23bst00321 - Bijlage 1 - Meerjarenprognose grondexploitaties en private ontwikkelingen 2023

38 | Meerjaren ­prognose grond­exploitaties en private ontwik­kelingen

verwacht

25.768 -

1.028 53.679 1.015 12.827 5.000

District E In het voorjaar van 2022 is Amvest gestart met de uitwerking van haar bouwplan naar een definitief ontwerp. BESIX is hierbij als bouwpartner intensief betrokken. Conform planning zou Amvest voor de zomer van 2022 de omgevingsvergunning aanvragen omdat de uitspraak van de Raad van State inzake het bestemmingsplan begin juli 2022 verwacht werd (zittingsdatum 30 mei 2022). Echter is deze uitspraak vertraagd en daarmee de omgevingsvergunning aanvraag opgeschoven. In januari 2023 is er door de Raad van State

een positieve uitspraak gedaan en daarmee zijn de bezwaren verworpen. Op dit moment wordt het Definitief Ontwerp gereed gemaakt en kan Amvest haar aanvraag Omgevingsvergunning voorbereiden. In mei 2022 heeft de gemeenteraad besloten om de grondprijs voor District E te verlagen met € 3 miljoen. Hier tegenover staat de ­realisatie van extra betaalbare woningen (50% in plaats van 21%). Partijen hebben in 2022 intensief met elkaar gesproken over het vastleggen van onder andere deze aanvullende afspraak.

2023 - Gemeente Eindhoven | 39

Naast de intensieve ontwerpfase en het proces om te komen tot een allonge op de grondverkoopovereenkomst is in 2022 ook een start gemaakt met de voorbereidingsfase. In dit kader zal begin 2023 het nieuwe tracé voor het riool worden aangelegd en na de zomer van 2023 zullen de nieuwe nutstracés worden gerealiseerd (gepaard gaande met explosieven- en archeologisch onderzoek). De uitgifte van de grond (en start voorbereidende werkzaamheden) staat voor nu gepland in Q4 2023. Voorwaarde hierbij is dat Amvest dan in ieder geval beschikt over een onherroepelijke omgevingsvergunning. In 2022 heeft de gemeente zelf intrek genomen in het voormalige VVV-gebouw. Tijdens de Dutch Design Week is deze locatie omgedoopt naar “Huiskamer Knoop-XL”. Ondertussen wordt ook volop gewerkt aan de uitwerking van het ontwerp van de ondergrondse fietsenstalling en herinrichting openbare ruimte. De raakvlakken worden intensief op elkaar afgestemd. De planningen van ­District E en de ondergrondse fietsenstalling lijken nu redelijk gelijk op te gaan (in ieder geval overlap in bouwperiode). In combinatie met de benodigde afstemming in relatie tot deze zeer complexe locatie zorgt dit voor een zeer intensieve afstemming tussen de bovengenoemde projecten wat zijn weerslag heeft op de geraamde apparaatskosten evenals externe voorbereidingskosten.

Voor wat betreft de tijdelijke maatregelen zijn deze integraal geënt op alle ontwikkelingen aan de zuidkant van het station. Hiervoor is reeds een aannemer gecontracteerd om samen met de gemeente de tijdelijke (logistieke) maatregelen voor te bereiden. Ook wordt gezamenlijk het omgevingsmanagement en de communicatie verder ontwikkeld. De omgevingsmanager heeft periodiek afstemming met alle stakeholders over de planning en de op handen zijnde werkzaamheden en mogelijke overlast hierbij. Het verwachte resultaat in dit project is afgenomen. De belangrijkste oorzaken zijn een verhoging van de interne apparaatskosten en externe voorbereidingskosten. De civiele kosten zijn geïndexeerd naar actueel prijspeil en er is inmiddels een SSK raming voor Stationsweg en -Plein voorhanden. Daarnaast heeft de raad in mei 2022 besloten om de grondprijs met € 3 miljoen te verlagen indien hiervoor 50% betaalbare woningen worden gerealiseerd. Door de vertraging in uitgifte van de grond wordt gerekend op 9 maanden langere reserveringsrente en is rekening gehouden met een hogere bijdrage uit de Water- en ­Klimaatadaptieve Aanpak (WKA). Dit alles heeft een aanzienlijk effect op de ­faseringskosten.

District E

MPG 2022

MPG 2023

Saldo Boekwaarde incl. winstneming Nog te realiseren: Kosten Opbrengsten Rente Eindwaarde incl. winstneming

3.977.570

2.315.440

-18.570.050 17.713.704 759.350 3.880.574

-20.933.338 19.235.089 876.818 1.494.009

40 | Meerjaren ­prognose grond­exploitaties en private ontwik­kelingen

Lichthoven Lichthoven is een binnenstedelijke gebiedsontwikkeling, gelegen aan de zuidzijde van het Centraal Station tussen het Stationsplein, de Stationsweg, de Dommel en het spoor. Het project omvat de bouw van circa 406 appartementen, 44.100 m2 BVO kantoorfunctie en 14.500 m2 BVO hotelfunctie (The Social Hub, voorheen The Student Hotel). Na oplevering van het vastgoed ondergaat het openbaar gebied een ingrijpende metamorfose. De Stations­weg wordt heringericht en het riviertje de Gender wordt (parallel aan de Stationsweg) naar maaiveldniveau gebracht. Fase 1 Lichthoven fase 1 kent in totaal vier plan­ delen. Plandeel B (The Student Hotel) is in 2016 opgeleverd en reeds in gebruik genomen. Voor plandeel A (kantoorgebouw; ca. 14.000 m2 BVO) is begin 2020 een anterieure overeenkomst met ontwikkelaar AM gesloten. Het bestemmingsplan van plandeel A is in juli 2021 vastgesteld door de gemeenteraad en in november 2022 akkoord bevonden door de Raad van State. Zodra de omgevingsvergunning onherroepelijk is en er een overeenkomst met de afnemer gesloten is, zal gestart worden met de realisatie. De anterieure overeenkomst van plandeel C en D (beide woongebouwen met totaal programma van circa 240 woningen) is in december 2021 ondertekend. Het bestemmingsplan is in mei 2022 vastgesteld door de gemeenteraad en

in november 2022 akkoord bevonden door de Raad van State. De realisatie start naar verwachting in Q4 2023. Fase 2 Lichthoven fase 2 omvat een programma van 175 woningen en ca. 28.000 m2 BVO kantoor. Ten behoeve van Lichthoven fase 2 is in 2019 een koopovereenkomst met ontwikkelaar Edge gesloten. Het bestemmingsplan en de omgevingsvergunning (coördinatieregeling) zijn in juni 2021 vastgesteld door de gemeenteraad. Bij een positieve uitkomst van de beroepsprocedure zal de bouw naar verwachting in Q2 2023 kunnen starten. Voor de start van realisatie wordt de grond in bouwrijpe staat geleverd aan de ontwikkelende partij. Fase 3 (Herinrichting openbaar gebied) De herinrichting van het openbaar gebied volgt na oplevering van de vastgoedprojecten. Naar verwachting wordt de herinrichting van de openbare ruimte vanaf 2025 nader uitgewerkt en zal de uitvoering in 2027 starten. Het verwachte resultaat van dit project is toegenomen. De belangrijkste oorzaken zijn enerzijds lagere kosten voor civiele werken op basis SSK raming en daardoor ook lagere VAT kosten. Anderzijds een hogere WKA bijdrage doordat meer kosten worden toegedicht aan het bovengronds halen van de Gender.

Lichthoven

MPG 2022

MPG 2023

Saldo Boekwaarde incl. winstneming Nog te realiseren: Kosten Opbrengsten Rente Eindwaarde incl. winstneming

3.942.114

3.872.570

-12.247.930 17.361.258 1.135.601 10.191.043

-10.680.799 18.353.325 1.154.147 12.699.243

2023 - Gemeente Eindhoven | 41

Maatschappelijke effecten Duurzaamheid ▪ Betrokken partijen worden uitgedaagd om duurzame gebouwen te realiseren, verder gaand dan bouwbesluit; ▪ Klimaatadaptief in het kader van realiseren van waterbergingscapaciteit en hittestress­ preventie en vergroenen; ▪ Partijen worden gestimuleerd en gefacili­ teerd om tot maatregelen te komen die bijdragen in eigen (of alternatieve) energievoorziening. Innovatie ▪ SMART city oplossingen voor ontwerp openbare ruimte en gebouwen; ▪ SMART Mobility waardoor minder parkeren, gebruik van deelauto’s.

Economie ▪ Ontwikkeling hoogwaardig plint met volop mogelijkheden voor (kennis)instellingen en bedrijven uit de regio voor product exposure (District E); ▪ Brainportallure en techniek, design en kennis gelden als basis voor de uitstraling en programmering van het project District E; ▪ Het woon-/werkverkeer op de fiets wordt gestimuleerd. Dit draagt weer bij aan de Brainportambities; ▪ Het hart van de stad (stationsplein) inzetten zodat verblijf door diverse eindgebruikers wordt gestimuleerd; ▪ Het stationsplein als OV knooppunt.

Inclusiviteit ▪ Toevoegen van een mix van huur- en koopwoningen in diverse prijsklassen; ▪ Toegankelijke openbare ruimte en pleinen met functiemenging.

Gebiedsgericht Gebiedsgericht Duurzaamheid Duurzaamheid Duurzaamheid Innovatie

Economie

Economie Inclusiviteit

Inclusiviteit Innovatie

Economie

Inclusiviteit

42 | Meerjaren ­prognose grond­exploitaties en private ontwik­kelingen

Innovatie

2023 - Gemeente Eindhoven | 43

emmasingelkwadrant Emmasingelkwadrant omvat de herontwikkeling van het gebied tussen de Vonderweg, Mathildelaan, Emmasingel en Willemstraat. In 2018 heeft de Raad de upgrade van de ontwikkelvisie Emmasingelkwadrant vastgesteld. De ontwikkelvisie bestaat uit de realisatie van circa 1.500 woningen verdeeld over 3 bouwvelden (A, B & C), met het behoud van een deel van het bestaande TAC-gebouw en als laatste de realisatie van het omliggende openbare gebied. Ten behoeve van de deelontwikkelingen zijn ontwikkelovereenkomsten gesloten met de ontwikkelende partijen. De eerste overeenkomst (Victoriatoren; bouwveld A) is in 2019 ondertekend, de twee andere overeenkomsten over de TAC-ontwikkeling (gelegen in bouwveld A) en bouwveld B zijn in 2021 ondertekend. Met één ontwikkelaar/eigenaar in het gebied is nog geen overeenkomst gesloten en dat betreft het bouwveld C. In dit bouwveld kan naar alle waarschijnlijkheid pas vanaf 2027 gebouwd gaan worden, gezien de bestaande tijdelijke verhuurafspraken binnen dit gebied. In 2020 is er een Woningbouwimpuls-bijdrage (Rijksbijdrage) van € 4,5 miljoen toegekend aan het project Emmasingelkwadrant. Deze bijdrage is bedoeld om de realisatie van betaalbare woningen te stimuleren en te versnellen.

De subsidie heeft een looptijd van 10 jaar en is gekoppeld aan het tekort op de grondexploitatie (waarbij de in te brengen gronden op marktwaarde zijn ingebracht in plaats van boekwaarde), namelijk 50% van het tekort. Aangezien het tekort van de grondexploitatie op dit moment minder groot is, dan waarmee we rekening hebben gehouden bij de aanvraag, is er een lager subsidiebedrag opgevoerd in de grondexploitatie. Het resterende subsidiebedrag is als kans opgevoerd in de risicoanalyse. In 2021 is het eerste uitvoeringsproject in de openbare ruimte uitgevoerd, namelijk de stamrioolverlegging fase 1. Dit was noodzakelijk om de realisatie van de Victoriatoren

44 | Meerjaren p­ rognose grond­exploitaties en private ontwik­kelingen

7

in bouwveld A mogelijk te maken. In 2022 is fase 2 voorbereid en de uitvoering zal in begin 2023 plaatsvinden. Fase 2 is noodzakelijk om de realisatie van bouwveld B mogelijk te maken. Op basis van het inrichtingsplan openbare ruimte zijn de verwachte kosten openbare ruimte gedetailleerd geraamd (SSK-raming). Deze kosten zijn in dit MPG meegenomen. De ontwikkelende partijen zijn druk bezig met de bestemmingsplannen ten behoeve van de Victoriatoren, de TAC-ontwikkeling, het ­resterende deel van bouwveld A en voor bouwveld B. ▪V  ictoriatoren: vastgesteld door de Raad. Raad van State procedure loopt nog. Verwachting onherroepelijk bestemmingsplan begin 2023; ▪ T AC-ontwikkeling: vastgesteld door de Raad in december 2022; ▪B  ouwveld B en middelste toren veld A: ontwerp bestemmingsplan begin 2023. Als gevolg van o.a. de hoge inflatie en de onzekerheid over het puntensysteem van (middeldure)huurwoningen staan de businesscases van de Victoriatoren en de TAC-ontwikkeling onder druk. Het verwachte resultaat van dit project is nagenoeg gelijk gebleven.

De belangrijkste mutaties daarbij zijn: ▪ hogere grondopbrengsten als gevolg van hogere inflatie (CPI) dan begroot bij het ­vorige MPG; ▪ hogere kosten woonrijpmaken openbare gebied als gevolg van hogere inflatie dan begroot bij het vorige MPG en hogere kosten van een brug dan vorig jaar begroot; ▪ hogere VAT-kosten als gevolg van hogere ­inflatie dan begroot bij het vorige MPG; ▪ hogere verwachte exploitatiebijdrage als gevolg van het doorberekenen van de inflatie hoger dan begroot bij het vorige MPG. In 2022 is circa € 0,05 miljoen winst uit de grondexploitatie genomen.

TAC-gebouw | KCAP en studio Boetzkes

emmasingelkwadrant

MPG 2022

MPG 2023

Saldo Boekwaarde incl. winstneming

-2.360.430

-3.143.005

Nog te realiseren: Kosten Opbrengsten Rente Resterend resultaat na winstneming

-6.355.845 18.967.557 870.009 11.121.292

-6.040.046 19.625.445 597.383 11.039.776

Winstneming 2022

45.207

45.207

11.121.292

11.084.983

Totale winstneming Totaal resultaat

emmasingelkwadrant

Programma Gerealiseerd

Woningen Overige Commerciële Dienstverlening

verwacht

-

1.484 5.959

2023 - Gemeente Eindhoven | 45

Maatschappelijke effecten Inclusiviteit ▪ Toevoegen van een mix van huur- en koopwoningen in diverse prijsklassen, waar­onder 30% sociaal, 50% middensegment met langjarige borging.

Innovatie ▪ In het kader van ‘living lab’: Implementatie van nieuwe concepten (waaronder slim licht, MaaS, nature based solutions etc).

Duurzaamheid ▪ Aardgasloos, gebruik van duurzame energiebronnen, herbruikbare bouwmaterialen, adaptief bouwen; ▪ Klimaatadaptief in kader van realiseren van waterbergingscapaciteit en hittestress­ preventie, ontharden en vergroenen; ▪ Implementatie van Mobility as a Service (MaaS) diensten; CO2-reductie; ▪ Vergroening door toevoeging van minimaal 4-8 m2 groen per woning; ▪ Realisatie van het Victoriapark van circa 2 hectare wat zorgt voor vergroening en ­ontspanning.

Gebiedsgericht Gebiedsgericht Duurzaamheid Duurzaamheid Innovatie

Economie

Economie Inclusiviteit Duurzaamheid

Inclusiviteit Innovatie

Inclusiviteit

Economie

46 | Meerjaren ­prognose grond­exploitaties en private ontwik­kelingen

Innovatie

Victoriatoren | Inbo architecten 2023 - Gemeente Eindhoven | 47

8

deken van somerenstraat Voor de gebiedsontwikkeling van de Deken Van Somerenstraat is in 2017 een tender uitgeschreven, waarvoor SDK Vastgoed het beste plan heeft gemaakt. Het is een ambi­ tieus plan met vijf nieuwe bouwvlakken en de herontwikkeling van twee bestaande panden. Kenmerkend zijn de schuine groene daken, waarmee invulling gegeven wordt aan de ambities op gebied van duurzaamheid, vergroening van de stad en waterberging. Deze grondexploitatie betreft een herontwikkelingsopgave volledig voor rekening en risico van SDK Vastgoed. De gemeente verkoopt hiertoe vastgoed en grondpositie grotendeels in huidige staat, maar ook een deel als bouwterrein. Het programma bestaat uit 238 woningen (sociaal en vrije sector) en circa 1.700 m2 commerciële voorzieningen. De grondoverdracht heeft in december 2022 plaatsgevonden.

Het project wordt naar verwachting afgesloten nadat de openbare ruimte is overgedragen aan gemeente medio 2025. Het verwachte resultaat van deze grondexploitatie is beperkt afgenomen. In deze afname is rekening gehouden met een toename van de gemeentelijk apparaatskosten, de verrekening van de door de gemeente voorgefinancierde sloopkosten en de berekende meeropbrengsten van het woningbouwprogramma. In 2022 is circa € 5,3 miljoen winst uit de grondexploitatie genomen.

deken van somerenstraat

MPG 2022

MPG 2023

Saldo Boekwaarde incl. winstneming

-4.024.196

69.063

-195.264 9.734.224 172.877 5.687.641 394.764 6.082.405

-105.310 162.920 5.604 132.277

Winstneming 2022

5.734.512

5.339.748

Nog te realiseren: Kosten Opbrengsten Rente Resterend resultaat na winstneming

Totale winstneming Totaal resultaat

deken van somerenstraat

5.866.788

Programma Gerealiseerd

Woningen Overige Commerciële Dienstverlening

48 | Meerjaren p­ rognose grond­exploitaties en private ontwik­kelingen

verwacht

-

238 1.700

Nieuw Bergen | MVRDV

Maatschappelijke effecten Duurzaamheid ▪ Toepassing groene daken en gezamenlijke energievoorziening (zon/bodem); ▪ Nagenoeg energie neutrale woningen; ▪ Waterbuffering voor de bomen op het dak van de parkeergarage. Innovatie ▪ Bij de hoogbouw is uitgegaan van de menselijke maat, door de unieke schuine daken.

Inclusiviteit ▪ ( Sociale) huurwoningen en koopwoningen in diverse prijsklassen. Gebiedsgericht ▪ Nauwe betrokkenheid van de Regiegroep Nieuw Bergen (met vertegenwoordigers van de omliggende VVE’s) vanaf het begin van de tender, tot aan de uitwerking van het plan.

Gebiedsgericht Gebiedsgericht

Gebiedsgericht

Innovatie

Duurzaamheid Duurzaamheid Economie

Economie Inclusiviteit Inclusiviteit

Inclusiviteit Innovatie Innovatie

Duurzaamheid

2023 - Gemeente Eindhoven | 49

9

GDC noord GDC Noord betreft de ontwikkeling van een bedrijventerrein voor grootschalige logistiek. Voor het overgrote deel van deze ontwikkeling heeft de gemeente Eindhoven een exploitatieovereenkomst gesloten met ontwikkelaars. De grootste ontwikkelaar is De Mispelaar. Zij hebben de voorzieningen voor openbaar nut aangelegd en dragen per uitgegeven kavel een exploitatiebijdrage af aan de gemeente. Het ontwerp-bestemmingsplan en exploitatieplan en het concept van het beeld­ kwaliteitsplan heeft ter inzage gelegen. Tegen het ontwerp bestemmingsplan zijn drie zienswijzen ingediend, waarvan er twee eveneens ­zagen op het ontwerp exploitatieplan. Hierdoor is het dossier gewijzigde vaststelling bestemmingsplan III Bedrijventerrein GDC-Noord (De Schakel) en exploitatieplan Bedrijventerrein GDC-Noord (De Schakel) en

vaststelling beeldkwaliteitsplan GDC-Noord (De Schakel) later in 2022 gecommuniceerd aan het College en de Raad. In de raadsvergadering van 24 januari 2023 heeft de Raad het bestemmingsplan, exploitatieplan en beeldkwaliteitsplan vastgesteld. Dit betekent dat er gestart kan worden met het verwerven van de gronden. Het verwachte resultaat van dit project is toegenomen. De belangrijkste oorzaak is dat ondanks de kosten blijven stijgen (met name indexering) de uitgifteprijs van de grond ruim is gestegen. Omdat nog geen grondverkopen zijn gerealiseerd, is nog geen winst genomen.

gdc noord

MPG 2022

MPG 2023

Saldo Boekwaarde incl. winstneming

3.437.423 -9.671.573 12.207.103 63.211 6.036.164 6.036.164

4.026.466 -11.240.197 13.517.080 -18.419 6.284.930 6.284.930

Nog te realiseren: Kosten Opbrengsten Rente Resterend resultaat na winstneming

Totale winstneming Totaal resultaat

gdc noord

Winstneming 2022 -

Programma Gerealiseerd

Bedrijfsterreinen Openbare ruimte

50 | Meerjaren ­prognose grond­exploitaties en private ontwik­kelingen

verwacht

228.800 -

368.340 75.000

Maatschappelijke effecten Economie ▪ Door de vestiging van een grootschalig ­logistiek bedrijf wordt er extra werkgelegenheid in de regio gecreëerd.

Innovatie ▪ Gezamenlijke energievoorziening

Duurzaamheid ▪ Gezamenlijke energievoorziening (zon, ­aarde, wind); ▪ Aandacht voor natuurontwikkeling. Gebiedsgericht ▪ Door deze ontwikkeling wordt de gebiedsontwikkeling afgerond. Gebiedsgericht Gebiedsgericht

Innovatie

Duurzaamheid Duurzaamheid

Gebiedsgericht

Economie

Economie Inclusiviteit

Inclusiviteit Innovatie Economie Duurzaamheid

Innovatie

2023 - Gemeente Eindhoven | 51

10

Brainport Industries Campus cluster 2 Op Brainport Industries Campus (BIC) wordt toekomstbestendige huisvesting voor de High Tech maakindustrie gerealiseerd. Synergie door samenwerking is het uitgangspunt. Dit stimuleert de innovatiekracht in de sector, waardoor zij concurrerend kunnen blijven op wereldschaal en waardoor het totale ecosysteem van Brainport Eindhoven verder wordt versterkt. Dit is belangrijk voor de mainportstatus van onze regio. BIC Cluster 1 is gerealiseerd en op enkele ruimtes na verhuurd. Er is gewerkt aan de uitvoeringsstrategie ten behoeve van de doorontwikkeling van de volgende clusters. Samen met de overige partners uit het eerste cluster wordt gewerkt aan de wijze waarop gestuurd kan worden op het genereren van de conceptwaarde voor een succesvolle campus als belangrijke schakel in het Brainport ecosysteem. In 2021 is er een campusontwikkelingsorganisatie (COO) opgetuigd, die zich onder andere richt op leadgeneratie, acquisitie, innovatie en duurzaamheid.

In 2022 is er druk gewerkt aan een voorontwerp stedenbouwkundig plan (VO) voor BIC cluster 2 en zijn er proces- en ontwikkelafspraken gemaakt met de ontwikkelaar. Dit heeft geresulteerd in een anterieure overeenkomst met de ontwikkelende partij. De gemeente heeft een faciliterende rol in de ontwikkeling, waarbij sprake is van volledig kostenverhaal. De Raad heeft in december 2022 de grondexploitatie vastgesteld. Gemeentelijk grondeigendom zal ‘as is’ tegen taxatiewaarde worden verkocht aan de ontwikkelende partij. Voorbereidingskosten zullen worden vergoed en als laatste is de afdracht bovenwijkse kosten overeengekomen. Het vervolg is het komen tot een bestemmingsplan BIC cluster 2 in 2023. Het verwachte resultaat van de grond­ exploitatie BIC cluster 2 toegenomen als gevolg van de ‘as is’ grondverkoop aan de ontwikkelaar.

Brainport Industries Campus cluster 2

MPG 2022

MPG 2023

Saldo Boekwaarde incl. winstneming

-984.974

-883.132

-174.784 1.261.682 -39.455 62.470 62.470

-3.696.633 10.772.260 93.897 6.286.393 6.286.393

Nog te realiseren: Kosten Opbrengsten Rente Resterend resultaat na winstneming

Totale winstneming Totaal resultaat

Brainport Industries Campus cluster 2

Winstneming 2022 -

Programma Gerealiseerd

Bedrijfsterreinen

52 | Meerjaren ­prognose grond­exploitaties en private ontwik­kelingen

verwacht

-

171.729

Maatschappelijke effecten Economie ▪ Door het creëren van een nieuwe campus speciaal voor het ecosysteem van de High Tech maakindustrie, ontstaat er een belangrijke extra schakel in het totale Brainport ecosysteem, en wordt de economie in de regio en de Mainportstatus verder versterkt. De campusontwikkelingsorganisatie (COO) draagt door middel van sturing op het concept hiertoe bij. Duurzaamheid ▪ Slim clusteren van gebouwen, waardoor de bebouwde oppervlakte kleiner wordt, er meer ruimte over blijft voor groen en natuur; ▪ Meerdere bedrijven vestigen zich onder één dak, wat ervoor zorgt dat extra vervoers­ bewegingen, verpakking- en schoonmaakkosten geminimaliseerd worden;

▪ Energie neutrale gebouwen; ▪ Duidelijke menging van functies: harde ontwikkeling in een landschap met een hoog ”groen” karakter. Innovatie ▪ Innovatie in de sector ontstaat door de clustering van bedrijven en doordat wordt de High Tech Systemen en Materialen (HTSM) wordt gefaciliteerd via middelen uit BOM, waardoor deze competitief blijft op wereldniveau; ▪ Er wordt ook nagedacht over innovaties in de gebiedsontwikkeling, bijvoorbeeld geluid­absorptie Eindhoven Airport.

Gebiedsgericht Gebiedsgericht Innovatie

Duurzaamheid Duurzaamheid Economie

Economie Inclusiviteit Duurzaamheid

Inclusiviteit Innovatie

Economie

Innovatie

2023 - Gemeente Eindhoven | 53

54 | Meerjaren ­prognose grond­exploitaties en private ontwik­kelingen