20221108 02b Programmabegroting 2023-2026.docx
Tekst van het document
Programmabegroting 2023-2026
2
Inhoudsopgave Inhoudsopgave ...........................................................................................................................................3 Aanbiedingsbrief begroting 2023-2026 ....................................................................................................6 Leeswijzer .................................................................................................................................................18 Programma 1: Kwaliteit van Leven ........................................................................................................20 1.1 Een inclusieve samenleving ..........................................................................................................20 1.2 Een gezond verenigingsleven .......................................................................................................22 1.3 Toekomstbestendig onderwijs ......................................................................................................24 1.4 Ontmoetingsruimten in elke kern .................................................................................................27 1.5 Sporten en bewegen voor jong en oud ........................................................................................28 1.6 Trendbreuk Eijsden-Margraten
.....................................................................................................31 1.7 Zorg op maat met focus op kostenbeheersing............................................................................32 1.8 Kunst en cultuur in verbinding met onze inwoners ....................................................................36 Programma 2: Landbouw, Landschap en Plattelandseconomie .........................................................47 2.1 Behoud en versterken landschapskwaliteiten.............................................................................47 2.2 Transformatie van de landbouw ...................................................................................................52 2.3 Vrijetijdseconomie in balans met landschap en leefomgeving .................................................55 Programma 3: Duurzaamheid en Klimaatverandering..........................................................................62 3.1 Op weg naar een energieneutrale toekomst ................................................................................62 3.2 Aan de slag met klimaatadaptatie .................................................................................................67 3.3 Optimaliseren luchtkwaliteiten......................................................................................................69 3.4 Van afval tot
grondstof ..................................................................................................................71 Programma 4: Wonen en Leefomgeving ...............................................................................................77 4.1 Woningbouw naar behoefte in elke kern......................................................................................78 4.2 Zorgvuldige implementatie Omgevingswet .................................................................................82 4.3 Veilige fiets- en wandelverbindingen ...........................................................................................85 3
4.4 Aanpak parkeren in Eijsden en Margraten ...................................................................................88 4.5 Optimalisatie bereikbaarheid kernen............................................................................................89 4.6 Openbare ruimte als visitekaartje .................................................................................................90 Programma 5: Bestuur en dienstverlening ............................................................................................99 5.1 De zichtbaarheid en communicatie over dienstverlening, burgerparticipatie en de activiteiten vergroten.
..........................................................................................................................99 5.2 Een open en transparant Bestuur ...............................................................................................101 5.3 Inspraak is een vanzelfsprekendheid .........................................................................................102 5.4 Een gezonde en solide financiële huishouding.........................................................................104 5.5 Doelgericht samenwerken ...........................................................................................................105 5.6 Een goed toegankelijke en veilige ICT-omgeving .....................................................................107 5.7 Veiligheid; een gezamenlijke verantwoordelijkheid ..................................................................109 5.8 Ondermijning een halt toeroepen ...............................................................................................111 5.9 Jeugdproblematiek in de greep ..................................................................................................113 5.10 Personeel ....................................................................................................................................114 Paragrafen
...............................................................................................................................................123 Paragraaf 1: Lokale heffingen ...........................................................................................................123 Paragraaf 2: Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...............................................................134 Paragraaf 3: Kapitaalgoederen..........................................................................................................161 Paragraaf 4: Financiering ..................................................................................................................167 Paragraaf 5: Bedrijfsvoering .............................................................................................................173 Paragraaf 6: Verbonden partijen .......................................................................................................180 Paragraaf 7: Grondbeleid...................................................................................................................222 Financiële begroting ..............................................................................................................................233 Overzicht kosten per beleidsveld
.....................................................................................................233 1.1 Begroting conform taakvelden BBV ...........................................................................................261 1.2 Incidentele baten en lasten en structureel en reëel evenwicht ................................................278 4
1.3 Investeringsstaat 2023-2026 ........................................................................................................284 1.4 Stand en verloop reserves en voorzieningen ............................................................................288 1.5 Overzicht algemene dekkingsmiddelen .....................................................................................295 1.6 Opbouw algemene uitkering 2023 - 2026 ...................................................................................298
5
Aanbiedingsbrief begroting 2023-2026
Geachte raadsleden, Hierbij bieden we u de begroting 2023-2026 aan. De eerste begroting van een nieuwe bestuursperiode ligt voor. Na de verkiezingen van 16 maart 2022 ontstond een coalitie van de partijen VVD, EML en CDA. Deze coalitie heeft haar ambities vastgelegd in het bestuursakkoord 2022-2026 met de titel ‘Goed leven in elke kern’. In deze begroting zijn die ambities verwerkt en daarmee krijgt uw raad de gelegenheid de inhoud van het bestuursakkoord op zijn merites te beoordelen en desgewenst bij te stellen. Bij de opstelling van het bestuursakkoord waren de financiële vooruitzichten rooskleurig. Gaandeweg het proces van totstandkoming van de begroting bleek er zwaar weer op komst en hebben we moeten kiezen enkele ambities bij te stellen. De leidraad bij het vertalen van ambities in concrete plannen is onze missie: Eijsden-Margraten: Dicht bij het leven. Dicht bij mensen. Het leven van onze inwoners centraal. “Goed leven in elke kern” is ons motto, maar we realiseren ons ook dat onzekere tijden en ontwikkelingen die nauwelijks te beïnvloeden zijn onze ambities zullen beïnvloeden. Voordat we op een aantal lokale ontwikkelingen en keuzen ingaan, zoomen we eerst uit. 1. De context waarin we leven 1.1. Stapeling van crises In de vorige begroting schreven we al “We leven in een turbulente tijd. We zijn getuige van grote veranderingen wereldwijd.
Veranderingen die we soms nauwelijks kunnen duiden.” In de loop van 2022 kwamen er een paar onverwachte en ontwrichtende ontwikkelingen bij. De oorlog die Rusland aanging door het soevereine land Oekraïne binnen te vallen heeft geleid tot ongekende gevolgen in de wereldorde, voelbaar in elk huishouden. Een direct gevolg van de oorlog en de internationale sancties tegen Rusland is dat gas, elektriciteit en voedsel flink duurder zijn geworden. 6
Het versterkte een aantal zorgelijke ontwikkelingen. In de volksmond is dat een stapeling van crises genoemd. We kunnen er niet om heen. Het leven van veel van onze inwoners staat onder druk; deze crises grijpen hard en pijnlijk in op het leven van alledag. Daarover hieronder meer.
1.2. Prinsjesdag en de rijksbegroting Op het moment van schrijven van dit voorwoord zijn de algemene politieke beschouwingen van het Koninkrijk der Nederlanden gaande. Op het laatste nippertje heeft het kabinet een groot steunpakket ter compensatie van de explosief gestegen energiekosten ingebracht: het prijsplafond voor energie. De uitwerking hiervan zal veel huishoudens helpen om de eindjes aan elkaar te knopen. Wij zagen in de afgelopen maanden al meer meldingen in het preventieve schuldhulpsysteem, dus de maatregelen van het kabinet zijn meer dan nodig. Een van de redenen om te wachten op de septembercirculaire is de verhoging van de algemene uitkering en de verwachte compensatie in de rijksbijdragen voor de omgevingswet. Dit heeft geleid tot een positiever financieel beeld dan de situatie die bekend was sinds de meicirculaire. Ook heeft het kabinet een -weliswaar nog niet structurele – oplossing gegeven voor het financiële tekort in 2026. 1.3. Vertrouwen in de overheid Op dit moment is het vertrouwen in de overheid lager dan ooit volgens landelijke peilingen. Aan de ene kant zijn er diverse groepen burgers die zich niet gehoord voelen door de landelijke politiek. De koning stelt in zijn troonrede: ”Zorgwekkend is ook dat mensen in een volwassen democratie als de onze het vertrouwen verliezen in het oplossend vermogen van politiek en bestuur”.
Maar de koning maakte ons ook bewust van het feit dat Nederlanders – ook in moeilijke tijden in het verleden stapsgewijs en in samenwerking met elkaar veranderingen doormaakt en oplossingen heeft gecreëerd. “Geleidelijkheid is wezenlijk. Niet alles kan en hoeft tegelijk, ook niet in het hier-en-nu. 7
Vaak beseffen we pas achteraf hoe ingrijpend ontwikkelingen zijn geweest”. Op lokaal niveau werken we ook aan herstel van vertrouwen. Als gevolg van het IKL-dossier in 2021 kwam onze bestuurscultuur onder een vergrootglas te liggen. De burgemeester heeft bureau Necker van Naem gevraagd een onderzoek te doen naar mogelijke onregelmatigheden. Het onderzoeksbureau constateerde geen machtsmisbruik of integriteitsschendingen, maar adviseerde wel enkele dossiers verder te screenen en de cultuur van communicatie en besluitvorming onder de loep te nemen aan de hand van 5 oplossingsrichtingen. Deze zijn door ons college omarmd en zullen - in nauwe samenwerking met uw raad – in 2023 ter hand worden genomen. 1.4. Corona We zijn er nog niet vanaf, maar we komen wel in een nieuwe fase. We verwachten geen lockdowns meer en ook de coronatoegangspas zal ons leven niet meer bepalen. In de winterperiode zullen de besmettingen weer toenemen en een volgende vaccinatieronde is al gestart. We zullen echter alert moeten blijven op de lange termijn effecten. Niet alleen de langdurige uitval van mensen met longCOVID, maar ook de psychische terugslag bij jongeren als gevolg van de eerdere lockdowns en in ons eigen huis de verhoogde ziekmeldingen.
Wat corona ons wel heeft opgeleverd zijn de verschillende vormen van digitaal werken en vergaderen, die we naast en in aanvulling op het traditioneel werken zullen blijven inzetten. 1.5. Vluchtelingen uit Oekraïne en andere landen Begin dit jaar werden we overspoeld door de komst van vluchtelingen uit Oekraïne. Het was hartverwarmend om te zien hoe inwoners uit onze gemeente opvang bieden voor de ontheemden. Inmiddels vangen we op diverse locaties met rijksmiddelen Oekraïense vluchtelingen op. Ook in 2023 zullen wij voortvarend de activiteiten die voortvloeien uit de tijdelijke beschermmaatregel ontheemden uit Oekraïne ter hand nemen. Hiervoor gelden specifieke regels, anders dan voor vluchtelingen uit andere landen. Ook voor deze andere groepen zullen wij in 2023 extra inspanningen leveren. We verwelkomen statushouders (vluchtelingen met een verblijfsvergunning) in aangepaste woningen in onze kernen. En we maken meer woningen gereed om aan de provinciale taakstelling te voldoen. Ook zetten we de opvang voor minderjarige asielzoekers (amv-ers) in samenwerking met het COA voort. We onderzoeken of we de capaciteit op het terrein van VIA jeugd kunnen uitbreiden om zo ons steentje bij te dragen aan het beheersen van de asielopvangcrisis in Nederland.
We realiseren ons overigens terdege dat dit de druk op het woningtekort nog groter maakt en lokale woningzoekenden langer moeten wachten op geschikte en betaalbare woningen. Daarom intensiveren we onze woningbouwplannen. 1.6 Uitvoeringskracht onder druk Al enige jaren staat uitvoeringskracht van onze gemeente – en vele andere gemeenten - onder druk. Personeelskrapte, draaglast versus draagkracht, kwetsbaarheid door onze kleinschaligheid, groeiend takenpakket, hoge gemiddelde leeftijd van ons personeelsbestand, arbeidsmobiliteit, geen van alle 8
onbekende factoren. Maar door de stapeling verwachten we in 2023 meer spanning dan de afgelopen jaren. We kiezen er in deze begroting voor om de formatie te verhogen met 8 fte, deels betreft dit omzetting van inhuur naar vast personeel en voor een ander deel is het uitbreiding om bestaande en nieuwe taken te kunnen uitvoeren. In de paragraaf Bedrijfsvoering gaan we hier dieper op in. In regionaal verband zoeken we naar samenwerking om de uitvoeringskracht te verstevigen. 1.7 Limburg en de Euregio Onze plek in Limburg, in de zuidwesthoek van de stedendriehoek Maastricht-- Sittard-Geleen – Heerlen en onze plek in de Euregio met de nabijheid van België en Duitsland lijkt zo vanzelfsprekend. Toch is deze unieke ligging ook de basis voor bijzondere zorgen en kansen. Kansen zien we in de samenwerking op Zuid-Limburgs niveau, met het NOVI-traject als veelbelovend perspectief. Samen met de middengebied-gemeenten en de steden Maastricht en Sittard-Geleen bereiden we een propositie voor een regiodeal voor, een investeringsprogramma van Binnenlandse Zaken. We blijven ons sterk maken voor één regiodeal voor geheel Zuid-Limburg. Zorgen zijn er bij diverse ontwikkelingen op Waals grondgebied, zoals de geplande uitbreiding van de luchthaven Bierset bij Luik en de luchtkwaliteit als gevolg van vervuilende industrie aan de overzijde van de grens.
Om deze ontwikkelingen in de goede richting te beïnvloeden werken we nauw samen met buurgemeenten in Nederland en België. Samen met een aantal Vlaamse partijen wordt in dit licht samengewerkt aan planvorming om het authentieke Bocagelandschap verder te versterken. In lijn-50-verband zetten we de samenwerking op het terrein van de Omgevingsvisie en Verantwoord op Weg voort, maar we maken een pas op de plaats voor wat betreft een mogelijke intensivering van Verantwoord op weg.
Stapeling van crises, zelfs Toos en Henk zijn zich daarvan bewust. 9
2. Bestuursakkoord “Goed leven in elke kern” Het bestuursakkoord voor de periode 2022-2026 gaat uit van 5 prioritaire thema’s. We bouwen daarmee voort op beleid van de vorige periode en leggen tegelijkertijd nieuwe accenten. De vijf prioritaire thema’s zijn: •
Kwaliteit van leven
•
Landbouw, landschap en plattelandseconomie
•
Duurzaamheid en klimaatverandering
•
Wonen en leefomgeving
•
Bestuur en dienstverlening
In het bestuursakkoord staan voornemens voor die zich uitstrekken over de gehele bestuursperiode. Hieronder gaan we in op de speerpunten voor 2023. De uitgebreide toelichting staat in de programma’s. Gelet op de financiële situatie hebben we enkele voorstellen in het bestuursakkoord nog niet of niet geheel overgenomen in deze begroting. Zie daarvoor de tabel in paragraaf 3.3 onder het kopje “ambities uitstellen”.
* Gezonde kernen en gemeenschappen De basis van onze samenleving bevindt zich in de dorpen en gehuchten. Het sociale weefsel is van oudsher sterk en veerkrachtig. Als lokale overheid blijven wij hierin in faciliteren en investeren. Met de aanpak positieve gezondheid willen we de bewustwording van de eigen kracht van inwoners vergroten en een gezonde leefstijl voor jong en oud bevorderen. Tevens wordt geïnvesteerd in een toekomstbestendig onderwijs voor onze kinderen. Dit gaan we doen aan de hand van het IHP
10
(integraal huisvestingsplan) dat hiervoor is opgesteld. Ook wordt de bibliotheekfunctie herijkt. Een visie daaromtrent wordt nader uitgewerkt. * 700 extra woningen De woningbehoefte is groot en urgent. We stellen een taskforce in die vóór 1 juli 2023 een integraal plan aanbiedt aan uw raad. We willen extra woningen in elke kern, voor onze inwoners én om te voldoen aan de taakstelling voor huisvesting van statushouders. Deze ambitie vergroot de inspanningen die onze medewerkers op het terrein van RO en vergunningen moeten leveren. We kiezen we ervoor om de inhuur af te bouwen en vaste formatie in te zetten om op robuuste wijze een antwoord te geven op de vele ruimtelijke opgaven zoals woningbouw, monumentaal vastgoed, planologische vraagstukken in het buitengebied en gebiedsontwikkelingen adequaat te kunnen oppakken en om daarmee stabiliteit en voortgang te creëren (4 fte). * Preventie in het sociaal domein Met positieve gezondheid, trendbreuk en eenzaamheidsbestrijding gaan we voort op een ingeslagen weg. We gaan steviger inzetten op preventieve benadering in de jeugdzorg, gezinsaanpak en ouderenzorg. We zijn ervan overtuigd dat dit beter is voor onze inwoners en op termijn hoge kosten als gevolg van maatwerkvoorzieningen kan verminderen. We creëren een nieuwe functie: preventieve jeugdconsulent (1 fte).
We gaan uitvoering geven aan een actieplan voor WMO en Jeugd om het stijgende kostenpatroon met zowel voor WMO (€ 350.000) als Jeugd (€ 350.000) te beteugelen. * Landschap, natuur, duurzaamheid In onze gemeente zijn veel agrariërs actief. Zij staan voor ingrijpende keuzen voor hun bedrijf en hun omgeving en roepen daarbij onze hulp in. We geven actief uitvoering aan de stikstofdoelstelling van het kabinet. We doen dit samen met de agrarische sector en de natuurorganisaties. Omdat de landbouwtransitie veel impact voor onze boerenbedrijven heeft, creëren we een nieuwe functie: regisseur landbouwtransitie (1 fte). We zetten onze stimuleringsprogramma’s in om de woningvoorraad versneld klimaatbestendig en energiezuinig te maken en gaan uitvoering geven aan het landschapsfonds en plannen rondom hitte en droogte. * Dienstverlening en bestuurscultuur Onze inwoners verlangen dienstverlening die deskundig, begripvol, tijdig en duidelijk is. Binnen 5 dagen is de contactpersoon en de wijze van afdoening gecommuniceerd, daar zetten wij op in. De aanbevelingen uit het rapport van Necker van Naem over verbetering van de bestuurscultuur, werken wij uit in een concreet actieplan dat we in 2023 met uw raad, ons college en de organisatie ter hand zullen nemen.
11
3. Financiële ontwikkelingen 3.1. Solide basis – maar lange termijn blijft onzeker Vorig jaar constateerden we nog verheugd dat de gemeentefinanciën zijn verbeterd. Maar zelfs onze jarenlange prudentie kan nu niet voorkomen dat er spanning staat op de meerjarenbegroting en de situatie in het voorliggende begrotingsjaar 2023. Niettemin bieden we u een sluitende begroting aan voor de jaren 2023 tot en met 2026. Voor 2023 spelen deze ontwikkelingen een rol: •
Inflatie en prijsstijgingen wereldwijd zijn fors en vertaald in onze begroting.
•
De kosten van Wmo en Jeugdzorg nemen fors toe als gevolg van een grotere vraag, zwaardere casuïstiek en prijsstijgingen. We hebben op basis van de laatste ontwikkelingen begroot.
•
De financiering van het gemeentefonds vanaf 2026 met de aangekondigde nieuwe financieringssystematiek is nog steeds niet duidelijk, maar het kabinet heeft in de septembercirculaire voor het jaar 2026 (door de VNG “ravijnjaar” genoemd) 1 miljard extra toegezegd, waarmee de kou enigszins uit de lucht is.
•
De energielasten stijgen meer dan fors; per 1-1-2023 eindigt ons contract, de nieuwe aanbesteding loopt via de regio Maastricht Heuvelland. We ramen vooralsnog €300.000 bij en meerdere prijsstijgingen zullen we te laste brengen van de Algemene Reserve.
3.2 Lasten voor inwoners stijgen met de inflatiecijfers In het bestuursakkoord is aangegeven dat het OZB-tarief maximaal met de inflatie zal stijgen en de leges kostendekkend worden gemaakt. Voor het OZB tarief betekent dat voor 2023 een stijging met 4,1 % , in lijn met de adviezen van de septembercirculaire. De tarieven van de afvalstoffenheffing worden naar aanleiding van de begroting van RD4 verhoogd. Het rioolrecht wordt verhoogd conform het nieuwe GRP. Het nieuwe GRP zal u in december ter vaststelling worden aangeboden. Het tarief van de woonforensenbelasting zal met de waarde stijging van de woningen worden aangepast. De tarieven van de overige belastingen blijven ongewijzigd, maar we begroten daar waar van toepassing een volumestijging. Om te blijven bouwen aan de aantrekkelijkheid van ons landschap voor toeristen, kiezen wij voor een extra verhoging van de toeristenbelasting. In 2023 gaan wij uit van een tarief van € 2,20 per overnachting, wat naar schatting €140.000 extra inkomsten oplevert. 3.3 Opbouw van de begroting 2023 Begin juni 2022 zijn wij gestart met het samenstellen van de begroting 2023-2026; we hebben •
de meicirculaire doorgerekend 12
•
kennis genomen van de voornemens van het bestuursakkoord
•
de loon- en prijsinflatie doorgerekend
•
de autonome ontwikkelingen in onze kerntaken in beeld gebracht
•
de ambtelijke vertaling van het bestuursakkoord en andere uitvoeringswensen verkend en doorgerekend.
Deze exercitie leidde tot behoorlijke meerkosten in de primaire begroting 2023, waarvan de posten Wmo en jeugdzorg de belangrijkste zijn (een plus van respectievelijk € 0,8 mln en € 2,4 mln). Dit leidde tot een fors negatief saldo van € 3,5 miljoen. Op 30 augustus 2022 hebben wij uw raad geïnformeerd over de op dat moment bekende stand van onze begroting 2023. We hebben interventies gepresenteerd op weg naar een sluitende begroting volgens onderstaand model.
Vervolgens hebben we uw raad op 26 september 2022 geïnformeerd over de stand na verwerking van de septembercirculaire en de gekozen opties voor een sluitende begroting. Inmiddels zijn alle posten en staten doorgerekend op basis van de meest actuele informatie. De hierna volgende tabel zijn interventies waarmee we de eerder geraamde meerkosten verminderen. De begroting 2023 sluit met een positief saldo van €17.155.
13
Conceptsaldo 30 augustus 2022
Septembercirculaire
2023
2024
2025
2026
-3.517.558
-3.165.511
-1.301.855
-3.831.200
702.076
791.435
790.302
1.981.952
26.000
26.000
Lastenvermindering Pauzeren landschapsfonds
100.000
Verminderen budget regionale samenwerking
26.000
26.000
Verantwoord op weg
125.967
64.300
Stimuleringssubsidie verenigingen
50.000
50.000
50.000
50.000
Ontmoetingsruimte elke kern
50.000
50.000
50.000
50.000
Verlagen budget wonen
50.000
50.000
Aframen meer bewegen voor ouderen
20.000
20.000
20.000
20.000
Kinderinspraak jaar uitstellen
10.000
Inhuur RO:
73.280
73.280
73.280
73.280
Inhuur voor vergunningverlening
57.000
57.000
57.000
57.000
Inhuur domein ruimte tbv dienstverlening
58.400
58.400
58.400
58.400
Integraal huisvestingsplan onderwijs
21.000
Jeugdaanzet bijstellen
10.000
10.000
10.000
10.000
Actieplan Wmo
350.000
350.000
350.000
350.000
Actieplan jeugd
350.000
350.000
350.000
350.000
Vervallen budget speeltuinen
20.000
20.000
20.000
20.000
Vervallen salaris voormalig personeel
53.959
53.959
53.959
53.959
aframen budget economisch actieplan E-M
20.000
20.000
20.000
20.000
1.445.606
1.252.939
1.138.639
1.138.639
OZB verhogen naar 4,1%:
58.000
58.000
58.000
58.000
Toeristenbelasting verhogen
140.000
140.000
140.000
140.000
Bijstellen volume hondenbelasting
13.000
13.000
13.000
13.000
Bijstellen volume forensenbelasting
22.500
22.500
22.500
22.500
Areaal uitbreiding woningen/niet woningen
30.000
60.000
90.000
120.000
Aframen leges terugdraaien
108.000
108.000
108.000
108.000
Totaal
371.500
401.500
431.500
461.500
688.847
688.847
688.847
688.847
Terugdraaien storting in algemene reserve SZMH
109.288
109.288
109.288
109.288
Terugdraaien storting algemene reserve 60
230.000
230.000
Totaal
Inkomsten verhogen
Efficiente bedrijfsvoering Aanpassen formatie
Financiële regels en bijstellingen
14
Nog verwerkte mutaties en technische doorrekeningen na 30-8
137.397
Middelen omgevingswet
150.000
Bijstelling dotatie voorziening gemeente gebouwen
168.958
116.927
51.000
-51.000
59.076
Bijramen energielasten
-300.000
-300.000
-300.000
-300.000
Totaal
326.685
259.246
-124.785
-131.636
Saldo begroting 2023-2026
17.155
228.456
1.622.648
308.102
Toelichting Lastenvermindering •
Pauzeren landschapsfonds: betreft eenmalig afzien van storting van 100.000 in het fonds, vanwege reeds gedane storting in 2022.
•
Verminderen budget regionale samenwerking: het budget van 5 euro per inwoner wordt met 1 euro per inwoner teruggebracht. De afspraken in het Middengebied (3 euro per inwoner) en Lijn50 blijven hiermee overeind.
•
Verantwoord op weg: we stellen de besluitvorming over intensivering van de regionale aanpak uit en volstaan vooralsnog met de basisinzet.
•
Stimuleringssubsidie verenigingen: we zetten de bestaande subsidieregelingen in om maatschappelijke activiteiten van verenigingen te bevorderen. Focus blijft gericht op levensvatbaarheid van verenigingen.
•
Ontmoetingsruimte elke kern: we zien vooralsnog af van het extra budget voor ondersteuning in materieel en ‘handjes’ voor verenigingen.
•
Verlagen budget wonen: de kosten voor inzet van projectleiding brengen we in de grondexploitatie (GREX). Wat resteert zijn kosten voor extern onderzoek.
•
Aframen meer bewegen voor ouderen: op basis van realisatiecijfers kan dit budget lager worden geraamd.
•
Kinderinspraak jaar uitstellen: we verschuiven deze ambitie naar 2024.
•
Inhuur RO: de extra inzet van inhuur door verhoogde woningbouwambities brengen we onder bij de GREX.
•
Inhuur voor vergunningverlening door verhoogde woningbouwambities vervangen we door invulling van vast personeel (4fte).
15
•
Inhuur domein ruimte tbv dienstverlening; deze extra kosten bekostigen we (zonodig) uit het extra budget voor dienstverlening.
•
Integraal huisvestingsplan onderwijs: dit plan is al in 2022 in uitvoering en komt tlv begrotingsjaar 2022.
•
Jeugdaanzet bijstellen: hiermee wordt een dubbeltelling gecorrigeerd.
•
Actieplan Wmo: met een actieplan voor Wmo gaan we het stijgende kostenpatroon beïnvloeden en beheersbaar houden.
•
Actieplan jeugd: met een actieplan voor Jeugd en meer inzet op preventie gaan we het stijgende kostenpatroon beïnvloeden en beheersbaar houden.
•
Vervallen budget speeltuinen; correctie, dit budget is ook al in investeringsstaat meegenomen.
•
Vervallen salaris voormalig personeel: post is niet meer nodig door verloop.
•
Aframen budget economisch actieplan: betrof een ambitie uit de vorige bestuursperiode die niet verder gecontinueerd wordt.
Inkomstenverhoging •
OZB verhogen naar 4,1%: eerder was rekening gehouden met een inflatiestijging van 3,1 %, de septembercirculaire gaat uit van 4,1%.
•
Toeristenbelasting verhogen van €2,00 naar €2,20 per overnachting.
•
Bijstellen volume hondenbelasting: op basis van recente gegevens blijkt het volume te groeien en dat ramen we bij.
•
Bijstellen volume forensenbelasting: op basis van recente gegevens blijkt het volume te groeien en dat ramen we bij.
•
Areaal uitbreiding: we schatten in dat elk jaar 75 extra gebouwde woningen van gemiddelde waarde van € 300.000 leiden tot extra opbrengst OZB.
•
Aframen leges terugdraaien: de omgevingswet is nog met veel onduidelijkheden omgeven; we houden de inkomsten uit leges op niveau 2022.
Efficiënte bedrijfsvoering •
Gelet op de gespannen financiële situatie bij de aanvang van de begrotingsopbouw is zeer kritisch gekeken naar de gevraagde extra formatie om toekomstige ontwikkelingen en ambities te kunnen invullen. Aanvankelijk werden deze nieuwe benodigde formatieplaatsen geraamd werden op 14 fte. Uiteindelijk is voor gekozen 8 fte mee te nemen en de overige 6 fte nog niet. De noodzaak van deze extra formatie zal nader onderzocht worden en zo nodig in een later stadium met een onderbouwd voorstel worden ingebracht. Het bedrag van € 688.000 betreft de nog niet gehonoreerde formatie-uitbreiding van 6 fte.
Financiële regels en bijstellingen 16
•
Terugdraaien storting in algemene reserve SZMH: de stand van de algemene reserve is solide, dus deze storting op basis van oude afspraken is niet meer nodig.
•
Terugdraaien storting in algemene reserve 60+: de stand van de algemene reserve is solide, dus deze storting op basis van oude afspraken is niet meer nodig.
•
Nog verwerkte mutaties en technische doorrekeningen: betreft nog doorrekenen van de staat van investeringen en het compartiment riool.
•
Middelen omgevingswet vrijvallen: in de septembercirculaire zijn € 305.000 extra middelen beschikbaar gesteld voor implementatie van de omgevingswet. De reeds geclaimde middelen van € 150.000 in de begroting van 2023 kunnen hiermee vervallen.
•
Bijstelling dotatie voorziening gemeente gebouwen: de dotatie aan de voorziening in 2024 wordt met een jaar opgeschort.
•
Bijramen energielasten: dat de energielasten zullen stijgen in 2023 is duidelijk, in welke mate is nog niet bekend, momenteel loopt de aanbesteding. Vooralsnog gaan we uit van een verdubbeling. Eventuele meerkosten zullen via de algemene reserve worden opgevangen.
17
Leeswijzer
Ook dit jaar wordt de programmabegroting digitaal gepresenteerd, via de applicatie Pepperflow. De programmabegroting is een omvangrijk geheel vol financiële, cijfermatige gegevens en tekstuele toelichtingen hierop. Om u hierin wegwijs te maken en er tevens voor te zorgen dat u uit de programmabegroting de maximale informatie haalt, is deze leeswijzer opgesteld. Uitgangspunt voor de begroting 2023 is het Bestuursakkoord 2022-2026 Goed leven in elke kern. De verslagregels BBV zijn opnieuw als leidraad gebruikt om de begroting 2023 samen te stellen. De begroting 2023 kent een programma-opzet. Voor de programma’s geldt dat: •
Aansluiting is gemaakt met de eerder bepaalde strategische kaders;
•
Ze nauw aansluiten bij Dichtbij het Leven;
•
De harmonie tussen op het oog soms schijnbare tegenstellingen tot uitdrukking komt in de programma’s.
Onderstaand worden de programma’s genoemd. Tevens worden de titels van de programma’s kort toegelicht: •
In Programma 1 Kwaliteit van Leven staan de mensen centraal die met elkaar in harmonie leven. Vanwege de connectie tussen het samenleven en de gebruiken en de rituelen komt in dit programma ook de harmonie met het verleden tot uitdrukking.
•
In Programma 2 Landbouw, Landschap en Plattelandseconomie wordt invulling gegeven aan de balans tussen het landschap, de natuur en de ontwikkeling.
•
In Programma 3 Duurzaamheid en Klimaatverandering ligt het accent op de vraagstukken rondom het realiseren van een duurzame samenleving, waarbij invulling wordt gegeven aan de klimaat- en energie-opgaven waar deze gemeente voor staat.
•
Programma 4 Wonen & Leefomgeving geeft invulling aan wonen in een prettige leefomgeving met passende voorzieningen die goed ontsloten zijn. In dit programma wordt aangegeven hoe omgegaan wordt met veranderende woon- en leefbehoeften.
•
Programma 5 Bestuur & Dienstverlening is geen inhoudelijk programma maar vooral een programma waarin het financieel beleid, openbare orde, samenwerking en dienstverlening worden samengebracht.
De programmabegroting bestaat uit drie onderdelen: •
Programmabegroting. 18
•
Paragrafen; Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijft voor dat in de programmabegroting en -rekening een aantal paragrafen verplicht wordt opgenomen. De paragrafen zijn bedoeld als planning en verslag over het in de komende jaren voorgenomen beleid ten aanzien van beheersmatige aspecten op een achttal (limitatieve) gebieden.
•
Financiële begroting; In dit onderdeel is een recapitulatie van de baten en lasten voor het begrotingsjaar, en meerjarig opgenomen. Voorts vindt u hier een overzicht van de incidentele baten en lasten inclusief toelichting van de individuele posten, het overzicht structureel begrotingssaldo, de investeringsstaat 2023-2026 stand en verloop reserves en voorzieningen, een overzicht van de algemene dekkingsmiddelen en een overzicht omtrent de opbouw van de algemene uitkering 2023-2026.
19
Programma 1: Kwaliteit van Leven
"Kwaliteit van leven in een verandering van tijdperk" De Corona-crisis heeft ons geleerd dat ook op lokaal niveau de kwaliteit van leven "zomaar" onder grote druk kan komen te staan. Ineens is er geen sprake meer van verandering in de tijd maar belanden we in een ander tijdperk. Een tijdperk dat naast de pandemie ook wordt gevormd door stromen van vluchtelingen, toename van de gevolgen van klimaatveranderingen en grote prijsstijgingen als gevolg van onrust in de wereld, toename van armoede, schaarste aan grondstoffen en problemen rond de benodigde hoeveelheid energie die onze samenleving vraagt. Dit alles heeft ook een al maar toenemende impact op onze dienstverlening en de middelen die nodig zijn om rol als Mens & Samenleving waar te maken. Een rol die gericht op de kwaliteit van leven waar het gaat over het welzijn, de gezondheid en het kunnen meedoen voor alle inwoners. Meer nog dan in voorgaande jaren vraagt deze verandering van tijdperk, naast de voortzetting van het huidige beleid en de aansluiting op het bestuursakkoord, om een strategische herbezinning op de inzet van mensen en middelen. Daarom doen we, naast alles wat we schrijven over wat we willen bereiken en wat we ervoor gaan doen, een dringend beroep op raad, bestuur en onze eigen organisatie om tijd en middelen in te zetten op het realiseren van een strategische visie.
Een visie die "toekomstbestendige handen en voeten geeft" aan de betekenis van "dicht bij het leven".
1.1 Een inclusieve samenleving 1.1 Een inclusieve samenleving Veel mensen in onze gemeente hebben het ‘goed’. Ze hebben een baan, inkomen, sociale contacten, voelen zich gewaardeerd en geaccepteerd. Echter niet voor iedereen is dat het geval. Onze ambitie is dat Eijsden-Margraten een inclusieve samenleving is waarin iedereen die mee wil doen ook mee kan doen als ook gestimuleerd wordt om mee te doen. Een uitdaging die groter is dan in voorgaande jaren. In het veranderde tijdperk zien we een grote toename van armoede. Dit vraagt om 20
anders inzetten van mens kracht, en waar nodig om meer menskracht, en een groter beroep op middelen. De groeiende stroom vluchtelingen, de toename van de taakstelling op statushouders en het nieuwe inburgeringsstelsel maakt dat het team aan specialisten wordt uitgebreid. Hierdoor kunnen we doorgaan met het goed laten inburgeren van statushouders en nieuwkomers. We bieden passende huisvesting, geven hen goede
begeleiding, stimuleren de Nederlandse taal machtig te worden en laten hen kennis maken met de gemeenschap om ze hiermee sneller en succesvoller te laten participeren in de maatschappij en actief bij te dragen aan onze samenleving. Voor afgewezen asielzoekers of illegale migranten wordt aangesloten bij het Rijksbeleid. SEM staat voor het verlenen van dienstverlening aan inwoners die meer kwetsbaar zijn. We ondersteunen mensen met mindere kansen op de arbeidsmarkt intensief en staan hen persoonlijk bij, bij het vinden van (vrijwilligerswerk)werk en/ of een passende inkomensondersteuning zodat ook zij actief kunnen blijven deelnemen in de samenleving en onze gemeenschappen. Daarnaast wordt nog meer ingezet op vroeg signaleren van armoede en schuldenproblematiek om daarmee armoede, sociaal isolement en psychische en lichamelijke gevolgen van schulden te beperken of te voorkomen. Dit maakt dat het beroep op middelen strak gemonitord wordt zodat tijdig kan worden bijgesteld.
Investeren in begeleiding statushouders en nieuwkomers. Omschrijving (toelichting) We voeren de Wet inburgering uit. Statushouders en nieuwkomers kunnen beter en sneller integreren in onze samenleving door de begeleiding die wij bieden. Ze worden gestimuleerd door o.a. deelname aan taalcursussen om deel te worden van de gemeenschap en hen zo snel en succesvol te laten participeren in de samenleving.
Inwoners via SEM actief begeleiden naar werk of inkomensondersteuning Omschrijving (toelichting) We actualiseren de verordening re-integratie, participatie en tegenprestatie Participatiewet MaastrichtHeuvelland 2016 en voeren de geactualiseerde op Eijsden-Margraten toegespitste verordening uit. 21
We werken in Maastricht-Heuvelland een businesscase uit waarbij de financiële/organisatorische/personele/juridische gevolgen in kaart worden gebracht van een mogelijk samengaan van de ketenpartners re-integratie: MTB, Podium24 en Annex. We starten een pilot innovatieve aanpak re-integratie waarbij werkgevers worden betrokken bij de selectie van bijstandsgerechtigden om op die manier een betere match tussen vraag en aanbod tot stand te brengen, hetgeen moet leiden tot duurzame uitstroom uit de uitkering. We implementeren de wetswijziging Participatiewet in het lokale beleid en passen het beleid aan op lokale en regionale wensen.
Continueren vroegsignalering schuldenproblematiek Omschrijving (toelichting) Wij voeren de activiteiten van het geactualiseerde uitvoeringsplan Armoede en Schuldhulpverlening 2022-2025 uit. In 2023 zetten we in op het voorkomen van armoede en schulden (preventie), het bestrijden van armoede en schulden en het verzachten van armoede en schulden. We investeren in de inzet van een consulent schuldhulpverlening in vaste dienst bij de gemeente, i.p.v. op inhuurbasis met als doel het vroegtijdig signaleren van schulden bij inwoners. We voeren deels regie op het proces schuldhulpverlening door de toegang bij de gemeente te beleggen i.p.v. bij de Kredietbank, waardoor de inwoner een integrale ondersteuning krijgt.
1.2 Een gezond verenigingsleven Wat willen we bereiken? 1.2 Een gezond verenigingsleven Eijsden-Margraten kenmerkt zich door een rijk verenigingsleven; harmonieën, fanfares, zangkoren, carnavalsverenigingen, jonkheden, schutterijen, heemkundeverenigingen, sportverenigingen en alle andere organisaties die de cultuur en tradities van onze dorpen en gemeenschappen vormgeven. Zij
22
dragen bij aan de identiteit, het DNA, van onze gemeente en vormen mede het cement van onze samenleving. Gezien de belangrijke rol van het verenigingsleven voor de sociale cohesie, de binding en leefbaarheid in de dorpen nu en naar de toekomst toe, wordt niet getornd aan het huidige subsidiebeleid voor verenigingen. Het huidige subsidiebeleid wordt gezien als een basissubsidie. De omvang van de beschikbare subsidiemiddelen blijft hiervoor ongewijzigd. Na afloop van de lopende subsidieperiode (2021 t/m 2024) wordt het beleid nader tegen het licht gehouden. Nieuw is de introductie van een maatschappelijke stimuleringssubsidie. Hiermee worden verenigingen aangespoord om bijdragen te leveren aan sociaal maatschappelijke opgaven. Bovenop de basissubsidie kunnen verenigingen hiermee extra middelen genereren voor nieuwe activiteiten. Deze aanvullende subsidieregeling heeft tevens ten doel om een impuls te geven van deelname aan sociale activiteiten. Naast het waarderen in financiële zin worden verenigingen op het gebied van vergunningverlening actief gefaciliteerd. Verenigingen in de gemeente staan voor uitdagingen. Zowel in het vinden van vrijwilligers als het binden van leden. Inwoners zoeken naar een flexibelere manier van sporten en bewegen.
Wanneer er signalen zijn dat er in een kern diverse behoeften en wensen zijn waarin nog niet is voorzien, willen wij verenigingen, als zij hier voor open staan, ondersteunen bij het verbreden van hun (maatschappelijke) rol in de kernen. Dit kan ook de levensvatbaarheid van de verenigingen vergroten.
Wat gaan we ervoor doen in 2023? Een maatschappelijke stimuleringssubsidie introduceren voor verenigingen. Omschrijving (toelichting) In het licht van het financieel sluitend krijgen van de begroting wordt verder afgezien van het oppakken van dit actiepunt.
Een actief faciliterende vergunningenaanpak richting verenigingsleven opzetten. Omschrijving (toelichting) De verenigingsconsulent is aanspreekpunt voor de verenigingen. 23
Naast aanspreekpunt is/wordt de verenigingsconsulent het aanspreekpunt voor de verenigingen om meer in te zetten op een verbreding van de maatschappelijke rol. Concreet betekend dit: •
dat bij (complexe) vragen van verenigingen de verenigingsconsulent de verbinder is tussen de
verschillende betrokken afdelingen in de gemeente. •
dat de verenigingsconsulent betrokken is bij het maken en realiseren van de plannen die
verenigingen op dit punt willen inzetten. •
dat wordt meegedacht en advies wordt ingewonnen, etc zodat het verenigingen stimuleert en helpt
om deze verbreding te realiseren. •
dat er tijdig wordt gesignaleerd en gerapporteerd op o.a voortgang, resultaten, knelpunten en
mogelijkheden. •
samen met de afdeling VVTH+ wordt afgestemd op welke manier de vergunningaanvragen actief gefaciliteerd kunnen worden; in 2023 wordt dit nader uitgewerkt.
Ondersteunen verenigingen bij verbreden maatschappelijke rol in kernen Omschrijving (toelichting) De verenigingsondersteuner: •
voert de scan "Vitale Club" uit.
•
ondersteunt verenigingen wanneer zij vragen hebben op het gebied van bijv. aanpassing accommodaties, aanbieden activiteiten en de mogelijkheden van het verbreden van hun (maatschappelijke) rol.
24
1.3 Toekomstbestendig onderwijs 1.3 Toekomstbestendig onderwijs Alle kinderen in onze gemeente moeten, ongeacht hun achtergrond en omstandigheden, dezelfde ontwikkelkansen hebben en opgroeien in een veilige en gezonde omgeving. De eerste levensjaren zijn cruciaal in de ontwikkeling van kinderen op het gebied van taal, cognitieve vaardigheden, sociale emotie en motoriek. We investeren derhalve in een doorgaande leerlijn om daarmee de ontwikkelingsachterstanden zoveel mogelijk te verkleinen. Dat gebeurt, vanuit preventie, via de Vooren Vroegschoolse Educatie (VVE). Naast de professionele inspanningen die gedaan worden in de ontwikkeling van een kind zal de komende jaren door het onderwijsveld een beweging gemaakt worden naar ‘’ouderverantwoordelijkheid’’. Ouders hebben de primaire verantwoordelijkheid in de ontwikkeling en opvoeding van het kind. Naast het investeren in de Voor- en Vroegschoolse Educatie wordt geïnvesteerd in kwalitatief goed onderwijs en passende huisvesting. Uitgangspunt vormt het behoud van scholen en kinderopvang in de kernen, mits kwaliteit van het onderwijs gegarandeerd kan worden en voldoende draagvlak aanwezig is voor de voorziening.
Vanuit het aanbieden van kwalitatief onderwijs zullen we naast het kritisch blijven volgen van de groepsgrootte van klassen ook ontwikkelingen in de omgeving monitoren, zodat voor wat betreft de huisvesting tijdig geanticipeerd kan worden op overvolle klassen. Met kwalitatief goede onderwijslocaties die in het lesprogramma verbindingen legt met de lokale gemeenschap (gewoontes en tradities, cultuur, ondernemerschap en maatschappelijke vraagstukken) wordt tevens bijgedragen aan de attractiviteit van de kernen om er te gaan wonen. Gezien onze grensligging en het bieden van een steviger toekomstperspectief voor onze kinderen, wordt naast Nederlandstalig onderwijs meertalig onderwijs met Frans en dialect in het basisonderwijs gestimuleerd. In het kader van gezondheid en vitaliteit wordt ingezet op het concept van het Middengebied, de ‘’Gezonde Groene School’’. Naast het stimuleren van gezonde voeding op school wordt ook het bewegen op scholen gestimuleerd. Hiermee wordt bijgedragen aan het leggen van een basis voor een gezonde leefstijl en wordt de motorische ontwikkeling bevorderd.
25
Een integraal huisvestingsplan voor het basisonderwijs opstellen Omschrijving (toelichting) Samen met de Stichting kom Leren en de kindpartners (peuter- en kinderopvang) is een Integraal HuisvestingsPlan onderwijs (IHP) opgesteld en een bijbehorende uitvoeringsplan. Met het IHP wordt mede antwoord gegeven op de huidige huisvestingsvraagstukken in Eijsden, Margraten en Cadier & Keer en eventuele toekomstige uitdagingen waar het basisonderwijs vanuit demografisch oogpunt alsmede vanuit vernieuwde onderwijsconcepten voor komt te staan. Dit plan vormt de basis voor een integrale en planmatige investeringsaanpak voor de periode 2022-2037.
De ontwikkeling van aantallen leerlingen in klassen kritisch volgen. Omschrijving (toelichting) In het kader van het IHP worden 1 keer per 2 jaar nieuwe leerling prognoses opgesteld door Pronexus. Op deze manier wordt gevolgd hoe het leerlingenaantal per school zich ontwikkeld. Tevens zal het leerlingenaantal per school ook een terugkerend bespreekpunt zijn tijdens het bestuurlijk overleg met het schoolbestuur.
Bij elke bassischool een tiny forest realiseren Omschrijving (toelichting) In 2023 word op de school in Oost-Maarland een Tiny Forest aangelegd, daarnaast worden er in 2023 in Mheer en Eijsden op de schoolpleinen in samenwerking met de scholen plannen uitgewerkt mbt vergroening van de schoolpleinen.
Meertalig onderwijs in het basisonderwijs stimuleren. Omschrijving (toelichting) 26
Samen met het schoolbestuur bespreken we in 2023 de mogelijkheden van het meertalig onderwijs op de scholen en welke rol de gemeenten hierbij kan invullen om dit mogelijk te maken.
De campagne ‘’Kal Plat’’ een impuls geven. Omschrijving (toelichting) Samen met maatschappelijke partners stellen we in 2023 een plan van aanpak op voor de campagne "Kal Plat".
Investeren in Voor- en Vroegschoolse Interventie (VVE) Omschrijving (toelichting) In 2022 is er samen met de kindpartners gewerkt aan een Onderwijsachterstandenbeleid EijsdenMargraten, hierin zijn diverse onderdelen samen uitgewerkt waaronder het VVE Beleid en hoe we de ontvangen rijksgelden hierbij willen inzetten. Dit plan wordt na de zomer voorgelegd aan het college en ter informatie naar de gemeenteraad gestuurd, waarna uitvoering in 2023 conform plaatsvindt. Binnen het Onderwijsachterstandenbeleid gaan we in 2023 samen met de kind partners aan de slag met de volgende thema's: Doorgaande lijn, ouderbetrokkenheid, toeleiding & bereik en monitoring & evaluatie.
Inzetten op het thema Gezonde groene school Omschrijving (toelichting) We ontwikkelen vanuit het programma van het Middengebied "Vitale Samenleving; Gezonde groene basisschool" voor minimaal 3 scholen in 2023 een plan van aanpak voor de inrichting van een groene omgeving.
27
1.4 Ontmoetingsruimten in elke kern Wat willen we bereiken? Ontmoetingsruimten in elke kern Ontmoeten vinden we een belangrijke factor voor het bevorderen van de vitaliteit en geluk van onze inwoners. Behoeften en vraagstukken van onze inwoners kunnen daarmee preventief in een vroegtijdig stadium in beeld komen en opgepakt worden. Voor het stimuleren van betrokkenheid, het tegengaan van eenzaamheid, het met elkaar in contact zijn, samen activiteiten doen en het faciliteren van een gezond verenigingsleven is het van belang dat er in de directe nabijheid goed toegankelijke ruimten zijn waar onze inwoners elkaar kunnen ontmoeten. Vanuit deze optiek wordt ingezet op behoud van de huidige gemeenschapshuizen en wordt het uitgangspunt gehanteerd dat in elke kern een gemeenschapshuis of ontmoetingsruimte aanwezig is en gefaciliteerd wordt, zonder daarbij als gemeente de exploitatie daarvan zelf ter hand te nemen. De ‘’Hoeskamers’’ blijven we derhalve financieel waarderen en stimuleren. De transformatie van het voormalige voetbalcomplex Oranje Boys tot ontmoetingsplek, wordt verder geformaliseerd en vormgegeven.
Wat gaan we ervoor doen in 2023? In elke kern een gemeenschapshuis of ontmoetingsruimte faciliteren. Omschrijving (toelichting) In 2023 ondersteunen we de gemeenschapshuizen middels de subsidieregeling maatschappelijke accommodaties met betrekking tot groot onderhoud.
Stimuleren en ondersteunen Hoeskamers Omschrijving (toelichting) Wij continueren het beleid en zorgen voor faciliteiten van de huiskamers, ons uitgangspunt is: 1 huiskamer per dorpskern. Een en ander dient binnen de beschikbare middelen te worden gerealiseerd.
28
Wij ondersteunen vrijwilligers, die de huiskamers runnen. De ondersteuning bestaat uit subsidiering van de stichting Vrijwillige Hulpdienst Eijsden-Margraten en inzet van professionele ondersteuning (gemiddeld 8 uur per week) van een opbouwwerker van de Stichting Trajekt. Voor het voormalige voetbalcomplex Oranje Boys wordt een plan van aanpak opgezet om hier een jongeren inlooppunt te realiseren.
1.5 Sporten en bewegen voor jong en oud 1.5 Sporten en bewegen voor jong en oud Buiten spelen, sporten en bewegen – waar mogelijk in een natuurlijke omgeving - en daarmee werken aan een gezonde levensstijl draagt bij aan de vitaliteit en gezondheid van onze inwoners. In dat licht wordt het accommodatiebeleid gecontinueerd en blijven we buiten spelen en bewegen faciliteren. Dit betekent dat we in de kernen Eijsden, Gronsveld, Cadier & Keer, Margraten en Mheer toekomstgericht blijven investeren in de sportaccommodaties en in de overige kernen het onderhoudsniveau van de accommodaties op peil houden. Om de effecten van afname van beschikbaarheid van vrijwilligers bij (sport)verenigingen op te vangen, wordt budget vrijgemaakt. Dit budget is bedoeld voor het beschikbaar stellen van materieel dan wel het bieden van tijdelijke ondersteuning. We zetten daarnaast in op behoud van een zwembad in Eijsden en wordt – mede vanuit de verduurzamingsopgave - in deze bestuursperiode onderzoek uitgevoerd naar een toekomstbestendige exploitatievorm. Het stimuleren van collectief georganiseerde sport alsmede ook de individuele sport en beweegactiviteiten worden via het sportakkoord verder doorontwikkeld. Hierbij wordt in beeld gebracht welke behoeften er binnen de gemeente bestaan. Innovatieve ideeën van inwoners en gebruikers worden gestimuleerd en gefaciliteerd.
Door de structurele voortzetting van het programma "Jeugd aan zet" blijven we participatie en ontmoeting voor jongeren stimuleren. Jongeren zijn letterlijk aan zet om samen met de gemeente ideeën te ontplooien.
29
Het accommodatiebeleid continueren. Omschrijving (toelichting) We voeren het vastgestelde accommodatiebeleid uit. Voor 2023 is in deze geen concrete actie voorzien.
Stimuleren vrijwilligerswerk. Omschrijving (toelichting) In overleg met betrokken partijen stellen we in 2023 een plan op, gericht op het stimuleren van vrijwilligerswerk.
Onderzoek uitvoeren naar een toekomstbestendige exploitatievorm voor een zwembad in Eijsden. Omschrijving (toelichting) Gezien de maatschappelijke inzet en betrokkenheid van SWEM worden de ambities van de gemeente op het sport- en beweegbeleid ruimschoots waargemaakt. De gemeente ervaart de samenwerking met SWEM als zeer positief en heeft dan ook de intentie om de samenwerking in 2023 te continueren.
Sportverenigingen ondersteunen bij het vergroten van hun levensvatbaarheid en hun maatschappelijke rol. Omschrijving (toelichting) De verenigingsconsulent: •
is aanspreekpunt voor de verenigingen.
•
ondersteunt verenigingen bij vragen op het gebied van (aanpassing) accommodaties
30
•
voert de scan "Vitale club" uit. Deze scan meet de vitaliteit en wensen / mogelijkheden van de verenigingen in de gemeente.
In 2023 continueren we middels de inzet van de verenigingsconsulent de ondersteuningen bij vragen en oplossingen rondom accommodaties. In lijn met het bestuursakkoord gaan we inventariseren wat verenigingen willen doen/ nodig hebben om (nog) meer bij te dragen aan maatschappelijke betrokkenheid. Dit in relatie tot de inventarisatie van behoeften hieraan binnen onze gemeente. Op basis van alle ideeën en innovaties gaan we concreet aan de slag met plannen maken en plannen. In het licht van het financieel sluitend krijgen van de begroting wordt verder afgezien van het oppakken van hetgeen in deze laatste alinea is geschreven.
Het Sportakkoord verder verdiepen en uitvoeren. Omschrijving (toelichting) Samen met de gemeenten Gulpen-Wittem en Valkenburg aan de Geul voeren we het sportakkoord uit. Voor 2023 betekent dit concreet dat we samen met onze partners (verenigingen, GGD, Envida etc) werken aan vier thema's: •
sportief en gezond opgroeien
•
meedoen door bewegen
•
sterk en vitaal verenigen
•
ruimte om te bewegen.
Stimuleren participatie en ontmoeting van jongeren. Omschrijving (toelichting) Uitvoering geven aan het programma ''jeugd aan zet''. Voor 2023 betekent dit concreet dat er 10 activiteiten georganiseerd worden i.s.m. de jeugd. Jongeren worden uitgenodigd om ideeën te ontplooien gericht op participatie en ontmoeting.
31
1.6 Trendbreuk Eijsden-Margraten Wat willen we bereiken? Trendbreuk Eijsden-Margraten Samen met de GGD zetten we in op een gezondere leefstijl. Hiertoe is een Preventie-akkoord ZuidLimburg overeengekomen, dat bestaat uit een regionaal akkoord en 16 lokale preventie-agenda´s. In het regionale akkoord zijn afspraken gemaakt met regionale partners met als doel lokale gezondheidswinst te boeken. Binnen de lokale preventie-agenda´s hebben de gemeenten afspraken gemaakt op lokaal niveau. In Eijsden-Margraten zetten we de komende jaren in op het terugdringen van alcoholgebruik, roken en overgewicht. We doen dit via een aantal lijnen: (a) bevorderen van bewegen en gezonde voeding op scholen waarbij we er naar streven om alle scholen te kunnen aanmerken als Gezonde School met beweegvriendelijke pleinen, (b) terugdringen overgewicht en obesitas bij kinderen via de Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG)-aanpak, (c) realiseren van meer rookvrije kind-omgevingen en (d) realiseren van meer gezonde sportomgevingen. De preventieagenda van Eijsden-Margraten wordt verbonden met de uitvoering van al bestaande structuren rondom het Sportakkoord en JOGG Heuvelland. Hierdoor wordt op een integrale wijze duurzaam invulling gegeven aan positieve gezondheid voor al onze inwoners.
Wat gaan we ervoor doen in 2023? Inzetten op positieve gezondheid en uitvoering geven aan preventie-akkoord. Omschrijving (toelichting) We ontwikkelen een plan van aanpak voor het terugdringen van middelengebruik, we zetten in op bewustwording. We continueren de JOGG (Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst) aanpak en samenwerking binnen JOGG Heuvelland. We geven uitvoering aan het plan van aanpak JOGG Heuvelland en stellen deze bij.
32
We ontwikkelen een omgeving die bewegen en gezonde voeding bevorderen. We geven uitvoering aan de actiepunten uit de Preventieagenda 2021-2023.
1.7 Zorg op maat met focus op kostenbeheersing Wat willen we bereiken? Zorg op maat met focus op kostenbeheersing Vroeg of laat krijgen we allemaal met zorg te maken. We streven naar een kwalitatief goede, passende en liefdevolle ondersteuning dat zo dicht mogelijk bij de inwoner is georganiseerd zodat zij of hij zo lang mogelijk in hun eigen leefomgeving kunnen blijven wonen. Iedereen heeft recht op de hulp en ondersteuning die hij/zij nodig heeft. In lijn met de landelijke trend stijgen ook in onze gemeente de kosten voor Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) en rond de Jeugdzorg. Vanaf de decentralisatie in 2015 is het aantal meldingen per jaar gestegen van 1.000 naar ca 2.300 in 2021. Vergrijzing, demografische ontwikkelingen, een toenemende vraag naar specialistische jeugdhulpverlening en verhoging van tarieven zijn hiervan de belangrijkste oorzaken. De kostenontwikkeling wordt uiteraard maandelijks geanalyseerd, gemonitord en gecontroleerd. Door de jaren heen en ook nu vinden er actualisaties van beleidskaders plaats. De belangrijkste knop die van invloed is op de kostenontwikkeling lijkt en blijkt de inzet op preventie en vroegsignalering: het voorkomen dan wel minimaliseren dat zorg nodig is.
In dat licht wordt ingezet op en geïnvesteerd in algemeen toegankelijke welzijns- en zorgvoorzieningen, het ‘’voorliggende veld’’ en de inzet van de consulent Welzijn WMO en consulent Welzijn Jeugd. Het doel is (en blijft) om alleen maatwerk voorzieningen aan te bieden indien de algemene voorzieningen geen of onvoldoende oplossing bieden. Aandacht wordt ook gegeven op de (planologische) sturing op woonzorg-initiatieven voor huisvesting van jeugdigen. In het licht van preventie en vroegsignalering werken we integraal (één aanspreekpunt per gezin en een goed ontsloten en herkenbare toegang voor vragen en voorzieningen). Tevens hebben we de hulpvraag binnen de gemeente goed in beeld, bouwen we (door) aan een sterk netwerk van lokale hulpverleners en overige deskundigen. Hierbij speelt de Praktijkondersteuner Huisartsen (POH) een belangrijke rol die we in 2023 verder (moeten) gaan verstevigen. Daarnaast streven we de inzet van jongerenwerkers te verhogen en ingezet op verhoging van activiteiten en voorlichtingen. 33
We bevorderen en ondersteunen de informele zorg- en mantelzorg. Mantelzorg blijven we waarderen en ondersteunen. Daarnaast wordt ingezet op ‘’normalisering’’ van de jeugdzorg. Dit betekent dat het product-denken wordt losgelaten en de leefwereld van het kind en het gezin centraal komt te staan. We doen dit zoveel als mogelijk lokaal en daar waar noodzakelijk regionaal. Ondanks de focus op preventie en kostenbeheersing, blijven we te allen tijde ondersteuning bieden aan inwoners die hulp of een vangnet nodig hebben.
Wat gaan we ervoor doen in 2023? De kosten voor WMO en Jeugd scherp monitoren en beleidskaders actualiseren. Omschrijving (toelichting) Vier keer per jaar stellen wij een kostenanalyse op voor de ontwikkelingen op het gebied van WMO en Jeugd. In 2023 actualiseren wij tevens de beleidskaders. We investeren in algemeen toegankelijke ondersteuningsvoorzieningen voor kwetsbare inwoners. Met het oog op een open eind-karakter van verstrekking en financiering van de Wmomaatwerkvoorzieningen, buigen wij een deel van het budget voor de Wmo-maatwerkvoorzieningen (Begeleiding Groep en Begeleiding Individueel) om in het budget voor algemeen toegankelijke ondersteuningsvoorzieningen. Wij investeren in onafhankelijke cliëntenondersteuning. Onafhankelijke clientenondersteuning wordt verruimd met een waakvlamfunctie om individuele begeleiding via maatwerkvoorziening verantwoord af te bouwen en een specifieke taak gericht op ondersteuning van mantelzorgers. Daarmee zetten wij meer op preventie in en verlagen wij de druk op zwaardere maatwerkvoorzieningen Ten aanzien van Jeugd bouwen we aan een versteviging van de regionale samenwerking en zorgen we voor goed samenspel tussen onze eigen lokale situatie en de regionale dynamiek en ontwikkelingen. Om een toekomstbestendige financiële situatie te behouden, is goed samenspel in sturing en inkoop binnen de regio van groot belang.
Nieuwe aanbestedingen zorgen ervoor dat we bouwen aan partnership waarin gemeente meer regie kunnen voeren en gemeente en zorgaanbieders samen in positie komen om de transformatie vorm te geven. Daarnaast zetten we lokaal nog meer in op preventie door de dienstverlening in het voorliggend veld uit te breiden en door te ontwikkelen, willen we de samenwerking met verwijzers intensiveren en 34