20220608 04a Bestuursakkoord definitief.pdf

Goed leven in elke kern Bestuursakkoord 2022-2026

Voorwoord ‘Goed leven in elke Kern’. De slogan voor de komende 4 jaar maar óók voor die stip heel ver op de horizon. Waarbij we verantwoordelijkheid moeten nemen voor ‘lokaal én verder weg’ en ‘voor nu én later’. In Eijsden-Margraten is het goed leven en in de basis doet de gemeente het op veel beleidsterreinen goed. We hebben een cultuur in onze kernen waarin we nog veel naar elkaar omzien en dat moeten we ook zo behouden. Desondanks is er ook op vele fronten nog veel werk te verzetten en als we met z’n allen hier de schouders onder zetten gaat dat lukken.

Als gemeente, raad, college, ambtenaren hebben we een stuk vertrouwen terug te winnen richting de inwoners van gemeente Eijsden-Margraten. Transparantie, goede communicatie, participatie en snellere doorlooptijden zijn een van de onderwerpen waarmee we aan de slag gaan. Het imago van de gemeente mag opgevijzeld worden en dat doen we mede door te laten zien wat we allemaal bereiken. Samen met een externe begeleider gaan we de komende vier jaren hierin investeren. Ook voor de nieuwe burgemeester liggen er kansen om hieraan verder vorm en inhoud te geven. De samenleving heeft het door corona niet makkelijk gehad en ook de opbouw nu erna is hard werken voor verenigingen en vrijwilligers.

Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

Wij vinden het belangrijk om altijd de verbinding te blijven zoeken. Door te luisteren, respect te hebben en aandacht te blijven houden voor elkaar moeten we 'elkaar' weer gaan vinden. Uiteindelijk moeten we het samen doen. We realiseren ons des te meer dat plannen maken voor de toekomst een vooruitblik is waarvan we niet zeker weten hoe deze zal gaan verlopen. Corona heeft ons dat de afgelopen twee jaar al laten inzien. En ook nu staan we voor grote onzekerheden mede door de oorlog in Oekraïne. Er is een grote toeloop van vluchtelingen die onderdak zoeken en nodig hebben, nog los van de eigen woningzoekenden in onze gemeente. Materialen voor de bouw en andere industrieën zijn schaars en olie- en gasprijzen stijgen alsmaar door, wat grote gevolgen heeft voor onze portemonnee. Maar het laat ook ons inzien dat we creatief moeten en durven zijn. Dat we bijvoorbeeld gedwongen worden keuzes te maken voor een goede energietransitie.

Onze omgeving, het buitengebied, de natuur, onze kernen, met al hun gebruikers - inwoners, ondernemers en toeristen - is waar we trots op zijn en waar ook veel aandacht naar toe gaat. Om te behouden wat goed is en te verbeteren wat beter kan.

De komende 4 jaar staan we dus voor grote uitdagingen en voor mooie kansen. In dit bestuursakkoord geven we een richting waarin we willen investeren voor onze toekomst, samen met inwoners. Carla Brugman heeft ons als adviseur daarbij op een uitstekende wijze geholpen, in samenwerking met François Kool, Danielle Brouwers en Johan Custers. Waarvoor onze grote dank. Het akkoord is slechts een begin, het werk kan beginnen. Namens de fracties CDA, Nadine Steijns – Huids EML, Chris Piatek VVD, Jan Weling

2

Inleiding Het bestuursakkoord ‘’Goed Leven in elke Kern’’ betekent voor ons dat we samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties blijven investeren in de gemeenschappen van al onze kernen, waarbij iedereen uitgenodigd wordt om mee te doen, iedereen ertoe doet en waar iedereen meetelt. Samen zorgen we voor een aantrekkelijke leefomgeving waarin met respect voor het landschap en de natuur, onze tradities en cultuur niet alleen wij maar ook toekomstige generaties een thuis hebben en trots zijn inwoner te zijn van een van onze kernen in Eijsden-Margraten.

We hechten veel waarde aan behoud en versterking van ons DNA. We zijn daarbij onderscheidend voor wat betreft Authenticiteit, Gastvriendelijkheid, Fijnschaligheid, Unieke Ligging en het hebben Aandacht voor elkaar. Dit maakt waarom we een Cittaslow gemeente zijn maar zeker ook willen blijven.

Ons woon- en leefklimaat is van een hoog niveau en we willen dit graag behouden. We staan evenwel voor een groot aantal opgaven op het gebied van het sociaal domein, duurzaamheid en energie, natuur en landschap, de landbouw en wonen. De economische ontwikkelingen vragen om alertheid voor wat betreft het financieel huishoudboekje van onze gemeente, maar ook rondom de impact hiervan voor onze inwoners en ondernemers. Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

Tevens staan we voor de uitdaging om de relatie met onze inwoners te verbeteren. Herstel van vertrouwen in het bestuur en het verbeteren van de dienstverlening vraagt om een gedegen aanpak die we graag samen op energieke wijze ter hand nemen. Vanuit een vijftal programma’s gaan we de komende vier jaren hieraan invulling geven:

1. 2.

3. 4. 5.

Kwaliteit van Leven Landbouw, Landschap en plattelandseconomie Duurzaamheid en klimaatverandering Wonen en Leefomgeving Bestuur en dienstverlening

Deze vijf programmalijnen vormen de koers voor de komende bestuursperiode. We gaan aan de slag met onze inwoners en de gemeenteraad om samen succesvolle stappen te zetten en zichtbare zaken te realiseren die recht doen aan wat onze inwoners, gemeenschappen en leefomgeving nodig hebben. Een eerste stap is reeds gezet. Bij de totstandkoming van voorliggend bestuursakkoord zijn we in gesprek gegaan met maatschappelijke partners. Ook heeft afstemming plaatsgevonden met de vijf raadsfracties. De komende vier jaren zetten we dit voort. In onze aanpak gaan we de dialoog aan met inwoners, ondernemers, maatschappelijke

partners en is er ruimte voor een open politiek debat.

De belangrijkste speerpunten binnen onze koers zijn: • • • •

• • •

Focus op preventie en vroeg signalering binnen het sociaal domein; Faciliteren van gemeenschappen gericht op behoud van een gezond verenigingsleven; Versterken landschappelijke en natuurlijke waarden; Realistisch investeren in duurzaamheid en klimaat op weg naar een energie neutrale toekomst; Versneld woningbouw realiseren in alle kernen naar behoefte; Het kwaliteitsniveau van de openbare ruimte als visitekaartje voortzetten; Inzetten op goede dienstverlening en communicatie richting onze inwoners en partners gericht op tevreden inwoners en vertrouwen in bestuur en organisatie.

Het voorliggend bestuursakkoord geeft richting aan de ontwikkelingen die we nastreven. Het betreft dan ook een bestuursakkoord op hoofdlijnen met daarin doelstellingen waarmee aangegeven wordt welke zaken we willen bereiken. In de uitvoering is het bestuursakkoord niet dichtgetimmerd. De vermelde actiepunten zijn zaken waarmee we de komende vier jaar mee aan de slag willen gaan. 3

We beseffen ons dat een aantal ontwikkelingen veel onzekerheid geven, zoals de oorlog in Oekraïne, de grondstof- en energieprijzen, de stijgende bouwprijzen, de gevolgen van de coronapandemie, toenemende personeelstekorten en de effecten van stikstof, water en milieu. Dit alles zal invloed hebben op de opgaven waar we voor staan en op onze mogelijkheden om deze aan te pakken. We zullen moeten inspelen op de dynamiek waarin we ons bevinden. In samenspraak met onze inwoners en de gemeenteraad en samen met de organisatie zullen we vanuit wendbaarheid en flexibiliteit datgene doen wat nodig is voor een goed leven in elke kern, nu en voor in de toekomst. Het voorliggende bestuursakkoord vormt de basis voor de meerjarenbegroting 2023 – 2026 en de daaropvolgende vier jaren. In de tweede bijlage is een eerste financiële doorrekening gemaakt van dit bestuursakkoord. De vertaling van de voorgenomen doelen en acties en de financiële effecten hiervan worden nader geconcretiseerd in de aanloop naar vaststelling van de begroting 2023.

Gezien onze grensligging en de positionering van onze gemeente hierin naar de toekomst toe, is er voor gekozen om deze inleiding ook in het Frans en het Engels op te nemen.

Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

4

Introduction For us, the governmental agreement 'Living Well in Every Village' means that we, together with our residents, entrepreneurs, and social organisations, will continue to invest in all of our village communities, where everyone is invited to participate, everyone matters, and everyone counts. Together we will create an attractive living environment where not only ourselves, but also future generations, with respect for the landscape and nature, our traditions and culture, will have a home and be proud to be a resident of one of our communities in Eijsden-Margraten.

We attach great value to the preservation and strengthening of our heritage. We are distinctive in terms of Authenticity, Hospitality, Fine-scale, Unique Location, and Attention to Each Other. This is why we are a Cittaslow municipality and certainly want to remain one.

Our residential and living environment is of a high standard, and we want to maintain it. However, we are faced with a large number of challenges in the fields of social concerns, sustainability and energy, nature and landscape, agriculture, and housing. The economic developments require alertness with regard to our municipality's financial housekeeping, but also with regard to their impact on our residents and entrepreneurs. We also face the challenge of improving the relationship with our residents. Restoring trust Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

in government and improving services demands a thorough approach that we would like to energetically take up together.

In the next four years, we will implement this by means of five programs: 1. 2. 3. 4. 5.

Quality of Life Agriculture, Landscape, and Rural Economy Sustainability and Climate Change Housing and Living Environment Government Services

These five programs form the course for the coming term of office. We are going to work with our residents and the municipal council to collectively take successful steps and achieve visible accomplishments that do justice to what our residents, communities, and living environment need. A first step has already been taken. In the development of this administrative agreement, we have entered into dialogue with social partners. The five council parties were also consulted. We will continue this in the next four years. In our approach, we will enter into dialogue with residents, entrepreneurs, and social partners, and there will be room for an open political debate. The most important spearheads within our course are:

• • • •

• • •

A focus on prevention and early detection within the social domain; Facilitating communities to maintain a healthy communal life; Strengthening landscape and natural values; Realistic investments in sustainability and climate on the way to a carbon-neutral future; Accelerating housing construction according to need; Maintaining the quality level of the public space; Commitment to good service provision and communication with our residents and partners aimed at satisfied residents and trust in the administration and organisation.

This administrative agreement gives direction to the developments for which we are striving. It is therefore an outline agreement containing objectives that indicate what we wish to achieve. The administrative agreement is not set in stone in terms of its implementation. The action points mentioned are things we want to work on in the next four years.

We are aware that a number of developments create a lot of uncertainty, such as the war in Ukraine, raw material and energy prices, rising construction prices, the consequences of the COVID-19 pandemic, increasing personnel shortages, and the effects of nitrogen, water, and 5

the environment. All this will affect the challenges we face and our ability to tackle them. We will have to respond to the dynamics in which we find ourselves. In consultation with our residents and the municipal council, and together with the organisation, we will use maneuverability and flexibility to do what is necessary for a good life in each community, now and in the future.

The present administrative agreement forms the basis for the multi-year budget 2023 - 2026 and the following four years. In the second appendix, an initial financial calculation has been made for this administrative agreement. The translation of the intended goals and actions and their financial effects will be further specified in the run-up to the adoption of the 2023 budget. In view of our border location and the positioning of our municipality in this regard in the future, we have chosen to include this introduction in French and English as well.

Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

6

Introduction Pour nous, l'accord de la commune "Bien vivre dans chaque quartier signifie qu'avec nos habitants, nos entrepreneurs et nos organisations sociales, nous continuerons à investir dans les communautés de tous nos quartiers, où chacun est invité à participer, où chacun compte et où chacun est important. Ensemble, nous assurerons un cadre de vie attrayant, dans le respect du paysage et de la nature, de nos traditions et de notre culture. Nous, tout comme les générations futures auront un foyer et seront fiers d'être résidents de l'un de nos quartiers à Eijsden-Margraten. Nous attachons une grande importance à la préservation et au renforcement de notre ADN. Nous nous distinguons par notre authenticité, notre hospitalité, notre raffinement, notre localisation unique et l'attention portée à chacun. C'est pourquoi nous sommes une municipalité ‘Cittaslow’, une dénomination que nous voulons assurément maintenir.

Notre espace résidentiel et de vie est d'un niveau élevé et nous souhaitons le préserver. Cependant, nous sommes confrontés à un grand nombre de défis dans le domaine du social, de la durabilité et de l'énergie, de la nature et du paysage, de l'agriculture et du logement. Les développements économiques exigent une vigilance quant à la gestion financière de notre

Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

municipalité, mais aussi quant à leur impact sur nos habitants et nos entrepreneurs. Nous devons également relever le défi d'améliorer nos relations avec nos résidents. Restaurer la confiance dans la gouvernance et améliorer nos services exigent une sérieuse approche à réaliser énergiquement ensemble.

Au cours des quatre prochaines années, voici nos cinq lignes de programme :

1. 2. 3. 4. 5.

Qualité de vie Agriculture, paysage et économie rurale Durabilité et changement climatique Logement et cadre de vie Gouvernance et services

Ces cinq directions seront les objectifs de la prochaine législature. Nous allons coopérer avec nos résidents et le conseil municipal pour veiller à concrétiser ensemble les besoins auxquels aspirent nos résidents, nos communautés et qui s’inscrit dans notre cadre de vie. Une première étape a déjà été franchie.

Pour élaborer cet accord de la commune, nous avons discuté avec les partenaires sociaux. Les cinq partis du conseil ont également été consultés. Nous allons poursuivre dans cette voie au cours des quatre prochaines années. Notre approche consistera à nouer un dialogue avec les habitants, les entrepreneurs et les partenaires

sociaux et à laisser la place à un débat politique ouvert.

Les principaux objectifs de notre parcours sont : • • • •

•

• •

Se concentrer sur la prévention et la détection précoce dans le domaine social ; Permettre aux communautés de maintenir une vie associative saine ; Renforcer les valeurs paysagères et naturelles ; Investir de façon réaliste dans la durabilité et le climat pour assurer un avenir neutre sur le plan énergétique ; Accélérer la construction de logements dans tous les quartiers en fonction de leurs besoins ; Maintenir le niveau de qualité de l'espace public à titre de carte de visite ; Veiller à assurer des services de qualité et à communiquer avec nos habitants et nos partenaires afin de satisfaire leurs besoins et d'obtenir leur confiance dans la gouvernance et l'organisation.

Cet accord de la commune doit servir de base d’orientation pour nos développements futurs. Il s'agit donc d'un accord-cadre indiquant les objectifs que nous voulons atteindre. Cet accord n'est pas gravé dans le marbre pour ce qui est de la mise en œuvre. Les points d'action mentionnés sont des domaines sur lesquels nous 7

voulons travailler au cours des quatre prochaines années.

Nous sommes conscients qu'un certain nombre de paramètres actuels suscitent beaucoup d'incertitudes, comme la guerre en Ukraine, les prix des matières premières et de l'énergie, la hausse des prix dans la construction, les conséquences de la pandémie du coronavirus, la pénurie croissante de personnel et les effets de l'azote, de l'eau et de l'environnement. Tout cela aura une incidence sur les défis auxquels nous sommes confrontés et sur notre capacité à les relever. Nous devrons y répondre compte tenu du contexte dans lequel nous nous trouvons. En consultation avec nos résidents et le conseil municipal, et avec les organisations, nous utiliserons nos capacités et notre flexibilité pour assurer une bonne qualité de vie dans chaque quartier, aujourd’hui et dans le futur.

Cet accord de la commune constitue la base du budget pluriannuel 2023 - 2026 et des quatre années suivantes. Dans la deuxième annexe, un premier calcul financier a été dressé pour cet accord. La concrétisation des objectifs et les actions entreprises ainsi que leur impact financier seront précisés lors de la fixation du budget 2023.

Compte tenu de notre situation frontalière et du positionnement de notre commune à l'avenir, nous avons choisi de traduire également cette introduction en français et en anglais.

Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

8

5 prioritaire thema’s

kwaliteit van leven

landbouw, landschap en plattelandseconomie

duurzaamheid en klimaatverandering

wonen en leefomgeving

bestuur en dienstverlening

Prioritair Prioritair thema:thema: Prioritair Prioritair thema: thema: kwaliteit kwaliteit van leven van leven kwaliteit kwaliteit vanvan leven leven

Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

11

1. Kwaliteit van Leven De coronacrisis heeft ons geleerd dat gezondheid een groot goed is, zo niet het allerbelangrijkste is dat voor mensen telt. Het programma ‘’Kwaliteit van Leven’’ stoelt op de grondbeginselen van positieve gezondheid, hetgeen zich onder meer richt op het kunnen functioneren en welbevinden van mensen. De uitdaging is dat bij voorkeur alle inwoners meedoen en zo lang mogelijk kunnen blijven meedoen in onze gemeenschappen en de samenleving, gezond zijn en gezond blijven. Hierin investeren draagt bij aan de vitaliteit en het geluk van onze inwoners en in het functioneren en de veerkracht van onze dorpen.

De ambities Een inclusieve samenleving Veel mensen in onze gemeente hebben het ‘goed’. Ze hebben een baan, inkomen, sociale contacten, voelen zich gewaardeerd en geaccepteerd. Echter niet voor iedereen is dat het geval. Onze ambitie is dat Eijsden-Margraten een inclusieve samenleving is waarin iedereen die mee wil doen ook mee kan doen als ook gestimuleerd wordt om mee te doen. We sluiten niemand uit.

Statushouders en nieuwkomers verwelkomen we, geven hen goede begeleiding, stimuleren de Nederlandse taal machtig te worden en laten hen Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

kennis maken met de gemeenschap om ze hiermee sneller en succesvoller te laten participeren in de maatschappij en actief bij te dragen aan onze samenleving. Voor afgewezen asielzoekers of illegale migranten wordt aangesloten bij het Rijksbeleid.

We hebben bijzonder oog voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt en inwoners met beperkingen van welke aard dan ook. Via Sociale zaken Eijsden-Margraten (SEM) ondersteunen wij mensen met mindere kansen op de arbeidsmarkt intensief en persoonlijk naar het vinden van werk of een passende inkomensondersteuning zodat ook zij actief kunnen blijven deelnemen in de samenleving en onze gemeenschappen. Daarnaast wordt ingezet op vroeg signaleren van schuldenproblematiek om daarmee armoede, sociaal isolement en psychische en lichamelijke gevolgen van schulden te voorkomen. Een gezond verenigingsleven Eijsden-Margraten kenmerkt zich door een rijk verenigingsleven; harmonieën, fanfares, zangkoren, carnavalsverenigingen, jonkheden, schutterijen, heemkundeverenigingen, sportverenigingen en alle andere organisaties die de cultuur en tradities van onze dorpen en gemeenschappen vormgeven. Zij dragen bij aan

de identiteit, het DNA, van onze gemeente en vormen mede het cement van onze samenleving.

Gezien de belangrijke rol van het verenigingsleven voor de sociale cohesie, de binding en leefbaarheid in de dorpen nu en naar de toekomst toe, wordt niet getornd aan het huidige subsidiebeleid voor verenigingen. Het huidige subsidiebeleid wordt gezien als een basissubsidie. De omvang van de beschikbare subsidiemiddelen blijft hiervoor ongewijzigd. Na afloop van de lopende subsidieperiode (2021 t/m 2024) wordt het beleid nader tegen het licht gehouden.

Nieuw is de introductie van een maatschappelijke stimuleringssubsidie. Hiermee worden verenigingen aangespoord om bijdragen te leveren aan sociaal maatschappelijke opgaven waarvoor in de begroting een extra budget van 50.000 euro per jaar wordt vrijgemaakt. Bovenop de basissubsidie kunnen verenigingen hiermee derhalve extra middelen genereren voor nieuwe activiteiten. Deze aanvullende subsidieregeling heeft tevens ten doel om een impuls te geven van deelname aan sociale activiteiten. Na 2 jaar wordt de stimuleringssubsidie geëvalueerd. Voor verkregen subsidiemiddelen uit deze stimuleringssubsidie dienen verenigingen jaarlijks verantwoording af te leggen. 12

Naast het waarderen in financiële zin worden verenigingen op het gebied van vergunningverlening actief gefaciliteerd.

Verenigingen in de gemeente staan voor uitdagingen. Zowel in het vinden van vrijwilligers als het binden van leden. Inwoners zoeken naar een flexibelere manier van sporten en bewegen. Wanneer er signalen zijn dat er in een kern diverse behoeften en wensen zijn waarin nog niet is voorzien, willen wij verenigingen, als zij hier voor open staan, ondersteunen bij het verbreden van hun (maatschappelijke) rol in de kernen. Dit kan ook de levensvatbaarheid van de verenigingen vergroten. Toekomstbestendig onderwijs

Alle kinderen in onze gemeente moeten, ongeacht hun achtergrond en omstandigheden, dezelfde ontwikkelkansen hebben en opgroeien in een veilige en gezonde omgeving. De eerste levensjaren zijn cruciaal in de ontwikkeling van kinderen op het gebied van taal, cognitieve vaardigheden, sociale emotie en motoriek. We investeren derhalve in een doorgaande leerlijn om daarmee de ontwikkelingsachterstanden zoveel mogelijk te verkleinen. Dat gebeurt, vanuit preventie, via de Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE). Naast de professionele inspanningen die gedaan worden in de ontwikkeling van een kind zal de komende jaren door het onderwijsveld een beweging gemaakt worden naar ‘’ouderverantwoordelijkheid’’. Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

Ouders hebben de primaire verantwoordelijkheid in de ontwikkeling en opvoeding van het kind.

Samen met de Stichting kom Leren en de kindpartners (peuter- en kinderopvang) wordt een Integraal HuisvestingsPlan onderwijs (IHP) opgesteld. Met het IHP wordt mede antwoord gegeven op de huidige huisvestingsvraagstukken in Eijsden, Margraten en Cadier & Keer en eventuele toekomstige uitdagingen waar het basisonderwijs vanuit demografisch oogpunt alsmede vanuit vernieuwde onderwijsconcepten voor komt te staan. Dit plan vormt de basis voor een integrale en planmatige investeringsaanpak voor de periode 2022-2037. Uitgangspunt vormt het behoud van scholen en kinderopvang in de kernen, mits kwaliteit van het onderwijs gegarandeerd kan worden en voldoende draagvlak aanwezig is voor de voorziening. Vanuit het aanbieden van kwalitatief onderwijs zullen we naast het kritisch blijven volgen van de groepsgrootte van klassen ook ontwikkelingen in de omgeving monitoren, zodat voor wat betreft de huisvesting tijdig geanticipeerd kan worden op overvolle klassen.

Met kwalitatief goede onderwijslocaties die in het lesprogramma verbindingen legt met de lokale gemeenschap (gewoontes en tradities, cultuur, ondernemerschap en maatschappelijke vraagstukken) wordt tevens bijgedragen aan de attractiviteit van de kernen om er te gaan wonen.

Gezien onze grensligging en het bieden van een steviger toekomstperspectief voor onze kinderen, wordt naast Nederlandstalig onderwijs meertalig onderwijs met Frans en dialect in het basisonderwijs gestimuleerd.

In het kader van gezondheid en vitaliteit wordt ingezet op het concept van het Middengebied, de ‘’Gezonde Groene School’’. In dit licht worden alle basisscholen in de directe nabijheid voorzien van een tiny forest. Naast het stimuleren van gezonde voeding op school (b.v. fruit uit de gemeente) wordt ook het bewegen op scholen gestimuleerd. Hiermee wordt bijgedragen aan het leggen van een basis voor een gezonde leefstijl en wordt de motorische ontwikkeling bevorderd. Ontmoetingsruimten in elke kern

Ontmoeten vinden we een belangrijke factor voor het bevorderen van de vitaliteit en geluk van onze inwoners. Behoeften en vraagstukken van onze inwoners kunnen daarmee preventief in een vroegtijdig stadium in beeld komen en opgepakt worden. Voor het stimuleren van betrokkenheid, het tegengaan van eenzaamheid, het met elkaar in contact zijn, samen activiteiten doen en het faciliteren van een gezond verenigingsleven is het van belang dat er in de directe nabijheid goed toegankelijke ruimten zijn waar onze inwoners elkaar kunnen ontmoeten. Vanuit deze optiek wordt ingezet op behoud van de huidige gemeenschapshuizen en wordt het uitgangspunt gehanteerd dat in elke kern een 13

gemeenschapshuis of ontmoetingsruimte aanwezig is en gefaciliteerd wordt, zonder daarbij als gemeente de exploitatie daarvan zelf ter hand te nemen.

De ‘’Hoeskamers’’ blijven we derhalve financieel waarderen en stimuleren. De transformatie van het voormalige voetbalcomplex Oranje Boys tot ontmoetingsplek, wordt verder geformaliseerd en vormgegeven. Sporten en bewegen voor jong en oud Buiten spelen, sporten en bewegen – waar mogelijk in een natuurlijke omgeving - en daarmee werken aan een gezonde levensstijl draagt bij aan de vitaliteit en gezondheid van onze inwoners. In dat licht wordt het accommodatiebeleid gecontinueerd en blijven we buiten spelen en bewegen faciliteren.

Dit betekent dat we in de kernen Eijsden, Gronsveld, Cadier & Keer, Margraten en Mheer toekomstgericht blijven investeren in de sportaccommodaties en in de overige kernen het onderhoudsniveau van de accommodaties op peil houden. Om de effecten van afname van beschikbaarheid van vrijwilligers bij (sport)verenigingen op te vangen, wordt vooralsnog 50.000 euro per jaar aan budget vrijgemaakt. Dit budget is bedoeld voor het beschikbaar stellen van materieel dan wel het bieden van tijdelijke ondersteuning. We zetten daarnaast in op behoud van een zwembad in Eijsden en wordt – mede vanuit de verduurzamingsopgave - in deze Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

bestuursperiode onderzoek uitgevoerd naar een toekomstbestendige exploitatievorm.

Het stimuleren van collectief georganiseerde sport alsmede ook de individuele sport en beweegactiviteiten worden via het sportakkoord verder doorontwikkeld. Hierbij wordt in beeld gebracht welke behoeften er binnen de gemeente bestaan. Innovatieve ideeën van inwoners en gebruikers worden gestimuleerd en gefaciliteerd. Door de structurele voortzetting van het programma "Jeugd aan zet" blijven we participatie en ontmoeting voor jongeren stimuleren. Jongeren zijn letterlijk aan zet om samen met de gemeente ideeën te ontplooien. Hiervoor wordt 10.000 euro per jaar vrijgemaakt. Trendbreuk Eijsden-Margraten Samen met de GGD zetten we in op een gezondere leefstijl. Hiertoe is een Preventieakkoord Zuid-Limburg overeengekomen, dat bestaat uit een regionaal akkoord en 16 lokale preventie-agenda´s. In het regionale akkoord zijn afspraken gemaakt met regionale partners met als doel lokale gezondheidswinst te boeken. Binnen de lokale preventie-agenda´s hebben de gemeenten afspraken gemaakt op lokaal niveau. In Eijsden-Margraten zetten we de komende jaren in op het terugdringen van alcoholgebruik, roken en overgewicht. We doen dit via een aantal lijnen: (a) bevorderen van bewegen en

gezonde voeding op scholen waarbij we er naar streven om alle scholen te kunnen aanmerken als Gezonde School met beweegvriendelijke pleinen, (b) terugdringen overgewicht en obesitas bij kinderen via de Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG)-aanpak, (c) realiseren van meer rookvrije kind-omgevingen en (d) realiseren van meer gezonde sportomgevingen. De preventieagenda van Eijsden-Margraten wordt verbonden met de uitvoering van al bestaande structuren rondom het Sportakkoord en JOGG Heuvelland. Hierdoor wordt op een integrale wijze duurzaam invulling gegeven aan positieve gezondheid voor al onze inwoners. Voor de uitvoering wordt 50.000 euro extra per jaar aan budget vrijgemaakt. Zorg op maat met focus op kostenbeheersing Vroeg of laat krijgen we allemaal met zorg te maken. We streven naar een kwalitatief goede, passende en liefdevolle ondersteuning dat zo dicht mogelijk bij de inwoner is georganiseerd zodat zij zo lang mogelijk in hun eigen leefomgeving kunnen blijven wonen. Iedereen verdient namelijk de hulp en ondersteuning die hij/zij nodig heeft.

De ontwikkeling van de kosten baart ons echter zorgen, zowel op het gebied van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) als op het gebied van de Jeugdzorg. Deze zorgen worden ingegeven door de demografische ontwikkelingen en een toenemende vraag naar specialistische jeugdhulpverlening. Om de 14

kosten te beheersen worden deze scherp gemonitord en vindt actualisatie van beleidskaders plaats.

Vanuit kostenoogpunt wordt ingezet op preventie en vroegsignalering: het voorkomen dan wel minimaliseren dat zorg nodig is. Daar waar mogelijk vindt kostenreductie plaats. In dat licht wordt ingezet op en geïnvesteerd in algemeen toegankelijke welzijns- en zorgvoorzieningen, het ‘’voorliggende veld’’ en de inzet van de consulent Welzijn en consulent Welzijn Jeugd. Er worden alleen maatwerkvoorzieningen aangeboden indien de algemene voorzieningen geen of onvoldoende oplossing bieden. Tevens wordt (planologisch) gestuurd op woonzorg-initiatieven voor huisvesting van jeugdigen.

In het licht van preventie en vroegsignalering werken we integraal (één aanspreekpunt per gezin en een goed ontsloten en herkenbare toegang voor vragen en voorzieningen). Tevens hebben we de hulpvraag binnen de gemeente goed in beeld, bouwen we aan een sterk netwerk van lokale hulpverleners en overige deskundigen. Daarnaast worden jongerenwerkers ingezet, worden activiteiten en voorlichtingen georganiseerd, en bevorderen en ondersteunen we de informele zorg- en mantelzorg. Mantelzorg blijven we waarderen en ondersteunen. Daarnaast wordt ingezet op ‘’normalisering’’ van de jeugdzorg. Dit betekent dat het productdenken wordt losgelaten en de leefwereld van het kind en het gezin centraal komt te staan. We

Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

doen dit zoveel als mogelijk lokaal en daar waar noodzakelijk regionaal. Ondanks de focus op preventie en kostenbeheersing, blijven we te allen tijde ondersteuning bieden aan inwoners die hulp of een vangnet nodig hebben.

Kunst en cultuur in verbinding met onze inwoners We zijn trots op ons materieel en immaterieel erfgoed, waarbij we grensoverschrijdende samenwerkingen stimuleren. De gemeente neemt de rol op zich van beschermer en hoeder, die faciliteert, financiert en stimuleert. We willen niet dat onze gemeente een openlucht museum wordt. Maar een plek waarbinnen het cultureel erfgoed opgemerkt en gekoesterd wordt en als inspiratie dient in het dagelijks leven als ook voor ruimtelijke ordening en gebiedsontwikkelingen. We zetten in op het beschermen, zichtbaar en beleefbaar maken van monumenten en karakteristiek erfgoed.

Veel waarde wordt gehecht aan kunst, cultuur en cultuureducatie. Dit geeft kleur aan onze gemeenschappen, verbindt en ontwikkelt talenten.

We koesteren de rijkdom aan kunst en cultuur binnen onze gemeente. We willen dit dan ook graag delen met toekomstige generaties, inwoners en bezoekers van onze gemeente. Daarnaast juichen we ook nieuwe kunst toe op een manier die inwoners inspireert, verrast en verrijkt.

Hierbij realiseren we ons dat kunst niet alleen een element in de openbare ruimte is, maar dat kunst vooral een verbindende factor is tussen inwoners.

Wij moedigen kunst en cultuur aan, met name bij onze jongeren, om daarmee de kunst en bovenal de rijke cultuur waar we trots op zijn ook toekomst te geven. We zetten daarbij in op het actief betrekken van jonge inwoners, organisaties en bezoekers bij kunst- en cultuurprojecten. Het platform Kunst In EijsdenMargraten (KIEM) continueren we. Een breed educatief programma wordt ingezet bij onze basisscholen, zodat kinderen spelenderwijs in contact komen met onze cultuur enerzijds en anderzijds op een creatieve en inspirerende wijze in contact komen met maatschappelijke thema´s zoals duurzaamheid, landschap en natuur.

We gaan het bibliotheekwerk herijken. Immers, bibliotheken beperken zich tegenwoordig niet alleen tot het uitlenen van boeken. Bibliotheken ontwikkelen zich steeds meer tot ontmoetingsplekken waar kennis, contact en cultuur bij elkaar wordt gebracht. We zetten dan ook in op verdere innovatie binnen het bibliotheekwerk die jong en oud hierbij ondersteunen.

15

Aan de slag •

•

•

• • • • •

Statushouders en nieuwkomers actief begeleiden en taalcursussen aanbieden, gericht op integratie in de gemeenschap. Inwoners via SEM actief begeleiden naar werk of inkomensondersteuning. Er wordt een visie ontwikkeld hoe hieraan invulling te geven. Een stimuleringssubsidie introduceren voor verenigingen gericht op het leveren van bijdragen aan sociaal/maatschappelijke opgaven. Hiervoor wordt een totaalbudget van 50.000 euro per jaar vrijgemaakt. Een actief faciliterende vergunningenaanpak richting verenigingsleven opzetten. Een integraal huisvestingsplan voor het basisonderwijs opstellen. De ontwikkeling van aantallen leerlingen in klassen kritisch volgen. Bij elke bassischool een tiny forest realiseren. Meertalig onderwijs in het basisonderwijs stimuleren.

Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

• • • •

•

•

• •

De campagne ‘’Kal Plat’’ een impuls geven. In elke kern een gemeenschapshuis of ontmoetingsruimte faciliteren. Het accommodatiebeleid continueren. Vooralsnog 50.000 euro per jaar vrijmaken voor inzet van materieel of het tijdelijk bieden van ondersteuning om de effecten van afname van beschikbaarheid van vrijwilligers bij (sport)verenigingen op te vangen. Onderzoek uitvoeren naar een toekomstbestendige exploitatievorm voor een zwembad in Eijsden. Sportverenigingen ondersteunen bij het vergroten van hun levensvatbaarheid en hun maatschappelijke rol. Het Sportakkoord verder verdiepen en uitvoeren. Het programma Jeugd aan zet continueren en 10.000 euro per jaar extra budget beschikbaar stellen zodat jongeren samen met de gemeente ideeën kunnen ontplooien.

•

• •

• • •

• •

Uitvoering geven aan het Preventie-akkoord en de lokale Preventie-agenda. Voor de lokale preventie agenda wordt 50.000,- euro extra opgenomen ter stimulering van positieve gezondheid. De kosten voor WMO en Jeugd scherp monitoren en beleidskaders actualiseren. Het WMO-beleidskader en het Lokaal Actieplan Jeugd actualiseren. Hierbij wordt ingezet op preventie, vroegsignalering en een integrale aanpak. Beleid opstellen rondom huisvesting van jeugdige hulpvragers. Het budget voor het mantelzorgcompliment verhogen naar maximaal 100.000 euro p/j. Kunst en Cultuurprojecten verbinden met onze jongere inwoners en organisaties op basis van een meerjaren uitvoeringsprogramma. Uitvoering wordt gegeven aan een breed educatief programma kunst en cultuur. Het bibliotheekwerk herijken.

16

Prioritair thema: Prioritair landschap thema: landbouw, en plattelandseconomie landbouw, landschap en plattelandseconomie Prioritair thema: landbouw, landschap en plattelandseconomie Prioritair thema: landbouw, landschap en plattelandseconomie

Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

18

2. Landbouw, landschap en plattelandseconomie Gemeente Eijsden-Margraten is uniek. We herbergen welgeteld vier natura 2000 gebieden, te weten het Hoogbos-Noorbeemden, Eijsderbeemden, Bemelerberg-Schiepersberg en het Savelsbos.

Het is zaak dat we de kwaliteiten van ons landschap ook naar de toekomst toe goed borgen. Dit vraagt om een adequate aanpak rondom beheer en ontwikkeling van landschappelijke en natuurlijke waarden in het buitengebied waarin ruimte blijft voor toerisme, recreatie en de agrarische sector. Voorwaarde is wel dat hun activiteiten de aanwezige kwaliteiten duurzaam versterken en in harmonie met het landschap plaatsvinden. De basis voor ons handelen vormt de vastgestelde visie Buitengewoon Buitengebied en de daaraan gekoppelde richtinggevende uitspraken.

We zijn trots op dit authentieke landschap en de vele natuur die we rijk zijn. Het landschap en de natuur staan steeds meer onder druk. Middelen voor beheer nemen af. We zien een toename van het toerisme en recreatie, schaalvergroting in de landbouw en een toename van leegstaand vastgoed in het buitengebied (stallen, schuren en/of erfgoed). Daarnaast zien we de biodiversiteit afnemen en de effecten van stikstofvraagstukken toenemen. Ook klimaatverandering vormt een aandachtspunt: extremere neerslag en droogteperiodes vereisen maatregelen om voedsel-en drinkwaterproductie, bodemerosie en wateroverlast te beheersen.

De ambities

Daarnaast beschikt Eijsden-Margraten over een omvangrijk en prachtig buitengebied. De landschappelijke kwaliteiten die gekenmerkt worden door fijnschaligheid, diversiteit en het cultuur historisch erfgoed vormen de unieke waarden van ons buitengebied. Het landschap vormt het basiskapitaal voor een gezond leef- en verblijfsklimaat en bepaalt de belevingswaarde voor inwoner en bezoeker.

Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

Behoud en versterken landschapskwaliteiten Ons landschap, een afwisseling van natuurgebieden, cultuurlandschap, de graften en holle wegen, de beekdalen, de Maas, maar ook de vele monumenten en de hoogstambomen maakt onze gemeente bijzonder en wordt door velen, zowel inwoners als bezoekers, gewaardeerd en gekoesterd. Dit landschap, onderdeel van het Nationaal landschap Zuid-Limburg, is een belangrijke drager van onze identiteit en onze economie. Onze natuurgebieden maken onderdeel uit van Natuurnetwerk Limburg. Ze hebben een belangrijke functie voor de biodiversiteit, maar

zorgen ook, samen met ons cultureel erfgoed en ons landschap, voor een gebied waar het zowel voor inwoner als bezoeker goed toeven is. Daarnaast kent onze gemeente het Maasdal, landschappelijk waardevolle beekdalen en bufferzones en verbindingszones tussen bestaande natuurgebieden (landbouwgebieden met kleine landschapselementen, waterlopen e.d.). In deze groenblauwe gebieden zijn er kansen om natuurwaarden en landschapskwaliteiten te laten samen gaan met andere functies. De herontwikkeling van het Noordal, groeve ’t Rooth en de Zuidelijke Maasdalvisie zijn daarvan voorbeelden.

Biodiversiteit en landschappelijke attractiviteit hangen samen met een goed beheer van het landschap. Door het wegvallen van middelen voor beheer en de afname van de agrarische sector, zijn nieuwe verdienmodellen nodig om het landschap duurzaam te kunnen onderhouden. In dat licht wordt ingezet op het ontwikkelen van nieuwe verdienmodellen rondom beheer van het landschap, waarbij op innovatieve wijze op zoek gegaan wordt naar inbreng van ondernemers en de bezoekers alsmede onze eigen inwoners. Concreet gaan we in 2022 aan de slag met het instellen van een Landschapsfonds om het beheer van het landschap naar de toekomst toe te borgen. 19

We zetten tevens in op het vergroten van de biodiversiteit en vergroening in het buitengebied. We passen ecologisch bermenbeleid toe en bevorderen het bijenwelzijn. Tevens leggen we flora en faunastroken aan en planten we hagen, (fruit)bomen en (pluk)bossen. Hierdoor ontstaan nieuwe leefgebieden voor bijvoorbeeld vogels en insecten, worden bestaande leefgebieden met elkaar verbonden en wordt de biodiversiteit versterkt. Mede door in te zetten op strategische grondaankopen wordt onder andere bijgedragen aan het realiseren van ecologische verbindingszones en natuurontwikkeling. Daarnaast wordt hiermee de belevingswaarde van ons landschap voor inwoner en bezoeker verhoogd.

Het project Bloemrijke Akkerranden wordt voortgezet en uitgebreid. Samen met de Provincie wordt bezien hoe verdere uitvoering te geven aan het bomenplan. We kiezen voor het planten van inheemse soorten. Op plekken geven we ruimte voor aanplant van de fijnspar, zodat het immaterieel cultureel erfgoed ‘’denhalen’’ ook in de toekomst als traditie behouden blijft in onze dorpen. Lokale initiatieven die bijdragen aan bomen-, hagen- en bosaanplant alsmede bijdragen aan het vergroten van de biodiversiteit en het bijenwelzijn, stimuleren we. Tevens ondersteunen we, vanuit het gedachtegoed ‘’renderend landschap’’, nieuwe ontwikkelingen indien deze versterkend zijn voor het beheer en ontwikkeling van het landschap en passend zijn in de omgeving. Hierbij hanteren we het principe dat in ruil voor de baat die het project of Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

ontwikkeling heeft vanwege het landschap, een bijdrage geleverd wordt aan de ontwikkeling en bescherming er van.

Daarnaast zetten we in op bescherming, herstel en uitbreiding van authentieke landschapselementen. Juist de kleine landschapselementen (zoals hagen, bosjes, graften, bomenrijen) vormen, naast de functie die ze hebben voor dier- en plantensoorten, ook een visueel aantrekkelijk element in ons landschap en benadrukken de fijnschaligheid. In dat licht worden deze elementen in kaart gebracht en krijgt handhaving prioriteit.

Er is reeds een bestemmingsreserve landschap ingesteld, welke ingezet kan worden voor klimaatadaptatie, het beheer en onderhoud van het landschap, de vergroening van het landschap en het bomenplan. Deze reserve wordt gevoed middels een jaarlijkse dotatie van 100.000 euro uit de exploitatie en vanuit de meeropbrengsten toeristenbelasting van 0,30 eurocent per overnachting. De omvang van de reserve is gemaximeerd tot 1 mln. euro.

Er wordt, conform afspraak met de raad, een plan uitgewerkt waarbij de bestedingsrichtingen en omvang vanuit de bestemmingsreserve landschap nader worden bepaald. Hierbij zal naast het beheer van het landschap (landschapsfonds) ook aandacht zijn voor ontwikkeling van het landschap gericht op versterking van de biodiversiteit, het bijenwelzijn, het vergroenen op basis van lokale initiatieven als ook het stimuleren om nieuwe

kleine landschapselementen te realiseren en uitvoering te geven aan het bomenplan. Transformatie van de landbouw De agrarische sector binnen onze gemeente staat de komende jaren voor grote inspanningen. Regelgeving op het gebied van stikstof, grond- en gewasbewerking, vergrijzing binnen de sector, de wereldeconomie en landschappelijke beperkingen zijn aspecten die hiervoor zorgdragen. Steeds meer agrarische bedrijven combineren de productie van voedsel met andere functies zoals zorg en recreatie.

Wij streven voor Eijsden-Margraten een vitale, toekomstbestendige en duurzame agrarische sector na, in harmonie met milieu, natuur en landschap. We streven naar een agrarische sector die bijdraagt aan het behoud van de unieke waarden in onze gemeente, hetgeen gekenmerkt wordt door fijnschaligheid in plaats van grootschaligheid, diversiteit in plaats van monocultuur en waarbij weidegronden en fruitteelt boven akkerland gaat. Verschraling van het landschap wordt door de sector zelf ook als onwenselijk ervaren. Landbouw en natuurontwikkeling kunnen goed met elkaar samen gaan in deze omgeving. Derhalve ondersteunen we initiatieven die hierin passen. We staan constructief tegenover uitbreiding van bestaande bedrijven, mits deze uitbreiding leidt tot versterking van de gebiedskwaliteiten, de bedrijfsvoering op een duurzame wijze 20

plaatsvindt en bebouwing noodzakelijk is voor de eigen bedrijfsvoering.

Multifunctionele landbouw heeft potentie die kansrijk is, mede ook vanwege het meer verbinden van boer en burger. Ook ten aanzien van andere vormen van landbouw zoals wijnbouw, paardenhouderij, agroforestry en streekgebonden productie zien wij kansen, mits deze passen binnen het streefbeeld. (agroforestry ofwel boslandbouw genaamd betreft landgebruiksystemen waarbij het planten en/of actief beheren van bomen wordt gecombineerd met landbouw of veeteelt). Gezien de toename van het aantal stoppers in de landbouwsector wordt meegedacht en meegewerkt aan het wijzigen van agrarische kavels als die functie past binnen het landschap en de directe omgeving. Dit ter voorkoming van leegstand, verloedering en ongewenste ontwikkelingen.

Om de transformatie in de landbouw in goede banen te leiden, wordt samen met de sector – binnen de reeds vastgestelde kaders van Buitengewoon Buitengebied - op lokaal niveau een actieplan uitgewerkt. Ingezet wordt op een toekomstbestendige natuurinclusieve landbouw, waarin letterlijk en figuurlijk ruimte geboden wordt voor diversiteit en nieuw ondernemerschap. E.e.a. zoals ook voorzien is in de uitwerking van de gebiedsvisie Middenterras Bemelen-Mesch. Daarnaast zal in het actieplan antwoord gegeven worden op het tegengaan van verschraling van het landschap en ongewenst grondgebruik waarbij inzet van actieve Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

grondpolitiek niet uitgesloten wordt. De gebiedsdifferentiatiekaart die opgesteld wordt geeft richting waar in welke mate ruimte is voor behoud en ontwikkeling van de landbouw alsmede voor teeltondersteunende voorzieningen (b.v. hagelnetten). Hiermee kan tevens antwoord gegeven worden op de vraag hoe vrijkomend vastgoed her in te vullen.

In het contact met individuele bedrijven streven wij zoveel mogelijk naar één gemeentelijk aanspreekpunt en faciliteren actief, via het netwerk van mede-overheden, kennisinstellingen, belangenorganisaties en maatschappelijke en financiële instellingen, de agrariërs die willen transformeren. Gezien het belang van de landbouwsector binnen onze gemeente specifiek en voor Zuid-Limburg algemeen blijven we onze vooraanstaande rol op het beleidsterrein landbouw en landschap binnen de regio voortzetten. Op lokaal niveau stimuleren wij de bewuste productie en consumptie van duurzaam voedsel. Wij nemen het voortouw hierin door bij gemeentelijke activiteiten hieraan invulling te geven. Daarnaast zetten we in op de consument van de toekomst. Dit doen we door op scholen aandacht te vragen voor gezond en duurzaam lokaal voedsel en reductie van voedselverspilling. Dit past geheel binnen het concept van de Gezonde basisschool. Tevens faciliteren we initiatieven om de consument bewust te maken zodat “Koop Lokaal” ook omgezet wordt in daden. In dat licht wordt het burgerinitiatief Korte Keten Zeker (w)Eten

verder ondersteund. Het doorontwikkelen van het stroop stoken binnen de gemeente als nationaal cultureel immaterieel erfgoed en initiatieven die bijdragen aan bewust produceren van duurzaam voedsel worden ondersteund. Vrijetijdseconomie in balans met landschap en leefomgeving Vrijetijdseconomie is een belangrijke economische motor voor onze samenleving. De sector is goed voor circa 8% van het totaal aantal banen in de regio. Eijsden-Margraten is als het gaat om overnachtingen een kleine(re) speler in het Heuvelland. In 2021 kende onze gemeente bijna 150 overnachtingsplaatsen die goed waren voor een opbrengst aan toeristenbelasting van ca. 650.000 euro. Het streven is dat ook in 2030 onze gemeente nog steeds gastvriendelijk, authentiek en bourgondisch is, waar bewoners, recreanten en ondernemers tot rust komen, met respect voor elkaar. We ontvangen dan ook graag gasten die de manier van ‘’slow living’’ waarderen, genieten van fijnschaligheid en van onze lokale producten die duurzaam worden geproduceerd.

Vanuit deze optiek nemen we een positieve grondhouding aan rondom initiatieven en innovatieve ontwikkelingen van reeds gevestigde en nieuwe ondernemers in de vrijetijdseconomie. Samen met hen en in afstemming met de buurgemeenten in Nederland 21

én België brengen we in beeld hoe hieraan invulling te geven.

We zullen echter waken voor toeristisch, recreatieve overdruk. Te veel bezoekers, te veel toeristisch verkeer, te veel evenementen legt een druk op de leefbaarheid van de kernen maar legt ook een druk op het landschap. Derhalve zetten we in op kwaliteit en spreiding.

Grootschalige ontwikkelingen worden uitgesloten. We faciliteren wel kwalitatief goede kleinschalige ontwikkelingen, passend bij het DNA van Eijsden-Margraten. Vanuit kwaliteitsoogpunt zetten we in op het faciliteren van ondernemers met verblijfsaccommodaties die willen doorontwikkelen en investeren in kwaliteitsverbetering. Dit wordt ondersteund via de aanpak ´Innovatief Investeren´. Daarnaast wordt het ambassadeurschap rondom Cittaslow verder uitgebouwd. Om overdruk in het Heuvelland tegen te gaan geven we actief invulling aan het programma

Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

Verantwoord op Weg. Daarnaast sturen we in samenwerking met het Huis van de Sport op het doseren en spreiden van het aantal toertochten binnen de gemeente. Daarbij zullen we gebieden in onze gemeente ontzien waar de druk op de leefomgeving en het landschap groot is. In dit licht houden we het aantal wielerevenementen dat wij faciliteren en ondersteunen ook beperkt. Hiervoor stellen we een budget beschikbaar van maximaal 45.000 euro per jaar.

We zijn en willen een aantrekkelijke wandel- en fietsgemeente blijven. Hierbij wordt ingezet op kwaliteit en niet op kwantiteit. Op het gebied van de wandelinfrastructuur wordt derhalve het Knopen Lopen geïntroduceerd. Hiermee wordt de kwaliteit van het wandelnetwerk sterk verbeterd. Uitbreiding van de wandelinfrastructuur wordt beperkt tot het realiseren van zgn. ommetjes in en rondom de kernen. Verder wordt geïnvesteerd in veilige fiets- en wandelverbindingen (zie programma Wonen en Leefomgeving).

Het MKB is dé banenmotor van onze gemeente. De coronacrisis heeft onze ondernemers hard geraakt. Zij hebben een moeilijke tijd achter de rug. En hoewel deze crisis nu voorbij lijkt, moeten we de lokale economie juist blijven stimuleren. Zo dragen we bij aan werkgelegenheid voor onze inwoners en innovatie voor de toekomst. In dit licht zal het vestigingsklimaat verder versterkt worden door op zoek te gaan naar het bieden van ruimte voor vestiging van (nieuw) ondernemerschap. Ook zal ingezet worden op een intensievere samenwerking tussen de gevestigde ondernemers binnen de gemeente als met de gemeente zelf.

22

Aan de slag •

•

•

• •

Groen-blauwe verbindingszones realiseren door de herontwikkeling van het Noordal te faciliteren en een vervolg te geven aan de Zuidelijke Maasdalvisie, startende met het uitwerken van een MIRT-studie. Een plan uitwerken waarbij de bestedingsrichtingen en omvang vanuit de bestemmingsreserve landschap nader worden bepaald en vertaald wordt naar een Landschapsfonds. In het kader van het gedachtegoed ‘’renderend landschap’’ nieuwe verdienmodellen ontwikkelen. Het project Bloemrijke Akkerranden voortzetten en uitbreiden. De biodiversiteit, bijenwelzijn, vergroening en uitbreiding kleine landschapselementen versterken door ecologisch bermenbeheer en het stimuleren van lokale initiatieven.

Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

• • • • •

•

• • •

Samen met de Provincie bezien hoe invulling te geven aan het bomenplan. Kleine landschapselementen in beeld brengen en handhaven op behoud hiervan. Een lokaal actieplan ´transformatie van de landbouw´ uitwerken. Een aanspreekpunt voor de agrarische sector instellen. De trekkersrol van het programma Landbouw en Landschap in het Middengebied continueren. De schooljeugd bewust maken van duurzaam lokaal voedsel en reductie van voedselverspilling. Het burgerinitiatief Korte Keten Zeker (w)Eten continueren en doorontwikkelen. Het stroop stoken en initiatieven rondom ´Koop Lokaal´ ondersteunen. Een lokaal actieplan vrijetijdseconomie samen met het ondernemersveld uitwerken.

• • • •

• •

• • •

De aanpak Innovatief Investeren doorontwikkelen. Het ambassadeurschap rondom Cittaslow verder uitbouwen. Verdere uitvoering geven aan het programma Verantwoord op Weg. Ondersteuning geven aan wielerevenementen tot een maximum van 45.000 euro. Evenementendruk rondom toertochten doseren en spreiden. De wandelinfrastructuur kwalitatief versterken middels het uitrollen van Knopen Lopen. Uitbreiding van de wandelinfrastructuur beperken tot realisatie van Ommetjes. In beeld brengen locaties voor vestiging van (nieuw) ondernemerschap. Samenwerking bevorderen tussen ondernemers onderling en met de gemeente.

23

Prioritair Prioritair thema: thema: duurzaamheid duurzaamheid en klimaatverandering en klimaatverandering Prioritair thema: Prioritair thema: duurzaamheid en klimaatverandering duurzaamheid en klimaatverandering

Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

25

3. Duurzaamheid & klimaatverandering Als gemeente Eijsden-Margraten staan wij vanwege het zeer grote aandeel particulier vastgoed en ons kwetsbare landschap voor een grote uitdaging op het gebied van duurzaamheid en klimaat.

We doen het momenteel al best goed voor wat betreft het aantal woningen die voorzien zijn van zonnepanelen (27% in EM versus 16% in NL). Willen we echter in 2050 energieneutraal, volledig aardgasvrij en circulair zijn, zullen we de komende jaren veel energie moeten steken in het invullen van deze opgaven.

Afwachten is derhalve geen optie, we zullen aan de slag moeten. Maar los van deze landelijke doelstellingen vinden wij het belangrijk dat we investeren in duurzaamheid en het inspelen op vraagstukken rondom klimaatverandering. Dat zijn wij immers verplicht aan onze huidige en toekomstige inwoners en generaties van onze prachtige gemeente Eijsden-Margraten.

De ambities Op weg naar een energieneutrale toekomst Gezien de wereldwijde ontwikkelingen, de stijgende energieprijzen en de klimaatopgaven komen energievraagstukken in een stroomversnelling. Dit vraagt, in het licht van Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

behoud van de kwaliteiten van ons waardevolle landschap en het tegengaan van energiearmoede bij onze inwoners, om het maken van keuzes, het treffen van maatregelen en het doen van investeringen. Op weg naar een energieneutrale gemeente zetten we naast het opwekken van energie in op het verminderen van gebruik van energie.

In de basis houden we vast aan het genomen raadsbesluit, waarbij zonne- en windenergie in het buitengebied is uitgesloten. We staan open voor en stimuleren innovatieve ontwikkelingen mits deze geen afbreuk doen aan het landschap en ons woon- en leefklimaat.

De focus voor de komende jaren komt te liggen op het aardgasloos maken en isoleren van vastgoed alsmede het verder stimuleren van zonnepanelen op daken. Hierin nemen wij als gemeente onze verantwoordelijkheid en zullen wij het voorbeeld geven. Andere partijen zoals schoolbesturen, stichtingen en woningcorporaties proberen we te verleiden om versneld hun vastgoed te verduurzamen. Ten aanzien van de Transitievisie Warmte die in 2021 is vastgesteld wordt een uitvoeringsprogramma opgesteld dat beschrijft hoe en wanneer inwoners en bedrijven van het aardgas afgaan. Voor wat betreft de Regionale

Energie Strategie (RES) werken we samen met de RES-regio aan de RES 2.0.

Daarnaast verstrekken we actief informatie aan onze inwoners en ondernemers en organiseren we bijeenkomsten. Met als doel onze inwoners meer bewust te maken van de kansen en mogelijkheden, zowel in financiële als in technische zin. We sporen onze inwoners aan, om op individueel dan wel collectief niveau, tot het treffen van energiemaatregelen. Dit alles wordt ondersteund door een breed pakket aan stimuleringsmaatregelen inclusief het aanbieden van financiële instrumenten.

Lopende projecten worden gecontinueerd en het beschikbare bedrag van 13 miljoen aan duurzaamheidsleningen wordt gehandhaafd. Op basis van de huidige duurzaamheidsverordening dienen leningen tegen 1% aangeboden te worden. In het licht van het huidige renteklimaat wordt een voorstel uitgewerkt waarbij de balans gezocht wordt tussen het stimuleren van beleid versus renterisico´s die de gemeente loopt.

Binnen de subRES Maastricht-Heuvelland is in het kader van het Rijksprogramma OER een aanvraag ingediend om op Rijksgronden (langs snelwegen en spoorlijn) zonnepanelen te realiseren. Indien een positieve beschikking volgt, vindt nadere planuitwerking plaats. 26

Naast het bevorderen van het integreren van duurzaamheidsmaatregelen bij nieuwbouw, gaat extra aandacht uit naar het verzilveren van kansen rondom duurzaamheid bij verbouw. De mogelijkheden rondom het stimuleren en verantwoord verduurzamen van monumentale panden of panden die in een beschermd stadsen dorpsgezicht liggen, worden verkend. Actief stimuleren en ondersteunen we lokale initiatieven, zoals het oprichten van energiecorporaties en het realiseren van groen gas. We zien hierin kansen om wijken en kernen lokaal van energie te voorzien en delen van de agrarische sector energieneutraler te maken.

We bevorderen het verduurzamen van mobiliteit. In dat licht stimuleren we het (elektrisch) fietsen. Als gemeente geven we hierin het voorbeeld en gaan dit actief promoten. Ook het elektrisch rijden stimuleren we. Op dit moment is het aantal laadpunten binnen de gemeente nog zeer beperkt. Gezien de verwachte groei van het aantal elektrische auto´s en ebikers is behoefte aan een integraal laadpalenbeleid; een toekomstgericht beleid dat aansluit bij de behoeften op recreatief en toeristisch gebied alsmede bij de mobiliteitsontwikkelingen binnen onze gemeente. Aan de slag met klimaatadaptatie

Verdroging en vernatting zijn vraagstukken waarop we de komende periode nadrukkelijk een antwoord moeten geven. Bestuursakkoord 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

Samen met onze waterpartners geven we op een dusdanige manier invulling aan de waterketen dat daarmee de volksgezondheid wordt beschermd, een goede leefomgeving wordt bevorderd en schade aan het milieu wordt voorkomen.

Middels het opstellen van een Waterplan voor de periode 2023 – 2027, maken we het watersysteem klimaatadaptief en duurzaam. In de basis zal dit betekenen dat we meer water gaan bergen en infiltreren, minder verharden en meer gaan vergroenen. Knelpunten ten aanzien van wateroverlast en droogte worden inzichtelijk gemaakt en worden aangepakt. Hiertoe worden de resultaten uit de klimaatstresstesten vertaald in een uitvoeringsprogramma Hitte en Droogte. We blijven daarnaast inzetten op het scheiden van hemel- en afvalwater. Hierbij, wordt waar mogelijk, het hemelwater zolang mogelijk vastgehouden op de plekken waar deze valt en wordt gedoseerd afgevoerd naar bedoelde voorzieningen.

Klimaatadaptatie vraagt daarnaast bij onze inwoners en ondernemers om bewustwording en maatregelen die de gevolgen beperken. Afkoppelen van hemelwater wordt derhalve gestimuleerd. Het aanbieden van regentonnen en het ontstenen en vergroenen van tuinen alsmede het vergroenen van daken geven we een impuls, zowel bij bestaande woningen als bij nieuwbouw. Aansluiting wordt in deze gezocht bij Stichting Steenbreek. Instrumenten zoals

´Water in Balans´ worden nader onder de aandacht gebracht. Optimaliseren luchtkwaliteiten De kwaliteit van het milieu is een belangrijke factor hoe mensen de leefomgeving waarderen en de kwaliteit van leven ervaren. Lucht, water, bodem en geluid vervullen hierin een voorname rol. Daarom investeren we in een leefomgeving waarin de milieucondities op orde zijn. In deze bestuursperiode zetten we vanuit milieuoogpunt naast klimaatadaptatie nadrukkelijk in op het verbeteren van de luchtkwaliteit.

Stikstof is een vraagstuk dat veel impact heeft op onze inwoners en hun leefomgeving. Ook bepaalt de omvang van stikstof de ontwikkelmogelijkheden binnen onze gemeente. Te veel stikstof heeft ook een nadelige invloed op onze gezondheid via de verontreiniging van de lucht en het grond-, oppervlakte- en drinkwater. Ter verbetering van de luchtkwaliteit worden in en rondom Eijsden luchtmetingen uitgevoerd en gemonitord. Op basis van de meetresultaten volgen nadere maatregelen die bijdragen aan het verbeteren van de luchtkwaliteit. Daarnaast wordt de samenwerking en de lobby met de Provincie en de buurgemeenten over de grens verstevigd met als doel de impact van ongewenste ontwikkelingen voor onze gemeente tegen te gaan dan wel te beperken.