Rapportage Cittaslow

Dit was zowel door ambassadeurs als door andere aanbieders in de Lijn 50 gemeenten. De maand werd afgesloten met de Hubertusmarkt waar een Cittaslowplein was ingericht. De opkomst van bezoekers en ambassadeurs was niet hoog, en uit overleggen en interviews blijkt dat de samenwerking tussen ambassadeurs van de drie netwerken nog niet optimaal is. Hoewel de drie gemeenten over het algemeen dezelfde procedure hanteren voor het benoemen van ambassadeurs, zijn er verschillen, zoals strengere toelatingscriteria in Gulpen-Wittem en het gebruik van de term 'genootschap' in Vaals. Culturele verschillen en variaties in de benadering van het Cittaslow-gedachtegoed zijn ook waargenomen. Communicatie campagne: In 2023 is er gezamenlijke campagne geweest van de Lijn 50 gemeenten rondom de Beleefmaand Cittaslow om de bewustwording over Cittaslow te vergroten. Naast het in Lijn 50 verband gehanteerde communicatieplan heeft Eijsden-Margraten aanvullende promotie voor Beleef Cittaslow via weekblad De Etalage gedaan. Dit was in lijn met de editie van 2022 maar kon helaas niet op de waardering van de partners in Lijn 50 verband steunen.

Cittaslow Awards indienen voor het jaarlijkse Assemblee. Zowel gezamenlijk als afzonderlijk hebben de drie gemeenten de afgelopen jaren geen praktijkvoorbeelden ingediend om deel te nemen aan de Cittaslow Awards. Lijn 50 fietsroute langs de ambassadeurs: Hoewel dit voornemen al lang op de planning staat, is het nog niet tot uitvoering gekomen. Wel is de voormalige LF6a fietsroute van Maastricht naar Vaals in de 3 gemeenten als een Cittaslow fietsroute vermarkt.

In 2023 kan worden vastgesteld dat er redelijke samenwerking is, zij het niet intensief op basis van een specifieke Cittaslow-agenda. De samenwerking is eerder gebaseerd op gezamenlijk beleid op bepaalde thema's en onderwerpen, evenals op de gedeelde kernwaarden. Van de zes adviezen uit het manifest zijn er twee adviezen geïmplementeerd, terwijl de overige nog steeds in voornemens verkeren of onvolledig zijn geïmplementeerd.

2.3 /

Kosten en baten

De directe kosten zijn de afgelopen jaren begroot op een bedrag van €20.000 per jaar. Uit de meest recente jaarrekening kunnen de volgende exploitatiecijfers worden afgeleid, hoogstwaarschijnlijk de begrote uitgaven van Cittaslow, hoewel dit niet expliciet wordt vermeld.

Exploitatie

Begroting 2022 na wijziging

Werkelijk 2022

Afwijking jaarrekening Procentuele afwijking 2022 2022

6310001 Lokale economie en bewuste productie

-€20.000,00

-€18.010,89

€1.989,11

21

9,95

In de volgende tabel wordt een overzicht gegeven van de directe uitgaven van de afgelopen jaren. Tabel 3: Cittaslow directe uitgaven 2023 -2020. Jaren

2023

2022

2021

2020

Abonnement Cittaslow NL

3.000

3.000

2.500

2.500

Ondersteuning Slow Food Limburg c.q. Presidium Limburgse Stroop

7.500

7.500

7.500

7.500

Beleefmaand Cittaslow

7.500

7.500

0

0

Benoeming ambassadeurs

2.000

0

12.000

0

Totaal in euro’s

20.000

18.000

22.000

10.000

De tabel maakt inzichtelijk dat het grootste deel van het budget de laatste jaren opgaat aan Beleefmaand Cittaslow en aan Slow food Limburg. Dit laatste bestaat voornamelijk uit het ondersteunen en faciliteren van het Presidium Limburgse Stroop wat als immaterieel erfgoed is geregistreerd. In 2021 was de grootste uitgavenpost het benoemen van de ambassadeurs. Echter, het is lastig om de indirecte kosten aan te geven, omdat de waarden van Cittaslow doordringen in alle aspecten van de samenleving. Een voorbeeld hiervan is de Week van Ontmoeting, die goed aansluit bij het Cittaslowgedachtegoed, maar mogelijk ook zou zijn georganiseerd zonder dat Eijsden-Margraten een Cittaslow-gemeente zou zijn. In de praktijk kunnen er domein breed veel kosten indirect aan Cittaslow worden gelabeld. Enkele jaren geleden is de exercitie gedaan van Cittaslow-labelling op de programmarekening 2020, waarbij twee derde van alle uitgaven als Cittaslow gelabeld zijn. Het is opmerkelijk dat zelfs als de gemeente geen Cittaslow-status zou hebben, de begroting en uitgaven waarschijnlijk op een vergelijkbare manier zouden worden opgesteld, wat aangeeft dat bepaalde uitgaven en benaderingen inherent zijn aan de gemeente, ongeacht de Cittaslow-status. Financiële baten zijn er niet en zijn ook niet te verwachten; het dient gezien te worden als een kwaliteitsimpuls.

Wat mogelijk als baten/effecten gezien kan worden, is dat kleinschalig kwaliteitstoerisme wordt aangetrokken in plaats van grootschalig massatoerisme. Daarnaast onderscheid je je als gemeente van andere gemeenten doordat je streeft naar de hoogste kwaliteit van leven en het behoud van je identiteit, landschap en tradities. Je innoveert maar wel met behoud van je cultuur, erfgoed en DNA. Je bent als gemeente veel bewuster van datgeen wat je hebt en wat je dus moet koesteren. Hierdoor kan het zo zijn, dat bepaalde (landelijke) ontwikkelingen hier niet wenselijk zijn.

2.4 /

Inzet door de organisatie

De bestuurlijke verantwoordelijkheid voor Cittaslow ligt bij de portefeuillehouder Cittaslow, terwijl de operationele uitvoering en organisatie zijn toevertrouwd aan de Cittaslow-coördinator en de bedrijfscontactfunctionaris. De taken van de coördinator zijn vastgelegd in het collegevoorstel (2021/04): • Aanspreekpunt zijn en relaties onderhouden met netwerken Cittaslow Landelijk (en Internationaal), Lijn-50 en Middengebied. • Adviseren over visie en vertaling naar uitvoering en het onderhouden/verbinden van het netwerk Cittaslow Ambassadeurs. • Initiëren en faciliteren van het Cittaslow Ambassadeursnetwerk. • Ondersteunen bij communicatie. • Acties oppakken, inspireren en intern verankeren (verweven/afstemmen). Daarnaast zijn er indirecte taken, zoals het volgen en ageren tegen milieubedreigende grensoverschrijdende ontwikkelingen en het ondersteunen van mogelijke burgerinitiatieven op dit gebied. De coördinator besteedt hier gemiddeld vier uur per werkweek aan. De bedrijfscontactfunctionaris is voornamelijk betrokken bij het faciliteren van het Cittaslow-ambassadeursnetwerk en het organiseren van de Beleefmaand. Om een overzicht te krijgen van de instrumenten die de gemeente Eijsden-Margraten gebruikt, zijn de verschillende instrumenten beoordeeld die Cittaslow (zie paragraaf 1.3) aanbiedt.

Deze algemene indruk is gebaseerd op de documentenanalyse en interviews met betrokkenen en heeft betrekking op de laatste jaren, vanaf 2020. 1.

Richtlijnen en criteria: Worden sporadisch gebruikt in beleidsvisies, beleids- en uitvoeringsprogramma’s. Cittaslow criteria zijn niet vastgelegd in de besluitvorming en kunnen dus niet als leidraad worden gebruikt.

22

REKENKAMER

2. 3.

4.

5. 6. 7. 8.

9.

Netwerk van gemeenten: Weinig contact met internationaal en nationaal netwerk. De laatste jaren wordt er veel samengewerkt met gemeenten in de Lijn-50 regio en dit netwerk wordt zeker benut. Erkenning: Het Cittaslow-label geeft de gemeente Eijsden-Margraten internationale erkenning. De zichtbaarheid is in beperkte mate aanwezig. Zo wordt het logo vermeld op externe correspondentie en zijn er wandel-, fietsbrochures en magazines aanwezig die het Cittaslow keurmerk dragen. Streekproducten worden bij de balie en bij het bestuursgedeelte gepresenteerd. Echter, het logo komt niet voor op de FrontPage van de website, er zijn geen vlaggen, banners of andere uitingen aanwezig van het predicaat Cittaslow in of nabij het gemeentehuis. De eretitel wordt dus niet sterk uitgedragen. Best Practice Projecten: De gemeente heeft de laatste jaren niet deelgenomen aan de internationale ‘Contest’. De laatste internationaal erkende award betrof het Experience week in Lijn 50 regio in 2020. Andere mogelijke projecten in de jaren 2021-2023 zijn het burgerinitiatief Korte Keten zeker (W)eten, Huiskamerplus, gebiedsontwikkeling landgoed Kasteel Oost, landgoed Heerdeberg en kloostercomplex Hoogcrutz, echter deze projecten zijn niet ingebracht.

Overigens zijn er in de fase van ambtelijk wederhoor nog meer projecten genoemd die geschikt zijn om deel te nemen zoals Landschapspark Grenzeloos Bocageland, Grenspark Jeker & Maas, regionaal project Knopen Lopen, Limburgse Wijnroute en ondersteunen Wijnsociëteit, LEADER-project KennisInfocentrum Stroopstoken Eijsden-Margraten, Regionaal Voedselsysteem Zuid-Limburg en ontwikkel-afwegingskader vestiging verblijfsaccommodaties geënt op Cittaslow kernwaarden.

Scholingsprojecten: Dit instrument wordt niet actief en direct ingezet. Bij projecten, zoals bijvoorbeeld Korte keten zeker (W)eten en Heerdeberg , is aandacht voor bewustwording, wat indirect gezien kan worden als scholing. Storytelling projecten: Ook dit instrument wordt niet actief ingezet door Eijsden-Margraten. Bij de buurgemeente Gulpen-Wittem heeft hier actief aan deelgenomen door het boek ‘Citta de Slak’ te ontwikkelen. Toerismeprojecten: Dit instrument wordt stevig ingezet en veelal gezamenlijk met de gemeenten GulpenWittem en Vaals en met de toeristische promotie organisatie ‘Visit Zuid-Limburg’. Een voorbeeld is de wandelen fietsroute ‘Het heuvelland door de ogen van een kunstenaar (Sjef Hutschemakers)’. Marketingtools: Deze tools worden gebruikt als er zich evenementen voordoen (Beleefmaand, benoeming ambassadeurs) dan komt het terug in alle externe communicatiekanalen. Dit gebeurt niet op structurele basis. Ook intern wordt er weinig gebruik gemaakt van marketingtools, zo er zijn geen speciale personeelsbijeenkomsten om Cittaslow onder de aandacht te brengen en is het Cittaslow-gedachtegoed niet opgenomen in het introductieprogramma van nieuwe medewerker. Wat wel als interne marketing gezien kan worden is Cittaslow noemen in EMMA live bij evenementen en is er iedere dag verse soep in de personeelskantine.

Supporter/ambassadeurschap: Op basis van de documentanalyse en de interviews blijkt dat hier de meeste zichtbare inzet op wordt gepleegd, en het kan worden beschouwd als het belangrijkste instrument. Hierbij kan onderscheid worden gemaakt tussen het benoemen en het onderhouden van het ambassadeursnetwerk, wat hieronder nader wordt toegelicht.

Benoemen en faciliteren van ambassadeurs In hetzelfde collegevoorstel (2021/04) waarin het beschikbaar stellen van de projectcoördinator wordt besproken, staat ook de goedkeuring van de instemming van ambassadeurs vermeld. Uit de bijlage met het procesverloop blijkt dat er 24 aanvraagformulieren zijn ontvangen, waarvan er 23 voldoen aan de gestelde criteria. Deze criteria zijn gebaseerd op een checklist van Cittaslow Nederland en worden ook toegepast in de gemeenten Vaals en GulpenWittem. Naar aanleiding van de checklist volgt vaak nog een tweede beoordeling, waarbij gemotiveerd kan worden afgeweken. Uit gesprekken met ambassadeurs blijkt dat de meesten persoonlijk zijn benaderd door de toenmalige burgemeester Akkermans. Achteraf geeft de wethouder aan dat er mogelijk niet kritisch genoeg is gekeken naar hun volledige steun voor het gedachtegoed en, wellicht nog belangrijker, naar de motivatie van ambassadeurs om de boodschap over te brengen. In hoeverre ambassadeurs Cittaslow willen ondersteunen en uitdragen, wordt beschreven in 3.2. Ook staat in het collegevoorstel beschreven wie en op welke wijze de gemeente het ambassadeursnetwerk gaat ondersteunen. Er wordt gesteld dat er een coördinator nodig is die tijd en ruimte nodig heeft om te luisteren naar de behoeften en proactief mee te denken over wat het netwerk zou kunnen betekenen voor individuen en voor de gemeente.

Het is belangrijk dat er een duidelijk aanspreekpunt beschikbaar is. Deze rol is in 2021 tijdelijk belegd bij de coördinator Leefstijl en bij de coördinator Cittaslow. In 2023 wordt deze rol voornamelijk vervuld door de bedrijfsfunctionaris, en momenteel wordt overwogen wie deze rol in de toekomst zal vervullen. De afgelopen jaren is er dus sprake geweest in wisselingen van het aanspreekpunt. In de periode 2021-2023 is, naast de impact van Corona, de bestuurlijke aandacht minder geweest op het gedachtegoed van Cittaslow.

23

De wijze waarop de gemeente het ambassadeursnetwerk wil ondersteunen, is voor tweeërlei uitleg vatbaar. Enerzijds staat er: de gemeente Eijsden-Margraten neemt een ondersteunende en bekrachtigende rol aan ten aanzien van het ambassadeursnetwerk. Anderzijds staat er: de gemeente vraagt het netwerk om zelf initiatief te nemen en vorm te geven aan hoe het netwerk, de individuen en groep, kunnen helpen hun doelen te bereiken. Het wordt gezien als een burgerparticipatie werkgroep en de verantwoording ligt bij het netwerk zelf. De gemeente neemt een faciliterende rol en luistert naar wat het netwerk nodig heeft en probeert dit, binnen het redelijke, te faciliteren. Bij de opstart en 'indut'-momenten kan de gemeente ook een iets actievere rol spelen in het enthousiasmeren van het netwerk. In de periode van 2021 tot 2023 heeft de gemeente weinig bijeenkomsten georganiseerd voor ambassadeurs. Het beperkte aantal bijeenkomsten kan mogelijk worden toegeschreven aan de invloed van de coronapandemie. In 2023 zijn er twee bijeenkomsten gehouden: een formele en een informele. De formele bijeenkomst in mei werd bijgewoond door 10 van de 23 ambassadeurs.

Tijdens deze bijeenkomst werden diverse onderwerpen behandeld, waaronder de introductie van de nieuwe burgemeester, de Toolkit, vervolgafspraken voor kleinschalige fruittelers, een Instagram-account en de uitbreiding van het ambassadeursnetwerk. De Toolkit voor Ambassadeurs is bedoeld als ondersteuning in Ondernemen in Cittaslow en is diverse malen besproken. De tweede informele bijeenkomst in oktober werd bijgewoond door 8 van de 23 ambassadeurs. Ondanks de lage opkomst was deze bijeenkomst effectief om het perspectief van ambassadeurs te verbreden. Toch wordt het door de gemeente als een uitdaging ervaren om meer ambassadeurs deel te laten nemen dan nu het geval is. De meeste ambassadeurs zijn dagelijks bezig met het maken van Cittaslow-producten. Het is dus lastig om hen actief te betrekken bij promotionele activiteiten, gezien hun vaak beperkte beschikbare tijd. Daarnaast is in oktober 2023 een collegevoorstel ingediend voor de benoeming van nieuwe ambassadeurs. In januari 2023 is een nieuwe richtlijn opgesteld die grotendeels overeenkomt met de gebruikte checklist van 2021. Op basis van deze richtlijn zijn 5 van de 15 aanvragen gehonoreerd. In overleg met enkele bestaande ambassadeurs zijn de nieuwe ambassadeurs vervolgens benoemd. Een nieuw aspect in het collegevoorstel is de verwachting van een proactieve deelname van de ambassadeurs.

Tevens wordt overwogen of in 2024 een benoemingstermijn van bijvoorbeeld drie jaar met voorwaarden kan worden ingevoerd. Dit zal in overleg met het ambassadeursnetwerk worden aangepakt. Samenvattend kan worden geconcludeerd dat de gemeente Eijsden-Margraten voornamelijk vertrouwt op het ambassadeurschap als het voornaamste middel om het Cittaslow-gedachtegoed te verspreiden. Echter, actieve ondersteuning en een duidelijk aanspreekpunt vanuit de gemeente zijn beperkt aanwezig. Andere gebruikte instrumenten zijn het netwerk in de Lijn 50 regio en verschillende toerismeprojecten, die effectief worden ingezet. Erkenning en marketingtools worden redelijk toegepast, maar er zijn zeker mogelijkheden om de zichtbaarheid en consistentie van de boodschap te vergroten. De instrumenten zoals richtlijnen en criteria als leidraad, gebruik maken van internationale en nationale netwerken, best practice -, scholings- en storytelling projecten worden door de gemeente nog nauwelijks benut.

2.5 /

Beleving in de organisatie

In deze paragraaf beantwoorden we de vraag hoe het keurmerk ervaren en beleefd wordt in de bestuurlijke - en ambtelijke organisatie. In zijn algemeenheid kan gesteld worden dat binnen alle geledingen personen zijn met verschillende niveau’s van bewustzijn over het Cittaslow-gedachtegoed. Ook zou nog opgemerkt kunnen worden dat het van belang is dat het gedachtegoed wordt uitgedragen in lijn met handelen en denken van de vijf kernwaarden zonder daar het Cittaslow-label op te plakken. Echter, in het kader van dit rekenkameronderzoek willen we juist wel weten wat dit label nu toevoegt aan iedereen werkzaam binnen de organisatie. Hiervoor is de organisatie opgedeeld in de gebruikelijke drie geledingen. Binnen de gemeenteraad varieert de bekendheid en betrokkenheid, waarbij sommige raadsleden meer aandacht besteden aan Cittaslow dan anderen. Ook zijn er verschillen tussen fracties, waarbij progressievere fracties waarschijnlijk meer steun bieden. Cittaslow zou echter niet beperkt moeten worden tot een specifieke politieke kleur. Er is geen duidelijk beeld van de algehele betrokkenheid van de gemeenteraad omdat dit niet onderzocht is. De bekendheid en betrokkenheid lijken nu vooral persoonsafhankelijk en het is anno 2023 onduidelijk of Cittaslow nog raadsbreed wordt gedragen. Dit was wel het geval bij aansluiting van het netwerk in 2017.

Cittaslow leeft het meest binnen het college van Burgemeester en Wethouders (B&W), met de sterkste affiniteit bij de portefeuillehouder wethouder Jacobs. Historisch gezien leefde Cittaslow vooral onder de vorige burgemeester

24

REKENKAMER

Akkermans, die het in 2016 introduceerde. Gedurende (mei 2021 tot maart 2023) de waarnemende periode van burgemeester Cox leek de betrokkenheid af te nemen. De huidige burgemeester moet nog een standpunt innemen over Cittaslow. Slechts enkelen binnen de ambtelijke organisatie zijn nauw betrokken bij Cittaslow, vooral degenen die direct met Cittaslow kunnen werken, zoals bijvoorbeeld de Cittaslow-coördinator, de bedrijfscontactfunctionaris en de beleidsmedewerker kunst en cultuur. Ook onder de directieleden leeft Cittaslow; zij onderschrijven het en hebben het geïncorporeerd in de organisatiefilosofie. Afdelingshoofden geven echter aan dat Cittaslow weinig aandacht krijgt, zowel bij henzelf als bij hun medewerkers. Het gebrek aan betrokkenheid binnen de ambtelijke laag suggereert dat bewustwording en communicatie over Cittaslow verder ontwikkeld kunnen worden.

2.6 /

Samenvattend

Samenvattend kan worden gesteld dat, ondanks een krachtige start van Eijsden-Margraten in de periode 2016-2020, de invloed van Cittaslow op beleidsvorming in recente jaren is afgenomen. De impact van Cittaslow op besluitvorming blijkt voornamelijk operationeel te zijn, gericht op de uitvoering van projecten. Op strategisch niveau lijkt Cittaslow weinig impact te hebben, aangezien het de laatste jaren niet prominent aanwezig is in (overkoepelende) visies en minder terugkomt in de planning & control cyclus. Bovendien zijn Cittaslow-doelstellingen niet gestructureerd geïntegreerd in de besluitvorming met een vaste paragraaf in de collegevoorstellen. Een gestandaardiseerde aanpak zou niet alleen de bewustwording vergroten, maar ook de implementatie van Cittaslowprincipes bevorderen, waardoor het meer impact zou kunnen hebben op tactisch of strategisch niveau. Wat betreft het samenwerken en netwerken binnen Cittaslow International en Nederland is er ook een afname te constateren in de afgelopen jaren ten opzichte van de beginperiode. Desondanks is er redelijke samenwerking in de Lijn 50 regio. Er is echter (nog) geen uitgebreide structurele Cittaslow-agenda; samenwerking lijkt eerder ad hoc te zijn en wordt geïnitieerd naar aanleiding van evenementen zoals de Beleefmaand.

Van de adviezen uit het Manifest Cittaslow Lijn 50 samenwerking uit 2020 is anno 2023 slechts een deel uitgevoerd, terwijl andere adviezen blijven steken bij voornemens of onvolledig zijn uitgevoerd. Wat betreft de kosten en baten zijn de directe kosten beperkt tot abonnementsgelden en activiteiten voor het ambassadeursnetwerk. Indirecte kosten en baten zijn lastig inzichtelijk te maken. Financiële baten zijn niet direct aanwijsbaar, maar idealiter zijn er kwaliteitsimpulsen in het beleid en in de uitvoering. Wat betreft de inzet van instrumenten varieert deze, met een focus op ambassadeurschap waarbij de actieve ondersteuning vanuit de gemeente matig aanwezig is. Andere instrumenten die effectief worden ingezet zijn het netwerk in Lijn 50 verband en toerismeprojecten. Ook de instrumenten erkenning en marketingtools worden redelijk toegepast, ofschoon er zeker nog ruimte is om de zichtbaarheid en consistentie van de boodschap te vergroten. De instrumenten zoals richtlijnen en criteria als leidraad, gebruikmaken van internationale en nationale netwerken, best practice -, scholings- en storytelling projecten worden door de gemeente de afgelopen jaren nauwelijks benut.

De beleving van Cittaslow binnen de organisatie toont verschillende niveaus van betrokkenheid; een deel van het college en enkele medewerkers zijn nauw betrokken, terwijl de rest van de ambtelijke organisatie op afstand staat van Cittaslow en er weinig van weet, laat staan het toepast in haar/zijn werk. Onduidelijk is hoe het beleefd wordt bij de huidige gemeenteraad. Duidelijk is dat de bewustwording van en de communicatie over Cittaslow binnen zowel de bestuurlijke - als de ambtelijke organisatie verbeterd kunnen worden.

25

3

Hoe leeft Cittaslow in de kernen?

In dit hoofdstuk beantwoorden wij de volgende deelvraag:

8.

3.1 /

In welke mate is het keurmerk Cittaslow bekend bij inwoners, ondernemers en vertegenwoordigers van stichtingen en verenigingen van Eijsden-Margraten en hoe wordt het ervaren?

Beleving bij inwoners

In opdracht van de rekenkamer heeft Moventem een onderzoek uitgevoerd onder de 1.401 leden van 'EijsdenMargraten Spreekt' (burgerpanel). Van deze groep heeft 36% (501 panelleden) de vragenlijst volledig ingevuld, en 51 respondenten hebben via de open link deelgenomen. Met een totaal van 552 respondenten kan met een betrouwbaarheid van 95% en een foutmarge van 4% uitspraak worden gedaan over de gehele populatie, dat wil zeggen over alle inwoners, ondernemers en vertegenwoordigers van stichtingen en verenigingen van EijsdenMargraten.

De online vragenlijst is verspreid tussen 6 en 22 november, een gunstige periode na afloop van de Beleef Cittaslow in oktober, waarin veel publiciteit is gegenereerd over diverse activiteiten. Voor een uitgebreide kwantitatieve weergave van de resultaten van deze nulmeting, zie bijlage 4 met de rapportage van Moventem. Hieronder worden de belangrijkste kwantitatieve resultaten samengevat en daarnaast de kwalitatieve resultaten (open vragen) toegelicht. Bekendheid en betekenis Het logo van Cittaslow wordt herkend door de helft (52%) van de inwoners in de verschillende kernen van EijsdenMargraten. Van deze groep weet 39% waar het voor staat en 13% heeft het wel eens gezien maar weet niet precies waar het voor staat. De andere helft heeft het logo (nog) nooit waargenomen. Dit staat in de volgende figuur afgebeeld.

26

REKENKAMER

Figuur 1: Herkenbaarheid van het Cittaslow logo (n=552).

In Gronsveld wordt het logo relatief het minst herkend, terwijl in andere dorpen zoals Sint Geertruid, Banholt, Eckelrade, Margraten en Scheulder het logo relatief iets vaker wordt herkend. Bovendien zijn er verschillen tussen verschillende typen inwoners: meer dan de helft van de inwoners (56%) die geen ondernemer zijn of betrokken zijn bij een maatschappelijke vereniging of stichting, heeft het logo nog nooit eerder gezien. In tegenstelling hiermee geldt dit slechts voor een derde van de inwoners die ook ondernemer (36%) zijn of betrokken zijn bij een maatschappelijke vereniging of stichting (32%). Een meerderheid van de ondernemers (64%) en maatschappelijk betrokkenen (68%) in de dorpen herkent daarentegen wel het logo. Vervolgens is aan inwoners gevraagd of zij bekend zijn met het begrip 'Cittaslow'. Van de respondenten heeft 79% wel eens van dit keurmerk gehoord, waarvan 42% niet precies weet waar het voor staat en 38% wel. Slechts 20% heeft nog nooit van Cittaslow gehoord. Figuur 2: Bekendheid met het begrip Cittaslow (n=552).

Interessant is dat de bekendheid onder inwoners van 55 jaar en ouder groter is dan onder inwoners jonger dan 55 jaar. Desondanks is er ook onder de jongere groep nog steeds een meerderheid die bekend is met Cittaslow, zij het met minder kennis van de precieze betekenis. Bovendien is de bekendheid relatief groter bij ondernemers (76%) en vooral bij inwoners betrokken bij een maatschappelijke vereniging of stichting (89%) dan bij alleen inwoners (74%). De bekendheid is grotendeels te danken aan nieuwsberichten van de gemeenten, zoals Weekblad de Etalage, de digitale nieuwsbrief en de sociale mediakanalen (78%). Een vijfde deel (21%) noemt ook de activiteiten tijdens Beleef Cittaslow in oktober. Een kwart (27-28%) wijst op lokale burgerinitiatieven zoals Korte Keten Zeker (W)eten, Met Fruit erop Uit, en de activiteiten van Cittaslow-ambassadeurs, al dan niet met streekproducten. Opvallend is dat burgerinitiatieven en ambassadeurs minder bekendheid genieten onder alleen inwoners. Terwijl bij ondernemers of inwoners betrokken bij maatschappelijke vereniging of stichting juist vaker kiezen voor de antwoorden ‘lokale initiatieven’ en ‘activiteiten in de Beleefmaand’. Ten eerste is er een open vraag gesteld over wat Cittaslow inhoudt.

Meer dan de helft (56%) van de respondenten heeft hierop gereageerd, vaak met uitgebreide antwoorden die in totaal 311 eigen geformuleerde betekenissen opleverden. Een ruime meerderheid (71%) van deze betekenissen kan als juist worden getypeerd. Opvallend is dat vaak meerdere betekenissen tegelijkertijd worden gegeven en dat het in eigen bewoordingen wordt verteld. Bijvoorbeeld: "Bepreek, bereid voor en handel RUSTIG én DOORDACHT met betrekking tot allerlei opdoemende nieuwe ontwikkelingen waar industrie, bedrijfsleven, politiek en vaak ook de academische wereld ons burgers mee wil

27

opzadelen. Als gemeente (burger) hoef je niet aan alles mee te doen. Niet veranderen is per se geen stilstand!" of heel bondig: "Dichtbij en lokaal". Veel gebruikte woorden, zoals lokaal, natuur, landschap, leefomgeving, kwaliteit, enz., komen vaak voor (zie ook de woordenwolk op de voorpagina). Daarnaast wordt vaak opgemerkt dat het te maken heeft met lokale voedselproductie en lokaal ondernemerschap. De meeste betekenissen zijn neutraal geformuleerd, een kwart (28%) krijgt een positieve kleuring, en 16% is negatief geformuleerd. Vervolgens is een gesloten vraag gesteld over de betekenis van Cittaslow. Hierbij denkt de meerderheid van de inwoners bij Cittaslow aan het bevorderen van lokale voedselproductie, verwerking en consumptie. Er wordt echter ook gedacht aan het behouden van de lokale identiteit, tradities, culturele waarden, en het behouden van landschapskwaliteiten. Evenals het bevorderen van kleinschalig toerisme in balans met de leefbaarheid en het nastreven van een kwalitatief gezonde levensstijl. Dit wordt weergegeven in de bijgevoegde figuur. Figuur 3: Betekenis die inwoners geven aan het begrip Cittaslow (n=552, waarbij meer antwoorden mogelijk waren)

Cittaslow veronderstellingen en kernwaarden Ruim de helft (54%) van de respondenten vindt de bedoeling van Cittaslow, zoals minder hectisch, minder gericht op geld, en meer bewust genieten van echte waarden, (heel) goed passen bij de gemeente Eijsden-Margraten. Een kwart (25%) vindt het noch goed noch slecht, en 14% vindt het (heel) slecht. Deze drie veronderstellingen zijn ook bevraagd over de mate waarin inwoners dit belangrijk vinden in hun eigen leven. In dit geval vindt men dit, met uitzondering van minder gericht op geld, nog in grotere mate, zoals zichtbaar is in de bijgevoegde figuur. Figuur 4: In hoeverre inwoners de drie veronderstellingen belangrijk vinden (n=552).

28

REKENKAMER

Ook op de vraag wat zij ervan vinden dat Eijsden-Margraten een van de tien Cittaslow-gemeenten is, geeft ruim de helft (58%) aan dat zij dit ondersteunen. Een vijfde deel (18%) maakt het niets uit en vindt het goed noch slecht. Daarnaast geeft 14% aan het slecht te vinden, en 9% heeft geen mening. Hierbij moet worden vermeld dat inwoners van 55 jaar en ouder dit meer ondersteunen dan inwoners jonger dan 55 jaar. Figuur 5: Wat inwoners ervan vinden dat Eijsden-Margraten een Cittaslow gemeente is (n=552).

De vijf kernwaarden zijn nauw verweven met het Cittaslow-gedachtegoed. In de vragenlijst is gevraagd om deze kernwaarden met een rapportcijfer te beoordelen. Alle kernwaarden worden als voldoende beoordeeld en variëren tussen de 6,4 en 8,3, waarbij 'aandacht voor elkaar' het laagste scoort en 'een unieke ligging' het hoogste. Suggesties Een deel van de respondenten (n=187) heeft verschillende suggesties genoemd die kunnen bijdragen aan het verder ontwikkelen van Eijsden-Margraten als Cittaslow-gemeente. Een klein deel (16%) van hen is het hier niet mee eens. Van de meerderheid die wel suggesties heeft, worden hieronder de meest genoemde punten beknopt weergegeven, gerangschikt op het aantal keer dat ze genoemd zijn. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Communicatie (n=34): Duidelijker communiceren over Cittaslow en de voordelen ervan, concrete doelen en resultaten zichtbaar maken voor inwoners, bewustwording en betrokkenheid van de lokale bevolking vergroten, en de jeugd stimuleren door op scholen de kernwaarden bij te brengen. Verkeer en mobiliteit (n=28): Het verminderen van verkeer in het weekend, instellen van een maximumsnelheid van 30 km/u in alle kernen, aandacht voor fietsveiligheid en renovatie van fietspaden en het terugdringen van verkeerslichten en bevorderen van verkeerspleinen. Sociale samenhang (n=26): Het bevorderen van contact en gemeenschapszin tussen inwoners, aandacht voor het behoud van kleine gemeenschappen en de lokale identiteit. Daadkracht (n=25): Actie en uitvoering, het waarmaken van het voorgestelde beleid en de daad bij het woord voegen. Toerisme (n=12): Het bevorderen van een eco-vriendelijke vorm van toerisme, aandacht voor overlast van met name motoren, en voorkomen van de ontwikkeling van te veel vakantieparken. Milieu en duurzaamheid (n=12): Het streven naar een schonere industrie en meer biologische oplossingen in de agrarische sector, aanpakken van bedreigingen zoals lawaai en schaalvergroting. Woningbouw (n=7): Duurzame nieuwbouw voor jongeren en ouderen.

Afsluitend kan gesteld worden dat Cittaslow leeft in een groot deel van de gemeenschap. De resultaten van het onderzoek tonen aan dat het merendeel van de inwoners bekend is met Cittaslow en de bijbehorende kernwaarden als relevant beschouwt voor zowel de gemeente als hun persoonlijke leven. Er is echter ruimte voor verbetering in de communicatie en bewustwording, zoals aangegeven door de suggesties van de respondenten.

3.2 /

Ambassadeurschap

De rol van een Cittaslow-ambassadeur omvat verschillende aspecten, waaronder de promotie van de Cittaslowfilosofie, begeleiding van lokale initiatieven en inwoners bij de implementatie van Cittaslow-principes, en het leggen van verbindingen met andere ambassadeurs. In het collegevoorstel van 2021/04 wordt aangegeven dat er een ambassadeursnetwerk wordt opgezet om Cittaslow meer te laten gedragen door de gemeenschap. Het streven is dat

29

dit netwerk op eigen wijze actief Cittaslow uitdraagt in de Gemeente Eijsden-Margraten. De specifieke invulling van de rol van de ambassadeurs wordt echter niet nader omschreven. In het recente collegevoorstel van 2023/10 wordt een pro-actieve deelname van de vijf nieuwe ambassadeurs verwacht. In oktober 2023 heeft de rekenkamer een telefonische enquête gehouden onder de 23 ambassadeurs van EijsdenMargraten. De vragenlijst (zie bijlage 3) behandelt onderwerpen zoals de houding ten aanzien van het Cittaslownetwerk in het algemeen, de rol van Cittaslow in de gemeente Eijsden-Margraten, en de invulling van de rol binnen hun eigen onderneming of organisatie. Met een respons van 69% (16 ambassadeurs) kan worden aangenomen dat dit een representatief beeld geeft voor deze kleine populatie. Houding ten aanzien van Cittaslow algemeen De eerste enquêtevraag peilde de inschatting van de ambassadeurs over het aandeel van activiteiten binnen hun bedrijf of organisatie ter ondersteuning en bevordering van de Cittaslow-waarden. Opvallend was de variatie in de inschattingen: een kwart schatte hun bijdrage op minder dan 25%, een derde tussen de 25% en 50%, en minder dan de helft gaf aan een aandeel van meer dan 75% te hebben.

De persoonlijke standpunten over Cittaslow verschillen onder de ambassadeurs, waarbij sommigen het beschouwen als een integraal onderdeel van hun bedrijfspraktijken, terwijl anderen twijfels uiten over de praktische toepassing en bekendheid ervan. Iets meer dan de helft (56%) bekijkt het Cittaslow-keurmerk positief, terwijl de andere kleine helft (44%) haar bedenkingen heeft. Bijna alle ambassadeurs zien een meerwaarde of voordelen in het ambassadeurschap. Ambassadeurs benadrukken de inspiratie, de bewustwording, de samenwerking, de regionale trots en klein deel ook zakelijke kansen als belangrijke voordelen van hun betrokkenheid bij Cittaslow. De meeste genoemde voordelen zijn: • Inspirerend contact tot soms ook samenwerking met mede-ambassadeurs • Bewustwording van de regionale trots en waardering voor het landschap • Positieve en op andere wijze contact hebben en onderhouden met de gemeente Op de vraag of er ook nadelen zijn het Cittaslow-ambassadeurschap antwoord twee derde deel ontkennend en een derde deel ziet geen meerwaarde in het keurmerk Cittaslow.

Deze nadelen hebben betrekking op: • Zorgen over de structuur, geen duidelijke regels en aanspreekpunt • De tijdsinvestering voor het bijwonen van de bijeenkomsten, veel containerbegrippen en bla bla • Twijfels over de toegevoegde waarde in vergelijking met andere keurmerken (CBF, Anbi) Twee derde deel van de ambassadeurs zijn benaderd door de gemeenten om mee te doen, een derde deel heeft zichzelf aangemeld. Slechts een klein deel van de ambassadeurs is goed bekend met Cittaslow Nederland. Ongeveer de helft heeft er wel eens van gehoord en een derde deel nog nooit. De bekendheid met Cittaslow International is groter, bijna de helft kent dit vrij goed en de andere helft heeft er wel eens van gehoord. De grootste bekendheid geniet Cittaslow-Lijn 50 regio, de meerderheid van de ambassadeurs kent dit (zeer) goed. Cittaslow in de gemeente Volgens de ambassadeurs leeft Cittaslow het meest onder de vorige burgemeester, de heer Akkermans, die ook de initiatiefnemer was. Andere genoemde betrokken partijen zijn de verantwoordelijke wethouder en enkele medewerkers van de gemeente, zoals bijvoorbeeld de bedrijfscontactfunctionaris of medewerker vergunningen. Wat betreft de gemeenteraad hebben de ambassadeurs geen duidelijk beeld van hoe Cittaslow leeft binnen het bestuur.

Ambassadeurs is gevraagd hoe ze zich gesteund voelen door de gemeente bij het promoten van Cittaslow-waarden en het organiseren van activiteiten. De meerderheid ervaart dit als positief, terwijl een minderheid het als negatief beschouwt. Positieve ervaringen met ondersteuning omvatten het organiseren van bijeenkomsten, het ontvangen van het plakkaat voor aan de deur, bekendheid door middel van advertenties en de welwillendheid van gemeentemedewerkers. Deze ondernemers zijn van mening dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor de uitvoering en dat de gemeente hen moet blijven stimuleren. Een ondernemer merkt op: ‘Het lijkt wel wat op trekken aan een dood paard, omdat ondernemers noch middelen noch de tijd hebben om de bijeenkomsten te bezoeken’.

30

REKENKAMER

Negatieve ervaringen met ondersteuning betreffen het gebrek aan budget voor evenementen/activiteiten, waardoor de last nu bij de ondernemers wordt gelegd, zodat het voor de gemeente kosteloos is. Er wordt ook herhaaldelijk genoemd dat de vergunningverlening niet past bij de waarden van Cittaslow. Over het algemeen lijken ambassadeurs dus goede ondersteuning te ervaren, maar er zijn serieuze obstakels op het gebied van vergunningen, financiering en de praktische organisatie van evenementen, waarover ambassadeurs ontevreden zijn. Er is behoefte aan een betere afstemming van verwachtingen tussen ondernemers en gemeente en een pragmatische aanpak voor het oplossen van de belemmeringen. Ambassadeurs vinden dat de vijf kernwaarden van Eijsden-Margraten uitstekend aansluiten bij het Cittaslowgedachtegoed. Gevraagd naar de meest cruciale kernwaarde, wordt 'aandacht voor elkaar' het meest genoemd en op de eerste plaats gezet. Op de tweede plaats komen de kernwaarden 'authenticiteit' en 'fijnschaligheid', gevolgd door 'een unieke ligging' en 'gastvrijheid'. De meeste ambassadeurs herkennen en waarderen deze kernwaarden positief, hoewel een klein deel ze als oppervlakkig beschouwt en overal van toepassing vindt. Bovendien wordt opgemerkt dat het niet meer zo kleinschalig is, gezien de grote maisvelden en het gebrek aan kleine fruittelers.

Ambassadeurs is ook gevraagd in hoeverre zij denken dat de doelen en waarden van Cittaslow doorwerken in de besluitvorming van de gemeente. Een deel van de ambassadeurs heeft hier geen zicht op, terwijl de meerderheid negatief is. Vooral op het gebied van handhaving en vergunningverlening wordt aangegeven dat dit niet in lijn is met het Cittaslow-gedachtegoed. Er wordt gesteld dat de gemeente op dezelfde manier met alle ondernemers moet omgaan. Een klein deel merkt wel enige invloed op projectniveau van het Cittaslow-gedachtegoed, met name bij de aanschaf van lokale authentieke producten voor bijeenkomsten en het uitbesteden aan lokale aannemers. Rolinvulling: impact en toekomstplannen De meerderheid van de ambassadeurs ervaart weinig tot geen impact van het Cittaslow-netwerk op hun onderneming of organisatie. Dit komt voort uit het feit dat zij al doen wat ze voorheen deden, zonder wijziging van koers. Bovendien leidt de betrokkenheid bij Cittaslow nauwelijks tot meer bekendheid, klanten, bezoekers of omzet. De enige impact die wordt gevoeld, is de waardering vanuit de gemeente voor hun inzet. Ambassadeurs zien het Cittaslow-netwerk dan ook niet zozeer als een krachtig netwerk met duidelijke kaders en controle-instrumenten, maar eerder als een compliment voor hun lopende inspanningen.

Over het algemeen zijn ambassadeurs weinig actief bezig met zelf netwerken, het bevorderen van Cittaslow bij anderen, of het actief promoten ervan. Aan de andere kant roepen ondernemers de gemeente op om meer bekendheid te geven aan Cittaslow om zo de impact te vergroten. Gevraagd naar de toekomstplannen van ambassadeurs, geeft bijna de helft van de ondervraagden (7) aan niets met Cittaslow te gaan doen. Dit is opvallend laag, gezien het doel van het ambassadeurschap om het gedachtegoed te verspreiden en te promoten. Van de andere helft heeft een kwart (4) zelf plannen om Cittaslow meer uit te dragen. Deze ambassadeurs overwegen samenwerking met andere ambassadeurs in de regio, bijvoorbeeld door meer gebruik te maken van elkaars producten. Ook wordt genoemd het vergroten van het logo en de bekendheid van Cittaslow onder de eigen klanten. Daarnaast streven ze ernaar de nieuwe burgemeester te enthousiasmeren. Het andere kwart (4) van de ambassadeurs wil de gemeente aanspreken en antwoorden krijgen op vragen als: Wat zijn de doelen van Cittaslow? Wat wordt er verwacht van ambassadeurs? Wat wil de gemeente bereiken met Cittaslow? Ook wordt een oproep gedaan aan de gemeente om lokale kleinschalige verkoop van producten toe te staan, wat in lijn is met de Cittaslowwaarden. Momenteel wordt hierop gehandhaafd, wat frustratie veroorzaakt bij betrokkenen.

Daarnaast is er een duidelijke oproep aan de gemeente om meer te doen aan Cittaslow-marketing, om het breed uit te dragen onder alle inwoners en bezoekers van Eijsden-Margraten. De oproepen variëren dus van regelgeving tot het overtuigen van de gemeente en het vergroten van de bekendheid bij het publiek.

3.3 / Samenvattend De meerderheid van de inwoners, ondernemers en organisaties is in meer of mindere mate op de hoogte van het logo en de betekenis van Cittaslow. Lokale Cittaslow burgerinitiatieven en ambassadeurs zijn minder bekend onder alleen inwoners. Ondernemers en vooral betrokkenen bij een maatschappelijke vereniging of stichting hebben het beste begrip van Cittaslow. Meer dan de helft van de bevolking ondersteunt het feit dat de gemeente EijsdenMargraten een Cittaslow-gemeente is, waarbij deze steun relatief hoger is bij mensen boven de 55 jaar en iets lager

31

bij mensen jonger dan 55 jaar. Tal van suggesties zijn gedaan om Cittaslow verder te ontwikkelen, met name op het gebied van communicatie, mobiliteit, sociale samenhang en de daadkracht van de gemeente. De bevestiging van de aansluiting van Cittaslow bij de kernwaarden komt zowel van inwoners als ambassadeurs. Inwoners van de kernen van Eijsden-Margraten vinden de Cittaslow-waarden ook belangrijk in hun persoonlijke leven. Voor ambassadeurs is onduidelijk hoe Cittaslow of de kernwaarden doorwerken in de besluitvorming van de gemeenten. Deze zijn alleen zichtbaar bij kleine projecten. De houding van ambassadeurs varieert ten opzichte van Cittaslow, van integratie in bedrijfspraktijken tot twijfels over de praktische toepassing en een meer afstandelijke benadering. Hoewel de voordelen van het ambassadeurschap worden benadrukt, ervaren sommige ambassadeurs ook nadelen, zoals zorgen over de structuur, de benodigde tijdsinvestering en de meerwaarde. De meeste ambassadeurs zijn positief ten aanzien van de ondersteuning van de gemeente, behalve op het gebied van vergunningen en financiering. Ambassadeurs ervaren weinig impact van het Cittaslow-netwerk op hun onderneming, hoewel de waardering vanuit de gemeente als positief wordt ervaren.

Hoewel ambassadeurs weinig tastbare impact waarnemen, is er potentieel voor verdere betrokkenheid en samenwerking met de gemeente om de Cittaslow-doelen te realiseren. Echter, de toekomstplannen van ambassadeurs duiden op een beperkte bereidheid om actief met Cittaslow bezig te blijven. Aanbevelingen aan de gemeente variëren van het vergroten van de bekendheid tot concrete vragen over doelen en verwachtingen.

32

Bijlage 1 Geïnterviewden Naam

Functie

Datum afspraak

1

Mari-An Gerits

Gemeentesecretaris

18-7-2023

2

Francois Kool

Directeur

17-9-2023

3

Luc van den Boorn

Beleidsadviseur plattelands- en vrijetijdseconomie en Cittaslow coördinator

19-9-2023 8-11-2023

4

Maureen Bachaus

Beleidsmedewerker kunst en cultuur

4-10-2023

5

Roger Deckers

Medewerker vrijetijdseconomie en bedrijfscontacten

6-10-2023

Danielle Brouwers

Afdelingshoofd Financiën & Informatiemanagement

11-10-2023

7

Jurgen Bruijn

Afdelingshoofd Mens & Samenleving

11-10-2023

8

Anouk Broex

Medior communicatie adviseur

23-10-2023

9

Nicole RamaekersRutjens

Burgemeester Gulpen-Wittem

23-10-2023

10

Sanne van Mieghem

11

Desiree Aretz

12

Mireille Prange

13

Thei Ruijters

14

Gerry Jacobs

Wethouder en portefeuillehouder Cittaslow

15-11-2023

15

Jan Weling

Wethouder

15-11-2023

6

Bedrijfscontactfunctionaris en Cittaslow coördinator in Gulpen-Wittem Adviseur strategische ontwikkeling en vervanging van Cittaslow coördinator in Vaals Medewerker kabinet en genootschap van ambassadeurs in Vaals Afdelingshoofd Openbare Ruimte, Fysieke Leefomgeving, en het Projectbureau

33

23-10-2023 24-10-2023 24-10-2023 7-11-2023

Bijlage 2 Documentenoverzicht Datum

Document Programmabegrotingen tot 2024/-25/-26/-27

2013/08

Jaarrekeningen van 2019/-20/21/-22 Lokale Qualitäten, Kriterien und Erfolgsfaktoren nachhaltiger Entwicklung

Wie

Beschrijving

Gem. E-M Gem. E-M Bundesminis terium Deutschland

Studie in 11 Duitse steden over de verplichte Cittaslow-criteria en toepassing, levensvatbarheid en overdraagbaarheid Vernieuwen door verbinden. Wordt er al wel gesproken van DNA van de gemeente. E-M is nog geen cittalslow gemeente

2013/10

Strategische visie 2022

Gem. E-M

2014/06

Cittaslow International Charter

Netwerk

Statuten

2015/09

Het smalste stukje Nederland

Gem. EchtSusteren

2016/05

Feel the history, discover our roots

Gem. E-M

Beantwoording auditvragen gemeente Echt-Susteren Bidboek waarin beantwoording van 72 auditvragen in 7 hoofdgebieden voor toelating Cittaslow

2017/01

Beleef de ruimte!

Gem. Peel en Maas

2017/05

Cittaslow, we staan dichtbij het leven

2017/05

Dichtbij het leven, een filosofische dans rondom slowliving

2017/05

Cittaslow programma

2017/06

Duurzame ontwikkeling met bijzondere aandacht voor Cittaslow

2018/01

Beleidsnota Cultureel Erfgoed 2018-2021

Het goede leven in Peel en Maas, beantwoording Presentatie voor MT DT. Uitleg en antwoord vinden op vele vragen en welk spoor (netwerk, filosofie, producten, beweging, diensten)

Govert Derix en anderen

Essay en voordrachten op de landelijk Cittalsow dag in Eijsden-Margraten Uitwerking van het programma in vier groepen.

Rekenkamer commissie BorgerOdoorn/NHL Hogeschool

Onderzoeksrapport

Gem. E-M

Materieel en Immaterieel erfgoed

IMT International Tourism Management

Studie in 3 Duitste steden over de het verband tussen Cittaslow-lidmaatschap, toerisme en tevredenheid bevolking.

Cittaslow Deutschland

Brochure met de doelen en voorstellen van 24 Duitse gemeenten

2018/02

Tourismus und Lebensqualität in Cittaslow-Städten

2018/04

Cittaslow Deutschland

2019/04

Gemeenschappelijke waarden Lijn 50 samenwerking

Op basis verschillende fasen waaronder enquete zijn de 5 kernwaarden vastgesteld. Voornemen tot samenwerking op het beheren van het landschap, toerisme, Cittaslow en duurzaamheid.

2019/04

Woonvisie 2019 -2025

Samen bouwen aan de toekomst

2019/12

BESTEMMING ZUI D LIMBURG 2030

Bureau buiten

2020/01

Groen beleidsplan

Ber Houben

2020/07

Samenwerking CIttaslow in Lijn 50 verband

Evelien Habets

34

Gezamenlijke visie vrijetijdseconomie van 16 ZuidLimburgse gemeenten. De visie is ruimtelijkeconomisch van aard en doet uitspraken over dagrecreatie en verblijfsrecreatie op het niveau van Zuid-Limburg. Buitengewoon groen leven in Eijsden-Margraten Achtergrond document waarin kansen en dilemma’s worden beschreven voor samenwerking

REKENKAMER

2020/07

Samenwerking Cittaslow 50

Evelien Habets

Two pager samenvatting adviezen van Samenwerking CIttaslow in Lijn 50 verband

2020/08

Visie op Dienstverlening

Gem. E-M

2020/09

Visie op participatie

Gem. E-M

Betrokken burgers, dichtbij het leven

2021/03

De menselijke maat: Cittaslow, waar het leven goed is

VNG Leo Mudde

Artikel vanuit Gulpen-Wittem

Instemmen met de benoeming van 23 Cittaslow Ambassadeurs

2021/04

Cittaslow Ambassadeurs gemeente Eijsden-Margraten. +Bijlage 1 Proces

College Afd. fysieke leefomgevin g

2021/05

Bouwstenen notie fase 1 van de omgevingsvisie

Lijn 50 regio

Beschrijving en voorstel hoe verder

2022/03

Goed leven in elke kern

Gem. E-M

Bestuursakkoord 2022-2026

2022/04

Burgemeestersoverleg Cittaslow

Gem. Heerde

Verslag met in rood een annotatie van Cittaslowcoördinator voor E-M

2022/10

Cittaslow maand

Gem. E-M

Brochure met activiteiten in de maand oktober in het kader van Cittaslow

2023/01

Richtlijnen ambassadeursschap

2023/01

Brief aan colleges Nederlandse cittaslows

2023/01

Gespreksnotitie behorend bij brief

2023/04

Kadernota 2024 -2027

Gem. E-M

2023/04

Toolkit voor Cittaslowambassadeurs

Gem. E-M

2023/05

Kadernota 2024 -2027

Gem. E-M

2023/05

Verslag Bijeenkomst Cittaslow ambassadeurs

Roger Deckers

2023/05

Verslag bijeenkomst Cittaslow ambassadeurs

Roger Deckers

2023/09

Email n.a.v. informele bijeenkomst ambassadeurs

Roger Deckers

Verslag burgemeestersoverleg Lijn 50 Programma uitreiking benoeming nieuwe Cittaslow Ambassadeurs Collegevoorstel benoeming Cittaslow ambassadeurs

Luc van den Boorn

2023/11

MOTIE Transitie landbouw binnen Cittaslow

PRO

2023/12

Woonzorgvisie 2024-2030

Gem. E-M

2023/12

Woonzorgvisie

Gem. E-M

2023/10 2023/10 2023/10

Kennisnemen van de doelen en voorgestelde proces aanpak, inclusief het beschikbaar stellen van een Cittaslow Coördinator

Toetsingskader met kwaliteitscriteria Burgermeest er middenDelfland Burgermeest er middenDelfland

Brief om netwerk Nederland te versterken door visiedocument en nieuwe voorzitter

Presentatie met uitleg over inhoud van Cittaslowgedachtegoed

Nieuwe burgemeester, toolkist, vervolgafspraak voor kleinschalige fruitteling, Instagram account, uitbreiding netwerk Toolkit wordt toegelicht, ideeën en wensen, uitbreiding ambassadeurs, beleefmaand Beleef Cittaslow maand, rekenkamer, Hubertus markt. Verdeling van taken, GW interne organisatie, Vaals evenement en E-M ambassadeurs; Persoonlijke tekst voor elke ambassadeur en motivatie-speech.

Luc van den Boorn

35

In het kader van Cittaslow-predicaat “Programma transitie landbouw naar Agro-ecologie

Bijlage 3 Vragenlijst ambassadeurs Intro/kennismaking 1.

Uw activiteit van uw onderneming/organisatie bestaat uit………………………………………………………. Hoe groot is het deel dat bestaat uit het ondersteunen en uitdragen van de Cittaslow waarden? Algemeen Cittaslow

2.

In hoeverre bent u bekend met Cittaslow International, Cittaslow Nederland en Cittaslow-Lijn 50 regio en wat vindt u ervan?

3.

Wat vindt u van het keurmerk Cittaslow? Waarom heeft u zich aangemeld als ambassadeur bij Cittaslow? Wat is de meerwaarde of de voordelen, en zijn er ook nadelen te noemen? Gemeente Eijsden-Margraten

4.

Welke van de vijf kernwaarden (authentiek, gastvrij, kleinschalig, unieke ligging en aandacht voor elkaar) van de gemeente vindt u het meest passen bij Cittaslow en het meest cruciaal?

5.

Op welke manier vindt u dat de doelen en waarden van Cittaslow doorwerken in de besluitvorming van de gemeente en bij welke niet?

6. 7.

Waar denkt u leeft Cittaslow het meeste bij de raadsleden, de burgermeester, de wethouders of bij de ambtenaren? In hoeverre voelt u zich ondersteund door uw gemeente bij het promoten van Cittaslow-waarden en organiseren van activiteiten? Eigen onderneming/organisatie

8.

Hoe ervaart u de impact van het netwerk Cittaslow op uw onderneming/organisatie tot nu toe?

9.

Tot slot, heeft u toekomstige plannen of doelen als Cittaslow-ambassadeur? Zo ja, welke? Naam onderneming/organisatie

Activiteiten

Bemelerhof

streekproducten, sap-pers

Restaurant Vanille

restaurant

Stassen Kaas

bio geitenkaasproducent

Kazerij Verschuren

kaasspecialist

't Breusjterhöfke

streekproducten en lokale bieren

Museum voor Familiegeschiedenis /Ursulinenconvent

museum

Rob Frijnts

boomkweker

Slagerij Kusters

slager en traiteur

Puur Aroma

kruiden

Studio Philippi

promo streekproduct

IJsbaas

lokale ijsspecialiteiten

Coöperatieve Fruitveiling "Zuid Limburg" BA

Fruitveiling

Nuijts Verswinkel

verswinkel

Hoeve Endepoel

verblijf

HX Hoogcruts

klooster van de 21e eeuw

Beeing Pure

imkerij

36

REKENKAMER

Bijlage 4 Rapportage Moventum

37

Rapportage Cittaslow Gemeente Eijsden-Margraten

Rapportage Cittaslow Datum: 28-11-2023 Projectnummer: 21576

Gemeente Eijsden-Margraten

Auteurs: Luc Oonk, Projectmanager/ Senior Onderzoeker Danique Rietman, Onderzoeker

Moventem BV T 0575 84 3738 E info@moventem.nl W www.moventem.nl Moventem werkt conform de Gedragscode voor Onderzoek & Statistiek van de Nederlandse Marktonderzoek Associatie (MOA) en mag het Fair Data Keurmerk voeren, waarmee wordt aangetoond dat op verantwoorde wijze met data en persoonsgegevens wordt omgaan. Tevens is Moventem aangesloten bij de Europese Vereniging voor Marktonderzoek (ESOMAR) en wordt voldaan aan de Internationale Code voor Markt- en sociaalwetenschappelijk onderzoek. Dit rapport is met grote zorg samengesteld. Desondanks kan het voorkomen dat informatie fout en/of onvolledig is. Moventem is niet aansprakelijk voor enige directe of indirecte schade die zou kunnen ontstaan door het gebruik van de aangeboden informatie.

2

Gemeente Eijsden-Margraten

Inhoudsopgave

Management Samenvatting

Pagina 4

1 Inleiding 1.1 Onderzoeksopzet

Pagina 6 Pagina 7

2 Resultaten

Pagina 8

3 Bijlagen Bijlage l Achtergrondvariabelen Bijlage ll Onderzoeksverantwoording

Pagina 27 Pagina 28 Pagina 29

Inhoudsopgave

3

Management Samenvatting

Gemeente Eijsden-Margraten

Management Samenvatting Nagenoeg de helft van de respondenten heeft het logo van Cittaslow nooit eerder gezien, circa 4 op de 10 geeft aan het logo te herkennen en te weten waar het voor staat. Met name respondenten uit Gronsveld hebben het logo van Cittaslow nooit eerder gezien. Ruim driekwart van de respondenten zegt, bij het noemen van de term, te weten waar Cittaslow voor staat of er wel eens van te hebben gehoord. Vooral respondenten uit Sint Geertruid, Banholt en Eckelrade geven aan te weten waar Cittaslow voor staat. Respondenten kennen de naam en/of het logo van Cittaslow met name van het nieuws van de gemeente (Weekblad De Etalage, digitale nieuwsbrief, social mediakanalen).

ligging van de gemeente goed beoordeeld. Respondenten uit Margraten en Scheulder beoordelen vrijwel alle kernwaarden lager dan respondenten uit andere plaatsen. Een grote meerderheid van de respondenten is niet op enige manier betrokken bij Cittaslow. Ruim een derde van de respondenten is (naast inwoner) ook betrokken bij een maatschappelijke vereniging of stichting.

Een groot deel van de respondenten denkt bij Cittaslow (onder andere) aan het bevorderen van lokale voedselproductie, verwerking en consumptie en aan identiteit, tradities en culturele waarden behouden. Ruim de helft van de respondenten vindt Cittaslow (heel) goed passen bij de gemeente EijsdenMargraten. Circa 1 op de 7 respondenten is van mening dat het minder hectisch leven, minder gericht op geld en meer bewust te genieten van echte waarden (heel) slecht bij de gemeente past. Ruim twee derde van de respondenten >74 jaar vindt Cittaslow goed bij de gemeente passen. Respondenten vinden het met name belangrijk meer bewust te genieten van echte waarden in het leven en minder hectisch te leven. Daarnaast vindt circa de helft van de respondenten het belangrijk minder gericht op geld te leven.

Ruim de helft van de respondenten zegt de gemeente als Cittaslow gemeente te ondersteunen, voor nagenoeg 1 op de 5 is het niet goed/niet slecht, het maakt hen niet uit dat Eijsden-Margraten één van de tien ‘Cittaslow gemeenten’ van Nederland is. Met name respondenten vanaf 55 jaar zeggen de gemeente als Cittaslow gemeente te ondersteunen. De gemeente Eijsden-Margraten heeft een aantal kernwaarden; authenticiteit, gastvriendelijkheid, fijnschaligheid of kleinschaligheid, unieke ligging en aandacht voor elkaar. De kernwaarde 'unieke ligging' wordt veruit het hoogst beoordeeld met een 8,3. Binnen alle leeftijdscategorieën wordt de unieke

Management samenvatting

5

Inleiding

Gemeente Eijsden-Margraten

Onderzoeksopzet Benaderen doelgroep In opdracht van de Rekenkamer van de gemeente Eijsden-Margraten heeft Moventem een onderzoek uitgevoerd, onder de 1.401 leden van EijsdenMargraten Spreekt, over een keurmerk waar de gemeente sinds 2016 bij is aangesloten. De panelleden hebben de mogelijkheid gehad om de vragenlijst in te vullen tussen 6 november en 22 november 2023. Er is 1 keer een reminder verstuurd, aan iedereen waarvan nog geen ingevulde vragenlijst was ontvangen. Daarnaast is er een open link gecommuniceerd via de communicatiekanalen van de gemeente.

In bijlage 2 van deze rapportage wordt nader ingegaan op de betrouwbaarheid, nauwkeurigheid en representativiteit van de resultaten. Deze bijlage is aan het einde van deze rapportage te vinden. Er is een aantal open vragen gesteld aan de respondenten. Alle open antwoorden worden getoond in ‘Bijlagenboek bij Rapportage Cittaslow’.

Deelnemers In totaal hebben 501 panelleden de vragenlijst volledig ingevuld. Via de open link deden 51 respondenten mee. Met het totaal aantal respondenten (552) kunnen met een betrouwbaarheid van 95% en een foutmarge van 4,11% uitspraken worden gedaan over de populatie.

Resultaten weergave De resultaten van dit onderzoek worden in het voorliggende document beschreven middels diagrammen en tabellen. Door routes in de vragenlijst en vragen waarbij meerdere antwoorden mogelijk zijn, kan het voorkomen dat het aantal respondenten en/of het aantal antwoorden niet overal gelijk is in deze rapportage. Om deze redenen wordt ter volledigheid bij de resultaten aangegeven hoeveel respondenten (‘n’) de betreffende vraag hebben beantwoord. Door afrondingsverschillen telt niet alles op tot 100%. Bij sommige vragen konden respondenten meerdere antwoorden geven. Het totale percentage komt dan hoger dan 100% te liggen. In bijlage 1 van deze rapportage staan de achtergrondgegevens van de respondenten weergegeven. Deze bijlage is aan het einde van deze rapportage te vinden.

Inleiding

7

Resultaten

Gemeente Nagenoeg de helft van de respondenten heeft het logo Eijsden-Margraten van Cittaslow nooit eerder gezien

Herkent u deze afbeelding? (n=552)

2%

Ja, en ik weet waar het voor staat

39%

Ja, wel eens van gezien maar ik weet niet (precies) waar het voor staat

46% Nee, nooit eerder gezien

Weet ik niet/ geen mening 13%

Resultaten

9

Gemeente Met name respondenten uit Gronsveld hebben het logo Eijsden-Margraten van Cittaslow nooit eerder gezien

Herkent u deze afbeelding?

Leeftijd 42% 38% 41% 38% 29%

Ja, en ik weet waar het voor staat

Ja, wel eens van gezien maar ik weet niet (precies) waar het voor staat

Woonplaats

9% 11% 14% 18% 18%

Ja, en ik weet waar het voor staat

38% 48% 38% 14% 41% 52%

Ja, wel eens van gezien maar ik weet niet (precies) waar het voor staat

<45 jaar (n=66) 45-54 jaar (n=63)

16% 10% 10% 13% 13% 10%

Eijsden (n=204) Margraten + Scheulder (n=89) Cadier en Keer + Bemelen (n=73)

55-64 jaar (n=132)

47% 51% 41% 43% 49%

Nee, nooit eerder gezien

Weet ik niet/ geen mening

2% 0% 4% 2% 4%

>74 jaar (n=103) Nee, nooit eerder gezien

Resultaten

Noorbeek + Mheer (n=55)

69% 39% 38%

Weet ik niet/ geen mening

Gronsveld (n=69)

44% 41% 49%

65-74 jaar (n=188)

Sint Geertruid + Banholt + Eckelrade (n=57)

1% 1% 2% 3% 8% 0%

10

Gemeente Ruim driekwart zegt te weten waar Cittaslow voor staat Eijsden-Margraten of er wel eens van te hebben gehoord

Kent u ‘Cittaslow’? (n=522)

1%

Ja, en ik weet waar het voor staat

20% 38%

Ja, wel eens van gehoord maar ik weet niet (precies) waar het voor staat Nee, nooit van gehoord

42%

Weet ik niet/ geen mening

Resultaten

11

Vooral respondenten uit Sint Geertruid, Banholt en Eckelrade zeggen te weten waar Cittaslow voor staat

Gemeente Eijsden-Margraten

Kent u ‘Cittaslow’?

Leeftijd

Woonplaats

35% 32% 36%

Ja, en ik weet waar het voor staat

38% 38% 41%

Ja, en ik weet waar het voor staat

19% 33%

47% 42% 39% 38% 48% 41% 42%

Ja, wel eens van gehoord maar ik weet niet (precies) waar het voor staat

58% 44% 42% 36% 52% 46%

Ja, wel eens van gehoord maar ik weet niet (precies) waar het voor staat

<45 jaar (n=66) 45-54 jaar (n=63)

20%

55-64 jaar (n=132)

26% 30% Nee, nooit van gehoord

Weet ik niet/ geen mening

>74 jaar (n=103)

14% 11% 16%

0% 0% 2% 1% 1%

18% 19% 22% 28% 19% 21%

65-74 jaar (n=188) Nee, nooit van gehoord

Weet ik niet/ geen mening

Resultaten

Eijsden (n=204) Margraten + Scheulder (n=89) Cadier en Keer + Bemelen (n=73) Gronsveld (n=69) Noorbeek + Mheer (n=55) Sint Geertruid + Banholt + Eckelrade (n=57)

0% 1% 0% 1% 2% 0%

12

Veel respondenten vinden dat er meer zichtbaarheid gegeven mag worden aan de ‘Cittaslow-waarden’

Gemeente Eijsden-Margraten

Wat denkt u dat het inhoudt dat Eijsden-Margraten een ‘Cittaslowgemeente’ is? Er zijn diverse uiteenlopende antwoorden gegeven over wat het inhoudt dat Eijsden-Margraten een ‘Cittaslow-gemeente’ is. Hieronder wordt een deel van de antwoorden beknopt weergegeven. In het algemeen wordt door veel respondenten aangegeven dat er meer behoefte is aan zichtbaarheid, meer zichtbare resultaten en actie op het gebied van duurzaamheid, lokale producten en het behoud van de leefomgeving en de lokale identiteit. Een deel van de respondenten ziet weinig terug van de Cittaslow gedachten. De gemeente lijkt in hun ogen meer gefocust te zijn op economische belangen en groei, dan op duurzaamheid en lokale initiatieven. Het ‘Cittaslow-label’ lijkt volgens respondenten vooral een label te zijn zonder concrete invulling in het dagelijkse leven binnen de gemeente. Er wordt gesproken over aandacht voor streekproducten, duurzaamheid en leefomgeving, maar dit lijkt volgens hen nog niet sterk door te werken in concrete acties en beleid. Veel respondenten geven aan dat ze er weinig van merken in hun dagelijks leven in de gemeente, hoewel ze wel het belang zien van een relaxte en rustige levensstijl.

Resultaten

13

Gemeente Groot deel denkt bij Cittaslow (ook) aan bevorderen van Eijsden-Margraten lokale voedselproductie, verwerking en consumptie

Wat denkt u dat het inhoudt dat Eijsden-Margraten een ‘Cittaslowgemeente’ is? (n=552) Meer antwoorden mogelijk

Lokale voedselproductie, verwerking en consumptie bevorderen

57%

Identiteit, tradities en culturele waarden behouden

47%

Kleinschalig toerisme en recreatie in balans met leefbaarheid bevorderen

44%

Landschapskwaliteiten behouden

44%

Kwalitatieve en gezonde levensstijl nastreven

40%

Mensen verbinden met elkaar

32%

Ecologische landbouw stimuleren

30%

Duurzame ontwikkeling van wonen en werken stimuleren