[24.20531] Rapport Ontwikkelstrategie september
Tekst van het document
Ontwikkelstrategie De Kempen 2024-2040 Voorkeursrichting versie voor raadsconsultatie 26 juli 2024
Inhoudsopgave
00
00
Beste lezer,
00
Bestuurlijke samenvatting
4
Voor u ligt de voorkeursrichting van de Ontwikkelstrategie De Kempen 2024-2040. Deze
01
Inleiding
5
02
Een foto van De Kempen
11
03
De Kempische toekomstdialoog
17
04
De Kempische opgaven
21
05
De voorkeursrichting
27
voorkeursrichting is in een intensief traject met de vier Kempengemeenten voorbereid en mede tot stand gekomen aan de hand van een participatietraject (De Toekomstdialoog) met inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven. Met deze voorkeursrichting wordt invulling gegeven aan het amendement van de vier gemeenteraden om in het proces van de bestuursopdracht een tussenstap in te bouwen. Uw raad wordt hiermee namelijk in de gelegenheid gesteld om wensen en bedenkingen in te brengen voordat de voorkeursrichting wordt uitgewerkt in het voorkeursscenario. Het voorkeursscenario zal in december 2024 in de vier afzonderlijke gemeenten ter vaststelling worden voorgelegd.
INVENTARISATIE BELEID
INVENTARISATIE ONTWIKKELINGEN
Bijlage 1 Resultaat toekomstdialoog Ontwikkelstrategie De Kempen
I
Bijlage 2 Matrix afwegingskader vier denkrichtingen VOORKEURSRICHTING
VOORKEURSSCENARIO
september 2024
december 2024
TOEKOMSTDIALOOG t/m juni 2024
3
Bestuurlijke samenvatting
Inleiding
De Brainportregio maakt een economische
Vanwege het bestaande voorzieningenaanbod
Aanleiding
De Metropoolregio Eindhoven (MRE) stelde daarom
schaalsprong door, die ook in De Kempen tot
groeien de grotere kernen meer dan de
In december 2021 hebben de colleges van de vier
in 2023 de Ontwikkelstrategie Zuidoost Brabant
extra vraag aan woningen, bedrijventerreinen en
autonome woningbehoefte. Ook de kernen met
Kempengemeenten de Ontwikkelstrategie De Kempen
voor wonen, werken en mobiliteit op, die afspraken
mobiliteitsoplossingen leidt. Dat heeft invloed op de
een ligging nabij het stedelijk gebied zullen
“Vanuit eigen kracht, een meerwaarde binnen de
bevat over de ontwikkeling van de regio. Hiermee
ruimtelijke inrichting van en het sociale leven in de
meer groeien om de woningbehoefte vanuit de
Brainportregio” vastgesteld. Die ontwikkelstrategie
is ook een eerste verkenning gemaakt van de
vier Kempengemeenten Bergeijk, Bladel, Eersel en
schaalsprong op te vangen.
is een ruimtelijke strategie op het gebied van wonen,
gevolgen van de ontwikkelingen voor De Kempen.
We streven ernaar om ons bestaande
werken en mobiliteit en legt de focus primair op de
Daarna heeft het kabinet de Operatie Beethoven
daarom een bestuursopdracht vastgesteld voor "het
voorzieningenniveau tenminste op peil te houden
periode tot 2030.
gepresenteerd (maart 2024), waarmee ASML voor
bepalen van de strategische koers van De Kempen in
om de leefbaarheid en de levendigheid in onze
2040 op sociaal-maatschappelijk en fysiek gebied,
kernen te behouden, en de geestelijke en
De Ontwikkelstrategie De Kempen uit 2021 is echter
behouden en zal doorgroeien. Uit de beoordeling van
met daarin concrete keuzes en een bijpassende
lichamelijke gezondheid van alle Kempenaren te
al snel ingehaald door de tijd. Uit recente inzichten
de Ontwikkelstrategie De Kempen uit 2021 én die
uitvoeringsagenda". Voorliggende Ontwikkelstrategie
bevorderen.
blijkt namelijk dat de ontwikkelingen vanuit de
van Zuidoost-Brabant volgde bovendien dat de brede
schaalsprong sneller gaan en bovendien een grotere
welvaart en het subjectief welzijn meer aandacht
Wat is de schaalsprong?
verdienen.
De aanwezige kennisintensieve maakindustrie én
Reusel-De Mierden. De vier gemeenteraden hebben
^
^
De Kempen 2024-2040 geeft invulling aan die bestuursopdracht.
Met de voorkeursrichting streven we naar het volgende
01
Nederland (en de Brainportregio) kan worden
impact hebben op De Kempen dan eerder gedacht.
het feit dat het in de Brainportregio goed wonen,
toekomstbeeld voor De Kempen in 2040: "In onze De bestaande identiteit van De Kempen en de wensen
samenleving is iedereen welkom en leren we elkaar
die de Kempenaren hebben uitgesproken tijdens de
graag kennen. Onze regio wordt gekenmerkt door
toekomstdialoog hebben we naast de Kempische
dorpse bebouwing met geschikte woningen voor
opgaven gelegd. Daaruit is een voorkeursrichting
jong en oud, voor Kempenaar én nieuwkomer De
gevolgd op de thema’s wonen, werken, bereikbaarheid
maakindustrie en de vrijetijdssector zijn kenmerkend
en mobiliteit, landschap en klimaat, voorzieningen en
voor de regio en maken De Kempen economisch
samenleving. Tezamen vormen de thema’s voor deze
sterk. Alle kernen zijn goed en veilig te bereiken
strategie de brede welvaart en hebben invloed op het
met een geschikt vervoermiddel voor iedereen. De
subjectief welzijn van alle Kempenaren.
natuur en het mozaïeklandschap zijn altijd dichtbij. Onze voorzieningen zorgen voor leefbaarheid en
De voorkeursrichting luidt op hoofdlijnen:
levendigheid in alle kernen. We behouden onze veilige
^
Om de woonzekerheid van onze regio te
en rustige leefomgeving waar het dorpse karakter met
waarborgen groeien we tot 2040 met maximaal
haar actieve verenigingsleven centraal staat. Dit alles
13.000 woningen. Indien nodig stellen we dit
draagt bij aan de brede welvaart van De Kempen en
aantal naar boven of beneden bij.
het welzijn van alle Kempenaren.’’
^
Bestuursopdracht In het voorjaar van 2023 hebben de gemeenteraden van de vier Kempengemeenten Bergeijk, Bladel,
meer inwoners en een groot en toenemend
Eersel en Reusel-De Mierden een bestuursopdracht vastgesteld, met als doel “hetbepalen van de
verdienvermogen: de schaalsprong. De vier Kempengemeenten willen niet afwachten, maar
strategische koers van De Kempen in 2040 op sociaal-maatschappelijk en fysiek gebied, met daarin
actie ondernemen om te voorkomen dat de
concrete keuzes en een bijpassende uitvoeringsagenda. Dit traject moet uiteindelijk een compact rapport
groei tot knelpunten leidt en de regio vastloopt.
opleveren, opgebouwd vanuit één voorkeursscenario. Dit rapport bestaat uit kaarten en visualisaties om
De regio maakt deze schaalsprong bovendien
de effecten en keuzes inzichtelijk te maken. ”
Economisch gaat het voor de wind, maar het
Daarbij zijn de volgende uitgangspunten gegeven:
behouden van welzijn en de kwaliteit van de
^
De strategische koers wordt met de vier Kempengemeenten bepaald.
leefomgeving staat daarmee steeds meer onder
^
We gaan uit vanuit de kracht van De Kempen.
druk.
^
Eerder vastgestelde en nog steeds actuele visiedocumenten worden actief betrokken in het traject.
De Kempen
^
Er worden vier integrale denkrichtingen opgesteld voor de wijze waarop de schaalsprong kan landen
Waar we in voorliggend document spreken van De Kempen bedoelen we de vier
in De Kempen. ^
Het uiteindelijke voorkeursscenario bepaalt de strategische koers van De Kempen en vormt het uitgangspunt voor de sturing op toekomstige ontwikkeling.
kunnen voorzien in de autonome woningbehoefte
Om het toekomstbeeld te bereiken koppelen we aan
van de betreffende kern. Daarmee behouden
de voorkeursrichting per thema een of meer leidende
we de leefbaarheid en versterken deze waar
principes.
door in een tijd waarin het welzijn van onze inwoners al onder toenemende spanning staat.
Elke kern kan qua woningaantal groeien, om te
mogelijk.
4
werken en leven is, zorgen voor een forse groei. Dat resulteert in meer bedrijven, meer banen,
^
Kempengemeenten Bergeijk, Bladel, Eersel en Reusel-De Mierden.
De strategische koers kan niet allesomvattend zijn, maar geeft voldoende kaders en richting voor verdere uitwerking op alle van toepassing zijnde thema’s, te weten: ^
wonen, werken en mobiliteit;
•
thema’s die het sterke sociaal-maatschappelijke karakter van De Kempen bepalen.
5
01
01
Wat is Brede Welvaart?
Voorliggende üntwikkelstrategie De Kempen 2024
mobiliteitsoplossingen vraagt. Dat heeft effecten op
Bij welvoort denken we vaak als eerste aan
2040 geeft Invulling aan de bestuursopdracht vanuit
de ruimtelijke inrichting en het sociale leven in de vier
de vier Kempische gemeenteraden om een vervolg
Kempengemeenten Bergeijk, Bladel, Eersel en Reusel-
te geven aan de ontwikkelstrategie uit 2021. De
De Mierden.
economische groei. Maar welvaart is meer dan alleen ons inkomen en het vermogen dat we al of niet bezitten. Hoe we wonen, waar we werken
üntwikkelstrategie De Kempen 2024-2040 bevat een
en hoe bereikbaar onze leefomgeving is, bepalen de kwaliteit van ons leven. Ook het landschap,
gezamenlijke strategische koers voor De Kempen
Nu de schaalsprong steeds duidelijker vorm begint te
de problemen rondom klimaatverandering,
tot 2040. Zoals aangegeven in de bestuursopdracht
krijgen, is het noodzakelijk dat we in een gezamenlijke
de samenleving en de aanwezige (ofjuist ontbrekende) voorzieningen zijn hierop van
hebben we aandacht gehad voor de randvoorwaarden
en gemeentegrensoverschrijdende strategie bepalen
invloed. Brede welvaart omvat dus alles wat
om deze (regionale) ontwikkelingen te laten landen en
hoe we in De Kempen moeten omgaan met de
mensen van waarde vinden.
de Kempenaren betrokken.
schaalsprong.
In deze Ontwikkelstrategie wordt regelmatig over
De üntwikkelstrategie De Kempen 2024-2040 vormt
de Kempische identiteit geschreven. Maar wat is
de leidraad voor de ontwikkeling van De Kempen tot
We willen de kwaliteiten van De Kempen en de
nu die identiteit? De identiteit van een plek wordt
2040 op ruimtelijk en sociaal-maatschappelijk gebied:
Kempische identiteit in stand houden en als het
beknopt, concreet en kaderstellend. De afzonderlijke
even kan versterken. Zoals blijkt uit bestaande
de Kempenaar staat centraal! De thema’s die
gemeenten stellen vervolgens binnen deze kaders hun
beleidsdocumenten, de gevoerde toekomstdialoog
de brede welvaart vormen zijn alle van invloed
eigen omgevingsvisies vast en stellen - waar mogelijk
en eerder onderzoek liggen deze kwaliteiten niet
op het subjectieve welzijn van de Kempenaar,
regionaal - andere relevante beleidsdocumenten op.
enkel in materiële ontwikkelingen, maar juist ook in
Momenteel wordt vanuit diverse overheidslagen gewerkt aan het begrip brede welvart en hoe daaraan in ruimtelijke planvorming invulling kan worden gegeven. Dit is hoe wij het nu zien:
maar ook op de mate waarin deze ten koste gaat van het welzijn van latere generaties of
De opgave
de planvorming is daarom een breder, meer
Er gebeurt op dit moment ontzettend veel in De
integraal en samenhangend perspectief op
Kempen en de Brainportregio. De regio maakt
de manier van planvorming, niet alleen gericht op het ‘hier en nu’, maar ook op ‘later’ en ‘elders’. In het participatietraject van deze ontwikkelstrategie hanteerden we zeven thema’s. Omdat het thema welzijn - net als brede welvaart - allesomvattend/holistisch is, hebben we ervoor gekozen dit thema niet meer
door veel factoren bepaald. We beschrijven de identiteit van De Kempen daarom aan de hand van de zes thema’s die samen de brede welvaart vormen. De Kempen kenmerken zich door twintig kleine en grote dorpen in een landschappelijke
immateriële aspecten. Deze thema’s beschrijven we
van die van mensen elders in de wereld. In
welvaartsontwikkeling nodig; een leidraad voor
Wat is de identiteit van De Kempen?
binnen de leidraad ‘Brede Welvaart’. We beoordelen de opgaven en wegen de diverse
hoofdstuk 5 uitmonden in een voorkeursrichting voor
met overwegend kleinschalige, individuele
Opbouw van deze ontwikkelstrategie
de ontwikkeling van De Kempen.
bebouwing geven karakter. De verwevenheid
In hoofdstuk 2 maken we eerst een ‘foto’ van De
van de kernen met het omliggende mozaí'eklandschap is een bijzondere kwaliteit.
een economische schaalsprong door, die extra
belangen af in het licht van de eigen ambities van
Kempen. Aan de hand van zes thema’s, die samen
Schrijfwijze
behoefte aan woningen, bedrijventerreinen en
De Kempen, die mede door de Kempenaren zijn
de brede welvaart vormen en invloed hebben op
We hebben deze üntwikkelstrategie De Kempen in de
omschreven tijdens de toekomstdialogen. Bepaalde
het subjectieve welzijn, tonen we de sterkten en
wij-vorm geschreven, omdat we - de gemeenteraden
opgaven komen overeen met de Kempen-ambities.
zwakten van het gebied, en laten we zien wat de
die deze strategie hebben vastgesteld - alle
Dan kan er worden meegelift met de schaalsprong.
identiteit is van De Kempen. In hoofdstuk 3 laten we
Kempenaren vertegenwoordigen. Een uitzondering
leefomgeving. Zij staan klaar voor de ander, zowel individueel als in verenigingsverband.
Maar er zullen ook tegenstrijdigheden zijn. Dat vraagt
de Kempenaren aan het woord en geven we hun visie
hierop is hoofdstuk 3 met de Toekomstdialoog. Daarin
om het maken van keuzes! En dat doen we op basis
op de ontwikkeling van De Kempen weer aan de hand
waren individuele Kempenaren zelf aan het woord en
van brede welvaart.
van de resultaten van de toekomstdialoog. Vervolgens
hebben we gekozen om te schrijven in de zij-vorm.
afzonderlijk te beoordelen, maar onderdeel te
zoomen we in hoofdstuk 4 in op de opgaven die bij
laten zijn van de overige zes thema’s.
de thema’s van brede welvaart horen. Dat doen we
Wat is subjectief welzijn? Subjectief welzijn is de mate waarin mensen erin slagen invulling te geven aan hun persoonlijke
omgeving. De (historische) dorpsharten
Leeswijzer
Het gebied is geliefd bij de Kempenaren én bij bezoekers van buitenaf. De Kempenaren voelen zich verbonden met hun
De ondernemersmentaliteit van praktisch aanpakken vormt de basis voor economische ontwikkeling.
veelal aan de hand van bestaande beleidsdocumenten, aangevuld met de effecten van de schaalsprong. Hieruit volgt een aantal leidende principes, die in
levenshouding en de waardering die mensen aan hun leven geven.
6
7
01
01 Overzichtskaart De Kempen Legenda
Hilvarenbeek Diessen
Kempische dorpen regionaal autonetwerk
natuurgebieden mozaïeklandschap als identiteit van het Kempisch landschap
Tilburg
u X
Hilvarenbeek -
Esbeek
.
i M
Ą
Eindhoven
Wintelre
waterlopen vennen Vessem grens Kempengemeenten
Veldhoven Lage Mierde
Netersel Casteren
Hoogeloon
Aalst
Hulsel
Hooge Mierde
Venlo
A2ŕA67ŕN2
Knegsel
Waalre
Steensel Duizel Bladel
Hapert
Reusel Riethoven
Eersel
Valkenswaard
Westerhoven
's-Hertogenbosch
Arendonk
Breda Tilburg
Bergeijk Weebosch Eindhoven
Luyksgestel
0
8
1 Retie
2
5 km
9
02
Een foto van De Kempen De Kempen beschikken over een groot aantal
De strategische ligging op een economische toplocatie
kwaliteiten. Door als het ware een foto van De
is een belangrijke drijfveer voor dit succes. Daarnaast
Kempen te maken, krijgen we zicht op pluspunten en
biedt de Brainportregio een aantrekkelijk woon- en
aandachtspunten. Dat doen we aan de hand van de
leefklimaat voor (internationale) kenniswerkers in
zes thema’s die samen de brede welvaart omvatten.
vergelijking met andere economische toplocaties
Hoewel de thema’s afzonderlijk beschreven zijn,
wereldwijd. Het economisch succes komt ook vanuit
staan deze niet los van elkaar, maar zijn verbonden
de Kempische ondernemersmentaliteit. We willen elke
of beïnvloeden elkaar.
dag een beetje beter worden: we werken hard, zijn praktisch ingesteld en gebruiken ons boerenverstand,
Wonen
tonen creativiteit en ondernemerschap. Dit zorgt
De Kempen kenmerken zich door twintig kleine en
ervoor dat in de Brainportregio toonaangevende
grotere dorpen in een landschappelijke omgeving.
bedrijven de ontwikkeling van nieuwe producten
We onderscheiden daarin vijf grote dorpen - Reusel,
uitbesteden aan bedrijven in De Kempen. De Kempen
Bladel, Hapert, Eersel en Bergeijk - en vijftien kleinere
maken daarmee een cruciaal onderdeel uit van
dorpen. Daarnaast is er nog een aantal buurtschappen.
de innovatieketen van Brainportregio. Een aantal
De historische dorpsharten met overwegend
sleutelbedrijven is in De Kempen gevestigd.
kleinschalige, individuele bebouwing geven karakter.
Er is een te beperkte ruimte voor doorgroei van
De dorpen liggen in een groene omgeving met
bedrijven. Het Kempisch Bedrijvenpark heeft de
agrarisch gebruik en natuur. Dit Kempische karakter
doorgroei van bedrijven die cruciaal zijn voor de
heeft een hoge aantrekkingskracht. Mede als gevolg
Brainportregio mogelijk gemaakt. Hoewel daardoor
van de werkgelegenheid in de Brainportregio zijn er
ook ruimte is vrijgekomen voor kleinere lokale
meer vestigers dan vertrekkers. Het woningaanbod
bedrijven, blijft er behoefte aan uitbreidingsruimte.
is echter klein en eenzijdig; het bestaat vooral uit grote grondgebonden (koop)woningen op
Een andere economische pijler van De Kempen is de
relatief grote percelen. Mede door een gebrek aan
vrijetijdseconomie. Jaarlijks bezoeken 2,5 miljoen
seniorenwoningen zijn de doorstroommogelijkheden
toeristen uit binnen- en buitenland onze regio om te
beperkt en stijgt de gemiddelde koopsom. Voor
verblijven in een van de recreatieparken. Daarnaast
kleinere huishoudens, kwetsbaren, mensen met een
biedt het Kempische landschap vele dagrecreatieve
smalle beurs en starters op de woningmarkt is het
mogelijkheden. Dit levert een flinke werkgelegenheid
moeilijk om een woning te vinden.
op.
Werken
Tot slot is de landbouw een belangrijke economische
De werkgelegenheid binnen De Kempen en de
sector in De Kempen en is daarmee een grote
Brainportregio is groot. De Kempen behoren tot de
speler voor werkgelegenheid voor internationale
snelst groeiende economische regio’s van Nederland.
werknemers.
11
“Wat zij dáár bedenken, maken wij in De Kempen”
Bereikbaarheid en mobiliteit
Landschap en klimaat
ruimte geboden aan de wateropgave. De doorgaande
kinderopvang, een gemeenschapshuis/MFA, een
Mozaïeklandschap
Het uítgestrekte gebied maakt dat de auto het
Het mozaïeklandschap is een kernkwaliteit van De
verandering van het klimaat en de afname van de
veldsportaccommodatie, een café en een friettent.
Een mozaïeklandschap bestaat uit een
belangrijkste vervoermiddel is in De Kempen. Het
Kempen en voor ons gebied het fundament voor de
biodiversiteit zetten het landschap verder onder druk.
Deze staan vrijwel allemaal onder druk door vergrijzing
Wat zijn vergrijzing en ontgroening?
gebied ligt aan de A67, met het stedelijk gebied van
prettige woon- en leefomgeving. Het landschap is
De ligging van De Kempen tussen de industriegebieden
en in de kleine dorpen ook door ontgroening.
Vergrijzing is het toenemen van het aandeel
Kempen doen de kleine dorpen en buurtschappen
Eindhoven en Veldhoven op korte afstand (en van
afwisselend en kenmerkt zich door de beekdalen,
van Antwerpen en Rotterdam en het Ruhrgebied,
Bovendien zijn er weinig voorzieningen voor de jeugd.
mee in dit landschap.
daaruit belangrijke verbindingen naar onder meer
bossen, heide en vennen, en het boerenland met
gecombineerd met de lokale emissie van fijnstof
Randstad en Ruhrgebied). Er is echter sprake van een
typische Kempische cultuur en historie. Hieraan
zorgen voor een relatief slechte luchtkwaliteit.
De Kempische zorg kent diverse vormen. De wijze
blijvende toename van de verkeersdruk en overlast
ontleent de Kempenaar deels diens identiteit.
Daarnaast heeft het gebruik van meststoffen en
waarop onze zorg is ingericht is gebaseerd op
bestrijdingsmiddelen een negatieve impact op de
nationaal beleid. Zo lang mogelijk thuis blijven wonen
afwisseling van relatief kleine akkers, weiden, bospercelen en braakliggende velden. In De
door het verkeer. Niet alleen is er het fíleknelpunt met knooppunt De Hogt; ook de N69-zuid richting de
De beken De Reusel, Groote Beerze, Kleine Beerze,
Belgische Kempen en de N284 tussen Reusel en Hapert
Keersop en De Run, de Neterselse Heide en het Groot
Ongewenst doorgaand verkeer
slibben dicht. Het gevolg is ongewenst doorgaand
Meer en Klein Meer behoren tot Natura 2000. Natuur
Dit wordt in de volksmond ook wel sluipverkeer
verkeer, wat de verkeersveiligheid en daarmee de leefbaarheid van de kleine dorpen verslechtert.
genoemd. Het is de benaming voor (ongewenste) verkeersstromen die ontstaan als gevolg van capaciteitsproblemen (zoals ongevallen of files)
waterkwaliteit.
het aantal ouderen in westerse landen zoals
is daarbij het uitgangspunt. De zelfredzaamheid van
Nederland de laatste 50 jaar sterk toegenomen. Ontgroening is het afnemen van het aandeel jongeren in de bevolking. In De Kempen is deze ontgroening onder meer het gevolg van het niet
de Kempenaren is goed. De sociale cohesie maakt
terug (kunnen) keren naar hun geboorteregio van
Voorzieningen
bovendien dat mantelzorg vaak voorhanden is. Wie
jongeren die elders hebben gestudeerd.
en ontspanningsmogelijkheden zijn in De Kempen
In De Kempen zijn veel voorzieningen aanwezig. De
is aangewezen op intensieve zorg moeten verhuizen
nooit ver weg en vormen een aantrekkingskracht voor
grotere dorpen hebben een bovenlokale horeca- en
naar een van de verpleeghuizen in de grotere dorpen
recreanten van heinde en verre.
winkelfunctie. Daarnaast zijn in de grotere dorpen
of - voor wie het zich kan permitteren - particuliere
diverse sportvoorzieningen, zoals zwembaden
woon-Zzorginitiatieven. Deze plekken bevatten vaak ook aanvullende voorzieningen voor ouderen.
op snelwegen of andere belangrijke wegen.
Ook de bereikbaarheid van De Kempen met het
Hierdoor wordt het onderliggende wegennet
openbaar vervoer is een aandachtspunt. De routes
Zo’n 60o7o van het grondgebied van De Kempen wordt
en sporthallen, en een bibliotheek aanwezig.
overbelast en ondervinden het lokale verkeer en
zijn veelal vormgegeven langs de hoofdas A67-N284
gebruikt voor agrarische doeleinden en heeft een
Bijna alle dorpen hebben een eigen basisschool,
en Bergeijk wordt ontsloten via de route Riethoven-
belangrijke bijdrage aan de voedselvoorziening. Dit
Veldhoven-Eindhoven. De kleine dorpen hebben
bepaalt voor een groot gedeelte het aanzicht van
alleen een buurtbus. Dat heeft als gevolg dat de
het Kempische landschap. Keuzes in het verleden,
kleine dorpen onderling slecht bereikbaar zijn met
zoals schaalvergroting door moderne landbouw en
het openbaar vervoer. Bovendien zijn de reistijden
verstedelijking, hebben echter geleid tot verstoring van
naar Eindhoven, Tilburg en Arendonk met deze
het mozaïeklandschap en de verwevenheid van dorpen
vervoerswijze relatief lang.
met het landschap.
In De Kempen ligt een fijnmazig fietsnetwerk, met
Een aanzienlijk deel van het landschap wordt gebruikt
vrijliggende fietspaden tussen bijna alle dorpen.
voor de vrijetijdseconomie. Denk daarbij aan ultraluxe
Aandachtspunten zijn verkeersveiligheid en comfort
paardenhouderijen, vakantieparken, golfbanen,
vanwege de vele kruisingen met gemotoriseerd
festivalterreinens en mountainbikeroutes.
de omwonenden hinder.
ouderen in de bevolking. Door betere levensomstandigheden en gezondheidszorg is
verkeer. Ook de klimaatopgaven hebben de recente jaren hun stempel gedrukt op het landschap. Enerzijds is er de komst van windmolens in het westelijk deel van De Kempen, anderzijds heeft hermeandering van beken
12
13
02
02 zijn gemeenschapszin, sociale cohesie en een sterk verenigingsleven. Naast sportverenigingen, zijn er in bijna alle dorpen een gilde en carnavalsverenigingen aanwezig. De lokale bedrijven ondersteunen het verenigingsleven door middel van sponsoring. De ‘ons-kent-ons cultuur’ en de Kempische mentaliteit van nuchterheid, hard werken en niet zeuren, maakt dat de Kempenaren voor elkaar klaarstaan, zowel individueel als in verenigingsverband. Deze karaktereigenschappen zorgen daarnaast voor een enigszins conservatieve en zelfredzame samenleving; de Kempenaar denkt er vaak ’t zijne van zonder het uit te spreken. Daarnaast leven de Kempenaren bourgondisch: op tijd genieten van het leven en ontspanning zoeken. Een uitdaging voor de regio zijn de bovengemiddelde vergrijzing en dreigende ontgroening. Door een Medische voorzieningen zoals huis- en tandartsen,
kinderopvang en peuterprogramma’s aangeboden.
verandering in de opbouw van de bevolking en de
fysiotherapiepraktÿken en apotheken zijn niet in elk
Niet-Nederlandstalige leerlingen in het basis- en
afnemende bereidheid om een actieve bijdrage
dorp beschikbaar en voornamelijk in de grotere dorpen
voorgezet onderwijs leren we in een jaar de
te leveren, komt de draagkracht voor de (basis)
aanwezig. Net als andere basisvoorzieningen zorgt dit
Nederlandse taal en ook over onze gewoonten en
voorzieningen en het verenigingsleven onder druk te
dat de leefbaarheid in de kleine dorpen onder druk
gebruiken. We merken dat de druk op het speciaal
staan. Hierdoor kan de gemeenschapszin achteruit
staat en door vergrijzing en ontgroening wordt dit
onderwijs en het onderwijs aan anderstaligen
gaan.
versterkt. Voor ziekenhuizen zijn we aangewezen op
toeneemt door de schaalsprong.
Veldhoven, Eindhoven en Tilburg, die gevoelsmatig
In De Kempen hebben we twee scholen voor
Mede door de grote sociale cohesie is het in brede
op grote afstand liggen. Ook andere grote kernen en
voortgezet onderwijs. De afstand naar het voortgezet
zin goed gesteld met het welzijn van de Kempenaren.
steden, zoals Valkenswaard, Turnhout en Antwerpen,
onderwijs is echter groter dan gemiddeld in Nederland,
In De Kempen lijken minder mensen eenzaamheid te
zijn niet ver weg, maar slecht bereikbaar met het
zoals in veel landelijke gebieden, waardoor er lange
ervaren dan in de rest van de Nederland. We ervaren
openbaar vervoer.
reistijden zijn. Middelbaar beroepsonderwijs en hoger
een goede (geestelijke) gezondheid, al zijn er uiteraard
en universitair onderwijs zijn er niet in De Kempen.
verschillen per persoon. Er is sprake van een veilige
Zoals aangegeven heeft elk dorp ten minste één
14
leefomgeving met van oudsher veel sociale controle.
basisschool. We kennen in onze regio openbaar
Samenleving
en algemeen bijzonder onderwijs, maar ook
De Kempenaren voelen zich verbonden met hun
speciaal basisonderwijs. In alle gemeenten worden
leefomgeving. Onderdeel van de Kempische identiteit
15
De Kempische toekomstdialoog
03
03
Waar we bij de Foto van De Kempen de huidige situatie in beeld brachten, kijken we in dit hoofdstuk met de Kempenaren naar de toekomst. In een toekomstdialoog schetsten de Kempenaren hun toekomstbeeld en gaven hun aandachtspunten mee over hoe De Kempen er in 2040 uit zouden moeten zien.
De toekomstdialoog In april en mei 2024 heeft een toekomstdialoog plaatsgevonden. Tijdens twaalf interactieve werksessies in de verschillende Kempen-dorpen gaven zo’n 550 inwoners en ondernemers aan wat zij zouden willen behouden, versterken of juist toevoegen in hun dorp en De Kempen. Ook de raadsleden van de vier gemeenten hebben zo’n werksessie gehouden. Aangevuld met de resultaten uit een online vragenlijst en bezoek aan middelbare scholen en een jeugdgemeenteraad, is een duidelijk beeld ontstaan hoe de Kempenaren hun regio in de toekomst zien. De opzet en opbrengst van de toekomstdialoog zijn als bijlage 1 bijgevoegd.
Zf
^ Mm
17
03
03 beschikbaar in de grotere kernen en omliggende
Samenvatting Toekomstdialoog: zo zien de Kempenaren hun regio in 2040
steden. In elk dorp zorgen horeca en andere vormen
In 2040 wonen de Kempenaren in een regio met
van vermaak voor levendigheid, ook in de kleinere. Dat
zelfstandige dorpen die elk een eigen identiteit en
maakt de dorpen aantrekkelijk om in te wonen en te
karakter hebben kunnen behouden. De kleinschalige,
bezoeken. Zorgvoorzieningen zijn goed georganiseerd.
landelijke sfeer is prominent aanwezig gebleven,
Zo zijn huisartsen en tandartsen binnen handbereik en
met een sterke nadruk op saamhorigheid en
specialisten niet heel ver weg. Iedereen heeft toegang
gemeenschapszin. De dorpen zijn levendig, met een
tot de zorg die nodig is.
mix van jong en oud die sámenleven in harmonie, en waarin nieuwkomers hun plek hebben kunnen vinden.
Rondom de dorpen is het mozaïeklandschap van beekdalen, bossen, heide en vennen, en
Er is een gezonde balans gevonden tussen nieuwbouw
boerenland versterkt. De Kempenaren waarderen
en het behoud van de dorpskernen met hun historische
de gebruiksnatuur nabij de dorpen en wensen een
elementen. Nieuwbouwbuurten zijn ontworpen met
uitbreiding van de recreatiepaden om te kunnen
respect voor het dorpse karakter. Er zijn voldoende
genieten van de groene ruimte. Daarnaast wensen
betaalbare woningen. Specifieke aandacht is
de Kempenaren dat waardevolle bossen en andere
uitgegaan naar woningen voor starters en ouderen,
natuur meer ruimte krijgen zodat ze robuuster van
waardoor jongeren in hun geboortestreek hebben
aard zijn. De groene dooradering van beken door het
kunnen blijven wonen en ouderen in hun vertrouwde
landschap zorgt voor een natuurlijke barrière tussen de
onderdeel te laten zijn van de samenleving. Integratie
het openbaar vervoer is voor de meeste dorpen een
omgeving oud kunnen worden. De Kempenaren zien
verschillende dorpen.
van nieuwkomers wordt actief bevorderd door gerichte
alternatief voor de auto.
het zwaartepunt voor de nieuwe woningen vooral nabij
De Kempenaren zijn het erover eens dat de landbouw
gemeenschapsactiviteiten en lokale projecten, met
Eindhoven, maar willen voorkomen dat hun dorpen
een belangrijke invulling geeft aan het buitengebied
name voor internationale werknemers.
vastgroeien aan het stedelijke gebied van Eindhoven
en de toekomst van de regio. Over de wijze waarop
en Veldhoven.
landbouw wordt gedreven zijn de meningen verdeeld.
In dit toekomstbeeld staat ook het behoud van
met een eigen identiteit waar het dorpsgevoel en
De een ziet vooral een voortzetting van de huidige
de kwaliteit van de werkgelegenheid centraal.
de zorg voor elkaar centraal staan. De combinatie
De voorzieningen zijn uitstekend ontwikkeld en
landbouw; voor de ander is de landbouw in 2040
Lokale bedrijven bloeien en bieden voldoende
van landelijke charme en moderne voorzieningen en
afgestemd op de behoeften van alle inwoners en
verduurzaamd en minder intensief geworden.
werkgelegenheid voor de inwoners. Dit draagt bij aan
werkgelegenheid maakt De Kempen aantrekkelijk voor
de leefbaarheid en de lokale economie. De kwaliteit
zowel huidige als toekomstige generaties.
kennen draagkracht. De gemeenschapshuizen vormen
18
Kortom, De Kempen hebben zich kunnen ontwikkelen tot een samenspel van bloeiende gemeenschappen
nog steeds het kloppend hart van de samenleving.
De sociale cohesie is versterkt door initiatieven
van de werkgelegenheid zijn behouden zonder
Basisscholen, kinderopvang en sportverenigingen
van bewoners, die worden ondersteund door
uitbreiding van álle bedrijventerreinen.
zijn behouden en waar nodig uitgebreid, waardoor
de overheid. De Kempenaren hebben tal van
de leefbaarheid van de dorpen gewaarborgd is.
vrijwilligersorganisaties en verenigingen die zich
Het netwerk van wegen en fietspaden vormt goede en
Elk dorp met meer dan 5.000 inwoners heeft ten
inzetten voor gemeenschapsprojecten, waardoor er
veilige verbindingen tussen de dorpen en de grotere
minste een minimum aanbod van winkels voor
een sterke band is tussen de inwoners. Vanuit de ons-
steden. In de dorpen is meer ruimte voor de fiets en
basislevensmiddelen. Een groter winkelaanbod is
kent-ons mentaliteit lukt het goed om de Kempenaren
19
04
De Kempische opgaven
04
Naast de ambities van de Kempenaren om hun
Elke subregio van de Brainportregio/MRE is gevraagd
gebied zelf vorm te geven, hebben we te maken met
een steentje bij te dragen aan het faciliteren van de
een groot aantal opgaven die zijn ingegeven door
regionale schaalsprong. Voor De Kempen betekent
(inter)nationale ontwikkelingen, of die rechtstreeks
dat dat er tot 2040 in totaal 5.000 tot 13.000
5.000 tot 13.000 woningen
uit de schaalsprong volgen. We moeten ermee
woningen bij moeten komen als onderdeel van
Het aantal van 5.000 woningen is gebaseerd
omgaan, we kunnen ze niet vermijden. Maar
een totale opgave van 100.000 tot 130.000 in de
we kunnen er zelf wel richting aan geven door
Brainportregio. Hier hebben we de volgende keuze
proactief eigen keuzes te maken. Aan een deel van
te maken: gaan we volledig mee in de schaalsprong,
de opgaven is al min of meer richting gegeven in
of groeien we enkel voor onze eigen behoefte? Of
bestaande regionale beleidsdocumenten, of per
kiezen we een tussenvariant? Is het verstandig om
gemeente afzonderlijk. Andere opgaven zijn nog
een buffercapaciteit op te nemen, mochten bepaalde
niet in beleid vastgelegd. De wijze waarop invulling
ontwikkelingen geen doorgang kunnen vinden? En
wordt gegeven aan de opgaven heeft invloed op de
waar kunnen we het beste bouwen? Wat meer in
brede welvaart van De Kempen en het subjectieve
de grotere dorpen? Of meer in de dorpen nabij het
welzijn van de Kempenaar.
stedelijk gebied waar de druk op de woningmarkt het
op de autonome behoefte in de woonvisie. De 13.000 woningen zijn afkomstig uit de Ontwikkelstrategie Zuidoost-Brabant (deel II Bijlagen).
grootst is?
Wonen Tot enkele járen geleden waren we een krimpregio.
Iedere keuze heeft consequenties, zowel positief als
Krimpregio Een krimpregio is een gebied dat te maken heeft
De ontwikkeling van de Bralnportreglo bracht daar
negatief. Keuzes, die versterkend en tegelijkertijd
verandering In. De Kempen zijn In trek! Dat Is natuurlijk
tegenstrijdig kunnen zijn. Er ontstaat een nieuwe
positief, maar als keerzijde van de medaille is er
balans in de volkshuisvesting, omdat meer betaalbare
nu sprake van een grote druk op de woningmarkt.
woningen ook meer mensen van buiten De Kempen
Er is sprake van schaarste, zowel in kwantiteit als
trekt. Meer woningen betekenen meer mensen die
kwaliteit. Het woningaanbod blijft achter bij de vraag
potentieel medewerkers kunnen zijn van de Kempische
en er is niet voor elk wat wils. Het gevolg is dat er
bedrijven en die bijdragen aan de levendigheid van De
onvoldoende doorstroming is en de huizenprijzen
Kempen en daarmee het behoud van voorzieningen en
stijgen.
het verenigingsleven.
Om alleen al de autonome behoefte op te kunnen
In verband met de vergrijzing is er een groeiende
Autonome behoefte
vangen moeten we tot 2030 ten minste 3.220
behoefte aan levensloopgeschikte woningen. Omdat
Het is de behoefte van een dorp om te kunnen
woningen bouwen. Dat is al over zes jaar! Het
de kansen voor inbreiding bijna allemaal opgebruikt
voorzien in de natuurlijke aanwas van het dorp,
woningaanbod richt zich op de verschillende
zijn, moeten we dorpen gaan uitbreiden of accepteren
doelgroepen waaronder woningen voor ouderen nabij
dat er hoger gebouwd gaat worden. Daarbij moeten
voorzieningen en meer betaalbare woningen voor
we voorkomen dat dit een ongewenste inbreuk doet
met bevolkingsdaling. Dergelijke krimp kan negatieve gevolgen hebben voor de economie en leefbaarheid in een regio.
voorjong en oud.
jongeren.
21
“Gaan we volledig mee in de schaalsprong, of groeien we enkel voor onze eigen behoefte? Of kiezen we een tussenvariant? En waar kunnen we het beste bouwen?”
op de kleinschalige en vaak karakteristieke identiteit
functionerende woon- en werkomgeving. Uit de Foto
Vanuit de Brainportregio hebben De Kempen de
meer aanspraak op dit gebied. Er vindt al langer een
van de dorpen en het omliggende landschap.
van De Kempen bleek al dat we deze bereikbaarheid
opgave voor het aanleggen van een hoogwaardig-
verstedelijking plaats voor nieuwe woonbuurten en
op veel plekken in het gebied zouden kunnen
openbaar-vervoersverbinding om de bereikbaarheid
bedrijventerreinen. Daarnaast leggen recreatieve
Werken
verbeteren, ongeacht de keuze om door te groeien.
te verbeteren. Deze kan bestaan uit een netwerk
bedrijvigheid en activiteiten een extra druk op natuur
De Kempen zijn ook als economische locatie in trek!
Er is sprake van een slechte doorstroming van de
van mobiliteitshubs op een hoofdas, van waaruit
en landschap.
Mobiliteitshub Een mobiliteitshub (kortweg: hub) is een
Niet alleen willen mensen in De Kempen blijven wonen
A- en N-wegen en verminderde verkeersleefbaarheid
een fijnmazig netwerk van fiets, openbaar vervoer
of er zich vestigen. Ook de Kempische maakindustrie
van de kleine dorpen. Door een gebrek aan serieuze
en auto De Kempenaren naar de dorpen brengt. De
Relatief nieuw is het ruimtegebruik dat te maken
lift mee met de snelgroeiende economische
alternatieven kiest de Kempenaar vaak voor de auto
mobiliteitshub in Eersel vormt een logische plek voor
heeft met het veranderende klimaat - denk aan
Brainportregio, met voornamelijk bedrijven die
als vervoermiddel.
verbindingen in de richting van Bergeijk/Lommel en
de productie van duurzame energie en de berging
efficiënte en duurzame verplaatsing van A naar B
Eindhoven Airport/BIC.
van steeds grotere hoeveelheden regenwater die in
mogelijk wordt.
hightech systemen en materialen maken. Willen we
openbaar vervoer, auto) samenkomen. Het is een toegankelijk centraal punt waarmee een
onderdeel blijven van deze economische voorspoed,
Een mobiliteitstransitie van De Kempen is noodzakelijk.
zijn er nieuwe werklocaties nodig. Daarnaast vraagt de
In de Regionale Mobiliteitsvisie MRE 2040 en de
Landschap en klimaat
landbouw de symbiose tussen landbouw en natuur
BIC staat voor Brainport Industries Campus.
schaalsprong om voldoende geschikt personeel - in de
Kempische Mobiliteitsstrategie zijn hiervoor al
Uit de Foto van De Kempen volgde al dat het
veelal verloren gegaan, met grote negatieve gevolgen
De BIC is een bedrijvenpark voor bedrijven die
maakindustrie, maar ook in maatschappelijke sectoren
oplossingsrichtingen beschreven. Het bestaande
kenmerkende mozaïeklandschap het fundament
voor de biodiversiteit.
onderdeel zijn van de toeleverketen voor de
zoals zorg, onderwijs en welzijn.
autonetwerk is ontoereikend en een opschaling
vormt voor een prettige woon- en leefomgeving.
daarvan is zowel ruimtelijk als met betrekking tot
Waar het buitengebied voorheen vooral het domein
Zoals hiervoor al is gebleken, is nieuwe gebruiksruimte
Voor de economische ontwikkeling van De Kempen
klimaat en leefbaarheid ongewenst. Investeringen in
was van natuur en landbouw, maken andere vormen
voor wonen en bedrijven onontkoombaar. Daarnaast
hanteren we twee groeiscenario’s. In de periode tot
het wegennet moeten passen bij de rol van de auto
van ruimtegebruik de laatste decennia meer en
hebben De Kempen een functie van landelijke en
EIB
2030 kiezen we voor EIB-hoog, met een Kempische
en de leefomgeving in de toekomst. We verbeteren
Het Economisch Instituut voor de Bouw maakt
behoefte van 60 hectare bedrijventerrein. Daarna is tot
duurzame alternatieven (denk aan hoogwaardig
2040 EIB-laag het uitgangspunt en komt daar nog eens
openbaar vervoer en verbeterde brandstoffen) en
30 hectare bedrijventerrein vanuit de schaalsprong
actieve mobiliteit in de vorm van de fiets. Vanuit de
bij. Daarmee kunnen we overigens niet alle bedrijven
gedachte van brede welvaart betekent dat het leggen
faciliteren en zullen er keuzes gemaakt moeten
van nadruk op bereikbaarheid voor iedereen, in plaats
worden.
van te focussen op filebeperking en reistijdwinsten,
prognoses en scenario ’s over de ontwikkeling van de bouw en gebouwde omgeving voor overheden, belangenorganisaties en bedrijven.
korte tijd vallen. Tot slot is door intensivering van de
plek waar meerdere vervoersvormen (fiets,
BIC
multinationals in de Brainportregio. De gemeente Eindhoven en ASML zijn overeengekomen dat de nieuwe fabriek van ASML wordt toegevoegd aan de BIC.
en het beperken van de negatieve voetafdruk van Onderdeel van de Kempische economie zijn de
mobiliteit op de omgeving. Voorwaarde is wel dat
landbouwbedrijven en de bedrijven die onderdeel zijn
de reistijd met fiets en openbaar vervoer in de
van de vrijetijdseconomie. De landbouw staat aan de
spitsperioden kan concurreren met die van de auto.
vooravond van een transitie. De vrijetijdseconomie zal
Het aanbod aan mobiliteitsvoorzieningen zal echter per
onveranderd groot blijven.
kern verschillen. Voor de korte afstand zetten we in op fiets en voor de lange afstand op openbaar vervoer als
Bereikbaarheid en mobiliteit
goede alternatieven voor de auto.
Een goede bereikbaarheid van De Kempen en binnen De Kempen is een voorwaarde voor een goed
22
23
04
04 reguliere woningen opvangen. Dit beleid is een gevolg
Samenleving
van de personeelstekorten in de zorg. In de periode
Het behoud van de Kempische identiteit is een
tot 2040 verwachten we daarom een tekort aan
veelgehoord onderwerp. Zoals we eerder al aangaven
1.200 zorgplekken. Dat vraagt niet alleen om extra
bepalen vele factoren de identiteit van een gebied.
voorzieningen, maar vooral om voldoende personeel.
Een belangrijk deel komt voort uit de samenleving. De Kempen worden gekenmerkt door een actief
Hittestress Als gevolg van klimaatverandering warmt de omgeving op. Extreme, langdurige hitte vermindert het functioneren van mensen en kan schadelijk zijn de voor gezondheid. Koelere plekken in de openbare ruimte bieden de mogelijkheid om af te koelen en gaan het opwarmen van de (stedelijke) omgeving tegen.
De omgekeerde beweging zien we in het
verenigingsleven en het er voor elkaar zijn. Doordat
basisonderwijs. Door ontgroening zijn er steeds
het aantal Kempenaren dat zich wil of kan inzetten
minder kinderen. Voor de leefbaarheid van de dorpen
voor de vereniging en elkaar afneemt, staat het
is het behoud van een basisschool en voldoende
verenigingsleven echter onder druk. Dit komt door
kinderopvang belangrijk, omdat dat voor jonge
vergrijzing en ontgroening, en wordt versterkt door de
gezinnen vaak wel voorwaarde is om te blijven of zich
individualisering van de samenleving - een fenomeen
er te vestigen.
dat zich al enige decennia in heel Nederland voordoet.
Voor levendige en aantrekkelijke dorpsharten
Als gevolg van de schaalsprong zullen zich mensen van
is het noodzakelijk dat er voldoende winkels en
elders in De Kempen gaan vestigen. Mensen die vaak
horecagelegenheden zijn, en dat de dorpsharten
andere opvattingen en gebruiken hebben, ongeacht
goed bereikbaar zijn. Het aantal winkels in de kleine
hun komaf. De opgave is om deze nieuwkomers
natuurlijke ‘achtertuin’ van de Brainportregio, van
Verzwaring van het elektriciteitsnet is pas gepland na
dorpen is de laatste járen afgenomen en bestaande
bekend te maken met de Kempische identiteit en het
een bovenregionaal niveau. Bij het zoeken naar
2031.
winkels hebben moeite met het vinden van opvolging.
hen mogelijk te maken daarvan onderdeel te worden.
locaties voor deze verstedelijking is een zorgvuldige
Daarnaast is er behoefte aan andere vormen van
afweging nodig, waarbij water en bodem sturend
Voorzieningen
zijn en er ruimte blijft voor versterking van natuur,
De voorzieningen in De Kempen staan op verschillende
behoud van het landschap met cultuurhistorische
manieren onder druk. Ook hier hebben vergrijzing en
Ongeveer de helft van de Kempenaren kampt met
bebouwingsclusters, verbetering van de landbouw
vergroening een grote invloed. De vergrijzing maakt
overgewicht. Hoewel dit percentage niet veel anders
aanpak wordt gezocht naar slimme combinaties
en herstel van de verwevenheid van natuur en
dat er steeds meer aanspraak wordt gemaakt op
is dan in Nederland als geheel, is het wenselijk dit
van oplossingen die bijvoorbeeld de natuur
landbouw. Daarnaast willen we onze omgeving meer
zorgvoorzieningen, terwijl er steeds minder ‘handen’
aantal terug te brengen. Dat vraagt om veranderingen
versterken, de kwaliteit van ons water en onze
klimaatrobuust maken, zodat we grote hoeveelheden
beschikbaar zijn om die zorg te kunnen bieden. Zo
in het levenspatroon van mensen. Slechts een kleine
bodem verbeteren en kansen bieden voor de
regenwater goed opvangen, om vast te houden
zal in de periode tot 2040 bijna een verdubbeling
4607o van de Kempenaren voldoet namelijk aan de
of te verwerken. Ook gaan we hiermee hittestress
van het aantal 75-plussers plaatsvinden. Het aantal
beweegrichtlijn. Aantrekkelijke mogelijkheden om
tegen. Deze opgave komt in een groenblauwe
ouderen dat behoefte heeft aan 24-uurszorg of zorg
aan sport te doen en een plezierige omgeving om te
gebiedsgerichte aanpak voor de gebieden
op afroep neemt na 2030 toe met 70^0. Het landelijke
wandelen of te fietsen nodigen uit om in beweging te
Kempenland-West en Grenscorridor aan de orde.
beleid is erop gericht om nauwelijks nog nieuwe
komen.
daardoor onvoldoende ruimte (capaciteit) op
Een algemene opgave is de toevoer van voldoende
verpleeghuisplekken te creëren. Hierdoor moeten
het elektriciteitsnet. Dit zorgt voor file op het
energie. Ook wij hebben te maken met netcongestie.
we de woonvragen van senioren steeds meer in
Groenblauwe gebiedsgerichte aanpak De klimaat-, natuur-, water- en landbouwopgaven zijn nauw met elkaar verweven. Met de groenblauwe gebiedsgerichte
landbouw.
Netcongestie Doordat we overstappen op duurzame energie, neemt het gebruik en de opwek van elektriciteit toe. Op verschillende plekken in Nederland is
vermaak.
elektriciteitsnet op piekmomenten: netcongestie.
24
25
Voorkeursrichting
05
Van denkrichtingen naar de voorkeursrichting
voorkeursrichting is opgebouwd uit de pluspunten
In het kader van het bestuursopdracht van deze
recente ontwikkelingen en de toekomstdialoog.
Ontwikkelstrategie zijn vier denkrichtingen opgesteld,
Tegenstrijdigheden zorgen ervoor dat niet alles kan en
waarlangs de effecten van de Kempische ambities en
dat er overwogen keuzes zijn gemaakt.
05
uit de vier denkrichtingen, bestaand beleid,
de Kempische opgaven kunnen worden bepaald. De vier denkrichtingen zijn: ^
Minimale groei De dorpen groeien geleidelijk door. Er komen pakweg 5.000 woningen en een bedrijventerrein bij.
^ t
Gelijk verdeelde groei Er komen ongeveer 13.000 woningen en een
1 1
bedrijventerrein bij. De woningen worden gelijk verdeeld over de vier gemeenten. Alle dorpen en bedrijventerreinen worden ruim een derde groter. ^
Groei nabij stedelijk gebied Ook in deze denkrichting komen er ongeveer 13.000 woningen en een bedrijventerrein bij, maar dan op één locatie in De Kempen, in de richting van Eindhoven. Daar ontstaat een nieuwe ‘knoop’. De dorpen groeien een beetje.
^
Groei in nieuwe kern We vangen de groei met ongeveer 13.000 woningen en een bedrijventerrein op met een nieuwe groeikern op een andere plek in De Kempen.
De effecten van de denkrichtingen op de zes thema’s zijn weergegeven als kansen en bedreigingen in een matrix. Deze matrix zijn als bijlage 2 bijgevoegd. Vanuit de vier denkrichtingen is een vijfde denkrichting - de voorkeursrichting - gecreëerd. Deze
27
“Dit alles draagt bij aan de brede welvaart van De Kempen en het welzijn van alle Kempenaren.”
De voorkeursrichting op hoofdlijnen
andere sportvoorzieningen, en culturele en
Om dit toekomstbeeld te bereiken houden we vast aan
met bebouwing. Bij de locatlekeuze van nieuwe
maatschappelijke voorzieningen.
de volgende leidende principes:
ontwikkelingen zijn water en bodem sturend.
^
We streven ernaar om ons bestaande
Uit de toekomstdialoog volgt dat de Kempenaren
(wonen, werken, mobiliteit, voorzieningen) om
voorzieningenniveau ten minste op peil te
gebaseerd op de denkrichtingen ‘gelijk verdeelde
trots zijn op hun sociale Identiteit met haar
maatschappelijke doelen te realiseren.
houden om de leefbaarheid en de levendigheid In
groei’ en ‘groei nabij stedelijk gebied’:
verenigingsleven, kenmerkende tradities zoals
Nieuwe woningen sluiten qua uitstraling aan bij
onze kernen te behouden.
^
Om de woonzekerheid van onze regio te
carnaval, en de ondernemersmentaliteit van praktisch
het karakter van de betreffende kern waarbij
waarborgen gaan we mee met de wonlngvraag
aanpakken. Deze Kempische identiteit wordt daarnaast
wordt gezocht naar (nieuwe) woonvormen
cultuur die de regio zo geliefd maakt voor de
volgend uit de schaalsprong en groeien we
gekenmerkt door ruimtelijke aspecten zoals de ruim
passend bij de woonbehoefte.
Kempenaar en de nieuwkomers.
tot 2040 met maximaal 13.000 woningen. We
opgezette kernen, weinig hoogbouw en de groene
houden de flexibiliteit om, Indien nodig, het
omgeving die altijd In een mum van tijd te bereiken Is.
het groene karakter van onze regio behouden
De voorkeursrichting gaat In op de zes thema’s:
wonlngbouwaantal naar boven of beneden bij te
Deze identiteit is belangrijk voor het welbevinden van
blijft.
wonen, werken, bereikbaarheid, landschap en klimaat,
stellen.
de Inwoners en dient behouden te blijven.
We kiezen voor selectieve groei van onze
voorzieningen en samenleving. Voor elk thema wordt
economische welvaart waarbij we Inzetten
aan de hand van de ‘draalknoppen’ ambitie, locatie
^
^
^
We zien de grote vraag naar woningen In de regio
en prioriteit richting gegeven. Alle ambities hebben als
woningaantallen te laten groeien. We bouwen
Kempen in 2040:
het economische profiel van De Kempen
doel om bij te dragen aan de brede welvaart van De
mogelljk versterken. Vanwege het bestaande voorzieningenaanbod groeien de grotere kernen (Bergeljk, Bladel, Eersel, Hapert en Reusel) meer dan de autonome woningbehoefte. Daarnaast zullen de kernen met een ligging nabij het stedelijk gebied (denk aan Wintelre, Knegsel, Steensel, Riethoven en Eersel)1
Voor zover mogelijk binnen de fysieke
meer groeien om de woningbehoefte vanuit de
mogelijkheden en begrenzingen vanuit
schaalsprong op te vangen. ^
Inbreiden gaat In beginsel voor uitbreiden, zodat
op de lokale en regionale werkmilieus die
waarmee we de leefbaarheid behouden en waar
i
We zetten In op het behouden van de Kemplsche
We streven naar het volgende toekomstbeeld voor De
woningbehoefte van de betreffende kern,
^
^
als kans om elk dorp van elke gemeente qua
versterken. Betrokken ondernemers vormen een
Kempen en daarmee het welzijn van alle Kempenaren.
“In onze samenleving is iedereen welkom en
ondersteunende factor In het verenigingsleven
Brede welvaart en subjectief welzijn wordt hiermee
leren we elkaar graag kennen. Onze regio
binnen onze regio.
voorwaarde voor toekomstige ontwikkelingen.
zodat ten minste wordt voorzien In de autonome
milieucontouren van Eindhoven Airport.
^
De voorkeursrichting voor De Kempen Is vooral
^
onder andere bodem, water en natuur, en de
We sturen op plannen In het fysieke domein
We streven ernaar om ons bestaande voorzieningenniveau tenminste op peil te houden om de leefbaarheid en de levendigheid In onze kernen te behouden, en de geestelijke en lichamelijke gezondheid van alle Kempenaren te bevorderen. Waar mogelijk versterken we onze
wordt gekenmerkt door dorpse bebouwing met
^
We leggen de nadruk op bereikbaarheid voor
geschikte woningen voorjong en oud, voor
jong en oud met geschikte vervoermiddelen
Kempenaar én nieuwkomer. De maakindustrie
voor iedereen. We streven naar een
en de vrijetijdssector zijn kenmerkend voor de
mobiliteitstransitie, met een regionale
regio en maken De Kempen economisch sterk.
mobiliteitshub en een fijnmazig netwerk aan
Alle kernen zijn goed en veilig te bereiken met
hubs. Hiermee beperken we de negatieve
een geschikt vervoermiddel voor iedereen.
Invloed van mobiliteit, denk aan uitstoot, files
De natuur en het mozaïeklandschap zijn altijd
en ongewenst doorgaand (zwaar) verkeer door
dichtbij. Onze voorzieningen zorgen voor
de kernen. Zo bewaren en bevorderen we de
leefbaarheid en levendigheid in alle kernen. We
leefbaarheid en verkeersveiligheid van onze regio
behouden onze veilige en rustige leefomgeving waar het dorpse karakter met het actieve
05
te bewaren en te bevorderen. ^
We zetten In op het behouden en versterken
verenigingsleven centraal staat. Dit alles draagt
van ons landschap dat wordt gekenmerkt door
bij aan de brede welvaart van De Kempen en
een mozaïek aan bossen, helde en vennen,
het welzijn van alle Kempenaren. ”
beekdalen, akkers en weilanden afgewisseld
(bovenlokale) voorzieningen of breiden ze uit, en bieden we diversiteit in aanbod van onder
28
29
“In onze samenleving is iedereen welkom en leren we elkaar graag kennen."
05
Legenda
Strategiekaart De Kempen
Kempisch dorp
Hilvarenbeek
m
Diessen
Esbeek
bedrijventerrein
+
groei voor autonome behoefte
++
groei voor autonome behoefte en schaalsprong
+++
extra groei voor autonome behoefte en schaalsprona nobìj stedelij'kçjebied
Eindhoven
mobiliteitshub De Kempen regionaal autonetwerk
*-
Vessem Veldhoven
Netersel
HOV-halte
A2IA67IN2
+++ Casteren
Waalre
Hulsel
HOV-verbinding De Kempen
p
OV-verbinding (in onderzoek)
Venlo
*-
snelfietsverbinding De Kempen (F67)
fũ
fijnrgazig mobiliteitseetwerk
*
zoekgebied afrit A67
Steensel natuurçjcebied als dragervan de identiteit van het Kempisch landschap
Bladel
+++ \
Reusel
’versterken mozaïeklandscha p als identfteit van het Kermpisch landschap
++Í Valkenswaard
vennen versterken beekdal als ruimtelijke identiteitsdragervan het mozaïeldandpchap
Westerhoven Arendonk
centrum Eindhoven
O o
Weebosch
- -
Luyksgestel
O
1
2
Brainport bedrijvencampus Eindhoven Airport
grens Kempengemeenten
5 km
Retie
30
31
“Onze regio wordt gekenmerkt door dorpse bebouwing met geschikte woningen voor jong en oud, voor Kempenaar én nieuwkomer.”
05 Wonen *
Nieuwe woningen sluiten qua uitstraling aan bij het karakter van de betreffende kern waarbij wordt gezocht naar (nieuwe) woonvormen passend bij de woonbehoefte.
*
Inbreiden gaat in beginsel voor uitbreiden, zodat het groene karakter van onze regio behouden blijft.
Ambitie 1.
2.
We geven invulling aan de vraag naar
Om de woonzekerheid van onze regio te
woningen voor verschillende doelgroepen,
waarborgen gaan we mee met de woningvraag
waaronder senioren en starters. Ook
volgend uit de schaalsprong en groeien we
zetten we in op betaalbare woningen en de
tot 2040 met maximaal 13.000 woningen. Om
huisvesting van overige aandachtsgroepen,
dit aantal te realiseren is het creëren van een
zoals zorgbehoevenden, arbeidsmigranten,
buffer noodzakelijk, zodat bij er planvertraging
statushouders en asielzoekers.
of -uitval voldoende plannen zijn om dit aantal
3.
Met collectieve wooninitiatieven zetten we in op
mogelijk te maken. We gaan daarom uit van
het versterken van de saamhorigheid, de zorg
een plancapaciteit van 130/ van de maximale
voor elkaar en het tegengaan van eenzaamheid.
ambitie.
2.
Vanwege het bestaande voorzieningenaanbod
uitbreiding van onze kernen echter noodzakelijk.
Locotie
groeien de grotere kernen (Bergeijk, Bladel,
Hierbij zijn water en bodem sturend.
1.
We zien de grote vraag naar woningen in de regio
Eersel, Hapert en Reusel) meer ten opzichte
woningbouwaantal binnen een bandbreedte naar
als kans om elk dorp van elke gemeente qua
van de autonome woningbehoefte. Daarnaast
Prioriteit
boven of beneden bij te stellen. Per gemeente
woningaantallen te laten groeien. We bouwen
zullen ook kernen met een ligging nabij het
1.
hanteren we onderstaande bandbreedte.
zodat ten minste wordt voorzien in de autonome
stedelijk gebied (denk aan Wintelre, Knegsel,
schaalsprong in de kernen nabij het stedelijk
woningbehoefte van de betreffende kern,
Steensel, Riethoven en Eersel) meer groeien om
gebied, denk aan Wintelre, Knegsel, Steensel,
waarmee we de leefbaarheid behouden en waar
de woningbehoefte vanuit de schaalsprong op te
Riethoven en Eersel. Hiervoor is belangrijk dat
mogelijk versterken.
vangen.
snel onderzocht wordt waar deze woningen
De woningtypologie en de dichtheid van nieuwe
gerealiseerd kunnen gaan worden en
woningen sluit aan bij de lokale woonbehoefte
planologische voorbereidingen te starten.
We houden de flexibiliteit om, indien nodig, het
3.
32
Prioriteit ligt bij het opvangen van de
Gemeente
Minimale ambitie
Maximale ambitie
13007o plancapaciteit
Bergeijk
+1.750 woningen
+3.000 woningen
+3.900 woningen
Inbreiden gaat in beginsel voor uitbreiden, zodat
naar gelang demografische ontwikkelingen en
Bladel
+2.250 woningen
+3.000 woningen
+3.900 woningen
het groene karakter van onze regio behouden
behoefte met speciale aandacht voor starters
Eersel
+4.000 woningen
+5.500 woningen
+7.150 woningen
blijft. Om het groen in de kernen te behouden
en senioren. Deze doelgroepen vragen om
Reusel-De Mierden
+950 woningen
+1.500 woningen
+1.950 woningen
en om aan de woningopgave te voldoen is de
specifieke woonvormen zoals kleinere en
Totaal De Kempen
+8.950 woningen
+13.000 woningen
+16.900 woningen
en opgave van de betreffende kern. 4.
2.
We bouwen nieuwe woningen in de kernen
33
05
05 3.
betaalbare woningen voor starters uit eigen
voorzieningen. Daarnaast zal dit de doorstroming
regio.
op de woningmarkt bevorderen doordat de
Focus ligt op het behouden en toevoegen
huizen die achtergelaten worden door de
van seniorenwoningen in de dorpscentra van
senioren beschikbaar worden voor andere
met name Bergeÿk, Bladel, Eersel, Hapert en
doelgroepen.
Hilvarenbeek Diessen
Esbeek
Reusel. Op deze manier wonen de senioren nabij bestaande voorzieningen en ontstaat er voldoende volume voor ondersteunende Vessem Veldhoven
Lage Mierde
Voorzieningen in kleine kernen
: IA67I N2
Netersel
Waalre
Hulsel
Hooge
Tijdens de toekomstdialoogavonden is de nadrukkelijke wens van de Kempenaren uitgesproken voor
Steensel Duizel
het versterken en toevoegen van (basis)voorzieningen, met name ook in de kleine kernen. Ondanks dat
Bladel
voorzieningen bijdragen aan de leefbaarheid van de kernen is de gedachte dat elke kern kan beschikken over
Kapert
+ Valkenswaard
Riethoven
Eersel
een compleet voorzieningenaanbod niet reëel. Onderstaand rekenvoorbeeld toont aan hoeveel inwoners en woningen een kern moet hebben om een bepaalde voorziening levensvatbaar te maken en houden. Hiervoor
Westerhoven
hanteren we de gemiddelde huishoudensgrootte in De Kempen van 2,33 personen per huishouden (CBS, 2023). Arendonk Bergeijk
Huisarts
Cafetaria
Voetbalvereniging
Gemiddeld aantal huisartsen in Nederland per 1.000 inwoners
0,66
Inwoners benodigd voor één huisarts
1.515
Benodigde woningen voor één huisarts
651
Gemiddeld aantal cafetaria’s in Nederland per 1.000 inwoners
0,55
Inwoners nodig voor één cafetaria
1.818
Benodigde woningen voor één cafetaria
781
Gemiddeld aantal sportvelden in Nederland per 1.000 inwoners
0,96
Inwoners nodig voor één sportveld
1.042
Benodigde woningen voor één sportveld
447
Weebosch
(B) (B) Luyksgestel
1
2
5 km
Legenda Kempisch dorp
m
bedrijventerrein
Uitleg tabel: om een extra huisarts in een willekeurige kern mogelijk te maken zouden er dus 651 woningen toegevoegd moeten worden. Voor een kern als de Weebosch, met 218 woningen, betekent dit een groei met
+
groei voor autonome behoefte
1990^ Hulsel dient met 323 woningen te groeien, wat gelijk staat aan een groei van 980Zo ten opzichte van de
++
groei voor autonome behoefte en schaalsprong
+++
extra groei voor autonome behoefte en schaalsprong nabij stedelijk gebied
huidige situatie.
34
35
“De maakindustrie en de vrijetijdssector zijn kenmerkend voor de regio en maken De Kempen economisch sterk.”
05
Locatie
Werken *
We kiezen voor selectieve groei van onze economische welvaart waarbij we inzetten
1.
We breiden bestaande lokale bedrijventerreinen uit of ontwikkelen nieuwe lokale
op de lokale en regionale werkmilieus die het economische profiel van De Kempen
bedrijventerreinen om in de lokale behoefte te
versterken. Betrokken ondernemers vormen een ondersteunende factor in het
kunnen voorzien. 2.
verenigingsleven binnen onze regio.
Ons nieuwe subregionale bedrijventerrein (KBP 2) ontwikkelen we op een gunstige locatie ten opzichte van de A67 en de nieuwe HOV-
Ambitie
verbondenheid met onder andere sponsoring van
1.
het lokale verenigingsleven.
Om te voldoen aan de groei van de schaalsprong ontwikkelen we ten minste 90 hectare aan nieuwe bedrijventerreinen in de regio, waarvan
2.
verbinding.
We zetten in op het behouden en versterken van
Prioriteit
de vrijetijdssector.
1.
In de periode tot 2030 volgen we het scenario
400 aan kleinschalige lokale terreinen en 600
“EIB hoog”, waarbij we circa 60 hectare
op een grootschalig subregionaal terrein: het
bedrijventerreinen ontwikkelen. In de periode tot
Kempisch Bedrijvenpark 2 (KBP 2). Het versterken
2040 volgen we het scenario “EIB laag”. In deze
van de lokale en regionale werkmilieus heeft
periode ontwikkelen we de overige 30 hectare.
een positief effect op de lokale werkgelegenheid en (brede) welvaart van de regio door de
2.
Bestaande bedrijventerreinen willen we waar mogelijk revitaliseren en verduurzamen. In sommige gevallen herstructureren we de bedrijventerreinen.
36
37
“Alle kernen zijn goed en veilig te bereiken met een geschikt vervoermiddel voor iedereen.”
05
de schaalsprong hoge prioriteit. Een goede
Bereikbaarheid en mobiliteit *
We leggen de nadruk op bereikbaarheid voor jong en oud met een geschikt vervoermiddel voor iedereen. We streven naar een mobiliteitstransitie, met een
Legenda
bereikbaarheid en ontsluiting van alle kernen
mobiliteitshub De Kempen
voor jong en oud draagt bij aan de leefbaarheid
regionaal autonetwerk
van onze regio. HOV-verbinding De Kempen
*-
regionale mobiliteitshub en een fijnmazig netwerk aan hubs. Hiermee beperken we HOV-halte
de negatieve invloed van mobiliteit, denk aan emissie, files en ongewenst doorgaand
OV-verbinding (in onderzoek)
(zwaar) verkeer door de kernen, om zo de leefbaarheid en verkeersveiligheid van onze
snelfietsverbinding De Kempen (F67)
*-
regio te bewaren en te bevorderen.
fijnmazig mobiliteitsnetwerk zoekgebied afrit A67
*
Ambitie
ligging op die as realiseren we de mobiliteitshub
1.
Om de druk op het wegennet binnen en
nabij de A67 afrit Eersel. We onderzoeken of
buiten de kernen te verminderen zetten we
extra ov-verbindingen naar Bergeijk/Lommei en
in op het opwaarderen van het bestaande
Eindhoven Airport/BIC nodig zijn.
lokale fietsnetwerk en de aanleg van de
2.
2.
Hilvarenbeek
Om de verkeersveiligheid in onze kernen te
snelfietsverbinding F67 (De Kempenroute),
waarborgen, te verbeteren en ongewenst
zonder hierbij afbreuk te doen aan de
doorgaand vervoer te beperken zoeken we naar
autobereikbaarheid van onze kernen.