Document · PDF

Bijlage 1 - Begroting 2025 (inclusief amendementen)

Raadsvergadering 5 november 2024, gemeente EindhovenBij agendapunt: Raadsvoorstel Begroting 202541.005 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Inhoudsopgave 1. Hoofdlijn ....................................................................................................... 4 2. Programma's ................................................................................................ 9 Leeswijzer......................................................................................................................... 9 1. Klimaat en weer ...........................................................................................................10 2a. Ondernemende stad ..................................................................................................21 2b. Onderwijs ...................................................................................................................30 2c. Sociale stad ...............................................................................................................35 3a. Woningbouw en fijne wijken .......................................................................................62 3b. Bereikbaarheid ...........................................................................................................71 4. Veilige wijken ...............................................................................................................79 5.

Levendige stad ............................................................................................................83 6. Organisatie ..................................................................................................................95

3. Paragrafen ................................................................................................ 106 3a. Lokale heffingen.......................................................................................................106 3b. Weerstandsvermogen en risicobeheersing ..............................................................110 3c. Onderhoud kapitaalgoederen ...................................................................................116 3d. Financiering .............................................................................................................120 3e. Bedrijfsvoering .........................................................................................................123 3f. Verbonden partijen....................................................................................................125 3g. Grondbeleid .............................................................................................................130 3h. Openbaarheidsparagraaf .........................................................................................133 3i. Investeringen ............................................................................................................134

4. Financiële toelichting begroting ............................................................ 140 4.1. Gronden waarop de ramingen zijn gebaseerd .........................................................140 4.2. Balans en toelichting ...............................................................................................140 4.3. Baten en lasten en toelichting .................................................................................141

Bijlagen ......................................................................................................... 147 Bijlage 1. Samenstelling van bestuur .............................................................................147 Bijlage 2. Kerngegevens ................................................................................................151 Bijlage 3. Financieel overzicht........................................................................................153 Bijlage 4. Incidentele posten en structurele mutaties reserves .......................................158 Bijlage 5. Meerjarenraming 2025-2028 ..........................................................................165 Bijlage 6. Reserves en voorzieningen ............................................................................170 Bijlage 7. Subsidies........................................................................................................175 Bijlage 8. EMU saldo......................................................................................................177 Bijlage 9. Afkortingen .....................................................................................................178

1. Hoofdlijn In het voorjaar hebben wij in de Kadernota onze belangrijkste prioriteiten geschetst voor de komende jaren. De ontwikkeling en groei van de regio is uitdagend en dynamisch. De regio is zichtbaar in het internationale krachtenveld en heeft daarmee een belangrijke sleutel voor het toekomstig Nederlands verdienvermogen en de Europese strategische autonomie. We bouwen en ontwikkelen in flink tempo. Eindhoven transformeert, verdicht, vergroent en internationaliseert. We zetten ons vol in om deze ontwikkeling in goede banen te leiden. Naast de Brainportdeal is operatie Beethoven hier een flinke aanjager voor. Dit vergt de komende jaren alle focus op de uitvoering. Het gaat goed met Eindhoven, maar het moet ook goed gaan met de Eindhovenaren. We nemen verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van leven en voor brede welvaart nu en in de toekomst. Iedereen moet mee kunnen doen. We koesteren en versterken de identiteit en sociale samenhang. We bundelen krachten en werken samen. Niet voor niets heet ons bestuursakkoord “Samen Morgen Mooier Maken”. Met elkaar kunnen we zorgen dat Eindhoven nu en in de toekomst een fijne stad blijft. We bewegen mee op de ambitie van de stad en samenleving en leggen hiermee een fundament voor de verdere ontwikkeling.

Naast ambities liggen er grote uitdagingen op het gebied van op bijvoorbeeld de klimaat- en biodiversiteitscrisis en de woningmarkt. We zien ook forse vraagstukken op sociaal-maatschappelijk gebied. Er zijn bijvoorbeeld actuele vragen op het gebied van maatschappelijke opvang, jeugd en een groeiend beroep op bijstand. En dat in een tijd van financiële onzekerheid over het gemeentefonds. Dit vraagt dat wij stevig regie voeren om de balans in de ontwikkelingen te houden. We prijzen ons gelukkig dat we op dit moment voldoende financiële slagkracht hebben om deze uitdagingen aan te gaan en dat we dit niet alleen doen, maar samen met inwoners, organisaties en bedrijven. Met de formalisering van de vereniging Brainport voor Elkaar hebben we een fundament gelegd waarop de private betrokkenheid bij maatschappelijke vraagstukken vorm kan krijgen. In gedeelde verantwoordelijkheid van bedrijven, maatschappelijke organisaties, gemeenten en onderwijs werken we als sociale werkgevers aan impactvolle programma’s. En, investeren in de stad betekent ook investeren in de uitvoeringskracht van de organisatie. Dat kan niet los van elkaar gezien worden. Grote opgaven waar we onze rol pakken Centraal staat balans en aandacht voor alle aspecten die de brede welvaart van onze inwoners bepalen. We koesteren Eindhoven als een aangename en diverse stad waar het fijn wonen, leven en werken is.

We zien dat de druk hierop toeneemt, maar we hebben er vertrouwen in dat we de ontwikkeling van de stad in goede banen kunnen leiden. En daar hebben we voldoende aanleiding voor. Het rijk heeft na de Brainportdeal (€1,6 miljard) nu met de Beethovendeal €2,5 miljard) een meer dan betekenisvol signaal afgegeven dat zij een gezonde ontwikkeling van de regio Eindhoven ook een zaak van nationaal belang vindt. Dit heeft ASML – één van de vlaggenschepen van ons high tech ecosysteem – het vertrouwen gegeven om haar verdere groei in deze regio te realiseren op BIC Noord en daarmee een fundament te leggen onder onze toekomstige welvaart. In 2025 moet dit tot verdere afspraken tussen ASML en de gemeente leiden. Zoals iedere afspraak met het rijk vraagt ook de Beethovendeal – analoog aan de eerdere Brainportdeal – cofinancieringsinzet vanuit regionale partijen. Als Eindhoven nemen we direct onze verantwoordelijkheid en reserveren in deze begroting onze bijdrage. We laten daarmee zien dat we een betrouwbare partner zijn en onderschrijven het belang dat we hechten aan het oplossen van de vraagstukken in onze regio. Nu de afspraken grotendeels gemaakt zijn (het onderzoek naar voorzieningen met het Rijk moet nog afgerond worden) en de investeringspakketten klaarstaan, moet de focus vol op de uitvoering. Daarom investeren we in onze gemeentelijke organisatie.

Zo kunnen we de voorbereidingen voortvarend ter hand nemen om de afspraken waar de gemeente Eindhoven voor aan de lat staat te realiseren. Tegelijk gebeurt dit ook bij de MRE en Brainport Development, de twee samenwerkingsverbanden die centraal staan in de relatie met de provincie en het Rijk. Gelukkig heeft ook de Design Academy besloten om zich blijvend in Eindhoven te vestigen. We zijn blij dat ze deze keuze gemaakt hebben, maar het heeft ons er ook van bewust gemaakt dat het kennelijk niet vanzelfsprekend is en dat we meer aandacht moeten hebben voor het design ecosysteem. De combinatie van

internationale top technologie en top op creatief gebied maakt ons aantrekkelijk en uniek. De discussie rondom het mogelijke vertrek van de Design Academy heeft ons overtuigd dat we opnieuw en we moeten blijven investeren in de kracht van het design ecosysteem. Niet alleen, maar samen met de partners in dit ecosysteem. Als gemeente willen we hierin het voortouw nemen, in de wetenschap dat er draagvlak voor is bij veel partners en dat we zo samen investeren in ons unieke design ecosysteem. Bouwen met oog voor de mens De druk op de woningmarkt en de druk op het voorzieningenniveau zijn voor veel mensen de voelbare veranderingen in de stad. We zetten alle zeilen bij om te bouwen, te transformeren en te verdichten. Zodat Eindhovense jongeren en ouderen in de stad een bij hun situatie passend thuis kunnen vinden, zodat we aantrekkelijk blijven voor huidige en nieuwe inwoners en zodat er betaalbare woningen beschikbaar zijn voor iedere portemonnee. We blijven volop inzetten op een zo hoog mogelijk tempo voor het realiseren van nieuwe woningen. Eindhoven bouwt door! Dit heeft al eerste mooie resultaten opgeleverd in onze stad.

Zowel in de wijken, met bijvoorbeeld Diagnostiek voor U en Buurtschap te Veld, als in de grotere gebiedsontwikkelingen en projecten die direct veel woningen toevoegen (Philips hoofdkantoor, de Caai, the Edge, Lightyards, Sierlijke Dames, TAC, Victoriatoren, Strijp-S). Ook deze opgave is te groot voor de gemeente alleen. Met rijk en regiogemeenten hebben we goede afspraken gemaakt over het bouwen van woningen en over wat er nodig is om ontwikkelingen op gang te houden. De €245 miljoen aan woningbouwversnelling uit operatie Beethoven gaat hier voor de hele MRE-regio een flinke bijdrage aan leveren. We gaan vooruit met de zeven dromen van het vastgestelde Masterplan Mobiliteit. Wij verbinden mensen, wijken, gebieden en de regio met passende netwerken voor bijvoorbeeld lopen, fietsen en HOV. Om meer ruimte te creëren voor stedelijke kwaliteit en verdichting werken we aan het verkeerscirculatieplan en een veranderplan voor de ring. We voeren betaald parkeren binnen de ring in. Ook realiseren we kleinschalige parkeerhubs, waarmee we vrijheid in overstapmogelijkheden tussen en naar duurzame vervoerswijzen stimuleren. We werken aan schone mobiliteit door de invoering van de zero-emissiezone binnen de ring en uitbreiding van de laadvoorzieningen. Veilig voelen in het verkeer versterken wij door de snelheidsverlaging naar 30 km/u op zoveel mogelijk wegen te realiseren.

We stimuleren gezonde mobiliteit, zoals lopen en fietsen, en we werken verder aan het versterken van ontspannen verplaatsen met het ontwikkelen en verbeteren van bijvoorbeeld digitale bereikbaarheidskaarten en bewegwijzering. We beseffen dat al dat bouwen en verdichten impact heeft op het leven van de mensen in stad. We zien logischerwijze een stijging in bezwaarprocedures en de gang naar de rechter. We beseffen en accepteren dat we het niet iedereen naar de zin kunnen maken. Als stadsbestuur moeten we belangen afwegen en dat vraagt keuzes die we soms met bezwaard gemoed maar zorgvuldig en weloverwogen maken. Dit doen we vanuit onze verantwoordelijkheid om de stad een nieuw tijdperk in de leiden: voor onze huidige inwoners en voor nieuwe Eindhovenaren. Goede en transparante uitleg van deze keuzes en verantwoording horen daar uiteraard bij. Zorgvuldige inwonersparticipatie is daarmee steeds belangrijker en noodzakelijk om dit alles in goede banen te leiden. We willen onze inwoners optimaal betrekken bij wat er speelt in hun leefomgeving en serieus omgaan met en gebruik maken van de kennis en ervaring die inwoners inbrengen. Niet alleen over de directe leefomgeving van mensen, maar in de volle breedte van ontwikkelingen die de stad en samenleving raken. Wij maken duidelijk waar ruimte is voor inwoners om over mee te denken en invloed uit te oefenen.

Ook vinden we het van belang om diverse groepen op een toegankelijke en leuke manier te betrekken bij de toekomst van de stad, zoals bij het proces van de stadsvisie. Hiermee willen we een brede discussie op gang brengen en verbeeldingskracht aanwakkeren over wat voor stad we willen zijn, nu en in de toekomst. Investeren in een fijne leefomgeving met goede voorzieningen Een goed voorzieningenniveau is randvoorwaardelijk om de stad aantrekkelijk en leefbaar te houden. Dat begint bij een gezonde en aantrekkelijk leefomgeving waarin groene openbare ruimte voor iedereen bereikbaar is. Omdat het een positieve invloed heeft op het welzijn van mensen en omdat het helpt om koel(er) te blijven bij stijgende temperaturen en bij wateroverlast. Met ons streven naar de opening van de Wielewaal komend jaar, bereiken we een nieuwe groene mijlpaal. Inzet op schone lucht door het terugdringen van bronnen van luchtvervuiling heeft ook onze prioriteit. We zetten extra in op de aanpak van overlastgevende situaties zoals op

de Hurk en schrijven best bestaande technieken voor. En de uitvoering van het Masterplan Mobiliteit helpt om de emissie van het verkeer terug te dringen. Naast een gezonde leefomgeving, zijn onderwijs, sport en voorzieningen in de buurt belangrijke speerpunten. Om die reden is in operatie Beethoven afgesproken dat nog dit jaar een onderzoek wordt afgerond naar de voorzieningen in de regio met als doel om in 2025 tot meer concrete afspraken met het Rijk te komen. Ook dit heeft te maken met groeien in balans. Volle inzet op uitvoering van het Integraal Huisvestingsplan onderwijs (IHP) zorgt voor aangename en voldoende onderwijsplekken voor onze kinderen. Na de inhaalslag op het gebied van onderwijshuisvesting in de afgelopen jaren wordt in 2025 het 16-jarig IHP gepresenteerd. De middelen voor dit meest omvangrijke investeringspakket voor onderwijs worden in deze begroting gereserveerd. De focus zal met name liggen op het primair onderwijs en we houden al rekening met de groei zodat Eindhoven op onderwijsgebied klaar is voor de toekomst. We gaan aan de slag met nieuw beleid voor buurtontmoeting. Van groot belang in onze steeds diverser wordende wijken.

We leggen daarin relatie met de ontwikkeling van de Bibliotopen in verschillende stadsdelen, waarin de krachten van de bibliotheek, inwoners en vele maatschappelijke organisatie worden gebundeld zodat ruimte ontstaat voor persoonlijke ontwikkeling voor jong en oud, het ontdekken van nieuwe dingen en verrassende ontmoetingen. We gaan door met het vasthouden en versterken van onze sportvoorzieningen en het stimuleren van bewegen. Met het integraal huisvestingsplan (IHP) Sport starten we met de aanleg van nieuwe kunstgrasvelden, het opwaarderen van kleedlokalen en het breder toegankelijk maken van sporthallen. Vitale inwoners zorgen voor een vitale stad, sport is een bewezen bindmiddel. En als moderne stad koesteren we voor onze identiteit onze monumenten en erfgoed. Komend jaar gaan we daarom meer monumenten aanwijzen. We zetten vol in op de verdere doorontwikkeling van het wijkgericht werken. De leerervaringen van het Pact Woensel-Zuid gaan helpen om onze gebiedsgerichte werkwijze verder te verbeteren en aan te scherpen. We willen samen met onze partners zichtbaar zijn in de haarvaten van de stad. Meer regie en grip op gebiedsontwikkelingen maakt dat we de balans tussen bouwen, het realiseren van voldoende voorzieningen en aangenaam (samen)leven beter kunnen bewaken. Niet voor niets zetten we vaker dan in het verleden de Wet voorkeursrecht gemeenten (Wvg) in.

Ook ontwikkelen we een methode om ruimte voor maatschappelijke voorzieningen in gebiedsontwikkelingen veilig te stellen, zodat ontwikkelaars snel van start kunnen gaan met bouwen. Hiermee houden we tempo op de bouw van woningen en creëren we ruimte voor onder andere ontmoetingsplekken, ruimte voor cultuur, huisartsen, tandartsen, kinderopvang en scholen. Grip op de energietransitie is bij deze ontwikkelingen een belangrijke prioriteit. Daarom werken we naast concrete maatregelen voor energiebesparing, ook aan een publiek duurzaam energiebedrijf. Dit doen we om de groei van de stad op een duurzame manier te realiseren én om ervoor te zorgen dat de overgang naar duurzame energie voor alle inwoners betaalbaar blijft en dat de lasten en lusten rechtvaardig verdeeld worden. Inzet op sociale cohesie en kansengelijkheid voor iedereen We zien – net als in andere steden – een groeiende druk op onze sociale voorzieningen. De uitgaven voor jeugdzorg blijven stijgen, net als de kosten voor de sociale zekerheid. Bij ongewijzigd beleid voorzien we oplopende tekorten in het sociaal domein. Deels door het rijksbeleid (het ‘ravijnjaar’) en deels doordat we geconfronteerd worden met een groeiend beroep op onze voorzieningen. Vergrijzing en complexere jeugdproblematiek zorgen voor stijgende kosten, net als een toenemende vraag naar bijvoorbeeld beschermd wonen.

Met de Koers Sociaal (2)040 hebben we onze ambities en drie leidende principes neergezet. We zetten in op een sterke sociale basis als fundament waarbij we de kracht en talenten van inwoners en sociale netwerken centraal stellen, de institutionele sociale basis versterken en de fysieke leefomgeving sociaal willen bouwen en inrichten. We bieden daarnaast ondersteuning voor inwoners en buurten die dat het meeste nodig hebben. We focussen ons daarbij op de grondoorzaken en zetten drie opgaven centraal: kansrijk opgroeien, een financieel zeker bestaan en eerst een thuis. Zo proberen we een inhoudelijk antwoord te bieden op de uitdagingen waar we voor staan. De komende periode implementeren we dat in ontwikkelagenda’s met heldere keuzes en scherpe

acties om ons stelsel rondom zorg en welzijn houdbaar en betaalbaar te houden. De koers van het rijksbeleid blijft daarbij een belangrijke onzekere factor. We intensiveren onze inzet voor sociale cohesie door het verder versterken van de sociale basis. Waarbij we ons focussen op activiteiten en interventies ter bevordering van een inclusieve stad, (buurt)ontmoeting en gemeenschapsvorming. Hoewel het rijksbeleid van invloed is, maken we onze keuzes op basis van wat goed is voor mensen. We nemen de ruimte die we hebben om te werken aan een sociale en inclusieve stad waar niemand buiten de boot valt. Onze recente reactie naar aanleiding van de beëindiging van de rijksbijdrage aan de Landelijke Vreemdelingen Voorziening (LVV) is daar een goed voorbeeld van. We nemen onze verantwoordelijkheid voor de opvang van de meest kwetsbaren zoals dak- en thuislozen en vluchtelingen. Dit is vooral een zoektocht naar geschikte locaties in de stad. Leefbaarheid en veiligheid zijn voor ons daarbij randvoorwaardelijk. Wij willen onze bijdrage leveren in het nationale opvangvraagstuk, maar hiervoor is wel partnerschap van alle betrokken partijen nodig. Financieel zien we met name de groeiende druk op de zorg voor onze jeugd. Het stelsel staat al tijden onder druk en zekerheid over een adequate en structurele rijksbijdrage blijft vooralsnog uit.

Ook hier kijken we wat lokaal nodig is, op het gebied van jongerenwerk en diversiteit investeren we daarom extra. We zoeken jongeren actief op: op school, op straat en waar nodig ook thuis. We willen dat niemand buiten de boot valt of op het verkeerde pad terecht komt. We zijn scherp op taalachterstanden en investeren in het voorkomen van laaggeletterdheid. We vinden het belangrijk dat internationals die hun toekomst in Eindhoven willen opbouwen de taal leren. Dat helpt om de bubbels te doorbreken en de groeiende diversiteit in goede banen te leiden. We vinden het belangrijk dat alle inwoners zo lang mogelijk gezond en actief aan de samenleving deelnemen, dat ouderen zo lang mogelijk eigen regie houden en zelfstandig kunnen blijven wonen met hulp uit hun eigen netwerk. We faciliteren en ondersteunen daarom mantelzorgers en vrijwilligers. Ondernemerschap, innovatie, arbeidsmarkt Naast de high tech-bedrijven blijft het brede mkb van cruciaal belang. Het is de ruggengraat van onze stad. Met name het vinden van genoeg ruimte voor ontwikkeling en het vinden van voldoende talent zijn prioritaire aandachtspunten. Dit wordt aangepakt met de nieuwe programmering werklocaties. Daarnaast laat de krapte op de arbeidsmarkt zich in onze stad goed voelen. Op het gebied van technologie en vakmanschap, maar ook in de zorg en onderwijs.

Samen met onze partners in de arbeidsmarktregio werken we aan human capital-agenda's om hier een antwoord op te bieden, met aandacht voor een leven lang ontwikkelen. Tegelijkertijd zien we een te grote groep inwoners langs de kant staan. We gaan komend jaar extra inzetten om meer mensen aan het werk te helpen omdat werk de beste vorm van sociale zekerheid is. Daarnaast leidt het tot sociale contacten en geluk. Een bijdrage leveren aan het terugdringen van de arbeidsmarkttekorten is daarbij een extra argument. Naast de maatschappelijke baten, houden we hiermee ook de gemeentelijke begroting in balans. Investeren in uitvoeringskracht Om onze ambities te realiseren en de ontwikkeling van de stad en samenleving in goede banen te leiden, staat komend jaar opnieuw in het teken van het versterken van de uitvoeringskracht. We investeren daarom ook in de eigen organisatie. Zoals aangegeven in ons bestuursakkoord vraagt een groeiende stad een meegroeiende gemeentelijke organisatie om het werk aan te kunnen en kwaliteit te kunnen blijven leveren. Versterken van de organisatie moet niet alleen kwantitatief gebeuren, maar ook in kwaliteit. We gaan onder andere de inhuur terugdringen en waar mogelijk en zinvol omzetten naar vast personeel. We houden daarmee kennis en ervaring in eigen huis, maken de organisatie robuuster en drukken tegelijkertijd de kosten.

Hiermee geven we ook grotendeels invulling aan een openstaande taakstelling uit het verleden. Bijkomend voordeel is - in een tijd van spanning op de arbeidsmarkt - dat we hierdoor beter ervaren medewerkers en (jong) talent kunnen aantrekken, boeien en behouden. Daarnaast brengen we meer focus aan in wat we doen. De druk op de ambtelijke capaciteit is namelijk groot. We voeren ons Bestuursakkoord en wat we aanvullend hebben toegezegd uit. Alles wat daarbij komt, levert extra druk. Daarom zullen we komend jaar nadrukkelijker prioriteren en terughoudender zijn in het oppakken van nieuwe dingen.

We zien dat veel vraagstukken een bovenlokaal karakter hebben. Dat geldt voor de groeiopgave van de stad en regio, maar ook voor veel onderwerpen op sociaal-maatschappelijk gebied. De leefwereld van mensen trekt zich niets aan van gemeentegrenzen. Eindhoven is, naast Helmond, centrumstad van de Brainportregio. Wij zetten daarom in op constructief en open samenwerking in de regio. We kijken waar we elkaar kunnen helpen en als nodig en gewenst springen we bij. Tenslotte Eindhoven bruist, de Brainportregio bruist. Dit geeft enorme kansen en een aantal uitdagingen die we alleen door goede samenwerking met onze publieke en private partners kunnen aanpakken. Focus op uitvoering en het leveren van resultaten staan voorop in het komende begrotingsjaar. Het gaat veelal om de grote bewegingen die voor veel inwoners ‘ver weg’ zijn. Grote bewegingen als de groei van de stad, de langjarige investeren in woningbouw en infrastructuur en een steeds verder internationaliserende samenleving kunnen voor veel inwoners ver weg voelen. Daarom investeren we juist ook in zaken die voor mensen echt van belang en ‘nabij’ zijn. De kwaliteit van de publieksdienstverlening, de bereikbaarheid van de gemeente, een schone en groene openbare ruimte ook voor evenementen en ontmoeting, veiligheid op straat en een menselijk gezicht wanneer inwoners van ons afhankelijk zijn.

Alleen als we het nabije goed doen, blijven mensen zich ook thuis voelen in groeiend Eindhoven.

Financieel (x € 1 miljoen)

Lasten

Programma

Baten

2024

2025

2024

2025

1 Klimaat en weer

110

-64

-70

2a Ondernemende stad

-13

-16

2b Onderwijs

-17

2c Sociale stad - Sociale basis en wijkteams

101

127

-7

-21

2c Sociale stad - Werk en inkomen

210

220

-126

-127

2c Sociale stad - Wmo

107

128

-4

-5

2c Sociale stad - Jeugd

-1

3a Woningbouw en fijne wijken

107

-67

-68

3b Bereikbaarheid

-5

4 Veilige wijken

-4

5 Levendige stad

-17

-19

6 Organisatie

148

146

-781

-841

Mutatie reserves

-61

-63

1.165

1.257

-1.165

-1.257

Saldo

De begroting bouwt door op de kadernota, waarin we een bedrag van 67 miljoen incidenteel en 11,8 miljoen structureel hebben ingezet. Door de meicirculaire gemeentefonds en de verhoging van de parkeertarieven kunnen we daar nu 11,8 miljoen incidenteel en 12,9 miljoen structureel aan toevoegen. Dit werken we nader uit in paragraaf 4.3 Baten en lasten en toelichting. Voor 2026 en verder blijft de financiële positie van gemeenten onzeker, onder meer vanwege het zogenaamde 'ravijnjaar' en de invoering van de bbp-systematiek door het Rijk. Ook de uitdagingen in het sociaal domein blijven groot. Richting Kadernota 2026 werken we daarom een nieuwe financiële meerjarenstrategie uit.

2. Programma's Leeswijzer De Begroting 2025 is opgesteld volgens de indeling die bij de Kadernota 2024 is vastgesteld: elk programma (9 in totaal) bestaat uit één of meerdere thema’s met daarbinnen de taakvelden die zijn gebaseerd op de BBV. Programma 1. Klimaat en weer

Rapportageniveau hoofdlijn Klimaat en weer

2a. Ondernemende stad

Ondernemende stad

Thema (Taakveld) Groen (TV 5.7) Water (TV 7.2) Milieu (TV 7.3 t/m 7.5) Ondernemende stad (TV 3.1 t/m 3.4)

2b. Onderwijs 2c. Sociale stad

Onderwijs Sociale basis en wijkteams Werk en inkomen Wmo Jeugd

Onderwijs (TV 4.1 t/m 4.3) Sociale basis en wijkteams (TV 6.21 t/m 6.23, 7.1) Werk en inkomen (TV 6.3 t/m 6.5) Wmo (TV 6.60, 6.714, 6.791, 6.811, 6.812, 6.91) Jeugd (TV 6.72, 6.82)

3a. Woningbouw en fijne wijken 3b. Bereikbaarheid

Woningbouw en fijne wijken Bereikbaarheid

Woningbouw en fijne wijken (TV 8.1 t/m 8.3) Bereikbaarheid (TV 2.1 t/m 2.5)

4. Veilige wijken 5. Levendige stad

Veilige wijken Levendige stad

6. Organisatie

Organisatie

Veilige wijken (TV 1.1, 1.2) Sport (TV 5.1, 5.2) Cultuur (TV 5.3 t/m 5.6) Bestuur en Dienstverlening (TV 0.1, 0.2) Bedrijfsvoering (TV 0.3 t/m 0.5, 0.7 t/m 0.11) Belastingen (TV 0.61 t/m 0.64)

De programma’s zijn als volgt uitgewerkt: Bestuurlijke samenvatting per programma: In een ‘2-pager’ wordt toegelicht: de thema’s, de doelen, de highlights uit het uitvoeringsprogramma bestuursakkoord (klik op deze link voor de meest recente termijnkalender), financiële kerngegevens, verplichte BBV-indicatoren (vergelijking met andere gemeenten in Nederland via www.waarstaatjegemeente.nl) en verbonden partijen (waarover extra informatie te vinden is in de paragraaf verbonden partijen). Per thema en taakveld: Vervolgens presenteren we per thema de taakvelden met een uitwerking van de 3-W-vragen: - Wat willen we bereiken: de doelen (genummerd) met bijbehorende effectindicatoren - Wat gaan we daarvoor doen: de prestaties (nummer verwijst naar de doelen) inclusief speerpunten 2025 - Wat mag het kosten: de meerjarige lasten, baten, mutaties reserves en het saldo Daarnaast zijn de belangrijkste taken en financiële mutaties toegelicht. Intensiveringen uit de Kadernota 2025 (KN25) en mutaties tussen jaren boven de € 1 miljoen worden met een sterretje (*) aangegeven. Gemeentebrede ontwikkelingen die meerdere programma’s raken (kapitaallasten, personeelslasten en mutatie reserves) staan in hoofdstuk 4 (Toelichting financiële begroting). Opgetelde bedragen kunnen afwijken i.v.m. afrondingsverschillen.

In de digitale begroting (https://eindhoven.begroting-2025.nl) zijn er doorklikmogelijkheden naar onder meer: - De exploitatie per categorie (onder de tabel ‘wat mag het kosten’). - Bij de doelen, prestaties en indicatoren is achtergrondinformatie raadpleegbaar; dit betreft een nadere inhoudelijke toelichting, de motivatie van de keuze voor deze indicator, bron en toelichting op de begrote waarde en bijbehorende beleidsdocumenten. NB: Bij nieuwe indicatoren waarvoor geen historische cijfers beschikbaar zijn staat een "-". Niet bij alle taakvelden zijn indicatoren geformuleerd. Dit is het geval bij taakvelden met een financieel-technisch karakter.

1. Klimaat en weer

Eindhoven neemt de verantwoordelijkheid om de stad klimaatbestendig in te richten en om de CO₂.-uitstoot snel en drastisch terug te brengen. Dit doen we om klimaatverandering tegen te gaan en de negatieve effecten zoveel mogelijk te beperken.In de doorontwikkeling van de gemeentelijke organisatie heeft de klimaataanpak als één van de belangrijkste opgaven een plek gekregen in de nieuwe sector Strategie en Opgaven in de vorm van het Programmabureau Klimaat en Energie. In oktober 2024 bevestigde het Planbureau voor de Leefomgeving dat voor Nederland het halen van het landelijke wettelijke klimaatdoel van 55 procent CO2-reductie t.o.v. ijkjaar 1990 heel erg onwaarschijnlijk wordt. Het PBL geeft aan dat dit komt door politieke keuzes uit Den Haag. We zullen in Eindhoven veel stappen moeten zetten de komende jaren om het behalen van deze doelstelling ook op gemeentelijk niveau binnen handbereik te krijgen. In 2022 werd in Eindhoven 87% CO₂. uitgestoten ten opzichte van ijkjaar 1990 (=100%), waar 80% was begroot. In 2016 heeft de gemeenteraad al de Klimaatverordening 2016 vastgesteld. Hierin staat de taakstelling opgenomen dat de uitstoot van broeikasgassen in Eindhoven ten opzichte van 1990 moet worden teruggedrongen met ten minste 55% in 2030 en met ten minste 95% in 2050. Onderstaande grafiek geeft het bijbehorende reductiepad weer.

Monitoring loopt anderhalf jaar achter doordat we gebruik maken van de openbare data van CBS, waardoor de meest recente cijfers van 2022 zijn. In deze begroting is het doel van de klimaatverordening vertaald naar indicatoren per taakveld in de vorm van een uitstootplafond in kilotonnen CO₂.

Eindhoven implementeert een nieuw instrument voor monitoring en analyse (ClimateOS), welke op dit moment stapsgewijs gevuld wordt met data uit Eindhoven. Per sector wordt de huidige stand en de te verwachten autonome ontwikkelingen in beeld gebracht. Eind 2024 is het platform te gebruiken om verschillende scenario’s in beeld te brengen en inzichtelijk te maken in welke sectoren de meeste CO₂.-reductie te halen is en welke beleidsmaatregelen daarop genomen kunnen worden. In 2025 zal dit gedeeld worden met de raad. Concrete doelstellingen in de begroting In het bestuursakkoord ‘Samen Morgen Mooier Maken’ is afgesproken de klimaatambities van Eindhoven te vertalen naar concrete doelstellingen voor de verschillende taakvelden. Dit heeft ertoe geleid dat vorig jaar voor het eerst sinds 2016 geen aparte klimaatbegroting meer is opgesteld. Elk taakveld heeft nu eigen effectindicatoren in de vorm van emissieplafonds. Dit geldt voor industrie en bedrijfsleven, wonen, verkeer, onderwijs, publieke dienstverlening, cultuur, sport en recreatie en onze eigen organisatie. Op basis van de emissieregistratie van het RIVM is bepaald hoe hoog in 1990 de uitstoot van de verschillende taakvelden was. Op basis van de Klimaatverordening is vervolgens een reductiepad bepaald dat nodig is om het doel te realiseren en vertaald naar jaarlijkse emissieplafonds.

De cijfers in de begroting en in klimaatrapportage (bijlage) komen uit de Regionale Klimaatmonitor van het Centraal Bureau voor de Statistiek, de emissieregistratie van het RIVM en het Nationale Energie VerkenningRekensysteem (NEV-RS). De gehanteerde cijfers zijn specifiek voor Eindhoven. De meest recente cijfers uit de klimaatmonitor komen uit 2022, waar het kan gebruiken we cijfers uit 2023. De uitstoot in 1990, en daarmee ook de doelstelling van 55% reductie ten opzichte van 1990, is vastgesteld met behulp van de emissieregistratie van het RIVM. Een aantal van de cijfers is nog voorlopig. Ook worden cijfers uit eerdere jaren soms aangepast naar aanleiding van nieuwe inzichten, waardoor deze soms kunnen afwijken van rapportages uit eerdere jaren. In 2025 geldt dit voor de uitstootcijfers van verkeer en in iets mindere mate voor de uitstootcijfers van woningen, waarbij voor beide geldt dat de uitstoot de afgelopen jaren minder is dat vorig jaar werd gerapporteerd. Vanuit het bestuursakkoord zijn middelen beschikbaar gesteld ter ondersteuning van de taakvelden in het formuleren van de benodigde beleidsmaatregelen. Vanuit het rijk is daarnaast financiering beschikbaar gekomen voor capaciteitsuitbreiding ten behoeve van de uitvoering van het klimaatakkoord, die wordt ingezet ten behoeve van de doelstellingen in de verschillende taakvelden.

De Klimaatrapportage 2025 geeft een verdieping op de data rondom de energietransitie en CO₂-uitstoot. Daarnaast geeft de rapportage een samenvatting van de te verwachten ontwikkeling van de broeikasgasemissies en de effecten van lokale en inspanningen gericht op de energietransitie en circulariteit. De volledige Klimaatrapportage 2025 is ook online te raadplegen.

Groen Het thema Groen en Recreatie draagt bij aan het verbeteren en versterken van de biodiversiteit, klimaatadaptatie, identiteit van de stad en de gezondheid van haar inwoners. Deze bijdrage wordt geleverd door (speel)gazons, kruidenrijke grasstroken, gevelgroen, plantsoenen, bomen, (stedelijk) bos, speelvoorzieningen, parken en natuurgebieden te ontwikkelen en te beheren. Bij de ontwikkeling van de stad trekt het thema Groen samen op met thema's als Wonen, Economie, Verkeer, Milieu en Duurzaamheid om te komen tot een leefbare en toekomstbestendige groei van de stad. Bij groenbeheer wordt nauw samengewerkt met de taakvelden Openbare Ruimte en Water om te zorgen voor een gezonde en leefbare openbare ruimte.

Water Door de klimaatverandering zullen zeer zware regenbuien vaker en heftiger optreden. In alle KNMI-scenario’s nemen de buien toe. Het traditionele rioolstelsel is niet ontworpen om deze grote hoeveelheden neerslag te verwerken. De riolering is bedoeld om bij normale regen het water van wegen en daken af te voeren. Om bij grote hoosbuien schade te voorkomen, zijn aanvullende maatregelen nodig. Dat kan door infiltratie in de bodem, afvoer naar open water en kortdurende berging op straat of in de openbare ruimte. We moeten accepteren dat door toename van hevige buien vaker water op straat zal staan. In het algemeen is het niet acceptabel als water gebouwen in stroomt of doorgaande wegen blokkeert. Tegelijkertijd kennen we ook langere tijden van droogte

waarvoor we water willen vasthouden. Per situatie moet de meest effectieve en doelmatige maatregel worden bepaald. Hierin heeft de gemeente een centrale rol. Zij zorgt voor alle regenwater voorzieningen, zowel het traditionele riool als de andere voorzieningen in het openbare gebied. De waterschappen voeren oppervlaktewater af en de verantwoordelijkheid voor het beschermen van hun eigendom tegen indringend water ligt bij de gebouw eigenaren. Schade is nooit helemaal te voorkomen.

Milieu Het thema Milieu en Duurzaamheid draagt bij aan een gezonde leefomgeving. Dat doen we door de milieurisico’s en -belasting te beperken en de CO₂-uitstoot stadsbreed te verminderen. Bij milieu betreft het de onderwerpen afval, bodem, geluid, lucht, geur, gevaarlijke stoffen en elektromagnetische straling. Het rijks- en provinciaal beleid maakt water en bodem sturend bij ruimtelijke ontwikkelingen. Dit principe wordt binnen het programma milieu in Eindhoven toegepast bij keuzes in ruimtelijke ontwikkelingen. Met beleid, maatregelen en handhaving draagt Milieu bij aan de integrale gezonde en toekomstbestendige ontwikkeling van de stad. Het thema Milieu heeft daarmee ook directe raakvlakken met uitwerking van ruimtelijke projecten en wordt uitgewerkt in een omgevingsprogramma en het omgevingsplan onder de noemer Gezonde Fysieke Leefomgeving. We werken aan het bereiken van minder huishoudelijk restafval en hergebruik van bruikbare materialen uit afvalstoffen. Doelstelling daarbij is om ons primair grondstofgebruik in 2030 te halveren en in 2050 zijn we een circulaire stad. We maken de bodem schoon en benutten het potentieel van aardwarmte optimaal. We maken de lucht in de stad schoner en verminderen de geluidsbelasting door middel van (sanerings-)regelingen van het rijk voor wegen.

We beperken risico’s van gevaarlijke stoffen bij gebruik binnen bedrijven en tijdens transport en toetsen de effecten van elektromagnetische velden rond antennes en hoogspanningslijnen. We houden bedrijven aan wettelijke emissie-eisen (Vergunningen, Toezicht, Handhaving). We monitoren de milieubelasting en -beleving in de stad aan de hand van rekenmodellen, meetsystemen, inwonersbeleving en rapporteren daarover. Dit gebruiken we in de keuzes die gemaakt worden in ruimtelijke besluitvorming. Duurzaamheid gaat over de transitie van fossiele energie naar schone en hernieuwbare energie en het zuiniger en slimmer omgaan met grondstoffen, om zo de CO₂-uitstoot drastisch te verminderen. We stimuleren hergebruik van bruikbare materialen uit afvalstoffen, gebruik van circulaire materialen, grondstoffen en producten die gezond zijn voor mens en milieu. Dat doen we door marktvraag te vergroten, (ruimtelijk) beleid te ontwikkelen en (keten)samenwerking te organiseren. Op strategische wijze werken we toe naar een betrouwbaar en toekomstbestendig energiesysteem, waarbij we steeds minder aardgas gebruiken en woningen laten aansluiten op warmtenetten of warmtepompen. Dit wordt concreet in de proeftuinen aardgasvrije wijken.

We faciliteren middels het energiebesparings-programma concrete besparings- en isolatiemaatregelen, met name in de gebieden waar de woningen met de laagste energielabels zijn. We werken samen met de woningcoöperaties om dit alles te bewerkstelligen onder de noemer van het duurzaamheidspact. Op bedrijventerreinen werken we samen met onze bedrijven en ondernemers aan innovatieve oplossingen voor verduurzaming van bedrijfsprocessen en netcongestie. Via de programma’s Slim Verduurzamen Vastgoed en Slim Verduurzamen Gemeentelijke Gebouwen werken we aan de verduurzaming van ons eigen vastgoed.

Doelen • Een kwalitatief hoogwaardige groenstructuur met de daarin passende gebruiks- en natuurfuncties . • Optimale riolering • Minimalisering wateroverlast en/of verstoring van de oppervlakte-waterkwaliteit . • Afval wordt goed aangeboden, gescheiden en verwerkt • Cumulatief beheerste situatie fysieke leefomgeving • Totale CO2-reductie gemeente Eindhoven .

Highlights 2025 uitvoeringsprogramma bestuursakkoord 1. Versterken van een leefbare, groene en biodiverse stad: het groenplancentrum (o.a. herinrichting Wilhelminaplein), voortzetting vergroenen 50 straten, en pleintjes. Tevens versterking bestaand groen via versnelling herplant bomen en het opstellen van een strategisch groenbeheerplan. 2. Verbeteren van de gezonde fysieke leefomgeving, specifiek de luchtkwaliteit (Schone lucht akkoord) door sloopregeling voor scooters (voorzetting) en voor dieselauto’s/bestelbusjes (nieuw) en subsidieregeling rookkanalen (nieuw). 3. Energietransitie: verder verduurzaming van de gebouwde omgeving o.a via isolatie, opzetting van (pre-) SMP, opstelling nieuw warmteplan. 4. Klimaat: opstellen Klimaatplan 2026-2030 gericht op reductie met ten minste 55% in 2030 en met ten minste 95% in 2050; en implementatie nieuw instrument voor monitoring en analyse (ClimateOS). 5. Realisatie gemeentelijk Energiebedrijf en vervolgstappen aardgasvrij maken wijken (o.a. Eindhoven NoordOost). Financiële kerngegevens Thema Taakveld Groen Openb. groen en (openlucht)recreatie

Lasten 26.177

Baten Mut.res. -640 3.056

Saldo 28.593

Water

Riolering

25.402

-27.248

-1

-1.847

Milieu

Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria

32.204 25.253 1.023

-34.106 -7.718 -648

0 -2.435 0

-1.902 15.100 375

110.059

-70.360

620

40.319

Klimaat en weer BBV-indicatoren Indicator

peiljaar

NL 100-300

> 300 Eindhoven

Omvang huishoudelijk restafval (kg per inwoner)

2021

163,6

166,2

258,7

230,0

Hernieuwbare elektriciteit

2022

41,3

geen

12,2

data

Verbonden partijen GR Centrum Uitvoering Reinigingstaken Eindhoven en omgeving (CURE) Cure behartigt de belangen van en de samenwerking tussen Eindhoven, Geldrop-Mierlo en Valkenswaard voor het beheer van huishoudelijke afvalstoffen en daarmee samenhangende taken. Dit, in lijn met de Wet milieubeheer en het door de overheid gevoerde afvalstoffenbeleid. Cure doet dit door de focus te leggen op 4 kernwaarden, zijnde 100% hergebruik van de huishoudelijke afvalstromen, het optimaliseren van het serviceniveau voor de burgers, het beheersen en optimaliseren van de kosten en de inzet van mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt. Hierdoor kan het product afval verder ontwikkeld worden tot nieuwe grondstoffen en kan onder andere de werkgelegenheid en de circulaire regionale economie worden gestimuleerd. GR Omgevingsdienst Zuidoost Brabant (ODZOB) De ODZOB voert ten behoeve van Eindhoven taken uit op het gebied van toezicht, handhaving en vergunningverlening van bedrijven. Als uitvoeringsdienst van het lokaal en provinciaal bestuur levert de ODZOB een bijdrage aan het realiseren en borgen van de door de verantwoordelijke overheden in de regio Zuidoost-Brabant aangegeven kwaliteit van de fysieke leefomgeving. De opdrachtportefeuille van Eindhoven voor de ODZOB is voor circa 60% landelijk opgelegd als verplichte basistaak, de rest van de taken zijn verzoektaken en collectieve taken.

Thema: Groen

Openbaar groen en recreatie (tv 5.7) Wat willen we bereiken 1 Een kwalitatief hoogwaardige groenstructuur met de daarin passende gebruiks- en natuurfuncties Een gezonde en klimaatadaptieve stad met een robuuste groenstructuur, die zich van het buitengebied vertakt tot diep in de wijken. Dit groen draagt bij aan biodiversiteit, ontspanning, waterberging, frisse lucht en verkoeling van de hele stad. Effectindicatoren % inwoners tevreden over inrichting van het

Realisatie

Begroting

2023

2024

2025

2026

2027

Begroting 2028

71%

>75%

70%

>75%

kl: +/-

93%

≥ 90%

groen in de woonomgeving (1) % inwoners tevreden over onderhoud van het groen in de woonomgeving (1) Biodiversiteit soortgroepen (1) % inwoners dat jaarlijks een van de grote stadsparken bezoekt (1)

Wat gaan we daar voor doen 1.1 Vergroening van de stad We richten ons op de verdere vergroening van de stad. Dit gebeurt in de hele stad onder andere bij onderhoudsprojecten en herinrichtingen. Daarnaast leveren we extra inzet op het vergroenen van het centrum en andere groenarme wijken. 1.2 Vitaal houden beplanting Met doelgericht cyclisch beheer en inboet houden we beplanting vitaal. We investeren in groen en doen groenrenovaties in afstemming met omwonenden. Met o.a. verbeterde groeiruimte spelen we in op frequenter voorkomende drogere en nattere perioden. 1.3 Beperkt houden onkruid in groen We beheersen het onkruid in het groen (voornamelijk streefbeeld basiskwaliteit) zodat het gewenste groen zich goed kan blijven ontwikkelen. We doen proeven met groene boomspiegels (niet schoffelen in bepaalde gebieden). In 2025 richten we ons vooral op: • Vergroenen Centrum: we gaan door met groenplan centrum, vergroenen het kernwinkelgebied en het Wilhelminaplein en leggen het Victoriapark aan. We intensiveren het onderhoud (wegens verdichting en intensiever gebruik). • Vergroenen Wijken: we continueren het vergroenen van Lakerlopen, Limbeek-Zuid, Tivoli en Hemelrijken (groenarme wijken) en het vergroenen van pleinen. Kruidenrijk gras is toegepast en wordt uitgebreid in alle wijken. We gaan verder met inhalen van uitgesteld onderhoud.

• Versterken Groene Wiggen: we geven gestalte aan het uitvoeringsprogramma Genneper Parken met onder andere realisatie museumpark VONK waarbij ook Rijschool De Leeuw voor een groot deel omgevormd wordt tot openbaar park. We gaan verder met de realisatie van het natuurnetwerk. • Soortenmanagementplan: we stellen van een Soortenmanagementplan (SMP) op. Met dit SMP komt er meer ruimte voor ruimtelijke ontwikkelingen, daarnaast wordt ook gezorgd voor een betere bescherming van beschermde dieren. • Realisatie van (inclusieve) speelvoorzieningen: we stellen inclusief speelvoorzieningenbeleid op. Bij vervanging van de toestellen, zetten we (in overleg met omwonenden) de beweging door naar ‘natuurlijk spelen’. • Vasstellen Beheerkader Groen: ambities voor biodiversiteit, klimaatadaptatie, gezondheid en identiteit

In 2025 richten we ons vooral op: worden uitgewerkt naar SMART-doelen, maatregelen en effectindicatoren voor groenbeheer. • Uitvoeren integraal onderhoudsprogramma: de vergroening van straten wordt van financiële bijdrages uit groen uitgevoerd vanuit openbare ruimte (15 straten) en water. Groen voert daarnaast zelf renovaties van groen uit. • Herplant bomen: in plantseizoen 2024-2025 wordt de aanplant van bomen op locaties waar bomen zijn verwijderd versneld. In plantseizoen 2025-2026 wordt de aanplant van bomen op locaties waar bomen zijn verwijderd bijgehouden. • Landgoed De Wielewaal: we streven naar (deels) openstelling van landgoed De Wielewaal in 2025. De Ontwikkelvisie stadsbos en ruimtelijk plan Wielewaal is vastgesteld. Er zijn extra middelen toegekend om openstelling te realiseren en onderhoud/beheer structureel te borgen. Wat mag het kosten x € 1.000

Realisatie Begroting

Begroting

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Lasten

20.466

22.634

26.177

26.006

24.872

25.212

Baten

-699

-253

-640

Mutatie reserves Saldo

-297

-841

3.056

-851

-251

-224

19.470

21.540

28.593

24.515

23.981

24.348

Toelichting taken

Lasten

Baten

Openbaar groen::

13.476

-450

Reserve 3.729 *

KN25: Wielewaal: in 2025 € 4 miljoen voor openstellen en structureel € 0,6 miljoen voor onderhoud structureel Bomen

2.151

-100

Speelvoorzieningen

677

Exploitatieprojecten: lopende projecten openbaar groen en bomen

900

-670

Verduurzaming en de bouwopgave van woningen:

750

0 *

KN25: Soorten Management Plan: in 2025 en 2026 € 0,8 miljoen per jaar Biodiversiteit

164

Personeelslasten / apparaatskosten

5.548

Kapitaallasten: o.a. voor herinrichting binnenstad (KN25)

2.213

0 *

298

-90

-3

26.177

-640

3.056

Overig: bezit, beheer en instandhouding van welzijnslocaties en verhuur van locaties Totaal

Thema: Water

Riolering (tv 7.2) Wat willen we bereiken 1 Optimale riolering Een optimale waterhuishouding voert al het afvalwater af naar de rioolwaterzuivering en beperkt wateroverlast en/of verstoring van de oppervlaktewaterkwaliteit door lozingen uit het rioolstelsel, op een doelmatige wijze. 2 Minimalisering wateroverlast en/of verstoring van de oppervlakte-waterkwaliteit We streven naar een klimaatrobuuste(re) stad. Bij de (her)inrichting van de openbare ruimte hanteren we richtlijnen voor de aanleg van regenwaterberging om wateroverlast of verstoring van de oppervlaktewaterkwaliteit te voorkomen. Effectindicatoren % inwoners tevreden over de afvoer van het

Realisatie

Begroting

2023

2024

2025

2026

2027

2028

77%

≥ 70%

regenwater als het flink heeft geregend (1)

% inwoners tevreden over de kwaliteit van het

≥ 80%

90%

≥ 80%

‘openbare water’ (2)

Wat gaan we daar voor doen 1.1 Vervangen van riool We houden de basisvoorzieningen op een doelmatige wijze in stand (op basis van inspectie gegevens en integrale afstemming met overige beleidsvelden). 2.1 Aanpassen waterstructuur We optimaliseren waterstructuren en leggen nieuwe waterstructuren aan om wateroverlast en verdroging te beperken, hittestress te verminderen en te ontharden en vergroenen voor een gezonde, water- en klimaat robuuste(re) stad. 2.2 Afkoppelen verharding Om lozingen uit het gemengde rioolstelsel op oppervlaktewater te minimaliseren, koppelen we verharding af en leiden het schone regenwater naar waterbergingslocaties. In 2025 richten we ons vooral op: • Basisvoorziening in stand houden: het rioolstelsel en de hemel- en grondwatervoorzieningen houden we op doelmatige wijze in stand en verbeteren we waar mogelijk. In 2025 zetten we extra in op reliningsprojecten onder een nieuw raamcontract zoals de Pattonlaan en Leenderweg. • Zichtbare waterstructuren (waterlopen, groene waterbergingen): voor een leefbare, aantrekkelijke en gezonde stad en minder wateroverlast. Een mijlpaal is het realiseren van de Gender in het Victoriapark. Ook stimuleren we burgers om te vergroenen en af te koppelen. Wat mag het kosten x € 1.000

Realisatie Begroting

Begroting

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Lasten

23.596

24.649

25.402

30.605

31.690

31.854

Baten

-25.163

-26.555

-27.248

-32.394

-33.429

-33.574

Mutatie reserves Saldo

-1

-20

-53

-68

-1.550

-1.906

-1.847

-1.809

-1.792

-1.788

Toelichting taken

Lasten

Baten

Reserve

-25.296

-1.365

11.083

812

2.448

437

Rioleringszorg: algemene taken waaronder voor grondwater

4.832

Personeelslasten / apparaatskosten:

2.929

Kapitaallasten: o.a. voor herinrichting binnenstad (KN25)

2.337

0 *

Rioolheffing eigenaren: opbrengsten uit rioolheffing bij eigenaren van een woning, bedrijfspand of perceel met een rioolaansluiting Rioolheffing gebruikers: opbrengsten uit rioolheffing bij afvoer van meer dan 500m3 afvalwater per jaar Investeringen afval-/ hemelwater: -dotatie aan de voorziening voor investeringen afvalen hemelwater Waterhuishouding: taken behorend bij afvoer van grondwater en hemelwater via Eindhovense watergangen en beheer van watergangen Afvalwater: zorgplicht voor de inzameling en afvoer van huishoudelijk afvalwater Hemelwater: zorgplicht voor de doelmatige inzameling en verwerking

Overig

524

-587

-1 *

Totaal

25.402

-27.248

-1

Thema: Milieu

Afval (tv 7.3) Wat willen we bereiken 1 Afval wordt goed aangeboden, gescheiden en verwerkt We zorgen voor een kwalitatief, doelmatig en duurzaam systeem voor de inzameling van huishoudelijk afval. We werken aan de verdere terugdringing van huishoudelijk restafval en een steeds betere scheiding van verschillende afvalstromen. Effectindicatoren

Realisatie

Begroting

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Aandeel restafval (1)

48%

36%

35%

Behalen basiskwaliteit bijplaatsingen bij

80%

95%

ondergrondse containers (1)

Wat gaan we daar voor doen 1.1 Verzamelen afval We werken aan een optimaal, duurzaam en servicegericht inzamelsysteem en stemmen dat af op de eigenschappen van de verschillende buurten. We kijken naar mogelijke verbeterslagen en houden nieuwe ontwikkelingen in de gaten. In 2025 richten we ons vooral op: • Afvalstrategie: we vergroten het aantal ondergrondse papiercontainers bij hoogbouwadressen en de inzameling van groente-, fruit-, tuinafval en etensresten (gft+e) bij hoogbouw. • Nascheiding: de per 1 januari 2024 ingevoerde nascheiding van PBD wordt verder geoptimaliseerd op basis van scheidingspercentage en transportafstanden. Het Brabantse nascheidingsinitiatief zal hier voor de langere termijn een bijdrage aan leveren. • Afvalinzameling Centrum: we werken een nieuw inzamelsysteem uit voor het steeds verder verdichtende centrumgebied met de focus op minimaal ruimtelijk beslag in de openbare ruimte. • Milieustraat en Circulair Ambachtscentrum Lodewijkstraat: de vernieuwing van de milieustraat aan de Lodewijkstraat wordt afgerond in 2025. Verder wordt ook het definitieve ontwerp van een circulair ambachtscentrum uitgewerkt. • Bijzet: de focus ligt op het rechtmatig gebruik van ondergrondse containers door bedrijven en een uitbreiding van een robuust handhavingssysteem voor bijzet. Wat mag het kosten x € 1.000

Begroting

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Lasten

27.265

31.084

32.204

34.777

36.859

38.723

Baten

-28.532

-33.015

-34.106

-36.674

-38.704

-40.565

-6

-1.273

-1.931

-1.902

-1.897

-1.845

-1.842

Mutatie reserves Saldo

Realisatie Begroting

Begroting

Toelichting taken

Lasten

Baten

Reserve

GR Cure: inzameling, verwerking en doorontwikkeling van huishoudelijk afval (op weg

25.846

-32.813

0 *

-1.193

5.632

naar 0% restafval) Afvalstoffenheffing: opbrengsten uit afvalstoffenheffing (huishoudelijk afval). De stijging t.o.v. begroting 2024 wordt met name veroorzaakt door accres en door indexering. Reinigingsheffing: opbrengsten uit reinigingsheffing (afval kleinere MKB-bedrijven) Overkoepelende afvaltaken: o.a. andere opruimen zwerfafval als onderdeel van integraal reinigingsbestek en toerekening BTW

Toelichting taken

Lasten

Baten

Reserve

Personeelslasten / apparaatskosten

589

Kapitaallasten

132

-100

32.204

-34.106

Overig: o.a. opbrengsten uit nakohieren (innen van afvalstoffenheffingen van eerdere jaren) Totaal

Thema: Milieu

Milieubeheer (tv 7.4) Wat willen we bereiken 1 Cumulatief beheerste situatie fysieke leefomgeving We monitoren en rapporteren over de fysieke kwaliteit van de bodem, lucht, geluid, risico’s externe veiligheid en elektromagnetische straling en onderzoeken de beleving door onze inwoners en de gemiddelde luchtkwaliteit in Eindhoven. 2 Totale CO2-reductie gemeente Eindhoven We reduceren de CO₂-uitstoot ten opzichte van 1990 met minstens 55% in 2030 en 95% in 2050. We halveren ons primair grondstofgebruik in 2030 en in 2050 zijn we een circulaire stad. Effectindicatoren

Realisatie Begroting

Begroting Begroting Begroting Begroting

2023

2024

2025

2026

2027

2028

34%

35%

52%

38%

Concentratie NO2 in μg/m3 (1)

16,4

15,1

13,8

12,5

Concentratie PM10 in μg/m3 (1)

15,9

15,7

15,6

15,4

Concentratie PM2,5 in μg/m3 (1)

7,9

7,3

6,8

6,2

% overschrijdingspunten vast te stellen EU-norm NO2 (1)

22,8%

18,2%

13,7%

9,1%

% overschrijdingspunten vast te stellen EU-norm PM10 (1)

0,0%

% overschrijdingspunten vast te stellen EU-norm PM2,5 (1)

0,0%

=22 87%

71%

67%

62%

58%

54%

=22 67%

60%

53,3%

45,8%

38,3%

30,9%

% inwoners dat zich (zeer) onveilig voelt als gevolg van gevaarlijke stoffen/straling/luchtverontreiniging (1) % inwoners dat last heeft van minstens één vorm van geluidhinder (1)

Directe CO2-uitstoot totaal gemeente Eindhoven cf Klimaatverordening (% t.o.v. 1990) (2) Directe CO2-uitstoot per inwoner cf Klimaatverordening (% t.o.v. 1990) (2)

Wat gaan we daar voor doen 1.1 Saneren en onderzoeken locaties We beperken milieu-gezondheidsrisico's door te hoog belaste situaties (industrie, wegverkeer, luchtkwaliteit) te onderzoeken en saneren. We onderzoeken de bodemkwaliteit en saneren wanneer dat nodig is bij ruimtelijke ontwikkelingen. 1.2 Verbeteren woonsituatie We maken een programma gezonde fysieke leefomgeving waarmee we gebiedsgericht maatregelen nemen en zo bijdragen aan zo groot mogelijke gezondheidswinst. Dit samen met het sociaal domein door met 8 criteria de gezondheidswinst vast te stellen. 2.1 Uitvoeren klimaatplan We zetten breed in op energietransitie, de verduurzaming van de gebouwde omgeving en onze bedrijventerreinen en duurzame mobiliteit. We nemen onze verantwoordelijkheid als organisatie betreffende duurzame inkoop en opdrachtverstrekking. 18

In 2025 richten we ons vooral op: • Gezonde Fysieke Leefomgeving: we identificeren plekken waar de grootste gezondheidswinst is te halen, handhaven wettelijke normen. Waar een hoge belasting is, gebruiken we onze bevoegdheid om deze terug te dringen. • Saneren en onderzoeken locaties: tapuitstraat/Eimerick (monitoring bodemsanering), Bredalaan/Gijzenrooij (uitvoering bodemsanering). Woningen Leenderweg (gevelisolatie), Leenderweg buiten de Ring (aanbrengen stil asfalt). • Verbeteren woonsituatie: we maken een programma gezonde fysieke leefomgeving op basis waarvan we gebiedsgericht werken aan het verbeteren van de ruimtelijke randvoorwaarden voor gezondheid en dragen zo bij aan integraal gezondheidsbeleid. • Verbeteren uitvoering Milieubeleid: toepassen regels geur, ondergrond. Uitwerken Bidbook SLA. Implementeren verbeterplan ODZOB. Gezonde lucht voor alle inwoners in 2030 (WHO-norm). Actualiseren luchtbeleid, participeren in Brabantse stikstoftafel. • Beperken overlast bedrijven op leefomgeving: we werken aan het terugbrengen van overlastgevende situaties zoals op de Hurk middels toezicht en handhaving en het toepassen van best bestaande technieken. We gebruiken ons beleid industriële geur om overlast voor onze inwoners tegen te gaan. Opstellen toekomstvisie De Hurk, in gesprek met bewoners en bedrijven.

• Ondergrond: de ruimte in de ondergrond is schaars en dat belemmert de ontwikkeling van de stad. We nemen de regie in handen en geven uitvoering aan het Omgevingsprogramma Ondergrond en Masterplan Bodemenergie zodat er een ordening van de ondergrond plaatsvindt. • Uitvoeren klimaatplan: het verminderen van het gebruik van fossiele energie in de gebouwde omgeving en het verkeer en het toekomstbestendig maken van ons energiesysteem. Ook wordt een nieuw klimaatplan ontwikkeld voor de jaren 2026-2030. Wat mag het kosten x € 1.000

Realisatie Begroting

Begroting

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Lasten

24.634

15.933

25.253

17.834

21.631

14.832

Baten

-10.720

-4.023

-7.718

-3.273

-3.653

-6.700

Mutatie reserves

-3.559

-976

-2.435

-1.754

-5.919

3.848

Saldo

10.355

10.934

15.100

12.807

12.059

11.980

Toelichting taken Projecten duurzaamheid en milieu

Lasten

Baten

6.742

-1.123

Reserve

1.958

-2.083

3.411

0 *

324

-14

4.309

-4.333

0 *

KN25: -

Bidbook Schone Lucht Akkoord in 2025 en 2026 € 0,8 miljoen per jaar. Hiervoor maken we gebruik van SPUK-SLA subsidies (50% co-financiering door Rijk). Richtlijn voor voorlopige verdeling (bedragen zijn exclusief 50% co-financiering door Rijk): voortzetting sloopregeling brommers en scooters € 0,4 miljoen, inruilregeling brom- en snorfietsen minima € 0,37 miljoen, sloopregeling diesel personenauto’s (binnen ring i.v.m. in te voeren ZE zone)/bestelbusjes (hele stad i.v.m. in te voeren ZE-zone) € 0,3 miljoen , houtstook/saneren rookkanalen €0,25 miljoen, Luchtmeetnet/ILM 3.0 € 0,18 miljoen.

Bemensing energiebedrijf (pm).

Bio energiecentrale Meerhoven: inclusief extra middelen vanwege het wegvallen van

269

een subsidie van het Rijk Strategische investeringen warmte-/ energietransitie: voor kapitaallasten. KN25: Opstarten energiebedrijf: structureel € 0,5 miljoen; aanvullend B25: structureel € 0,5 miljoen. Grondwaterbeheer: bodem en gebiedsgericht grondwaterbeheer (verrekend met reserve bodemsanering) CDOKE: inzet tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE)

Toelichting taken

Lasten

Baten

Reserve

Dierplaagbestrijding

354

2.217

Uitvoering duurzaamheid: programmabudget

527

-5

Milieubeheer: verbeteren omgevingskwaliteit, verlagen van cumulatieve milieu-

374

-2.695 *

4.360

Vergunningen, Toezicht, Handhaving (VTH): GR Odzob is een uitvoeringsdienst voor VTH (betreft het Eindhoven-deel)

gezondheidslast, milieu sturend maken bij ruimtelijk-economische ontwikkelingen, meetsystemen lucht en geluid, anticiperen op (boven)lokale ontwikkelingen Reserve exploitatieprojecten: verrekening projecten milieubeheer met reserve eporm Personeelslasten / apparaatskosten Kapitaallasten

544

Overig

133

-160

-9

Totaal

25.253

-7.718

-2.435

Thema: Milieu

Begraafplaatsen en crematoria (tv 7.5) We voeren de gemeentelijke taken op het terrein van lijkbezorging uit: begraafplaatsen en crematoria, lijkschouw (vaststellen dat de betrokkene is overleden), baten voor begraafplaatsrechten en afkoopsommen grafrechten. Wat mag het kosten x € 1.000

Realisatie Begroting

Begroting

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Lasten

1.067

993

1.023

1.025

1.024

Baten

-586

-648

Saldo

481

345

375

377

376

Toelichting taken Leges begraafplaatsen

Lasten

Baten

Reserve

-648

Beheerkosten begraafplaatsen: beheerkosten voor de begraafplaatsen

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14796246/3