die actief bijdraagt aan het versterken van sociale cohesie en gemeenschapsgevoel. Het idee van bridging staat centraal, met als doel de sociale integratie van diverse groepen en het bevorderen van wederzijds begrip en respect voor een sterkere sociale samenhang. Vanuit het centrale uitgangspunt ‘maximaal benutten van wat er is’ zullen bestaande buurthuizen doorontwikkeld worden tot huis van de wijk. Als vanzelfsprekend trekken we hierin samen op met de Bibliotopen, die we zien als een van de kernpartners van het huis van de wijk. Dit om te voorkomen dat we vanuit verschillende beleidsontwikkelingen telkens een andere voorziening in de wijk (laten) realiseren. Uitgangspunt is dat we toewerken naar een multifunctionele accomodatie in de wijk waar ook de Bibliotoop in landt.

Bij de concrete uitwerking en invulling van het huis van de wijk worden de volgende stappen gezet ƒ De uitkomsten van het (behoefte)onderzoek bij het vaststellen van het landschap van buurtontmoeting worden gebruikt als basis ƒ De invulling komt tot stand in samenspraak met een kernteam van inwoners, vrijwilligers, (wijk)partners & (semi)professionals. ƒ In dit proces wordt er vanuit de gemeente continu integraal samengewerkt; Sociaal domein (Sociale basis, Bibliotopen), Cultuur, Horeca, Ruimtelijke Ordening, Vastgoed en Gebieden en wijken trekken hierin samen op. ƒ Bij de praktische vormgeving van het huis van de wijk zijn de diverse betrokken inwoners en (semi)professionals complementair aan elkaar; ieder pakt zijn rol in het geheel om samen vorm te geven aan een passend huis van de wijk (1+1=3).

Het huis van de wijk bevordert verbinding, samenwerking en persoonlijke ontwikkeling en heeft de volgende vijf bouwstenen waar vanuit de gemeente passend op gefaciliteerd wordt: 1. Uitnodigende en duurzame vormgeving 2. Inclusief en toegankelijk 3. Aantrekkelijke programmering 4. Goed sociaal en zakelijk beheer 5. Vrijwillige inzet en energie

1. Uitnodigende en duurzame vormgeving De binnenzijde van het huis van de wijk is warm en uitnodigend, met flexibele ruimtes die aangepast kunnen worden voor verschillende activiteiten. Bij nieuw te bouwen buurthuizen heeft de buitenzijde een open en uitnodigend karakter met duidelijke ruimtelijke samenhang. Aanpassingen aan de inrichting (look and feel) van het gebouw of bij nieuwbouw worden in samenwerking met vrijwilligers en inwonersgroepen gedaan. Er wordt gebruikt gemaakt van duurzaam materiaal en indien mogelijk helpen inwoners uit de buurt samen aan het opknappen/inrichten.

Uit de enquête in het wijkblad van Meerhoven blijkt dat er behoefte is aan een ander gebruik van de bestaande ontmoetingslocaties. Het gaat hierbij om een andere sfeer qua inrichting en andere programmering. Meerhoven Buurtontmoeting_december 2024 - Infogram

Gemeente Eindhoven | 19

XL huis van de Wijk

2. Inclusief en toegankelijk Het huis van de wijk is toegankelijk voor iedereen en gericht op verbinding tussen inwoners met verschillende achtergronden. Dit betekent ook dat indien wenselijk en mogelijk het huis van de buurt toegankelijk gemaakt wordt dus, ongeacht wel of geen (en wat voor) beperking. Dit geldt niet alleen voor de ruimtes in een gebouw maar ook de omgeving, met aandacht voor de aansluiting tussen bebouwde voorzieningen en de buitenruimte. De bewegwijzering in het gebouw is met iconen om ervoor te zorgen dat iedereen dit begrijpt.

dialoog

horeca

Inwonersinitiatief

ontmoeten ontspannen ontdekken ontwikkelen

Bibliotoop

Quote cliëntenraad:

“Zorg ervoor dat alle huizen van de wijk toegankelijk zijn, zodat echt iedereen mee kan doen” Sport/bewegen in de wijk

Cultuur in de wijk

3. Uitnodigende en diverse programmering Om een bredere doelgroep te bereiken, is het belangrijk om de programmering van het huis veelzijdig en uitnodigend te maken. Dit gaat verder dan de huidige programmering van buurthuizen; en is (nog) meer gericht op het verbinden van mensen met verschillende achtergronden. Daarnaast is er ook ruimte voor de vele verenigingen die onze stad rijk is. Denk aan fanfares, koren, biljart­verenigingen enz. De programmering komt tot stand door een continue voeding vanuit: inwonersbijeenkomsten, experimenten met nieuwe inwonersinitiatieven, (signalerings)overleggen tussen professionals en behoeftepeilingen. De verschillende onderdelen van de programmering werken ieder op hun eigen wijze aan ontmoeten, ontspannen, ontwikkelen en ontdekken. (zie figuur) Voorbeelden van programmering ƒ Bibliotoop: Gericht op het bevorderen en ondersteunen van basisvaar­ digheden, ontdekken, ontwikkelen en ontmoeten. De Bibliotoop is op zoveel plekken als mogelijk geïntegreerd in het huis van de wijk. ƒ Sport en spel: voor het bevorderen van bewegen en gezonde levensstijl.

ƒ Cultuur: voor het stimuleren van de creativiteit en het culturele bewustzijn. ƒ Horeca: voor lekkere koffie en thee, met gebak of samen koken en eten. (Deze horeca wordt gezien als paracommerciële horeca is, welke altijd verbonden moet zijn aan maatschappelijke activiteiten en mag moet geen concurrerende positie vormen ten aanzien van de ‘reguliere’ horeca.) ƒ Werk/studieplekken: om samen te werken en kennis te delen. Om kansengelijkheid voor kinderen te bevorderen ƒ Dialogen: voor het delen van ervaringen, het doorbreken van vooroordelen en het dichter tot elkaar komen. ƒ Open ontmoetingsruimte: om samen met andere inwoners tot nieuwe initiatieven te komen. Uit het empatisch onderzoek dat we gedaan hebben onder jongeren van Meerhoven blijkt dat ongeveer de helft heeft aangegeven een openbare studeerplek te missen.

Gemeente Eindhoven | 20

4. Goed sociaal en zakelijk beheer Sociaal en zakelijk beheer speelt een essentiële rol in het huis van de wijk. In principe wordt het beheer ingevuld door vrijwilligers. Indien de situatie er om vraagt, wordt bekeken of betaald beheer of ondersteuning van het huidige beheer ingezet moet worden. ƒ De beheerder is mede-verantwoordelijk voor het zorgvuldig afstemmen van de activiteiten op de behoeften van de wijk. ƒ De beheerder vervult een belangrijke rol in het welkom heten en thuis laten voelen van inwoners en het verbinden van verschillende groepen inwoners. ƒ De beheer heeft aandacht voor veiligheid en vertrouwen. Het huis van de wijk fungeert als een veilige haven voor alle bewoners, ongeacht hun achtergrond. ƒ De beheerder is verantwoordelijk voor de administratieve, financiële en organisatorische aspecten van het huis van de wijk. Quote verbinder:

“In buurthuis de nieuwe maan wordt het beheer ondersteund door verschillende professionele partijen. Het is een win-win situatie waarin iedereen eigenaarschap voelt”

5. Vrijwillige inzet en energie Vrijwilligers vormen de kern van het huis van de wijk. Ze hebben een actief eigenaarschap over de activiteiten en beslissingen, en worden gewaardeerd voor hun voortdurende bijdragen. Hun inzet is van onschatbare waarde, niet alleen voor de dagelijkse werking, maar ook voor het versterken van de gemeenschap. De druk op vrijwillige besturen Uit de gesprekken die gevoerd zijn met buurthuis besturen blijkt dat veel van de vrijwilligers in het bestuur van het buurthuis zich belast voelen met zaken

zoals: het sluitend krijgen van de financiën, continuïteit van het bestuur, zichtbaarheid van het buurthuis, de veiligheid van hun vrijwilligers bij toenemende mate van bezoekers die overlast geven. Bovendien maken de buurthuisbesturen zich zorgen over het behouden en werven van nieuwe vrijwilligers. Deze vraagstukken kunnen de werking van het huis van de wijk onder druk zetten en vereist meer ondersteuning en structurele oplossingen om te voorkomen dat besturen overbelast raken. Ambitie Als gemeente faciliteren we het huis van de wijk in elk stadsdeel op basis van de vijf bouwstenen. Afhankelijk van de analyse die gemaakt wordt vanuit het landschap van buurtontmoetingen, kan het zijn dat er meer huizen van de wijk ontstaan. Eén huis van de wijk per stadsdeel is de ondergrens. Daarom gaan we over tot de volgende zaken waarbij natuurlijk per huis van de wijk maatwerk geleverd wordt passend op de vraag en situatie. ƒ Inzet van training en coaching door professionals: Zoals externe expertise voor het begeleiden van beheerders om de veiligheid van vrijwilligers te borgen. Training in gesprekstechnieken, cultureel vakmanschap en zichtbaarheid vergroten.

ƒ Kennis leveren en meedenken in de huidige vraagstukken als het behoud en werving van vrijwilligers en de waardering van vrijwilligers (koppeling met uitvoeringsprogramma vrijwilligers) ƒ Inzet van professionals bij ondersteuning in programmering en/of beheer ƒ Inzet van vrij besteedbaar budget. ƒ Waardering van vrijwillige inzet. Quote buurthuisbestuur:

“we zien steeds meer verwarde mensen in het buurthuis, hoe kunnen we de veiligheid voor onze vrijwilligers blijven borgen? Deels door te leren hoe hier mee om te gaan, maar ook door inzet van externe expertise” Gemeente Eindhoven | 21

Effecten voor de wijk ƒ Het huis van de wijk wordt het kloppende hart van de wijk, waar meer bewoners van diverse achtergronden (buiten de bubbel) elkaar ontmoeten, samenkomen, leren van elkaar en elkaar ondersteunen. Het gevoel van erbij horen wordt vergroot, wat zorgt voor een vermindering van sociale uitsluiting en versterkt gemeenschapsgevoel. ƒ Stimulering van relaties: Het biedt bewoners de kans om vriendschappen te ontwikkelen en netwerken op te bouwen, wat kan bijdragen aan een gevoel van veiligheid en verbondenheid in de buurt. ƒ Het creëert fysieke ruimte die laagdrempelig beschikbaar is voor bewoners, om initiatieven te ontplooien die de leefbaarheid van hun buurt verbeteren. ƒ Het bevordert een cultureel en sociaal rijke omgeving doordat er meer (diverse) initiatieven zijn gestart. ƒ Vrijwilligers kunnen een passende bijdrage leveren die zingeving biedt en het gevoel van ertoe doen en eigenaarschap vergroot. ƒ Besturen van het huis van de wijk zijn tevreden omdat ze een betere samenwerking ervaren en passend gefaciliteerd worden, waardoor ze zich meer kunnen richten op hun kerntaak en ontzorgd worden. ƒ Door de nadruk te leggen op bridging ontstaat een wijk die veerkrachtiger is, waarin mensen door hun horizon te verbreden, andere perspectieven begrijpen en een open dialoog voeren, dichter tot elkaar komen.

Gemeente Eindhoven | 22

5.2 Huis van de buurt 5.2 In het landschap van buurtontmoeting zijn naast het huis van de wijk ook kleinschaligere huizen van de buurt. Dit kleinere huis van de buurt heeft dezelfde doelen én bouwstenen als het huis van de wijk, maar is minder veelzijdig in de programmering en is gericht op een kleinere capaciteit inwoners. Het huis van de buurt heeft een nauwe samenwerking met het huis van de wijk, pop-up locaties en de andere buurtontmoetingsplekken. Het huis van de buurt bevordert verbinding, samenwerking en persoonlijke ontwikkeling en wordt vanuit de gemeente passend gefaciliteerd middels kennis, meedenkkracht, netwerk en financiën. Bij de volgende huizen van de buurt zijn we gaan experimenteren met ‘passend faciliteren’ vanuit de vijf bouwstenen. We zijn eerst in gesprek gegaan met de buurthuizen om te onderzoeken waar hun behoefte ligt. - Aan de Meet Bij Aan de Meet gaan we aan de slag met de look and feel binnenshuis en deels in de buitenruimte. Het ontwerp wordt in samenspraak met inwoners ontwikkeld door een social designer. Hierbij wordt gebruik gemaakt van duurzame materialen. Daarnaast heeft het buurthuis een vrij besteedbaar budget ontvangen voor het organiseren van activiteiten tijdens de donkere dagen en andere feestdagen. Ook gaan zij deze middelen inzetten voor het intensiveren van de samenwerking met de buurt.

Ook is er aandacht voor de ondersteuning van het beheer. Dit experiment is gestart in 2024 en loopt door in 2025 - ’t Bellefort Bij ’t Bellefort zijn we gestart met het experiment ‘gesubsidieerde huur’ mede door de druk op exploitatiekosten. Uiteindelijk betekent dit dat de momenten dat het pand vrij is voor ‘de inwoners van de buurt’ er subsidie ingezet zal worden zodat de inwoners vrij zijn van huurkosten. Om ervoor te zorgen dat inwoners bekend raken met dit experiment wordt er extra inzet van professionals gerealiseerd om de inwoners te mobiliseren.

- De Boemerang Bij de Boemerang loopt een onderzoek door studenten van Fontys. Zij richten zich op het goed onderzoeken van de behoeften van inwoners in de wijk om met een passende(re) programmering te komen. Dit om richting te geven voor de gewenste toename van bezoekers in zowel aantal als diversiteit. Bij de bekendmaking van de uitkomsten van het onderzoek wordt bekeken welke ondersteuning passend is.

Ambitie In lijn met het huis van de wijk faciliteren we als gemeente het huis van de buurt in elk stadsdeel op basis van de vijf bouwstenen. Daarnaast geven we een eenmalige impuls met als doel; de basis op orde. Dit betekent dat alle huizen van de buurt een subsidie kunnen aanvragen om met een/meer van de vijf bouwstenen aan de slag te gaan. Effecten voor de wijk ƒ Bewoners van diverse achtergronden (buiten de bubbel) kunnen elkaar ontmoeten, samenkomen, leren van elkaar en elkaar ondersteunen. Het gevoel van erbij horen wordt vergroot, wat zorgt voor een vermindering van sociale uitsluiting en versterkt gemeenschapsgevoel. ƒ Stimulering van relaties: Het biedt bewoners de kans om vriendschappen te ontwikkelen en netwerken op te bouwen, wat kan bijdragen aan een gevoel van veiligheid en verbondenheid in de buurt. ƒ Het bevordert een cultureel en sociaal rijke omgeving doordat er meer (diverse) initiatieven zijn gestart. ƒ Vrijwilligers kunnen een passende bijdrage leveren die zingeving biedt en het gevoel van ertoe doen en eigenaarschap vergroot. ƒ Besturen van het huis van de buurt zijn tevreden omdat ze een betere samenwerking ervaren en passend gefaciliteerd worden. ƒ Door de nadruk te leggen op bridging ontstaat een wijk die veerkrachtiger is, waarin mensen door hun horizon te verbreden, andere perspectieven begrijpen en een open dialoog voeren, dichter tot elkaar komen.

Gemeente Eindhoven | 23

5.3 Andere ontmoetingsplekken 5.3 Naast de huizen van de wijk en buurt zijn er verschillende bestaande ontmoetings­plekken verspreid over de buurt. Deze ruimtes zijn meer gericht op “bonding”. Bonding betekent het samenkomen van inwoners met een gemeenschappe­lijke identiteit of interesse. Deze groepen delen vaak vergelijkbare waarden, overtuigingen, ervaringen of interesses, wat de onderlinge band versterkt. Sommige van deze plekken staan ook open voor een bredere doelgroep en zetten de stap om verbinding te leggen tussen verschillende doelgroepen. Voorbeelden zijn: huiskamers (van woningbouwcorporaties of stichtingen/ verenigingen), tuinen of groene ruimtes, kerken, moskeeën en tempels, sportverenigingen, horeca in de buurt. Deze kleinschalige ontmoetingsplekken zijn essentieel voor het opbouwen van sterke relaties en het bevorderen van een hechte gemeenschap. De ontmoetingsplekken worden soms gefaciliteerd (daar waar we samen met inwoners werken in gezamenlijk eigenaarschap) soms zijn we als gemeente opdrachtgever en hebben daarmee een meer sturende rol. Maar vaak hebben we geen actieve rol en ontstaan ontmoetingsplekken door inzet en betrokkenheid van mensen zonder de gemeente. We zetten in op het maximale behoud van de kracht en autonomie van deze organisaties.

Effecten voor de wijk ƒ Erkenning en identiteit: Voor inwoners biedt een bonding-plek de kans om samen te komen met mensen die een gemeenschappelijke achtergrond, interesse of ervaring delen. Dit bevordert een gevoel van erkenning en waardering, wat belangrijk is voor zelfwaarde en psychologisch welzijn. Het idee dat zij niet de enige zijn met bepaalde ervaringen, overtuigingen of belangen kan isolatie verminderen en gevoelens van eenzaamheid tegengaan. De mogelijkheid om zichzelf te uiten en geaccepteerd te worden in een groep die hen begrijpt, versterkt hun sociale identiteit en hun gevoel van verbondenheid met anderen. ƒ Sociale steun en veiligheid: Bonding-plekken bieden een vertrouwelijke en veilige ruimte waar bewoners zich kunnen uiten zonder zich te hoeven aanpassen aan normen van andere groepen. ƒ Verbetering van welzijn: Door samen te werken aan gemeenschappelijke interesses, zoals in een huiskamer voor sociale bijeenkomsten, tuinieren in een (moes)tuin, of het deelnemen aan sport, ontstaat er een gevoel van gezamenlijk doel en plezier. Dit draagt bij aan zowel mentaal als fysiek welzijn.

Inzicht: Het stimuleren en faciliteren van nieuwe ontmoetingsplekken gedurende het jaar is gezien de huidige subsidieregeling VSB erg moeilijk. We onderzoeken de mogelijkheden hiervoor om dit anders in te richten.

Ambitie Bestaande of nieuwe ontmoetingsplekken worden, daar waar wenselijk, zoveel als mogelijk behouden en indien nodig gefaciliteerd door de gemeente. We benutten hiervoor bestaande middelen, zoals de subsidieregeling Versterken Sociale Basis.

Gemeente Eindhoven | 24

5.4 Openbare buitenruimte 5.4 De openbare ruimte is de ruimte die als lijm fungeert tussen de losse huishoudens in een buurt. Het schept de condities voor ontmoeting (volgens de ideeën van bonding en bridging) in onze stad, wijken, buurten en straten. Hier liggen kansen om in sociale structuren, leefbaarheid en veiligheid te investeren, maar tegelijk ligt hier ook het risico om de grip op goed samenleven te verliezen. Daarom is het belang van een kwalitatief goede openbare ruimte essentieel. Een ruimte die door iedereen gebruikt kan worden zoals wenselijk en goed werkt, die mooi en prettig is en die we in stand kunnen houden. Een goede openbare ruimte bevordert sociale cohesie, versterkt het gemeenschaps- en veiligheidsgevoel en verhoogt de leefbaarheid. Om dit te realiseren werken we vanuit: ƒ De drie principes: stevigheid, gebruiksvriendelijkheid en schoonheid. Dit betekent onder meer dat de openbare ruimte tegen een stootje kan, duurzaam is en goed te beheren. Dat deze door iedereen gebruikt kan worden zoals wenselijk en dat het goed werkt. En ook dat deze prettig voelt, mooi is en kan bijdragen aan de identiteit van de stad, wijk, buurt of straat. ƒ Een ander belangrijk aspect is participatie: betrekken van de mensen die het betreft bij het ontwerpproces en indien mogelijk beheer van openbare ruimtes.

Dit zorgt ervoor dat de ruimte aansluit bij behoeften en wensen van bijvoorbeeld inwoners, wat het gebruik en de sociale interactie bevordert. Het vraagt van ons als gemeente dat we voorzieningen op verschillende niveaus ontwerpen en plaatsen. Dan ontstaat een breed en divers netwerk aan functies en voorzieningen dat ontmoeting in de buitenruimte faciliteert voor verschillende groepen mensen. Door als gemeente deze principes en betrokken partijen (bij inrichting en beheer van de openbare ruimte) mee te nemen in de sociale planvorming, en andersom de kennis en ervaring vanuit sociale professionals te laten landen in fysieke planvorming, kan de openbare ruimte nog beter ingezet worden als sleutel om (buurt)ontmoeting in de buitenruimte te faciliteren.

Quote inwoner uit bewonersorganisatie Meerhoven:

“Nu er stroom en een tapwaterpunt in het park komt hebben we zoveel meer mogelijkheden om activiteiten in het park vorm te geven!”

Ambitie Als gemeente zetten we de faciliterende rol in de openbare (buiten)ruimte voort, bijvoorbeeld door het plaatsen van extra bankjes ten behoeve van buurtontmoeting op basis van behoefte die inzichtelijk wordt bij het maken van het landschap van buurtontmoeting in een bepaald gebied. Ook benutten we kansen om ruimte voor ontmoeting expliciet te verweven in lopende initiatieven in de openbare ruimte (bijv. herinrichting Markt en de plannen m.b.t. de Dommel binnen de ring). Effecten voor de wijk ƒ Bevordering van sociale cohesie: Ontmoetingen in de openbare ruimte versterken de sociale banden tussen bewoners, wat leidt tot een hechtere gemeenschap en een groter gevoel van veiligheid en betrokkenheid. ƒ Stimulering van gezond gedrag: Een goed ingerichte openbare ruimte nodigt uit tot bewegen en recreëren. Elementen zoals fiets- en wandelpaden, groenvoorzieningen en speelplekken moedigen inwoners aan om fysiek actief te zijn, wat bijdraagt aan hun algehele gezondheid. ƒ Verbetering van mentaal welzijn: Contact met de natuur en deelname aan buitenactiviteiten kunnen stress verminderen en het mentale welzijn verbeteren. Groene openbare ruimtes bieden mogelijkheden voor ontspanning en herstel, wat bijdraagt aan een betere geestelijke gezondheid.

ƒ Versterking van het gemeenschapsgevoel: Openbare ruimtes fungeren als ontmoetingsplekken waar diverse groepen samenkomen, wat bijdraagt aan wederzijds begrip en inclusiviteit binnen de gemeenschap. Dit is essentieel voor het bevorderen van sociale samenhang in diverse buurten. ƒ Verhoging van het veiligheidsgevoel: Een levendige en goed gebruikte openbare ruimte kan het veiligheidsgevoel onder bewoners vergroten. De aanwezigheid van andere mensen en sociale controle dragen bij aan een vermindering van criminaliteit en overlast.

Gemeente Eindhoven | 25

5.5 Pop-Up Ontmoetingsplekken in de buitenruimte 5.5 Pop-up plekken zijn laagdrempelige, flexibele plekken die de mogelijkheid bieden voor spontane sociale interactie, zonder vaststaande structuren. Ze zijn bedoeld om een brede en diverse groep inwoners aan te spreken. Inclusief mensen die normaal gesproken misschien niet snel bij een buurthuis of vaste ontmoetingsplek zouden binnenlopen. Door regelmatig pop-up initiatieven te organiseren, kunnen buurtbewoners kennis maken met nieuwe mensen en ideeën. Dit maakt hen niet alleen betrokken, maar motiveert ook om zelf actief deel te nemen en nieuwe initiatieven te starten. Het open karakter van pop-up plekken maakt ze aantrekkelijk voor voorbijgangers, en biedt hen de kans om meer te ontdekken over de wijk en wat er te doen is. Ze dienen als laagdrempelige toegangspoorten naar sociale interactie, gemeenschaps­initiatieven en wijkactiviteiten. Elke pop-up is een reactie op wat de wijk nodig heeft. Door deze flexibiliteit kunnen pop-up plekken snel inspelen op actuele wensen van de gemeenschap en zijn ze gemakkelijk aanpasbaar aan veranderende behoeften en omstandigheden. Pop up plekken zijn er in allerlei soorten en maken. Enkele voorbeelden van Pop-Up ontmoetingsplekken: 1. Eet en drinkplek 2. Evenementen in het Park 3. Workshop Stands 4. Informatiepunten 5. Sport- en Beweegplekken 6. Specifiek thema