20250701 11b Programmarekening Gemeente Eijsden-Margraten 2024 definitief gewaarmerkt WHS
Tekst van het document
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? Inzetten op positieve gezondheid en uitvoering geven aan preventie-akkoord. Wat gaan we ervoor doen? (Volgens begroting) We ontwikkelen een plan van aanpak (i.h.k.v. het Gezond en Actief Leven Akkoord) voor o.a. het terugdringen van middelengebruik, het stimuleren van een gezonde leefstijl en het stimuleren van sport en bewegen. We zetten in op bewustwording.
37
We continueren de JOGG (Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst) aanpak en samenwerking binnen JOGG Heuvelland én JOGG Zuid-Limburg. We geven uitvoering aan het plan van aanpak JOGG Heuvelland en ontwikkelen een plan van aanpak JOGG Eijsden-Margraten. Dit omvat o.a. initiatieven zoals gezondere voeding op scholen (wij adviseren scholen op een gezonder voedingsbeleid), steeds meer rookvrije kind-omgevingen en gezonde sportomgevingen (TeamFit). We ontwikkelen een gezonde leefomgeving die bewegen, gezonde voeding en een gezonde leefstijl bevorderen.
Voortgangsindicator
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? We hebben een plan van aanpak ontwikkeld en uitgevoerd (i.h.k.v. het Gezond en Actief Leven Akkoord) voor het terugdringen van middelengebruik, het stimuleren van een gezonde leefstijl en het stimuleren van sport en bewegen. We hebben de JOGG (Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst) aanpak gecontinueerd. Evenals de samenwerking binnen JOGG Heuvelland én JOGG Zuid-Limburg. We hebben uitvoering gegeven
aan het plan van aanpak JOGG 2024 en hebben een plan van aanpak JOGG voor 2025 opgesteld. We hebben hierbij gefocust op bewustwording. We hebben de verbinding gelegd met het fysieke domein om een omgeving te creëren die bewegen, gezonde voeding en een gezonde leefstijl bevorderd.
Wat heeft het gekost? Bedragen x €1.000
38
Exploitatie
Primitieve
Begrotingswijziging
begroting 2024
2024
Begroting 2024 Werkelijk 2024 na wijz.
Afwijking
Procentuele
jaarrekening
afwijking 2024
2024 6480020 Preventieve
-40
0
-40
-41
-1
4
-843
45
-798
-722
76
-10
-9
-12
-21
-18
3
-12
-983
-65
-1.048
-1.053
-5
1
0
0
0
0
0
∞
-1.875
-32
-1.906
-1.834
72
-4
logopedie 6714000 Basisgezondheidszorg 6714001 Subsidies basisgezondheidszorg 6715000 Jeugdgezondheidszorg uniform deel 6715099 Spuk Gala Gezondheidcomponent Resultaat
Toelichting afwijkingen Toelichting financiële afwijkingen: altijd indien afwijking > € 100.000 anders afwijking > € 10.000 en > 10%
6714000 Basisgezondheidszorg In 2024 zijn nog laat in het jaar gelden terug ontvangen over 2023 van de GGD inzake DUVO. Hiermee was geen rekening gehouden in de begroting na wijziging.
1.7 Zorg op maat met focus op kostenbeheersing Wat willen we bereiken? (Conform Meerjarenbegroting 2023-2026) Zorg op maat met focus op kostenbeheersing Vroeg of laat krijgen we allemaal met zorg te maken. We streven naar een kwalitatief goede, passende en liefdevolle ondersteuning dat zo dicht mogelijk bij de inwoner is georganiseerd zodat zij of hij zo lang mogelijk in hun eigen leefomgeving kunnen blijven wonen. Iedereen heeft recht op de hulp en ondersteuning die hij/zij nodig heeft. In lijn met de landelijke trend stijgen ook in onze gemeente de kosten voor Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) en rond de Jeugdzorg. Vanaf de decentralisatie in 2015 is het aantal meldingen per jaar gestegen van 1.000 naar ca 2.300 in 2021. Vergrijzing, demografische
39
ontwikkelingen, een toenemende vraag naar specialistische jeugdhulpverlening en verhoging van tarieven zijn hiervan de belangrijkste oorzaken. De kostenontwikkeling wordt uiteraard maandelijks geanalyseerd, gemonitord en gecontroleerd. Door de jaren heen en ook nu vinden er actualisaties van beleidskaders plaats. De belangrijkste knop die van invloed is op de kostenontwikkeling lijkt en blijkt de inzet op preventie en vroegsignalering: het voorkomen dan wel minimaliseren dat zorg nodig is. In dat licht wordt ingezet op en geïnvesteerd in algemeen toegankelijke welzijns- en zorgvoorzieningen, het ‘’voorliggende veld’’ en de inzet van de consulent Welzijn WMO en consulent Welzijn Jeugd. Het doel is (en blijft) om alleen maatwerk voorzieningen aan te bieden indien de algemene voorzieningen geen of onvoldoende oplossing bieden. Aandacht wordt ook gegeven op de (planologische) sturing op woonzorg-initiatieven voor huisvesting van jeugdigen. In het licht van preventie en vroegsignalering werken we integraal (één aanspreekpunt per gezin en een goed ontsloten en herkenbare toegang voor vragen en voorzieningen). Tevens hebben we de hulpvraag binnen de gemeente goed in beeld, bouwen we (door) aan een sterk netwerk van lokale hulpverleners en overige deskundigen. Hierbij speelt de Praktijkondersteuner Huisartsen (POH) een belangrijke rol die we in 2023 verder (moeten) gaan verstevigen.
Daarnaast streven we de inzet van jongerenwerkers te verhogen en ingezet op verhoging van activiteiten en voorlichtingen. We bevorderen en ondersteunen de informele zorg- en mantelzorg. Mantelzorg blijven we waarderen en ondersteunen. Daarnaast wordt ingezet op ‘’normalisering’’ van de jeugdzorg. Dit betekent dat het product-denken wordt losgelaten en de leefwereld van het kind en het gezin centraal komt te staan. We doen dit zoveel als mogelijk lokaal en daar waar noodzakelijk regionaal. Ondanks de focus op preventie en kostenbeheersing, blijven we te allen tijde ondersteuning bieden aan inwoners die hulp of een vangnet nodig hebben.
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? Continueren en versterken jongerenwerk via Trajekt Wat gaan we ervoor doen? (Volgens begroting) Jongerenwerk vormt een belangrijke schakel binnen het voorliggend veld van de gemeente. Middels jongerenwerk staan we in contact met de jongeren in onze samenleving, weten we wat er speelt en kunnen we proactief acteren op signalen. Om de rol van jongerenwerk te verstevigen, gaan we in
40
2024 actief aan de slag met de doorontwikkeling, e.e.a. vanuit de context van hoe kunnen we het jongerenwerk nog meer, beter en gerichter benutten om meer effect te realiseren gericht op specifieke leeftijdsgroepen en problematiek.
Voortgangsindicator
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? Trajekt bood in 2024 jongerenwerk aan in de gemeente Eijsden-Margraten. Het doel van het jongerenwerk van Trajekt was om jongeren te ondersteunen en begeleiden in hun ontwikkeling. Hierbij boden zij ondersteuning bij vragen en verhalen over diverse thema's, zoals school, werk, opleiding, thuissituatie, vrije tijd, relaties en vriendschappen. Voor onze gemeente heeft Trajekt de volgende activiteiten georganiseerd: •
Het organiseren van activiteiten voor en door jongeren.
•
Gemeente breed aanwezig zijn op plekken waar jongeren elkaar ontmoeten.
•
Vertrouwensrelaties aangaan en onderhouden met jongeren en jeugdgroepen.
•
1-op-1 gesprekken met jongeren en bieden van een luisterend oor.
•
Ondersteuning bieden waar nodig en aansluitend aan behoefte.
•
Preventie.
•
Jongereninlooppunt te Eijsden.
•
Huiskamerklas te Eijsden.
Investeren in inzet consulent welzijn jeugd Wat gaan we ervoor doen? (Volgens begroting) Om onze ambitie gericht op preventie van zorgvraag te realiseren, is er in 2023 een consulent welzijn jeugd gestart. Doel van deze consulent is om vroegtijdig bij beginnende hulpvragen jeugdigen te kunnen begeleiden, adviseren en verwijzen naar voorzieningen in het voorliggend veld en de directe omgeving van de jeugdige. Zo zorgen we ervoor dat zij vroegtijdig en laagdrempelig geholpen worden, voorkomen we een verergering van de hulpvraag en realiseren we een reductie in de instroom in maatwerkvoorzieningen. Hiertoe hanteren we 2024 als pilot jaar. Doel hierbij is om de consulent in positie te brengen, te leren, te evalueren en door te ontwikkelen. Daarbij dient uiteindelijk getoetst te worden of deze interventie een reducerend danwel dempend effect heeft op de instroom in de maatwerkvoorziening.
41
Voortgangsindicator
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? De functie van consulent Welzijn Jeugd heeft in 2024 verder vorm gekregen. Doel van onze consulent jeugd is het ondersteunen van sociale, emotionele en educatieve ontwikkeling bij jeugd en jongvolwassenen tot 27 jaar. Onze consulent is vast aanspreekpunt en onderdeel geworden van team Jeugd. De consulent is betrokken bij casuistiekbesprekingen, meldingen verdelen, en ondersteunt bij diverse gesprekken en lichte hulpverlening. Daarnaast werkt onze consulent adviserend en verbindend tussen onze jeugdigen en de diverse voorliggende voorzieningen welke jeugdhulp bieden (Stichting MEE, Trajekt, PraktijkOndersteuningHuisartsen). Onze consulent heeft actief bijgedragen aan: ▪
Huiskamerklas: Preventieve aanpak om jeugdigen vroeg in beeld te krijgen.
▪
Jongereninloop: Toegankelijke ontmoetingsplek voor jongeren.
▪
Kunstprojecten: Creatieve activiteiten om talenten te ontwikkelen en sociale interactie te bevorderen.
▪
Jeugd aan Zet: Activiteiten opzetten in samenwerking met buurtcoaches om jonge inwoners te betrekken bij de gemeenschap.
Onze consulent is tevens organisator van het risicojeugd overleg en daarmee ook een verbindende factor met OOV. Bij crisissituaties bijvoorbeeld met wijkagenten, wordt er Integraal samen gewerkt.
Inzetten op preventie vroegsignalering en integrale aanpak Wat gaan we ervoor doen? (Volgens begroting) De consulent schuldhulpverlening, welke in vaste dienst is bij de gemeente, blijft inzetten op het vroegtijdig signaleren van schulden bij inwoners.
42
We voeren deels regie op het proces schuldhulpverlening door de toegang bij de gemeente te beleggen in plaats van bij de Kredietbank, waardoor de inwoner een integrale ondersteuning krijgt vanuit de vroeg signalering en de beoordeling aanmelding bij de Kredietbank.
Voortgangsindicator
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? Toegang tot en regie over schulphulpverlening lag geheel bij de consulent schuldhulpverlening. In 2024 heeft de consulent schuldhulpverlening 450 signalen van financiële problemen behandeld in het kader van vroegsignalering en waar nodig doorverwezen voor (schuld)hulpvelrening.
Stimuleren mantelzorg en maximeren het budget op € 100.000 per jaar Wat gaan we ervoor doen? (Volgens begroting) We voeren het mantelzorg compliment uit conform de verordening Maatschappelijke Ondersteuning 2021 (een geldbedrag van maximaal 200 euro per jaar wordt uitbetaald aan zorgvragers om zijn/haar mantelzorger te complimenteren.) Mantelzorgondersteuning: wij breiden inzet van mantelzorgondersteuning als een specifieke taak binnen onafhankelijke cliëntenondersteuning van stichting MEE Zuid-Limburg uit.
Voortgangsindicator
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? In 2024 hebben 319 inwoners het mantelzorgcompliment ontvangen. In 2024 zijn diverse bijeenkomsten, trainingen en workshops georganiseerd. In de communciatie naar inwoners is gezorgd voor informatievoorziening via o.a. flyers en de Etalage. De mantelzorgondersteuning is uitgebreid met het online gaan van de Mantelzorgtest voor inwoners.
43
Daarnaast werkte de mantelzorgondersteuner van MEE samen in een sterk netwerk met bijv. het sociaal team, de consulent welzijn, Envida en Trajekt.
Wat heeft het gekost? Bedragen x €1.000
44
Exploitatie
6661000 WMO
Primitieve
Begrotingswijziging
begroting 2024
2024
Begroting 2024 Werkelijk 2024 na wijz.
Afwijking
Procentuele
jaarrekening 2024
afwijking 2024
-538
25
-513
-512
1
0
-254
-281
-535
-540
-5
1
6662010 WMO Overig
-171
265
94
-5
-99
-106
6662011 WMO Hulp
-2.612
-107
-2.719
-2.768
-49
2
-720
234
-486
-475
11
-2
-577
-162
-739
-643
96
-13
0
0
0
0
0
0
134
46
180
180
0
0
-239
239
0
0
0
0
-250
64
-187
-188
-2
1
85
65
150
181
31
21
-585
-196
-781
-785
-4
0
6670700 WVGGZ
-28
0
-28
-26
3
-9
6682000 Consultatie
-2
0
-2
-1
1
-36
-50
35
-15
-11
4
-28
-13
0
-13
-14
-2
12
-215
26
-189
-273
-83
44
-1.367
130
-1.237
-1.259
-22
2
-2.309
-675
-2.984
-2.941
43
-1
6682103 Dyslexie
-88
-20
-108
-126
-18
16
6682104 Jeugdzorg
-60
60
0
-10
-10
0
6682105 Pleegzorg
-180
0
-180
-120
60
-33
6682106 BOR
-19
-25
-44
-15
29
-65
Hulpmiddelen 6662002 WMO algemene voorzieningen
bij de Huishouding 6662012 WMO Begeleiding Groep 6662013 WMO Begeleiding Individueel 6662099 Spuk Gala WMO-component 6667000 Eigen bijdrage WMO maatwerk 6668010 St. MEE / WMO 6670010 3d`s algemeen 6670011 3d`s algemeen (opbrengsten) 6670600 Collectieve vervoersvoorziening
en advies 6682002 Lokaal jeugdbeleid 6682003 Jeugd aan zet 6682010 Jeugdzorg (beleid) 6682101 Jeugdzorg begeleiding 6682102 Jeugdzorg behandeling
overig zonder verblijf
45
Exploitatie
Primitieve
Begrotingswijziging
begroting 2024
2024
Begroting 2024 Werkelijk 2024 na wijz.
Afwijking
Procentuele
jaarrekening 2024
afwijking 2024
6682107 Regie
-13
0
-13
0
13
-100
6682200 Jeugd
-192
-70
-262
-217
45
-17
-42
-65
-107
-97
10
-10
6682300 Crisis
-100
0
-100
-98
2
-2
6682301 Landelijk
-100
-200
-300
-214
86
-29
6682400 GIKJ
-450
-125
-575
-446
129
-22
6682401 Verblijf
-1.161
990
-171
-281
-110
65
Resultaat
-12.116
252
-11.864
-11.702
161
-1
Bescherming 6682201 Jeugd Reclassering
Transitiearrangement
Toelichting afwijkingen Toelichting financiële afwijkingen: altijd indien afwijking > € 100.000 anders afwijking > € 10.000 en > 10% 6670011 3d`s algemeen (opbrengsten)
Deze afwijking betreft de afrekening van de regio begroting Maastricht-Heuvelland, deze is laat ontvangen en is gewijzigd ten opzichte van de initieel ontvangen begroting. WMO Sinds 2023 dient de verantwoording van de kosten WMO gesplitst te worden naar specifieke onderdelen conform de IV3 indeling zoals voorgeschreven door het rijk. Om een juist beeld te krijgen van de ontwikkelingen in de WMO dient het cluster van WMO maatwerkvoorzieningen als geheel te worden bezien en niet op de individuele onderdelen aangezien WMO een vraaggestuurd product is en de kosten over de verschillende producten en jaren kunnen variëren. Per saldo is in 2024 158K meer uitgegeven aan WMO dan voorzien in de bijgestelde begroting, dit is inclusief de ingeboekte "minder meer" opgave onder 6662010. Persaldo is de overschrijding dan ook 'slechts' 58K. De overschrijding zit met name bij Hulp in de Huishouding waarbij er in 2024 rekening is gehouden met de wachtlijsten en derhalve de primaire begroting naar beneden is bijgesteld. Als gevolg van de beleidsregel dat iedere inwoner met een indicatie HBH 10 minuten extra hulp per week ontvangt en een indexering van de tarieven heeft geleid tot een overschrijding ten opzichte van de bijgestelde begroting.
46
Jeugd Sinds 2023 dient de verantwoording van de kosten Jeugdhulp gesplitst te worden naar specifieke onderdelen conform de IV3 indeling zoals voorgeschreven door het rijk. Om een juist beeld te krijgen van de ontwikkelingen in de Jeugdhulp dienen de maatwerkvoorzieningen Jeugdhulp als geheel te worden bezien en niet op de individuele onderdelen aangezien Jeugdhulp een vraag-gestuurd product is en de kosten over de verschillende producten en jaren kunnen variëren. Per saldo is er in 2024 212K minder uitgegeven aan Jeugdhulp dan primair begroot. Dit is inclusief de ingeboekte "minder meer" opgave onder Jeugd Beleid (6682010). De onderuitputting wordt met name veroorzaakt door minder uitgaven in de categorie Verblijf en GIKJ. Dit zijn per jeugdige relatief kostbare maatregelen waarbij een afwijking van slechts een aantal jeugdigen groot financieel effect heeft. Ter illustratie, in 2023 hadden gemiddeld 7 jeugdigen het arrangement GIKJ, totale kosten 1 mio terwijl in 2024 gemiddeld 3 jeugdigen deze zorg ontvingen, totale kosten 600K. De overige categorieën laten een verschuiving zien van groepsgerichte zorg naar individuele zorg met daarnaast een verzwaring van zorg (begeleiding naar behandeling) in het ambulante segment. Tevens zijn alle tarieven geindexeerd, wat in totaliteit tot een verhoging van de kosten leidt mede door de zorgverzwaring zoals hierboven benoemd.
Bij sommige onderdelen lijken de kosten relatief enorm te stijgen, echter wordt dit veroorzaakt door maar een of enkele jeugdigen meer per product. Als gemeente hebben we geen invloed op de toekenning van jeugdbescherming en reclassering daar dit door de rechter wordt opgelegd.
1.8 Kunst en cultuur in verbinding met onze inwoners Wat willen we bereiken? (Conform Meerjarenbegroting 2023-2026) Kunst en cultuur in verbinding met onze inwoners We zijn trots op ons materieel en immaterieel erfgoed, waarbij we grensoverschrijdende samenwerkingen stimuleren. De gemeente neemt de rol op zich van beschermer en hoeder, die faciliteert, financiert en stimuleert. Maar onze gemeente is geen openlucht museum. Het is de plek waarbinnen het cultureel erfgoed opgemerkt en gekoesterd wordt. Het dient als inspiratie in het dagelijks leven, in hoe we met elkaar willen leven en omgaan met onze ruimtelijke ordening en gebiedsontwikkelingen. We zetten in op het beschermen, zichtbaar en beleefbaar maken van monumenten en karakteristiek erfgoed.
47
Veel waarde wordt gehecht aan kunst, cultuur en cultuureducatie. Dit geeft kleur aan onze gemeenschappen, verbindt en ontwikkelt talenten. We koesteren ook de rijkdom aan kunst en cultuur binnen onze gemeente en willen dit dan ook graag delen met toekomstige generaties, inwoners en bezoekers van onze gemeente. Daarnaast juichen we nieuwe kunst toe op een manier die inwoners inspireert, verrast en verrijkt. Hierbij is kunst dus niet alleen een element in de openbare ruimte maar ook een verbindende factor tussen inwoners. Wij moedigen kunst en cultuur aan, bij jongeren in het bijzonder, om daarmee de kunst en bovenal de rijke cultuur waar we trots op zijn toekomst te geven. We zetten daarbij in op het actief betrekken van inwoners, organisaties en bezoekers bij kunst- en cultuurprojecten. Dit alles ondersteund en geïnspireerd door het platform Kunst In Eijsden-Margraten (KIEM). Cultuur ontwikkeling begint bij de basis en wordt vorm gegeven met en breed educatief programma op de basisscholen. Kinderen leren zo spelenderwijs in contact komen met onze cultuur enerzijds en anderzijds komen ze op een creatieve en inspirerende wijze in contact komen met maatschappelijke thema´s zoals respect, duurzaamheid, landschap en natuur. Ons bibliotheekwerk is toe aan herijking. Het is niet alleen de plek van het uitlenen van boeken.
We zien om ons heen dat Bibliotheken zich ontwikkelen tot ontmoetingsplekken waar kennis, persoonlijke ontwikkeling, advies, contact en cultuur bij elkaar wordt gebracht. Daarom zetten we, lerend van anderen, in op innovatie samen met partners, vrijwilligers, organisaties en betrokken inwoners binnen. We koersen op een bibliotheekwerk dat aantrekkelijk is en uitnodigend is voor alle leeftijden.
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? Het bibliotheekwerk herijken. Wat gaan we ervoor doen? (Volgens begroting) De bibliotheek van de toekomst is meer dan alleen een plek waar boeken worden uitgeleend. Het is een levendig cultureel centrum waar mensen samenkomen om te leren, te delen en te creëren. Het biedt gelijke kansen voor mensen van alle leeftijden en achtergronden om zichzelf te ontwikkelen en te groeien, wat bijdraagt aan sociale cohesie en maatschappelijke vorming. In 2024 zullen we de resultaten van het Herijkingsonderzoek, in samenwerking met de partnergemeentes Valkenburg en Vaals, vertalen naar een nieuwe visie voor de bibliotheek, ter voorbereiding op de zorgplicht in 2025. Naast de 5 wettelijke kerntaken die worden uitgevoerd door Stichting Heuvelland Bibliotheken, zullen we in 2024, parallel aan het herijkingstraject, gemeente-
48
specifieke initiatieven voortzetten op het gebied van laaggeletterdheid en leesvaardigheid, zoals taalcafés en het project 'Bieb op School'.
Voortgangsindicator
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? In 2024 vertaalden we de resultaten van het Herijkingsonderzoek Eijsden-Margraten, in samenwerking met de partnergemeentes Valkenburg en Vaals en met Stichting Heuvelland Bibliotheken, naar een nieuwe visie voor de bibliotheek, ter voorbereiding op de zorgplicht in 2026. Naast de vijf wettelijke kerntaken die Stichting Heuvelland Bibliotheken uitvoerde, hebben we gemeente-specifieke initiatieven gerealiseerd op het gebied van laaggeletterdheid en leesvaardigheid. Zo organiseerden we wekelijkse taalcafés en hebben we het project 'Bieb op School' voortgezet.
Inzetten op beschermen, zichtbaar en beleefbaar maken van materieel en immaterieel erfgoed Wat gaan we ervoor doen? (Volgens begroting) Erfgoed is niet alleen een weerspiegeling van ons verleden, maar ook van onze toekomst. Het biedt inspiratie, identiteit en een gevoel van verbondenheid met de wereld om ons heen. Het is daarom van groot belang om ons erfgoed levend te houden en te laten resoneren met toekomstige generaties. Dit is waar de verduurzaming van erfgoed om draait. We maken zowel immaterieel erfgoed (tradities en gebruiken) als materieel erfgoed (de tastbare invulling, ook wel bekend als 'levend erfgoed') zichtbaar en beleefbaar. We benutten het erfgoed als inspiratiebron voor het dagelijks leven, educatie en gebiedsontwikkeling. We zetten het project 'Streektaal' voort, dat bijdraagt aan de verduurzaming van de Limburgse taal. In samenwerking met het Centrum voor Immaterieel Erfgoed wordt de verduurzaming van de Cramignon verder ontwikkeld. Denk hierbij aan educatieve presentaties, de Dag van de Cramignon en het project 'Erfgoed spotten'. Daarnaast wordt er onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor een UNESCOstatus. We starten de ontwikkeling van een culturele route die het onzichtbare (materiële) erfgoed in onze gemeente zichtbaar maakt. Deze route wordt in samenwerking met VisitZL geïmplementeerd, zodat een breed publiek wordt bereikt.
49
Tot slot maken we ons erfgoed zichtbaar tijdens nationale themadagen en wordt een verbinding gelegd met cultuureducatie.
Voortgangsindicator
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? In 2024 maakten we zowel immaterieel erfgoed (tradities en gebruiken) als levend materieel erfgoed (de beleefbare invulling van materieel erfgoed) beter zichtbaar en toegankelijk. We hebben ons erfgoed benut als inspiratiebron voor het dagelijks leven, en voor educatie en de ontwikkeling van onze leefomgeving. We realiseerden het eerste deel van een culturele route die het onzichtbare (materiële) erfgoed in onze gemeente zichtbaar maakt, met behulp van storytelling en innovatieve technologieën zoals Augmented Reality. Daarnaast namen we, in samenwerking met de heemkundeverenigingen, deel aan Open Monumentendag. Het project 'Streektaal' werd voortgezet, waarmee we bijdroegen aan de verduurzaming van de Limburgse taal. In samenwerking met het Centrum voor Immaterieel Erfgoed hebben we verdere stappen gezet om de Cramignon te behouden, waaronder werksessies met de werkgroep ‘Cramignon’ en de doorontwikkeling van het project 'Erfgoed spotten'. Daarnaast onderzochten we, samen met de Belgische Cramignon-werkgroep, de mogelijkheden voor een UNESCO-status. Tot slot versterkten we de verbinding tussen erfgoed en het culturele randprogramma van SKEM cultuureducatie door activiteiten rondom erfgoed structureel in het educatieprogramma op te nemen.
Kunst en Cultuurprojecten verbinden met onze jongere inwoners en organisaties. Wat gaan we ervoor doen? (Volgens begroting) Kunst- en cultuurprojecten zijn van essentieel belang voor maatschappelijke ontwikkeling. Ze vergroten de kennis en het begrip van inwoners ten aanzien van verschillende perspectieven, bouwen bruggen tussen diverse achtergronden en dragen bij aan het behalen van maatschappelijke doelen. We werken nauw samen met andere beleidsterreinen, bevorderen burgerparticipatie en betrekken jongeren actief bij projecten.
50
In 2024 continueren we verbindende projecten zoals het digitale KIEM-platform, het KIEMbrievenbuspakket en de Kunst-O-Maat. We zetten ook burgerparticipatieprojecten voort, zoals de culturele invulling van het Ireneplein in Cadier en Keer, en de culturele belevingsroute in NieuwPoelveld. Daarnaast gaan we door met sociale kunstprojecten, zoals Pas de Deux, dat een connectie tot stand brengt tussen kunst en dementerende ouderen. Het project 'Kunstpunt', waarbij objecten in de openbare ruimte worden omgevormd tot verhalende kunstwerken, wordt eveneens voortgezet. Bovendien blijven we werken aan de ontwikkeling van onze culturele fiets- en wandelroutes. Tot slot zullen we ook de urban culture (met name gericht op jongeren) meer zichtbaar maken en waar mogelijk verbinden met beleid overstijgende initiatieven. Een selectie van bovengenoemde projecten zal worden gepresenteerd op de cultuurmuur in de gemeentehal, indien mogelijk in samenhang met een culturele route.
Voortgangsindicator
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? In 2024 hebben we verbindende projecten verder doorontwikkeld, zoals het digitale KIEM-platform, het KIEM-brievenbuspakket en de Kunst-O-Maat. Daarnaast hebben we onze burgerparticipatieprojecten voortgezet, waaronder de culturele invulling van het Ireneplein in Cadier en Keer en de culturele belevingsroute in Nieuw-Poelveld. Eind 2024 startten we met het tweede deel van Pas de Deux, een sociaal kunstproject dat een verbinding tot stand brengt tussen kunst en dementerende ouderen. Daarnaast hebben we een nieuw Kunstpunt-project opgestart, in samenwerking met tieners uit onze gemeente. Binnen dit project worden objecten in de openbare ruimte getransformeerd tot verhalende kunstwerken. We brachten hiermee verbindingen tot stand met beleidsoverstijgende initiatieven. Een selectie van deze projecten werd gepresenteerd op de cultuurmuur in de gemeentehal in interactie met inwoners, via een culturele route of een beleving.
51
Uitvoering geven aan een breed educatief programma kunst en cultuur. Wat gaan we ervoor doen? (Volgens begroting) Cultuureducatie vormt de kern van kunst, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling. Daarom hebben we een uitgebreid educatief programma ontwikkeld voor onze basisscholen. In 2024 bieden we naast de wekelijkse lessen op het gebied van muziek, drama en beeldende kunst ook inspirerende randprogramma's aan die op een speelse manier verbanden leggen met maatschappelijke thema's. Hierbij dienen de 17 duurzame ontwikkelingsdoelen als richtlijn, vertaald naar onze eigen gemeente. Bovendien werken we actief samen met lokale verenigingen, zoals de muziekverenigingen in Gronsveld en Eijsden. Deelnemende scholen hebben de keuze uit het volledige basisprogramma van SKEM of een vereenvoudigde versie. In 2024 nemen 9 basisscholen en ongeveer 1700 leerlingen deel aan het SKEM cultuureducatieprogramma.
Voortgangsindicator
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? In 2024 verzorgden we niet alleen wekelijkse lessen in muziek, drama en beeldende kunst, maar boden we ook inspirerende randprogramma’s aan. Deze programma’s legden op een speelse manier verbanden met maatschappelijke thema’s, waarbij de 17 duurzame ontwikkelingsdoelen als leidraad dienden, vertaald naar onze eigen gemeente. Bovendien bleef het programma zich ontwikkelen, met meer aandacht voor maatwerk en de aansluiting van een extra school. We werkten actief samen met lokale verenigingen, zoals de muziekverenigingen in Gronsveld en Eijsden, en met culturele professionals om de impact en reikwijdte van ons aanbod te vergroten. Deelnemende scholen konden kiezen uit het volledige basisprogramma van SKEM of een vereenvoudigde versie. In 2024 namen ongeveer 1700 leerlingen deel aan het SKEMcultuureducatieprogramma.
Wat heeft het gekost? Bedragen x €1.000
52
Exploitatie
Primitieve
Begrotingswijziging
Begroting 2024
begroting 2024
2024
na wijz.
6510000
Werkelijk 2024
Afwijking
Procentuele
jaarrekening 2024
afwijking 2024
-430
-52
-482
-526
-44
9
-224
0
-224
-224
0
0
-9
-32
-41
-31
10
-24
6540000 Kunst
-62
0
-62
-62
0
0
6540001
-7
-98
-105
-86
19
-18
-10
0
-10
-1
9
-94
-140
0
-140
-140
0
0
-4
0
-4
-4
0
2
-21
0
-21
-20
0
-2
-10
0
-10
-10
0
-5
-37
0
-37
-37
0
0
-73
31
-43
-36
7
-17
-1.028
-151
-1.179
-1.177
2
0
Bibliotheek 6511000 Muziek(onderwijs) 6511001 Subsidies overig
Subsidies kunst en cultuur 6540002 Kunstroute 6540010 Culturele activiteiten 6541101 Archeologie 6580010 Mediazaken 6723280 Natuurmilieu-educatie 6723290 Zwerfafval 6821000 Erfgoed Resultaat
Toelichting afwijkingen Toelichting financiële afwijkingen: altijd indien afwijking > € 100.000 anders afwijking > € 10.000 en > 10% 6511001 Subsidies overig Doordat er in 2024 meerdere budgetten zijn verplaatst e/o samengevoegd is er een verschil ontstaan op deze kostenplaats. In BURAP 1 2025 wordt dit voor 2025 e.v. opgelost. 6540001 Subsidies kunst en cultuur In 2024 zijn geen incidentele subsidieaanvragen ontvangen welke passend waren voor deze post waardoor de begrote € 10.000 niet is gebruikt . Daarom zijn ook de begrote uitvoeringskosten van € 2.000 niet nodig geweest.
53
1.9 Mutaties reserves programma 1 Wat heeft het gekost? Bedragen x €1.000
Exploitatie
6980001
Primitieve
Begrotingswijziging
Begroting 2024 na
begroting 2024
2024
wijz.
29
-1.078
-1.048
Werkelijk 2024
-1.048
Afwijking
Procentuele
jaarrekening 2024
afwijking 2024
0
0
Mutaties reserves prg. 1
Toelichting afwijkingen Toelichting financiële afwijkingen: altijd indien afwijking > € 100.000 anders afwijking > € 10.000 en > 10% Er zijn geen financiële afwijkingen toe te lichten.
54
Beleidsindicatoren Beleidsindicatoren
Programma 1: Mens & Samenleving
Naam Indicator
Eenheid
Bron
Waarde
Waarde
Waarde
E-M
25.000 -
NL
50.000 Verwijzingen halt
Winkeldiefstallen
Geweldsmisdrijven
Absoluut verzuim
Relatief verzuim
Voortijdige schoolverlaters totaal
Aantal per 1.000 jongeren
Aantal per 1.000 inwoners
Aantal per 1.000 inwoners
Per 1.000 leerlingen
Per 1.000 leerlingen
%
Halt
10
8
9
2024
2024
2024
0,20
1,3
2,2
2024
2024
2024
2,3
3,1
4,3
2024
2024
2024
4
6
6,3
2023
2023
2023
19
23
27
2023
2023
2023
2,3
2,1
2,4
2023
2023
2023
45,2
47,9
46,4
2022
2022
2022
549,8
738,4
836,6
2023
2023
2023
1%
1%
1%
2023
2023
2023
3%
3%
6%
2023
2023
2023
71,80%
73,50%
73,20%
2024
2024
2024
Verwey Jonker
1,00%
1,00%
2,00%
Instituut
2023
2023
2023
CBS
158,3
232,1
343,6
2024
2024
2024
71,3
192
197,7
2024
2024
2024
13,00%
11,50%
11,50%
2024
2024
2024
0,80%
0,90%
0,90%
2024
2024
2024
0,80%
0,30%
0,90%
2024
2024
2024
380
637
650
2024
2024
2024
CBS
CBS
DUO/Ingrado
DUO/Ingrado
DUO/Ingrado
(vo MBO) Niet-sporters
Banen
Jongeren met een delict voor de
%
Aantal per 1.000 inwoners van 15-64 jaar
% 12 t/m 21 jarigen
CBS
CBS
CBS
rechter Kinderen in uitkeringsgezin
Netto arbeidsparticipatie
% kinderen tot 18 jaar
% van de werkzame beroepsbevolking ten
CBS
CBS
opzichte van de beroepsbevolking Werkloze jongeren
Personen met een
% 16 t/m 22 jarigen
Aantal per 10.000 inwoners 18 jaar en ouder
bijstandsuitkering Personen met een lopend re-
Aantal per 10.000 inwoners van 15-64 jaar
CBS
integratietraject Jongeren (t/m 18 jaar) met
% van alle jongeren tot 18 jaar
CBS
jeugdhulp Jongeren (t/m 18 jaar) met
% van alle jongeren tot 18 jaar
CBS
jeugdbescherming Jongeren (t/m 23 jaar) met
% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar
CBS
jeugdreclassering Cliënten met een maatwerkarrangement WMO
Aantal per 10.000 inwoners
CBS/MSD/WMO
55
Kaderstellende documenten Afstemmingsverordening Participatiewet, IOAW en IOAZ 2016 Beleidsnota Schuldhulpverlening Eijsden-Margraten 2022-2025 Beleidsplan bibliotheekwerk heuvelland gemeenten 2008-2011 Beleidsplan Cultureel Erfgoed 2018-2021 Beleidsplan 2021-2024 Zicht op thuis Beleidsregel activiteitensubsidies Welzijn gemeente Eijsden-Margraten 2018
Beleidsregel subsidies maatschappelijke accommodaties (in eigendom van vereniging of stichting) gemeente Eijsden-M
Beleidsregel van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Eijsden-Margraten houdende regels o Beleidsregels Bijzondere bijstand en Regeling tegemoetkoming premie aanvullende zorgverzekering Centrumregeling Verwerving Jeugdhulp Zuid-Limburg 2019 Centrumregeling Verwerving Wmo ondersteuning Maastricht-Heuvelland 2019 Gemeenschappelijke Regeling Omnibuzz Kadernota accommodatiebeleid 2017 Meerjarenonderhoudsplan Sportaccommodaties 2015 Nadere regels Jeugdhulp 2022 Nota bouwstenen kunst en cultuur 2014-2018 Preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol Zuid-Limburg2021-2024 Regeling adviescommissie Kunst en Cultuur Regeling kwijtschelding gemeentelijke belastingen Eijsden-Margraten 2023 Regionaal plan zicht op thuis 2021 Regionale samenwerking Leerplicht en RMC, Maastricht en Mergelland Subsidieverordening Cultureel Erfgoed Subsidieverordening Welzijn Eijsden-Margraten 2017 Uitvoeringbesluit individuele inkomenstoeslag Participatiewet 2016 Uitvoeringsbesluit Boetes Participatiewet Maastricht-Heuvealland 2017 e.v. Uitvoeringsbesluit Kinderopvang op basis van Sociaal Medische indicatie (SMI) Maastricht-Heuvelland 2017 e.v. Verordening cliëntenparticipatie Participatiewet Maastricht-Heuvelland 2017 e.v. Verordening G.R.
leerlingenvervoer Maastricht-Heuvelland, gemeente Eijsden-Margraten 2014 Verordening handhaving Participatiewet, IOAW en IOAZ 2015 Verordening individuele studietoeslag Participatiewet 2015 Verordening leszwemmen gemeente Eijsden-Margraten 2018 Verordening Maatschappelijke Ondersteuning 2015 gemeente Eijsden-Margraten, versie 2022 Verordening materiële en financiële gelijkstelling onderwijs Eijsden-Margraten 2012
56
Verordening re-integratie, participatie en tegenprestatie Participatiewet Maastricht-Heuvelland 2016
Verordening van de gemeenteraad van de gemeente Eijsden-Margraten houdende regels omtrent jeugdhulp Verordenin Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Eijsden-Margraten 2023 Verwijsindex risicojongeren
Verbonden partijen De volgende verbonden partijen dragen bij aan het programma Mens & Samenleving:
Excel-tabel Verbonden partijen
Soort regeling
Programma 1: Kwaliteit van Leven 1. Centrumregeling Verwerving Jeugdhulp regio Zuid-Limburg 2019
centrumregeling
2. Centrumregeling verwerving Wmo ondersteuning Maastricht-Heuveland
centrumregeling
3. Gemeenschappelijke Regeling GGD Zuid-Limburg
gemeenschappelijke regeling
4. Gemeenschappelijke Regeling Omnibuzz
gemeenschappelijke regeling
5. Gemeenschappelijke regeling subsidiëring ADV-Limburg
gemeenschappelijke regeling
6. Regionale samenwerking leerplicht en RMC, Maastricht en Mergelland
gemeenschappelijke regeling
7. Regionale samenwerking leerlingenvervoer
gemeenschappelijke regeling
8. MTB Regio Maastricht N.V.
vennootschap
9. Stichting Podium24
stichting
10. Stichting Re-integratie inbesteding Maastricht Mergelland / Annex BV
stichting
Voor nadere informatie over deze verbonden partijen verwijzen wij naar Paragraaf 6: Verbonden partijen
Wat heeft het programma gekost? Bedragen x €1.000
57
Exploitatie
Primitieve begroting
Begrotingswijziging
Begroting 2024 na
2024
2024
wijz.
Werkelijk 2024
Afwijking jaarrekening 2024
Lasten 1.1000 Een
-10.636
157
-10.479
-11.034
-555
-104
94
-10
-19
-9
-973
45
-928
-949
-20
-123
40
-83
-84
-1
-882
-45
-927
-950
-23
-1.875
-131
-2.006
-1.912
94
-12.438
-136
-12.575
-12.417
157
-1.062
-409
-1.471
-1.337
134
0
-1.262
-1.262
-1.336
-74
-28.093
-1.648
-29.741
-30.037
-296
6.469
1.132
7.602
7.834
233
60
0
60
21
-39
0
32
32
56
23
0
99
99
78
-22
322
389
711
715
4
34
258
292
160
-132
inclusieve samenleving 1.2000 Een gezond verenigingsleven 1.3000 Toekomstbestendig onderwijs 1.4000 Ontmoetingsruimten in elke kern 1.5000 Sporten en bewegen voor jong en oud 1.6000 Trendbreuk Eijsden-Margraten 1.7000 Zorg op maat met focus op kostenbeheersing 1.8000 Kunst en cultuur in verbinding met onze inwoners 1.9000 Mutatie reserves programma 1 Totaal Lasten Baten 1.1000 Een inclusieve samenleving 1.3000 Toekomstbestendig onderwijs 1.5000 Sporten en bewegen voor jong en oud 1.6000 Trendbreuk Eijsden-Margraten 1.7000 Zorg op maat met focus op kostenbeheersing 1.8000 Kunst en cultuur in verbinding met onze
58
Exploitatie
Primitieve begroting
Begrotingswijziging
Begroting 2024 na
2024
2024
wijz.
Werkelijk 2024
Afwijking jaarrekening 2024
inwoners 1.9000 Mutatie
29
184
213
287
74
6.915
2.095
9.010
9.151
141
-21.178
447
-20.731
-20.886
-155
reserves programma 1 Totaal Baten Resultaat
59
Programma 2: Landbouw, Landschap en Plattelandseconomie 2.1 Behoud en versterken landschapskwaliteiten Wat willen we bereiken? (Conform Meerjarenbegroting 2023-2026) 2.1 Behoud en versterken landschapskwaliteiten Ons landschap, een afwisseling van natuurgebieden, cultuurlandschap, de graften en holle wegen, de beekdalen, de Maas, maar ook de vele monumenten en de hoogstambomen maakt onze gemeente bijzonder en wordt door velen, zowel inwoners als bezoekers, gewaardeerd en gekoesterd. Dit landschap, onderdeel van het Nationaal landschap Zuid-Limburg, is een belangrijke drager van onze identiteit en onze economie. Onze natuurgebieden maken onderdeel uit van Natuurnetwerk Limburg. Ze hebben een belangrijke functie voor de biodiversiteit, maar zorgen ook, samen met ons cultureel erfgoed en ons landschap, voor een gebied waar het zowel voor inwoner als bezoeker goed toeven is. Daarnaast kent onze gemeente het Maasdal, landschappelijk waardevolle beekdalen en bufferzones en verbindingszones tussen bestaande natuurgebieden (landbouwgebieden met kleine landschapselementen, waterlopen e.d.). In deze groenblauwe gebieden zijn er kansen om natuurwaarden en landschapskwaliteiten te laten samen gaan met andere functies. De herontwikkeling van het Noordal, groeve ’t Rooth en de Zuidelijke Maasdalvisie zijn daarvan voorbeelden.
Biodiversiteit en landschappelijke attractiviteit hangen samen met een goed beheer van het landschap. Door het wegvallen van middelen voor beheer en de afname van de agrarische sector, zijn nieuwe verdienmodellen nodig om het landschap duurzaam te kunnen onderhouden. In dat licht wordt ingezet op het ontwikkelen van nieuwe verdienmodellen rondom beheer van het landschap, waarbij op innovatieve wijze op zoek gegaan wordt naar inbreng van ondernemers en de bezoekers alsmede onze eigen inwoners. We zetten tevens in op het vergroten van de biodiversiteit en vergroening in het buitengebied. We passen ecologisch bermenbeleid toe en bevorderen het bijenwelzijn. Tevens leggen we flora en faunastroken aan en planten we hagen, (fruit)bomen en (pluk)bossen. Hierdoor ontstaan nieuwe leefgebieden voor bijvoorbeeld vogels en insecten, worden bestaande leefgebieden met elkaar verbonden en wordt de biodiversiteit versterkt. Mede door in te zetten op strategische grondaankopen wordt onder andere bijgedragen aan het realiseren van ecologische verbindingszones en natuurontwikkeling. Daarnaast wordt hiermee de belevingswaarde van ons landschap voor inwoner en bezoeker verhoogd.
60
Op plekken geven we ruimte voor aanplant van de fijnspar, zodat het immaterieel cultureel erfgoed ‘’denhalen’’ ook in de toekomst als traditie behouden blijft in onze dorpen. Lokale initiatieven die bijdragen aan bomen-, hagen- en bosaanplant alsmede bijdragen aan het vergroten van de biodiversiteit en het bijenwelzijn, stimuleren we. Tevens ondersteunen we, vanuit het gedachtegoed ‘’renderend landschap’’, nieuwe ontwikkelingen indien deze versterkend zijn voor het beheer en ontwikkeling van het landschap en passend zijn in de omgeving. Hierbij hanteren we het principe dat in ruil voor de baat die het project of ontwikkeling heeft vanwege het landschap, een bijdrage geleverd wordt aan de ontwikkeling en bescherming er van. Daarnaast zetten we in op bescherming, herstel en uitbreiding van authentieke landschapselementen. Juist de kleine landschapselementen (zoals hagen, bosjes, graften, bomenrijen) vormen, naast de functie die ze hebben voor dier- en plantensoorten, ook een visueel aantrekkelijk element in ons landschap en benadrukken de fijnschaligheid.
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? De herontwikkeling van het Noordal faciliteren. Wat gaan we ervoor doen? (Volgens begroting) In 2023 is gezamenlijk met Waterschap Limburg , LLTB en Natuurmonumenten een intentieverklaring afgesloten om de doelen ten aanzien van natuur en water gezamenlijk op te pakken. Stichting Natuurmonumenten heeft tot doel de natuurwaarden in het Natura 2000-gebied Noordal te verbeteren, Waterschap Limburg staat aan de lat voor het landelijk water op te vangen, waar mogelijk te laten infiltreren en af te voeren. De LLTB heeft tot doel boerenbuffers of bufferstroken aan te leggen. In 2024 vindt de voorbereiding en de onderzoeken plaats om een optimalisatie te realiseren van de Droog Weer Afvoer (DWA) naar het bergbezinkbassin (BBB) de Wesch.
Voortgangsindicator
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? In 2024 hebben we een uitvraag gedaan voor de planvoorbereiding en heeft via een meervoudige onderhandse aanbestedingsprocedure Kragten de opdracht gekregen de planvoorbereiding op te starten. Kragten heeft het gebied in kaart gebracht en de afstromingsgebieden doorgerekend. Het waterschap is bezig geweest met de grondverwerving om de buffer aan de Sint Maartensweg aan te
61
leggen. Natuurmonumenten hebben in het gebied van het Noordal diverse werkzaamheden gedaan om de natte natuur in het noordal te herstellen.
Ecologisch bermenbeheer toepassen en stimuleren van lokale initiatieven. Wat gaan we ervoor doen? (Volgens begroting) Het bermenbeleid is in 2023 meerjarig aanbesteed. In 2024 wordt hieraan verdere uitvoering gegeven.
Voortgangsindicator
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? De bermen zijn gemaaid, conform beleid en bestek, waarbij in maart een ecologische maaibeurt wordt uitgevoerd, in mai en augustus een verkeersveilige maaibeurt van 1 meter en in november een verkeersveilige maaibeurt waarbij de hele berm wordt gemaaid. Als lokaal initiatief maait de heemkunde vereniging in Banholt een stukje in de Banholtergrub.
Een vervolg geven aan de Zuidelijke Maasdalvisie. Wat gaan we ervoor doen? (Volgens begroting) Samen met de partners Provincie Limburg, Waterschap, Rijkswaterstaat, het Rijk en de gemeente Maastricht wordt in 2024 verder gewerkt aan de MIRT (Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport)-verkenning voor het Zuidelijk Maasdal. Dit is een verdere uitwerking van de ontwikkelvisie Zuidelijk Maasdal. In deze verkenning worden de verschillende maatregelen voor het Zuidelijk Maasdal, voor Eijsden de groene geul bij de Oosterplas/Pieterplas, verder inhoudelijk onderzocht op o.a. haalbaarheid en impact voor de omgeving. In deze periode van de verkenningsfase zal EijsdenMargraten ook haar eigen financiële positie en eventuele bijdragen verder gaan bepalen. Uit deze verkenningsfase - die naar verwachting wordt afgerond in 2026 - wordt er door partijen uiteindelijk een zogenaamde voorkeursbeslissing voorgelegd aan de Minister van Infrastructuur en Waterstaat (nu ook voorzien in 2026).
62
Voortgangsindicator
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? In 2024 is in samenwerking met bovengenoemde partijen gestart met de verkenning van de MIRTopgave Zuidelijk Maasdal, conform het in 2023 vastgestelde startdocument verkenning. Ook hebben we in 2024 voor de verkenningsfase een samenwerkingsovereenkomst opgesteld, die medio 2025 door alle partijen wordt ondertekend.
Nieuwe verdienmodellen ontwikkelen rondom beheer van het landschap. Wat gaan we ervoor doen? (Volgens begroting) 1. Agrariërs kunnen door het uitvoeren van beheermaatregelen aan landschapselementen bijdragen aan het in standhouden van het cultuurlandschap. De provincie heeft hiertoe een subsidiestelsel opgetuigd dat wordt begeleid door Natuurlijk Limburg. In relatie tot de stikstofdiscussie is de kans reëel dat de mogelijkheden tot verruiming van de regeling voor de hand liggen. Dit biedt kansen voor onze agrariërs. Als gemeente volgen we de ontwikkelingen op de voet, inspireren en faciliteren we de agrariërs om maximaal in te zetten op behoud en beheer van het landschap. 2. Daarnaast heeft de minister van Landbouw een perspectievennota gemaakt. Waar gewenst kunnen we agrariërs hiermee helpen. Momenteel wordt er gewerkt aan het ontwikkelen van een meerjarig landbouwbeleid, eind 2024 gaat deze in uitvoering. Tijdens het realiseren van het beleid wordt onderzoek gedaan naar eventuele nieuwe verdien modellen.
Voortgangsindicator
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? Afgelopen jaar is de samenwerking met Natuurrijk Limburg gecontinueerd en is aangehaakt bij agrariers die op innovatieve wijze landschapskwaliteit ontwikkelen en kansen zien voor een nieuw model. In het kader van het opstellen van de nieuwe Landbouwnota heeft het ontwikkelen van verdienmodellen volop de aandacht.
63
Samen met de Provincie bezien hoe invulling te geven aan het bomenplan. Wat gaan we ervoor doen? (Volgens begroting) We geven verdere uitvoering aan het bomenplan 2020-2024. Het bomenplant is gebaseerd op 5 activiteiten namelijk: •
aanplant hoofdgroenstructuur,
•
aanplant groene dorpsranden
•
stimuleringsregeling vergroenen van tuinen
•
de actie herdenkingsboom
•
bosaanplant.
Voor het plantseizoen 2023-2024 hebben we een subsidie ontvangen van € 100.000 van de provincie Limburg
Voortgangsindicator
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? In 2024 is invulling gegeven aan het bomenplan •
er zijn 215 bomen geplant
•
27 personen hebben gebruik gemaakt van de aanplantregeling
•
er zijn 5 herdenkingsbomen afgehaald.
•
daarnaast hebben diverse onderhoudssnoeiwerkzaamheden plaatsgevonden
•
heeft er onderhoud aan de tiny forests plaatsgevonden
De subsidie van de provincie Limburg is op grond van bovenstaande activiteiten afgerekend op € 60.255.
Wat heeft het gekost? Bedragen x €1.000
64
Exploitatie
Primitieve
Begrotingswijziging
begroting 2024
2024
Begroting 2024 Werkelijk 2024 na wijz.
Afwijking
Procentuele
jaarrekening
afwijking 2024
2024 6240000 Waterkering,
-50
-45
-95
-95
0
0
-3
0
-3
-3
0
7
-4
4
0
0
0
0
-98
-151
-249
-353
-104
42
-25
0
-25
-24
1
-3
-24
-1
-25
-25
0
0
-7
7
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
-209
-187
-396
-499
-103
26
afwatering en landwinning 6550000 Natuurbescherming 6550001 Natuurbescherming (subsidies) 6550002 Landschapsbeheer 6550005 Landschap, kunst en recreatie 6560002 Landschapsontwikkeling 6723030 Bodembescherming 6810300 Gemeentelijk kwaliteitsmenu Resultaat
Toelichting afwijkingen Toelichting financiële afwijkingen: altijd indien afwijking > € 100.000 anders afwijking > € 10.000 en > 10% 6550002 Landschapsbeheer In de 2de burap 2024 was € 171.000 geraamd voor uitgaven die gedekt werden uit de provinciale subsidie project Landschapsfonds Eijsden-Margraten (€ 60.255) en uit de reserve Landschap (€ 110.745). Nadien zijn in Q4 2024 nog diverse werkzaamheden uitgevoerd: o.a. verbetering leefgebied eikelmuis, aanplant 100 bomen en inventarisatie invasieve exoten (samen ca. € 90.000). Daarnaast zijn er nog verschillende kleinere werkzaamheden uitgevoerd. De meerkosten ad. € 103.961 worden gedekt uit de reserve Landschap, zie ook toelichting bij 6980002 Mutaties reserves programma 2.
65
2.2 Transformatie van de landbouw Wat willen we bereiken? (Conform Meerjarenbegroting 2023-2026) 2.2 Transformatie van de landbouw De agrarische sector binnen onze gemeente staat de komende jaren voor grote inspanningen. Regelgeving op het gebied van stikstof, grond- en gewasbewerking, vergrijzing binnen de sector, de wereldeconomie en landschappelijke beperkingen zijn aspecten die hiervoor zorgdragen. Steeds meer agrarische bedrijven combineren de productie van voedsel met andere functies zoals zorg en recreatie. Wij streven voor Eijsden-Margraten een vitale, toekomstbestendige en duurzame agrarische sector na, in harmonie met milieu, natuur en landschap. We streven naar een agrarische sector die bijdraagt aan het behoud van de unieke waarden in onze gemeente, hetgeen gekenmerkt wordt door fijnschaligheid in plaats van grootschaligheid, diversiteit in plaats van monocultuur en waarbij weidegronden en fruitteelt boven akkerland gaat. Verschraling van het landschap wordt door de sector zelf ook als onwenselijk ervaren. Landbouw en natuurontwikkeling kunnen goed met elkaar samen gaan in deze omgeving. Derhalve ondersteunen we initiatieven die hierin passen.
We staan constructief tegenover uitbreiding van bestaande bedrijven, mits deze uitbreiding leidt tot versterking van de gebiedskwaliteiten, de bedrijfsvoering op een duurzame wijze plaatsvindt en bebouwing noodzakelijk is voor de eigen bedrijfsvoering. Multifunctionele landbouw heeft potentie die kansrijk is, mede ook vanwege het meer verbinden van boer en burger. Ook ten aanzien van andere vormen van landbouw zoals wijnbouw, paardenhouderij, agroforestry en streekgebonden productie zien wij kansen, mits deze passen binnen het streefbeeld. (agroforestry ofwel boslandbouw genaamd betreft landgebruiksystemen waarbij het planten en/of actief beheren van bomen wordt gecombineerd met landbouw of veeteelt). Gezien de toename van het aantal stoppers in de landbouwsector wordt meegedacht en meegewerkt aan het wijzigen van agrarische kavels als die functie past binnen het landschap en de directe omgeving. Dit ter voorkoming van leegstand, verloedering en ongewenste ontwikkelingen. Om de transformatie in de landbouw in goede banen te leiden, wordt samen met de sector – binnen de reeds vastgestelde kaders van Buitengewoon Buitengebied - op lokaal niveau een actieplan uitgewerkt. Ingezet wordt op een toekomstbestendige natuurinclusieve landbouw, waarin letterlijk en figuurlijk ruimte geboden wordt voor diversiteit en nieuw ondernemerschap. E.e.a.
zoals ook voorzien is in de uitwerking van de gebiedsvisie Middenterras Bemelen-Mesch. Daarnaast zal in het actieplan antwoord gegeven worden op het tegengaan van verschraling van het landschap en ongewenst grondgebruik waarbij inzet van actieve grondpolitiek niet uitgesloten wordt. De gebiedsdifferentiatiekaart die opgesteld wordt geeft richting waar in welke mate ruimte is voor behoud
66
en ontwikkeling van de landbouw alsmede voor teeltondersteunende voorzieningen (b.v. hagelnetten). Hiermee kan tevens antwoord gegeven worden op de vraag hoe vrijkomend vastgoed her in te vullen. In het contact met individuele bedrijven streven wij zoveel mogelijk naar één gemeentelijk aanspreekpunt en faciliteren actief, via het netwerk van mede-overheden, kennisinstellingen, belangenorganisaties en maatschappelijke en financiële instellingen, de agrariërs die willen transformeren. Gezien het belang van de landbouwsector binnen onze gemeente specifiek en voor Zuid-Limburg algemeen blijven we onze vooraanstaande rol op het beleidsterrein landbouw en landschap binnen de regio voortzetten. Op lokaal niveau stimuleren wij de bewuste productie en consumptie van duurzaam voedsel. Wij nemen het voortouw hierin door bij gemeentelijke activiteiten hieraan invulling te geven. Daarnaast zetten we in op de consument van de toekomst. Dit doen we door op scholen aandacht te vragen voor gezond en duurzaam lokaal voedsel en reductie van voedselverspilling. Dit past geheel binnen het concept van de Gezonde basisschool. Tevens faciliteren we initiatieven om de consument bewust te maken zodat “Koop Lokaal” ook omgezet wordt in daden. In dat licht wordt het burgerinitiatief Korte Keten Zeker (w)Eten verder ondersteund.
Het doorontwikkelen van het stroop stoken binnen de gemeente als nationaal cultureel immaterieel erfgoed en initiatieven die bijdragen aan bewust produceren van duurzaam voedsel worden ondersteund.
De schooljeugd bewust maken van duurzaam lokaal voedsel en reductie van voedselverspilling. Wat gaan we ervoor doen? (Volgens begroting) In samenwerking met o.a. het burgerinitiatief Korte Keten Zeker (W)eten en lokaal onderwijs wordt o.a. een lesbrief ontwikkeld. Daarnaast beschikt elke school over een tiny forest, waarbij educatie over voedsel en natuur aan de hand van het tiny forest aan de basisschoolkinderen wordt gegeven Op de basisscholen wordt aandacht gegeven aan gezonde voeding, waaronder het EU-project fruit op scholen en in samenwerking met locale fruittelers wordt fruit beschikbaar gesteld aan scholen.
Voortgangsindicator
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024?
67
•
Vanuit het burgerinitiatief Korte Keten Zeker (W)eten (hierna: KKZW) is een lesbrief ontwikkeld. Over de implementatie hiervan is KKZW nog in gesprek met schoolbesturen.
•
Elke basisschool beschikt over een Tiny Forest en is ook voorlichting over voedsel en natuur gegeven.
•
Op de basisscholen is aandacht gegeven aan gezonde voeding, o.a. door het EU-project fruit op scholen én via het lokale fruitproject.
De trekkersrol van het programma Landbouw en Landschap in het Middengebied continueren. Wat gaan we ervoor doen? (Volgens begroting) Zowel ambtelijk als bestuurlijk vervullen we in 2024 voor het programma-onderdeel Landbouw en Landschap binnen het samenwerkingsverband Middengebied de trekkersrol.
Voortgangsindicator
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? De gemeente heeft haar trekkersrol in 2024 succesvol ingevuld. De scan van de agrarische bouwkavels is inmiddels afgerond en financieel afgehandeld. We werken momenteel aan een vervolgopdracht, gebaseerd op de principes uit het actieplan van de programmalijn Landbouw en Landschap.
Een lokaal actieplan ´transformatie van de landbouw´ uitwerken. Wat gaan we ervoor doen? (Volgens begroting) In juli 2023 heeft de provincie Limburg het Limburgs programma landelijk gebied in concept aangeboden bij het Rijk. Welke consequenties dit zal hebben op gemeentelijk niveau is vooralsnog onbekend. Medio 2024 dient de provincie daar meer duidelijkheid over te verschaffen. •
In 2024 wordt de gebiedsdifferentiatiekaart vastgesteld
•
wordt uitvoering gegeven aan het landschapsfonds
•
wordt een landbouwvisie opgesteld
•
gaan we beleid formuleren ten aanzien van de toeristische verblijfsaccommodaties
68
Voortgangsindicator
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? Eind 2024 heeft het Rijk laten weten dat het Nationaal Programma Landelijk Gebied is komen te vervallen. Zowel het Rijk als de provincie werken momenteel aan de ontwikkeling van een vervangend programma. Het is nog onbekend wanneer dit gereed is. •
Het Landschapsfonds is volop in uitvoering. We houden de raad via een raadsinformatiebrief op de hoogte van de Landschapselementenregeling.
•
Het opstellen van de landbouwvisie is opgedeeld in drie fasen. Fase 1, de inventarisatie, is in oktober afgerond. Momenteel bevinden we ons in de tweede fase: participatie.
•
In 2024 is het afwegingskader toekomst verblijfsrecreatie met een in- en externe klankbordgroep verder ontwikkeld. Parallel werkten we in 2024 aan de gebiedsdifferentiekaart Eijsden-Margraten, waarop we willen aangeven op welke plekken verblijfsrecreatie landschappelijk gezien mogelijk is. Het afwegingskader gaat vooral in op de ‘wat’-vraag: wat voor soort verblijfsrecreatie willen we? De kaart gaat in op de ‘waar’-vraag: waar willen we het wel, en waar niet? We willen u het afwegingskader met kaart vóór de zomer van 2025 ter vaststelling aanbieden.
Het project Korte Keten Zeker (w)eten continueren en doorontwikkelen. Wat gaan we ervoor doen? (Volgens begroting) Het project Korte Keten wordt samen met het burgerinitiatief Korte Keten Zeker (W)eten gecontinueerd en doorontwikkeld. De gemeente vervult hierin een faciliterende rol.
Voortgangsindicator
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? Ook in 2024 is het burgerinitiatief Korte Keten Zeker (W)eten door de gemeente financieel ondersteund bij haar activiteiten. Het initiatief draagt bij aan de bewustwording over productie en
69
consumptie van lokaal, gezond voedsel en heeft in 2024 o.a. themagerichte lezingen en workshops georganiseerd en met een info-stand deelgenomen aan een aantal regionale evenementen, waaronder de Limburgs Landmarkt.
Het stroopgedachtegoed en initiatieven rondom ´koop lokaal´ ondersteunen. Wat gaan we ervoor doen? (Volgens begroting) Via ondersteuning van ondernemers en instellingen (o.a. Presidium Limburgse Stroop, Korte Keten Zeker (W)eten en continueren promotiecampagne Koop Lokaal en duurzaam produceren in het Uitvoeringsplan Plattelands- en Vrijetijdseconomie 2024) wordt Koop Lokaal verder ondersteund. Concreet betekent dit: •
dat het stroopgedachtegoed (als immaterieel erfgoed) in samenwerking met lokale partners, regionale partners en het presidium Limburgs stroopstoken verder vorm en inhoud wordt gegeven.
•
De gemeente bevordert ook in 2024 de campagne: 'ontdek, proef en Koop Lokaal', mede ondersteund door initiatieven vanuit de coöperatie met fruit erop uit, de werkgroep Korte Keten zeker (w) eten en de Citta Slow ambassadeurs.
•
Daarnaast zal worden deelgenomen in de ontwikkeling van een regionaal voedseleconomie in Zuid-Limburg, waarvan ook ondernemers uit onze gemeente deel uit maken.
Voortgangsindicator
Wat hebben we ervoor gedaan in 2024? In 2024 is fase 1 van het Bezoekers- en Educatiecentrum 'Stroop' in Bruisterbosch gerealiseerd. Dit is een belangrijke stap in het markeren van Eijsden-Margraten als typisch Zuidlimburgse appel- en perenstroop-gemeente. Zowel de Cittaslow Ambassadeurs als het burgerinitiatief KKZ(W)eten hebben in 2024 activiteiten georganiseerd en deelgenomen aan evenementen die bijdragen aan de bewustwording van productie en consumptie van gezond, lokaal voedsel. De Coöperatie Met Fruit Erop Uit heeft zichzelf in 2024 opgeheven.
70
Het Regionaal Voedselsysteem Zuid-Limburg is inmiddels operationeel en betrekt ook regionale ondernemers, waaronder uit Eijsden-Margraten, bij de verdere ontwikkeling.
Wat heeft het gekost? Bedragen x €1.000
Exploitatie
6310002
Primitieve
Begrotingswijziging
Begroting 2024
begroting 2024
2024
na wijz.
Werkelijk 2024
Afwijking
Procentuele
jaarrekening 2024
afwijking 2024
-50
30
-20
0
20
-100
-25
0
-25
-20
5
-20
-75
30
-45
-20
25
-55
Stoppende agrarische bedrijven 6550003 Uitvoeringsplan Middengebied Resultaat
Toelichting afwijkingen Toelichting financiële afwijkingen: altijd indien afwijking > € 100.000 anders afwijking > € 10.000 en > 10% 6310002 Stoppende agrarische bedrijven Ten tijde van de 2de burap 2024 was de verwachting dat fase 2 (Participatie) van de Visie voor de transformatie van de landbouw in Q4 2024 zou starten. Echter, het externe proces heeft vertraging opgelopen door het langdurig moeten wachten op offertes en het beoordelen van het voorstel door externe partijen. Er is gestart met fase 2 in Q2 2025. Hierdoor worden de kosten gemaakt vanaf Q2 2025.
2.3 Vrijetijdseconomie in balans met landschap en leefomgeving Wat willen we bereiken? (Conform Meerjarenbegroting 2023-2026) 2.3 Vrijetijdseconomie in balans met landschap en leefomgeving Vrijetijdseconomie is een belangrijke economische motor voor onze samenleving.
71
De sector is goed voor circa 8% van het totaal aantal banen in de regio. Eijsden-Margraten is als het gaat om overnachtingen een kleine(re) speler in het Heuvelland. In 2021 kende onze gemeente bijna 400.000 overnachtingen die goed waren voor een opbrengst aan toeristenbelasting van ca. 650.000 euro. Op basis van het Uitvoeringsprogramma Plattelands- en Vrijetijdseconomie 2024 stellen we middelen beschikbaar voor de stimulering, ontwikkeling, uitvoering, ondersteuning en facilitering van projecten, activiteiten en events, met name op basis van de vijf pijlers van de regionale Visie Vrijetijdseconomie ‘Bestemming Zuid-Limburg 2030’. De totaalbegroting Plattelands- en Vrijetijdseconomie 2024 sluit (op basis van indexering) nauw aan bij de doelstellingen van de begroting 2023 en geldt als basis voor de verdere uitvoering en doorontwikkeling van de Plattelands- en Vrijetijdseconomie van EijsdenMargraten, in verbinding met de regiogemeenten/ Middengebied/Zuid-Limburg en Euregio. Het UVP ondersteunt daarmee de ambities en doelen in het kader van de prioritaire thema’s met EijsdenMargraten als duurzame bestemming (GreenDestination) in de regio. Het streven is dat ook in 2030 onze gemeente nog steeds gastvriendelijk, authentiek en bourgondisch is, waar bewoners, recreanten en ondernemers tot rust komen, met respect voor elkaar.
We ontvangen dan ook graag gasten die de manier van ‘’slow living’’ waarderen, genieten van fijnschaligheid en van onze lokale producten die duurzaam worden geproduceerd. Vanuit deze optiek nemen we een positieve grondhouding aan rondom initiatieven en innovatieve ontwikkelingen van reeds gevestigde en nieuwe ondernemers in de vrijetijdseconomie. Samen met hen en in afstemming met de buurgemeenten in Nederland én België brengen we in beeld hoe hieraan invulling te geven. We zullen echter waken voor toeristisch, recreatieve overdruk. Te veel bezoekers, te veel toeristisch verkeer, te veel evenementen legt een druk op de leefbaarheid van de kernen maar legt ook een druk op het landschap. Derhalve zetten we in op kwaliteit en spreiding. Grootschalige ontwikkelingen worden uitgesloten. We faciliteren wel kwalitatief goede kleinschalige ontwikkelingen, passend bij het DNA van Eijsden-Margraten. Vanuit kwaliteitsoogpunt zetten we in op het faciliteren van ondernemers met verblijfsaccommodaties die willen doorontwikkelen en investeren in kwaliteitsverbetering. Dit wordt ondersteund via de aanpak ´Innovatief Investeren´. Daarnaast wordt het ambassadeurschap rondom Cittaslow verder uitgebouwd. We sturen in samenwerking met het Huis van de Sport op het doseren en spreiden van het aantal toertochten binnen de gemeente.
Daarbij zullen we gebieden in onze gemeente ontzien waar de druk op de leefomgeving en het landschap groot is. In dit licht houden we het aantal wielerevenementen dat wij faciliteren en ondersteunen ook beperkt. We zijn en willen een aantrekkelijke wandel- en fietsgemeente blijven. Hierbij wordt ingezet op kwaliteit en niet op kwantiteit. Op het gebied van de wandelinfrastructuur wordt derhalve het Knopen