[23.20714] - Bijlage 2 Catalogus Cultuurhistorische Inventarisatie Eersel
Tekst van het document
Bijlage 2: Overzicht van waardevol cultureel erfgoed en aardkundige waarden in de gemeente Eersel Versie 2023
De kerk van Knegsel op het Oude Kerkhof in 1788 (naar Verhees)
Inhoudsopgave
INHOUDSOPGAVE
2
1.
3
RIJKSMONUMENTEN
1.1 Overzicht van gebouwde rijksmonumenten
3
1.2 Overzicht van archeologische rijksmonumenten
5
1.3 Overzicht van rijks beschermde dorpsgezichten 1. Oude dorpskern Eersel
22 22
2.
23
GEMEENTELIJKE MONUMENTEN
2.1 Overzicht van gemeentelijke monumenten
23
3.
27
CULTUURHISTORISCH WAARDEVOL ERFGOED
3.1 Overzicht van archeologisch waardevolle gebieden
27
3.2 Overzicht van cultuurhistorische ensembles E4.001 Dal Kleine Beerze E4.002 Buurtschap Donk E4.003 Vessem en Grootakker E4.004 Maaskant E4.005 Wintelre E4.006 Jonge ontginning Huismeer E4.007 Akkercomplex Knegsel E4.008 Dorpskom Steensel E4.009 Stevert E4.010 Akkercomplex Molenakkers - Grote Akker Steensel E4.011 Buurtschap Schadewijk E4.012 Dorpskom Eersel E4.013 Dorpskom Duizel E4.014 Hertheuvelse Hoef E4.015 Akkercomplex Boksheide en Spijkert E4.016 Jonge heidebebossingen op de Grote Aard E4.017 Leeuwerikhoeve
75 76 92 106 136 154 179 190 222 239 254 271 289 337 364 379 392 408
3.3 Overzicht van aardkundige waarden 1. Kleine en Groote Beerze, Westelbeersche Broek, Kuikseindse Heide 2. Oirschotsche Heide
420 420 422
2
1. Rijksmonumenten 1.1 Overzicht van gebouwde rijksmonumenten
Duizel Steensel
Rijks mon.nr. 37243 14569 14581 14584 en 517808 14587
Wintelre Vessem
520275 37241
Kerkelijk Kerkelijk
kerk kerk
Knegsel Duizel Knegsel Vessem Wintelre
520272 14585 520273 37242 37244
Kerkelijk Kerkelijk Kerkelijk Kerkelijk Kerkelijk
kerk pastorie pastorie pastorie pastorie
Vessem Wintelre Eersel Eersel
520268 520276 14570 14582
calvarieberg heiligenbeeld kapel pomp
Markt 20-22a
Eersel
14578
4.31.1.004
Markt 17
Eersel
14572
4.31.1.005
Markt 31
Eersel
14578
4.31.1.006
Markt 33
Eersel
14578
4.31.1.007
Markt 18
Eersel
14577
4.31.1.008
Markt 21
Eersel
14573
4.31.1.009
Markt 30
Eersel
14579
4.31.1.010
Markt 32
Eersel
14580
4.31.1.011
Markt 49
Eersel
14575
4.31.1.013
Willibrordusstraat 24
4.31.1.015
Markt 15a t/m e
Eersel
14571
4.31.1.078
Jan Smulderslaan 3
Vessem
520269
4.31.2.001
Hoef 14
Duizel
14586
4.31.2.002
Markt 51
Eersel
14576
4.31.2.003
Markt 2
Eersel
517806
Kerkelijk Kerkelijk Kerkelijk Meubilair Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst
Uniek nr. 4.16.1.008 4.26.1.001 4.26.1.002
Plaats Vessem Eersel Eersel
4.26.3.002 4.26.5.005 4.26.6.001 4.27.7.001
Adres / naam Molen "De Jacobus" middeleeuwse kerk Eersel NH-kerk Eersel middeleeuwse kerktoren incl. koor, sacristie en kapellen Duizel Toren middeleeuwse kerk Steensel Kerktoren Willibrordusstraat 37 Wintelre middeleeuwse kerk Vessem Kerk H. Monulphus en Gondulphus Knegsel Oude pastorie Duizel Pastorie Knegsel R.K. Pastorie Vessem Pastorie Wintelre Calvarieberg Servatiusstraat bij 8, Vessem H. Hartbeeld te Wintelre kapel Eersel Pomp op de Markt 1 te Eersel
4.31.1.001
4.26.1.003 4.26.1.004 4.26.1.005 4.26.1.006 4.26.1.011 4.26.13.002 4.26.13.007 4.26.13.008 4.26.13.009
3
37244
Thema Molens Kerkelijk Kerkelijk
Type windmolen kerk kerk
Kerkelijk Kerkelijk
kerk kerk
Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Boerderij Boerderij Boerderij
4.31.2.004
Stevert 22
Steensel
517805
4.31.2.005
Maaskant 5
Vessem
468633
4.31.2.006
Postelseweg 97
Eersel
14583
4.31.2.007
Postelseweg 25
Eersel
517810
4.31.2.008
Hees, de 40
Eersel
14588
4.31.2.009
Hint 28
Eersel
14568
4.31.2.010
Smuldersstraat, Jan 6
Vessem
37239
4.31.2.011
Smuldersstraat, Jan 4
Vessem
37238
4.31.2.185
Wolverstraat 44
Duizel
517809
Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst
Boerderij Boerderij Boerderij Boerderij Boerderij Boerderij Boerderij Boerderij Boerderij
Rijksmonument Hoef 14 in Duizel in 2001 (foto Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed).
4
1.2 Overzicht van archeologische rijksmonumenten De onderstaande archeologische monumenten zijn beschermd ex artikel 3.1 van de Erfgoedwet 2016.
Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving
Literatuur
Opmerkingen
5
15591 Eersel AMK x 147895 y 372687 Panberg Bewoning Nederzetting Mesolithicum: 8800 - 4900 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd rijksmonument Terrein met sporen van bewoning uit het Vroeg-Mesolithicum. Het betreft verscheidene individuele kampementjes die goed van elkaar te onderscheiden zijn. De vindplaatsen liggen op een dekzandrug. Ondanks beplanting (geen stobben gerooid) is de oorspronkelijke podzolbodem deels nog aanwezig. De waarde van het terrein is vastgesteld tijdens verscheiden en systematisch opgezette boorcampagnes en de opgraving van een der aangetroffen vondstconcentraties. T.a.v. conserveringsomstandigheden bovendien de opmerking dat verkoolde hazelnootresten en houtskool werden aangetroffen. De clustering van individuele kampementjes geeft het geheel een hoge ensemblewaarde. Gisbergen, P. van 1993 , in: Eersel Panberg, verslag van geologische en archeologische boringen. Met supplement (ongepubliceerd verslag) Gisbergen, P. van 1996 , in: Archeologisch onderzoek De Panberg, gemeente Eersel. Verslag over 1995 (ongepubliceerd verslag) Deeben, J.E.A. 1995 , in: Archeologisch onderzoek De Panberg, gemeente Eersel. Verslag over 1994 (ongepubliceerd verslag) Datema, R.R. 2005 Basisbeschrijving Staatsbosbeheer Zuidoost, in: Rapport van de Archeologische monumentenwacht Nederland Datema, R.R.
2006 Inspectierapport Staatsbosbeheer Regio ZuidoostBrabant/Limburg, in: Rapport Archeologische Monumentenwacht Nederland Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Panberg – Eersel 2014. Verstoring is alleen opgetreden in de bouwvoor; de horizontale en verticale conservering is goed.
Pad door het archeologisch monument Panberg, gelegen op een kamduin rond een uitblazingslaagte (oktober 2010). Monumentnr. Plaats Rijksnr. Bron Coördinaten Toponiem Thema 1 Complextype 1 Datering 1 Datering 2 Waarde Omschrijving
Literatuur
Opmerkingen
6
1520 Knegsel 46114 AMK x 151225 y 378471 Hoekdries Bewoning Nederzetting Bronstijd laat: 1100 - 800 v. Chr. Mesolithicum: 8800 - 4900 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd rijksmonument Terrein met sporen van bewoning uit het mesolithicum en de late bronstijd. Mogelijk betreft het de nederzetting behorend bij het door W.C. Braat (RMO) in 1935 onderzochte urnenveld dat zo’n 300 à 400 m ten westen hiervan lag (mededeling G. Beex). W.C. Braat, 1936: Een urnenveld te Knegsel (gem. Vessem), p. 38-46, in: Oudheidkundige Mededelingen uit het Rijksmuseum van Oudheden Leiden 17 Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Hoekdries – Knegsel 2014. In het kader van het AMR-project is op het monument in april 2002 booronderzoek uitgevoerd. Het monument bevindt zich waarschijnlijk in goede staat; de bodem is er nooit diep bewerkt.
Monument 1520 in Knegsel geprojecteerd op het archeologische en fysische landschap uit de erfgoedkaart van de gemeente Eersel. Monumentnr. Plaats Rijksnr. Bron Coördinaten Toponiem Thema 1 Complextype 1 Datering 1 Thema 2 Complextype 2 Datering 2 Thema 3 Complextype 3 Datering 3 Waarde Omschrijving
7
1521 Knegsel 46115 AMK x 152761 y 377929 Wolfhoeksche Heide; Oude Dijk Bewoning Wal/omwalling Middeleeuwen laat: 1050 - 1500 na Chr. Begraving Grafveld Romeinse tijd: 12 v. Chr. - 450 na Chr. Begraving Urnenveld IJzertijd: 800 - 12 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd rijksmonument Terrein met resten van een aarden wal en bijbehorende sporen van een route uit de middeleeuwen, alsmede sporen die vermoedelijk verband houden met een nabijgelegen nederzetting uit de IJzertijd en/of Romeinse tijd. Mogelijk bevinden zich binnen de grenzen van het monument ook sporen van een grafveld/urnenveld uit de Romeinse tijd. G. Beex heeft in 1955 zowel de oost-west gerichte wal onderzocht als één van de dwarswallen (zie ook monument nrs. 11985 en 2966) die langs de oude verbindingsroute was gelegen. Uit het onderzoek van het reeds vergraven waldeel (‘poortvleugel’) aan de noordoostzijde van de passage bleek dat deze was opgeworpen. Bij de afgraving van het (verdwenen) gedeelte van de wal werden vondsten uit de Romeinse tijd aangetroffen. Voorheen werd vermoed dat ook de wal
Literatuur
Opmerkingen
uit de Romeinse tijd dateerde, maar achteraf bleek dat het materiaal in het wallichaam terecht is gekomen, toen bij de aanleg ervan, waarschijnlijk ten tijde van de middeleeuwse verkaveling rond Knegsel, een Romeins grafveld (en mogelijk een cultusplaats) werd doorsneden. Het centrale deel van het monument wordt doorsneden door een verharde weg met de naam Oudendijk, die (althans wat dit gedeelte betreft) niet op de plaats van het oorspronkelijke Oudendijk ligt: de restanten daarvan bevinden zich meer naar het oosten, in het aangrenzende bosperceel. Het wallichaam is zichtbaar in het landschap. Langs de buitenzijde van de wal bevindt zich een greppel met een breedte van ca. 2.5 m en een diepte tot maximaal 0.8 m. In het kader van het AMR-project is in 2005 booronderzoek op het terrein uitgevoerd. THEUWS, F. 1976 Palissaden (?) op de grens van gemeynt en akkergebied, pp.143-147,, in: Brabants Heem XXVIII BEEX, G. 1957 Romeinse Limes in Noord-Brabant?, in: Brabants Heem, Kapittelstokjes, p. 56-63. BEEX, G., 1964: Brabants Heem, p. 63. KAKEBEEKE, A.D. 1949 Wallen in ons landschap, p. 7-11., in: Brabants Heem 1955 Vondstmeldingen, in: Brabants Heem MANDOS, H. EN A.D. KAKEBEEKE 0 , in: De Acht Zaligheden, p. 292. Theunissen, M.J.J. en A.P.G. Lieberom 1993 Historische wallen in Knegsel (p. 212-220), in: J. vanden Biggelaar e.a.
(red.) De Hooge Dorpen: 700 jaar Vessem-Wintelre-Knegsel 1292-1992. Prins, J. 2000 Schatten uit Knegsel. Munten en bronzen voorwerpen uit een inheems-Romeins grafveld, in: Brabants Heem 52-2. Datema, R.R. & M.G.J. Grievink 2002 , in: Beschrijving van de bestaande toestand van 50 monumenten op particulier terrein in Noord-Brabant. M. Theunissen & L. Theunissen, 2012: Een Zaligheid door wallen omringd: praktijkgeval Knegsel, in: H. Baas, B. Groenewoudt, P. Jungerius & H. Renes (red.), Tot hier en niet verder. Historische wallen in het Nederlandse landschap. De stand van kennis, Amersfoort. Het centrale gebied is nauwelijks aangetast; alleen op de plaats waar de voormalige Oudendijk zich als holle weg manifesteert, blijkt het reliëf deels kunstmatig te zijn. Het noordelijk deel (boven de weg Oeyenbos) is ooit bewerkt met de bosploeg waarvan de sporen goed zichtbaar zijn als ondiepe geulen loodrecht door de wal.
Omwalling bij Knegsel, op het punt waar de wal ombuigt in zuidelijke richting (juni 2010).
8
Monumentnr. Plaats Rijksnr. Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving
Literatuur
Opmerkingen
11985 Knegsel 46115 AMK x 152548 y 378013 Wolfhoeksche Heide; Oude Dijk Bewoning Wal/omwalling Middeleeuwen laat: 1050 - 1500 na Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd rijksmonument Terrein met resten van een aarden wal vermoedelijk uit de middeleeuwen. G. Beex heeft in 1955 zowel de oost-west gerichte wal onderzocht als één van de wallen (zie ook mon.nrs. 1521 en 2966) die langs de oude verbindingsroute was gelegen. Uit het onderzoek van het reeds vergraven waldeel (‘poortvleugel’) aan de noordoostzijde van de passage bleek dat deze was opgeworpen. Langs de buitenzijde van de wal bevindt zich een greppel met een breedte van ca. 2.5 m. De wal zelf kan aan de basis niet veel breder zijn geweest dan 3 meter. In 2000 werd op de zuidgrens van het terrein, of net daarbuiten, een vondst gedaan van 83 Romeinse munten. Op de aangegeven locatie is een laagte in het terrein zichtbaar, waarvan werd verondersteld dat het een restant van een voormalig ven zou zijn, waarin de munten als rituele depositie terecht waren gekomen. Booronderzoek heeft echter aangetoond dat van een oud ven geen sprake is. In het kader van het AMR-project is van 4 tot 7 april 2005 booronderzoek op het terrein uitgevoerd. Datema, R.R. & M.G.J. Grievink 2002 , in: Beschrijving van de bestaande toestand van 50 monumenten op particulier terrein in Noord-Brabant. Datema, R.R.
2006 Inspectierapport Monumentenwacht Noord-Brabant, in: Rapport Stichting Archeologische Monumentenwacht Nederland M. Theunissen & L. Theunissen, 2012: Een Zaligheid door wallen omringd: praktijkgeval Knegsel, in: H. Baas, B. Groenewoudt, P. Jungerius & H. Renes (red.), Tot hier en niet verder. Historische wallen in het Nederlandse landschap. De stand van kennis, Amersfoort. Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Oude Dijk – Knegsel 2014. Door erosie is de wal in de loop der tijd voor een deel over de begeleidende greppel heen gezakt. Tegen de Steenselse Weg aan is in het verleden geploegd waardoor het terrein hier wat is afgevlakt.
De poortvleugels van de wal aan de splitsing Oude Dijk-Oeyenbos. Opname vanuit N.
9
Monumentnr. Plaats Rijksnr. Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving
Literatuur
Opmerkingen
1522 Knegsel 46116 AMK x 153323 y 377831 Wolfhoeksche Heide; Moormanlaan Begraving Grafheuvel Bronstijd: 2000 - 800 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd rijksmonument terrein met sporen van begraving (grafheuvel) uit het Neolithicum en/of de bronstijd. Onderzocht door P.J.R. Modderman (IPL, 1967). Het betreft een heuvel opgebouwd uit plaggen, met een dubbele paalkrans. De diameter bedraagt 12 m, de hoogte 1 m. De tumulus maakt deel uit van een groep van twee; de andere ligt in het aangrenzende monument 1523. Consolidatie en onderzoek in 1985. Naar aanleiding van het veldbezoek op 15 april 2004 in het kader van het AMR-project, heeft de AMC besloten het monument te verkleinen tot de feitelijke heuvel met een 10 m brede strook daar omheen. THEUNISSEN, L. 1990 (p. A25-A28)., in: Een inventarisatie in de gemeente Vessem c.a. van archeologische vindplaatsen uit het neolithicum, de bronstijd en de ijzertijd. MODDERMAN, P.J.R. EN C.C. BAKELS, 1971: A Bronze age barrow on the Moormanlaan near Knegsel, prov. Noord-Brabant, p. 52-56., in: APL. MODDERMAN, P.J.R. 1967 Archeologisch Nieuws: Knegsel, kol. 56, 57., in: BKNOB. Datema, R.R. & M.G.J. Grievink 2002 , in: Beschrijving van de bestaande toestand van 50 monumenten op particulier terrein in Noord-Brabant.
Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Wolfhoeksche Heide – Knegsel 2014. Alleen het zuidoost kwadrant was nog intact.
Monument 1522 (grafheuvel) aan de Moormanlaan in Knegsel (Foto 2014 Inspectierapport Monumentenwacht Noord-Brabant).
10
Monumentnr. Plaats Rijksnr. Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Begin periode Eind periode Waarde Omschrijving
Literatuur
Opmerkingen
1523 Knegsel 46116 AMK x 153246 y 377894 Wolfhoeksche Heide; Moormanlaan Begraving Grafheuvel Neolithicum: 5300 - 2000 v. Chr. Bronstijd: 2000 - 800 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd rijksmonument Terrein met sporen van begraving (grafheuvel) uit het Neolithicum en/of de bronstijd. Grafheuvel: 153.27/377.87; diameter 18 m; hoogte 1,5 m. Waarnemingsnr. 33451.Naar aanleiding van het veldbezoek op 15 april 2004 in het kader van het AMR-project, heeft de AMC besloten het monument te verkleinen tot de feitelijke heuvel met een 10 m brede strook daar omheen. THEUNISSEN, L. 1990 (p. A25-A28), in: Een inventarisatie in de gemeente Vessem c.a. van archeologische vindplaatsen uit het neolithicum, de bronstijd en de ijzertijd. MODDERMAN, P.J.R. EN C.C. BAKELS, 1971: A Bronze age barrow on the Moormanlaan near Knegsel, prov. Noord-Brabant, p. 52-56., in: APL MODDERMAN, P.J.R. 1967 Archeologisch Nieuws: Knegsel, kol. 56, 57., in: BKNOB Datema, R.R. & M.G.J. Grievink 2002 , in: Beschrijving van de bestaande toestand van 50 monumenten op particulier terrein in Noord-Brabant. Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Wolfhoeksche Heide – Knegsel 2014. Recente aantastingen werden niet geconstateerd. Het noordwest kwadrant van de grafheuvel is deels verlaagd. De top is afgeplat en plaatselijk vergraven.
Door het westtalud loopt noord-zuid een ondiepe greppel. De zuidzijde is mogelijk iets vergraven bij het banen van een zandweg en opgenomen in een omwalling: op het talud zijn plaggen gestapeld. Ook de westvoet is mogelijk aangesneden door een verlaging (zitkuil).
De grafheuvelmonumenten 1522 en 1523 in Knegsel op de actuele hoogtekaart (AHN3).
11
Monumentnr. Plaats Rijksnr. Bron Coördinaten Toponiem Thema 1 Complextype 1 Datering 1 Thema 2 Complextype 2 Datering 2 Waarde Omschrijving
Literatuur
Opmerkingen
1573 Knegsel 46113 AMK x 150853 y 378608 Knegselse Heide; Hoogeloonsedijk Bewoning Nederzetting Paleolithicum laat: 35000 C14 - 8800 v. Chr. Begraving Urnenveld Bronstijd laat: 1100 - 800 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd rijksmonument terrein met sporen van bewoning en een urnenveld uit respectievelijk het laat paleolithicum/vroeg mesolithicum (kampement op 60cm onder het maaiveld) en de late bronstijd. In 1934-1935 vond hier een opgraving plaats door W.C. Braat (Rijksmuseum van Oudheden, Leiden). In het kader van het AMRproject is het monument op 7 februari 2002 en op 14 april 2004 bezocht. GLASBERGEN, W. 1954 (p. 60)., in: Paleohistoria 3 BRAAT, W.C. 1936: Een urnenveld te Knegsel (gem. Vessem), p. 38-46., in: OMROL Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Knegselsche Heide – Knegsel 2014. Het monument is aanzienlijk aangetast door de aanleg van rabatten. Ook is het al grotendeels opgegraven. Staat en gaafheid zijn slecht.
Monument 1573 vanaf de oostzijde gezien (foto Monumentenwacht Noord-Brabant 2014). Monumentnr. Plaats Rijksnr. Bron Coördinaten Toponiem Thema 1 Complextype 1 Begin periode 1
12
1574 (+ 3038 en 16709) Knegsel 46118 AMK x 152571 y 379682 Huismeer Begraving Grafheuvelveld Vroege Bronstijd: 2000 - 1800 v. Chr.
Eind periode 1 Thema 2 Complextype 2 Datering 2 Thema 2 Complextype 2 Datering 2 Waarde Omschrijving
13
Bronstijd: 2000 - 800 v. Chr. Begraving Urnenveld IJzertijd: 800 - 12 v. Chr. Bewoning (incl. verdediging) Landweer Late Middeleeuwen (1250-1500 n.Chr.) Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd rijksmonument Terrein met overblijfselen van grafheuvels en urnenvelden uit de late prehistorie, een landweer uit de late middeleeuwen en karresporen uit de 18/19e eeuw. De heuvels zijn tijdens verschillende veldbezoeken, o.a. door Hijszeler (1951/52) en ROB (o.m. Beex, 1968) verschillend genummerd. Door de verwarrende documentatie, vergravingen in het verleden en de slechte herkenbaarheid van de sporen in het natuurlijk reliëf van het terrein is het monument zeer ontoegankelijk voor onderzoek. De nieuwste nummering van de heuvels rangschikt ze van zuid naar noord: Heuvel 1 (Hijszeler III, Beex I), in 1951/52 onderzocht en in 1984 gerestaureerd. Diameter ca. 8 m, hoogte ca. 0.5 m. Heuvel 2 (Hijszeler II, Beex II), in 1951/52 onderzocht en in 1984 gerestaureerd. Diameter ca. 12, hoogte ca. 1.2 m. Heuvel 3 (Hijszeler I, Beex III), in 1951/52 onderzocht en in 1984 gerestaureerd. Ten NW. van de zgn. ‘Kattenberg’ zijn in beperkte mate verhevenheden herkenbaar die samenhangen met het urnneveld. Heuvel 4 is het restant van een zwaar gedeformeerde heuvel aan de westrand van een uitgesleten weg, waar zand werd gewonnen.
Aan de westzijde laat de heuvelvoet zich nog min of meer herkennen. Op basis van het restant is de diameter globaal te bepalen op 15-16 m. Heuvel 5 is duidelijk herkenbaar. In het centrum bevindt zich een groot gat. De heuvel is niet wetenschappelijk onderzocht. Diam. ca. 12 m, hoogte 0.8 m. Heuvel 6 is een lage, weinig opvallende heuvel die waarschijnlijk deel uitmaakt van een urnenveld. Diam. ca. 10, hoogte 0.5 m. Heuvels 8/9 (Hijszeler V+VI, Beex IV+V) zijn in 1951/52 onderzocht en verdwenen. Over enige afstand is de bodem vergraven tot op de schone ondergrond. Mogelijk heeft hier nog een derde heuvel gelegen, waarvan een deel van de paalkrans kon worden vastgelegd. Heuvel 10 (Hijszeler VIII, Beex VI) is in 1951/52 onderzocht en in 1984 gerestaureerd. Diameter ca. 12, hoogte 1 m. Het urnenveld strekt zich waarschijnlijk over de gehele zandrug uit. Alle onderzochte heuvels zijn opgericht in de midden-bronstijd, de meeste in de late fase (1500-1050 v.Chr.). Sommige grafmonumenten zoals heuvel 3 waren in de vroege ijzertijd (rond 800 v.Chr.) wederom gebruikt als begravingslocatie. Kringgreppels van urnheuvels waren over en tegen bestaande heuvels aangelegd.
Tussen heuvel 3 en 2 troffen de onderzoekers in 1951 sporen van een bundel van vier tot vijf naast elkaar opgestelde palen aan, een verschijnsel dat in 1992 bij de aanleg van een fietspad, parallel aan de Zandoerleseweg ook werd herkend en dat bij proefsleuvenonderzoek in 2002 op de tussenliggende akker wederom is vastgesteld. Het zijn de overblijfselen van een palissade die vanaf de hoge dekzandrug met de grafheuvel en het ven in zuidoostelijke richting het beekdal van de Poelenloop in liep. Het was waarschijnlijk een soort ‘versperring’, een barrière voor ruiters en voor vee, die haaks lag op een route. De ouderdom van deze palissade is lastig te bepalen. Op de dekzandrug, langs de grafheuvels, zijn op het Actueel Hoogtebestand Nederland duidelijke karrensporen te herkennen. Bij het proefsleuvenonderzoek in 2002 op de akker ten oosten van heuvels 1, 2 en 3 tekenden zich ook wielsporen af. Op basis van de asbreedte zijn deze geïnterpreteerd als de sporen van een postkoets uit de 18-19e eeuw. Ze hebben een spoorbreedte van 1.85 m en zijn mogelijk veroorzaakt door
postkoetsen. Het monument ligt in een dekzandlandschap, meer specifiek op een zandrug tussen twee natte gebieden (aan oostzijde van voormalig ven). Over de zandrug heeft een doorgaande route gelopen die getuige vondsten uit die periode in de omgeving –waaronder enkele grafheuvels- wellicht al uit het Neolithicum stamt en in gebruik is gebleven tot aan de 20e eeuw. In het kader van het AMR-project is het terrein in de periode 31 januari -16 maart 2002 diverse malen bezocht. Ook werd tussen 5 en 9 december 2002 het perceel bouwland middels proefputten onderzocht.
Literatuur
Opmerkingen
14
Bron: RCE GLASBERGEN, W. 1954 Barrows surrounded by Ringsof Posts. Dissertatie, deel II., in: Paleohistoria II KLOK, R.J.H. 1977 , in: Archeologisch Reisboek van Nederland, p. 310-311. KLOK, R.J.H. 1971 , in: De Acht Zaligheden, p. 247-249. KLOK, R.J.H. 1952 --, in: BH PANKEN, P.N. 1845 --, in: Geschiedenis, oudheden, letteren, statistiek en beeldende kunst der Provincie Noord-Brabant, p. 85 en 266. HIJSZELER, C.C.W.J. 1952 Grave-mounds near Knegsel, p.26-27., in: BROB Braat, W.C. 1936 Een urnenveld te Knegsel (gem. Vessem), p. 41, in: OMROL BEEX, G. 1952 De grafheuvels en de weg langs het Huismeer te Knegsel, p. 14-18., in: BH Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Huismeer – Knegsel 2014. Door het landgebruik als bos met de nodige stormschade en verjonging zijn de niet gerestaureerde en onderhouden heuvels moeilijk te lokaliseren.
Overzicht van de in 1951 opgegraven en nadien gerestaureerde grafheuvels aan het Huismeer ten noorden van Knegsel.
Ligging van de grafheuvels op de actuele hoogtekaart (AHN3) en op de topografische kaart van rond 1900 (bron: RCE). In blauw de contouren van het monument. Monumentnr. Plaats Rijksnr. Bron
15
487 Steensel 45392 AMK
Coördinaten Toponiem Thema 1 Complextype 1 Datering 1 Thema 2 Complextype 2 Datering 2 Waarde Omschrijving
Literatuur
Opmerkingen
x 154257 y 377203 Heersche Heide; De Heibloem Begraving Grafheuvel Bronstijd midden: 1800 - 1100 v. Chr. Begraving Urnenveld IJzertijd: 800 - 12 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd rijksmonument Terrein met sporen van begraving (urnenveld) uit het ijzertijd. Een deel van het urnenveld is in 1844 onderzocht door P.N. Panken, in 1910 opnieuw door C. Rijken. Het monument omvat een gereconstrueerde grafheuvel (ijzertijd) met een diameter van 15 m en een hoogte van 0.6 m (Coord. 154.26/377.26). Onderzoek 1957: IPL, Leiden. Omdat deze tumulus de honderdste was die in Brabant wetenschappelijk werd onderzocht, heeft de heuvel de bijnaam ‘nr. 100’ gekregen. De noord- en noordoostzijde waren vergraven door zandwinning, de westhelft door konijnen en dassen. De gehele heuvel is onderzocht. Consolidatie 1985 ROB. In het kader van het AMR-project is het terrein op 15 april 2004 bezocht. N.a.v. de resultaten heeft de AMC besloten de omvang van de wettelijke bescherming terug te brengen tot de huidige staat. 1964 , in: BKNOB 1957 , in: BKNOB BEEX, G. 1964 Archeologische vondsten te Eersel, p. 88-89., in: BH MODDERMAN, P.J.R. EN L.P. LOUWE KOOIJMANS 1966: The Heibloem, a cemetery from the late bronze age and early iron age between Veldhoven and Steensel, prov. Noord-Brabant, p.
9-26., in: APL Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Heersche Heide – Steensel 2014 Het heuvellichaam is aangetast. Waarschijnlijk is er tijdens boswerkzaamheden met zwaar materieel over heengereden. Onder een westnoordwest-oostzuidoost gerichte hoogspanningsleiding is een brede strook bos gekapt en de verjonging recent geklepeld. Op het terrein zijn verder verschillende kuilen gegraven, waarschijnlijk tijdens een jeugdactiviteit waarbij ook hutten zijn gebouwd.
Monument 487 met zicht op gegraven kuilen (foto Monumentenwacht Noord-Brabant 2014). Monumentnr. Plaats Rijksnr. Bron
16
14768 Steensel 525030 AMK
Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving
Literatuur
Monumentnr. Plaats Rijksnr. Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving
17
x 153179 y 377426 Gendersteijn Begraving Schietheuvel Nieuwe Tijd Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd rijksmonument Deze heuvel, die in 1993 was herkend als een ringwalheuvel uit de vroege/midden-bronstijd A en die in 2001 als rijksmonument is aangewezen , blijkt na veldonderzoek in 2017 veel jonger te zijn. Typische kenmerken voor een oudtijds opgeworpen prehistorisch heuvellichaam ontbraken. Het heuvellichaam bestaat uit een bontgekleurd pakket zandbrokken, met scherpe grenzen, die onmiskenbaar wijzen op een recent verschijnsel. De heuvel blijkt een schietberg te zijn, een onderdeel van het oefenterrein voor de Burgerwacht van Steensel. De heuvel is enkele decennia als kogelvanger gebruikt. Zie 4.25.10.006 Schietberg Steensel op de erfgoedkaart. Theunissen, E.M. & J.W. de Kort, 2021: Archeologisch rijksmonument 525030, de heuvel van Gendersteijn bij Steensel (gemeente Eersel). Verslag van monitoronderzoek (Beknopte Rapportage Archeologische Monumentenzorg nr. 33), Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort. THEUNISSEN, L. 1997 Een inmeetactie op vrijdag de 13de. Grafheuvel bij Steensel 4000 jaar oud., in: De Heijmraeder 5, pp. 1-2 (uitgave van heemkundevereniging De Hooge Dorpen Vessem, Wintelre en Knegsel). THEUNISSEN, E.M. 1999 , in: Midden-Bronstijd samenlevingen in het zuiden van de Lage Landen.
Een evaluatie van het begrip 'Hilversum-cultuur', Leiden, pp. 59-60. Datema, R.R. Consolidatierapport Archeologisch Monument, in: Rapport Stichting Archeologische Monumentenwacht Nederland Datema, R.R. 2005 Basisbeschrijving Staatsbosbeheer Zuid-Oost, in: Rapport van de Archeologische monumentenwacht Nederland Datema, R.R. 2006 Inspectierapport Staatsbosbeheer Regio ZuidoostBrabant/Limburg , in: Rapport Stichting Archeologische Monumentenwacht Nederland. 1517 Vessem 46110 AMK x 148537 y 384215 Leemskuilen Industrie/nijverheid Steenbakkerij/ pannenbakkerij Middeleeuwen laat: 1050 - 1500 na Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd rijksmonument Terrein met sporen van baksteenproductie. Het betreft de resten van een drietal steenovens uit de 14e of waarschijnlijk de 15e eeuw. Ze werden in 1968 aangetroffen door provinciaal archeoloog G. Beex. Uit aantekeningen valt te herleiden dat hij tenminste 5 ovens lijkt te hebben waargenomen. Ten westen en noordwesten van het monument (dus buiten de begrenzing) liggen nog meer ovens en/of sporen van leemwinning (bron: visuele inspectie in kader AMR-project, d.d. 22-03-2004). In het noordwesten zijn in ieder geval al 2 ovens ontdekt (boringen AMR project, zie mon.nr. 15839). In het oostelijk gedeelte van het monument zelf zijn (nog) geen sporen aangetroffen van leemwinningskuilen of daarmee samenhangende
Literatuur
Opmerkingen
activiteiten, hetgeen niet betekent dat ze er niet zouden kunnen zijn. In een deel van het gebied zijn nog greppels herkenbaar. Binnen deze omgrenzing zal dit gebied afmetingen hebben gehad van 38 x 50 m. Het totale nog herkenbare leemwinningsgebied beslaat 250 x 175 m. De diepste kuilen zijn uitgegraven tot ca. 1.5 m onder maaiveld. De bovenzijde van de leemlaag die werd gebruikt voor de baksteenproductie bevindt zich op zo’n 50 cm onder het oppervlak. Het formaat van de hier vervaardigde bakstenen is 23/24 x 11.5/12 x 5.5 cm; de breedte kon slechts in één geval worden gemeten. Datema, R.R. & M.G.J. Grievink 2002 , in: Beschrijving van de bestaande toestand van 50 monumenten op particulier terrein in Noord-Brabant. Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Leemskuilen - Vessem 2014 In het kader van het AMR-project is begin mei 2004 booronderzoek op het terrein uitgevoerd. Bedreiging door ongewenste recreatie
Omgreppeld terrein met steenoven (De bult verhult de steenoven. Gezien vanuit NW). Opname vanuit N.
18
Een andere steenoven (Greppel om locatie steenoven, gezien vanuit ZW) [foto’s: AMW, 2009] Monumentnr. Plaats Rijksnr. Bron Coördinaten ` Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving
Literatuur
Opmerkingen
19
1518 Vessem 46111 AMK x 149140 y 382344 Leeuwerikhoeve Bewoning Nederzetting Middeleeuwen: 450 - 1500 na Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd rijksmonument Resten van de aanleg en funderingen van een nederzetting. Waarschijnlijk betreft het een nederzetting uit de 13e eeuw. Wat de begrenzingen van deze nederzetting waren is onbekend. De rechthoekig, met brede wallen en sloten omgeven omwalling is pas in een veel later stadium aangelegd, waarschijnlijk pas uit de 16e eeuw. Opvallend is dat alleen binnen de omwalling een esdek is aangetroffen. Het maaiveld binnen de omwalling ligt dan ook hoger dan daarbuiten. Uit vondstmateriaal is af te leiden dat het terrein tot in de 18 e en wellicht begin 19e eeuw bewoond is geweest. Volgens de gegevens van een in het kader van de AMR opgesteld 'Meldingsformulier overtreding art. 11 en 12 van de Monumentenwet' werd hier in 1986 een ruilverkaveling uitgevoerd, met ingrepen op en ernstige aantasting van het terrein als gevolg: een kwart van het bos in het NW werd verwijderd, omgezet in akkerland en geëgaliseerd. Bovendien werd er een diepe sloot door het monument aangelegd. M.J.A. de Haan, 2002: Statusrapport en veldverkenning archeologisch monument Leeuwerikhoeve (project Actualisering Monumentenregister RDMZ), Amersfoort.
Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Leeuwerikhoeve - Vessem 2014 Aantasting door bosonderhoud en dierlijk graafwerk
De ligging van monument Leeuwerikhoeve op de kadasterkaart van 1830. Monumentnr. Plaats Rijksnr. Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Begin periode Eind periode Waarde Omschrijving
Literatuur Opmerkingen
20
1519 Vessem 46112 AMK x 149759 y 380578 Achterste Hoek Begraving Grafheuvel Neolithicum laat: 2850 - 2000 v. Chr. Bronstijd: 2000 - 800 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd rijksmonument Terrein met sporen van begraving (grafheuvels). Het monument bevindt zich in vrij vlak dekzandlandschap. De heuvels zijn zichtbaar in het terrein. Volgens het CMA-fiche liggen er mogelijk nog meer heuvels (of restanten?). Visuele inspecties door G. Beex, provinciaal archeoloog en Monumentenraad van de ROB. Naar aanleiding van het veldonderzoek dat op 14 april 2004 plaatsvond in het kader van het AMR-project heeft de AMC besloten het monument te verkleinen tot de huidige omvang van de grafheuvels inclusief een 10 m zone rondom de heuvelvoet. Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Achterste Hoek - Vessem 2014 Aantasting door grondverzet. Consolidatie van de heuvels is gewenst. Hierbij de heuvels vrijstellen en hun vorm met schoon zand herstellen.
Oostelijke heuvel, vanuit Oosten. Erachter de andere heuvel (foto AMW, 2009)
21
1.3 Overzicht van rijks beschermde dorpsgezichten 1.
Oude dorpskern Eersel
Beschermd Gezicht 1528; Aangewezen op: 19 oktober 1967 Het beschermd gezicht beslaat een oppervlakte van 6,2 hectare. Oude dorpskern met langgerekte markt. De structuur, met een tot markt verbrede hoofdstraat, dateert van omstreeks 1400. De nederzetting is ontstaan langs de doorgaande landweg tussen Eindhoven en Turnhout. Zie voor een toelichting op de aanwijzing: https://archisarchief.cultureelerfgoed.nl/Beschermde_Gezichten/BG1528/TOELICHTING_aanwijzing_ 1528.pdf
Markt Eersel (december 2010)
Begrenzingskaart van het beschermde dorpsgezicht Eersel.
22
2.
Gemeentelijke monumenten
2.1 Overzicht van gemeentelijke monumenten Uniek nr. 4.16.2.001 4.24.5.003 4.24.5.004
Plaats Steensel Vessem Duizel
Thema Molens Bestuurlijk Bestuurlijk
Type watermolen raadhuis raadhuis
Eersel Wintelre
Bestuurlijk Kerkelijk
Diversen kerk
Steensel Duizel Eersel Duizel Steensel Eersel Knegsel Eersel Knegsel Wintelre
Kerkelijk Kerkelijk Kerkelijk Kerkelijk Kerkelijk Kerkelijk Kerkelijk Kerkelijk Kerkelijk Kerkelijk
kerk kerk pastorie pastorie pastorie patronaat heiligenbeeld kapelleke kapelleke kapelleke
Duizel
Meubilair
school
Steensel
Meubilair
school
4.27.9.007
Adres / naam Stevertsche Watermolen Voormalig raadhuis Vessem Voormalig raadhuis Duizel Omroepsteen te Eersel, Kerkstraat bij nummer 42 Kerk Willibrordusstraat 37 Wintelre Nieuwe R.K. Kerk Parochie Sint Lucia Steensel Kerk Sint Jan Geboorte Duizel R.K. Pastorie Eersel R.K. Pastorie Duizel Pastorie Steensel Patronaat te Eersel H. Hartbeeld te Knegsel, Het Groen Veldkapel aan de Dijk 41 Mariakapelletje te Knegsel Kapelletje Groenstraat ong. School van Meesters van Tuyl, Meerstraat 4 School te Steensel, Joseph Schulteweg 12-14 R.K. lagere school Vessem, Servatiusstraat 4
Vessem
Meubilair
school
4.27.9.008
School Wintelre, Kerkstraat 3 & 5
Wintelre
Meubilair
school
4.27.9.012
Knegsel
Meubilair
school
4.29.2.001
School te Knegsel, Steenselseweg 5 Brouwerij De Gouden Leeuw te Vessem
Vessem
brouwerij
4.31.1.018
Smitseind 26
Duizel
4.31.1.019
Smitseind 28
Duizel
4.31.1.020
Smitseind 30
Duizel
4.31.1.021
Smitseind 31
Duizel
4.31.1.022
Dijk 14
Eersel
4.31.1.023
Dijk 26
Eersel
4.31.1.024
Dijk 30
Eersel
4.31.1.025
Dijk 38
Eersel
4.31.1.026 4.31.1.027
Duizelseweg 17 Gebroeders Hoeksstraat 1
Eersel Eersel
Industrieel Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische
4.24.9.001 4.26.1.005 4.26.1.009 4.26.1.010 4.26.13.001 4.26.13.003 4.26.13.004 4.26.14.002 4.26.5.004 4.26.7.001 4.26.7.004 4.26.7.006 4.27.9.003 4.27.9.005
23
Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis
4.31.1.028
Gebroeders Hoeksstraat 45
Eersel
4.31.1.029
Hees 12
Eersel
4.31.1.030
Hint 10
Eersel
4.31.1.031
Hint 11
Eersel
4.31.1.032
Hint 14
Eersel
4.31.1.033
Hint 19-19b
Eersel
4.31.1.035
Hint 6
Eersel
4.31.1.036
Hint 8
Eersel
4.31.1.038
Markt 39
Eersel
4.31.1.039
Markt 47
Eersel
4.31.1.040
Markt 6
Eersel
4.31.1.041
Markt 8
Eersel
4.31.1.044
Nieuwstraat 78
Eersel
4.31.1.045
Postakkers 36
Eersel
4.31.1.046
Willibrorduslaan 31
Eersel
4.31.1.047
Willibrorduslaan 33
Eersel
4.31.1.048
Willibrorduslaan 41
Eersel
4.31.1.049
Willibrorduslaan 42
Eersel
4.31.1.050
Willibrorduslaan 80
Eersel
4.31.1.051
Jan Smuldersstraat 16
Vessem
4.31.1.052
Jan Smuldersstraat 26
Vessem
4.31.1.053
Jan Smuldersstraat 34
Vessem
4.31.1.054
Wilhelminalaan 25
Vessem
4.31.1.056
Willibrordusstraat 39
Wintelre
4.31.1.058
Groenstraat 6-6a
Duizel
4.31.1.061 4.31.1.064
Oude Postelseweg 15 Groenstraat 4
Eersel Duizel
24
bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische
Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis
4.31.1.069
Nieuwstraat 44
Eersel
4.31.1.097
Groenstraat 2a-4
Eersel
4.31.1.099
Groenstraat 4a-6
Eersel
4.31.2.014
Hazenstraat 43
Eersel
4.31.2.042
Eerselseweg 18
Knegsel
4.31.2.162
Hees 58
Eersel
4.31.2.163
Hint 1
Eersel
4.31.2.164
Hint 16-16a
Eersel
4.31.2.165
Hoogstraat 14a-16
Eersel
4.31.2.166
Kapelweg 2
Eersel
4.31.2.167
Schadewijk 15-17
Eersel
4.31.2.168
Schadewijk 16-18
Eersel
4.31.2.169
Schadewijk 3
Eersel
4.31.2.170
Schadewijk 9
Eersel
4.31.2.171
Oeyenbos 8
Knegsel
4.31.2.172
Wolfshoek 1
Knegsel
4.31.2.173
Wolfshoek 3-5
Knegsel
4.31.2.175
Kuilenhurk 12a-12-12b
Vessem
4.31.2.176
Maaskant 3-3a
Vessem
4.31.2.181
De Nie 2
Wintelre
4.31.3.002
Nieuwstraat 94
Eersel
4.31.5.004
Nieuwstraat 19
Eersel
4.31.7.001
Hint 16b
Eersel
4.31.7.005
Markt 47
Eersel
4.31.7.006
Hazenstraat 43
Eersel
4.31.7.010
Schadewijk 17
Eersel
25
bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst
Woonhuis Woonhuis Woonhuis Boerderij Boerderij Boerderij Boerderij Boerderij Boerderij Boerderij Boerderij Boerderij Boerderij Boerderij Boerderij Boerderij Boerderij Boerderij Boerderij Boerderij Villa Woonhuis met bedrijfsruimte Schuur/ bijgebouw Schuur/ bijgebouw Schuur/ bijgebouw Schuur/ bijgebouw
Gemeentelijk monument Wolfshoek 1 in Knegsel (foto Google streetview).
Gemeentelijk monument Willibrordusstraat 39 in Wintelre (foto Google streetview).
26
3.
Cultuurhistorisch waardevol erfgoed
3.1 Overzicht van archeologisch waardevolle gebieden De onderstaande archeologische monumenten zijn niet beschermd vanuit de Erfgoedwet. Ze zijn op de archeologische verwachtingen- en waardenkaart van de gemeente Eersel opgenomen als gebieden van zeer hoge archeologische waarde, hoge archeologische waarde dan wel archeologische waarde. Hieronder vallen ook de landelijk en provinciaal geregistreerde archeologische monumenten (Bron Archeologische Monumentenkaart (AMK)). Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving
Literatuur Opmerking
3047 Eersel AMK x 150498 y 375434 De Hooge Hees Begraving Urnenveld IJzertijd: 800 - 12 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein met sporen van begraving (urnenveld) uit de IJzertijd. De vindplaats ligt onder een esdek van 60-70 cm dik. Er zijn crematieresten en scherven van een pot aangetroffen. Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument De Hees - Eersel 2014 O. Ode (RAAP) beschrijft n.a.v. boringen (12-04-1991) op het terrein dat de overgang van het esdek naar de C-horizont vrij scherp is. Het hoogste deel van de akker wordt als archeologisch interessant gekenschetst.
Concentratie van archeologisch zeer waardevolle gebieden rond de Hees in Eersel. De nummers corresponderen met de monumentnummers.
27
Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving
Literatuur
3049 De Hees AMK x 150758 y 375225 Molenakkers Bewoning Nederzetting IJzertijd: 800 - 12 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning uit de IJzertijd. Er is sprake van een esdek van 70-90 cm dikte, met daaronder een vuile lemige oude akkerlaag (O. Ode, RAAP; 12-04-1991). De vindplaats wordt in tweeën gedeeld door een weg (monumentnr. 12391). Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Molenakkers - Eersel 2014
De archeologisch zeer waardevolle gebieden rond de Hees in Eersel geprojecteerd op het fysieke landschap met de aanwezige archeologische vindplaatsen. De nummers corresponderen met de monumentnummers. Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving
28
12391 De Hees AMK x 150868 y 375295 Molenakkers Bewoning Nederzetting IJzertijd: 800 - 12 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning uit de IJzertijd. Er is sprake van een esdek
Literatuur Opmerking
Monumentnr. Plaats Bron CAA Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving
Literatuur
Opmerkingen
van 70-90 cm dikte, met daaronder een vuile lemige oude akkerlaag (O. Ode, RAAP; 12-04-1991). Op het terrein van het tuincentrum zijn drainagesleuven gegraven tot in de C-horizont. De vindplaats wordt in tweeën gedeeld door een weg (monumentnr. 3049). Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Molenakkers - Eersel 2014 Een met de monumenten 12391 en 3094 corresponderende Archiswaarneming ontbreekt. 3062 De Hees AMK 51D-067 x 150570 y 376250 De Hees-Noordwest Begraving Grafheuvel Bronstijd: 2000 - 800 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein met mogelijke sporen van begraving (grafheuvel?) uit de Bronstijd. In de onmiddellijke nabijheid werd door Beex onderzoek uitgevoerd in een andere heuvel, waarbij niet met zekerheid kon word en vastgesteld dat het daadwerkelijk om een tumulus ging. Het terrein werd in 2003 door Baac/Bilan verkend in het kader van het project IWAT -> een nadere waardering van terreinen van Archeologische Betekenis in de provincie Noord-Brabant. De verkenning gaf aanleiding tot een voorlopige opwaardering van het monument tot de huidige status (AW). Kluiving, S.J. & J.J. Arts 2004 Catalogus Inventarisatie en Waardering Archeologische Terreinen in de Provincie Noord-Brabant (IWAT).
Intern rapport provincie Noord-Brabant Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument De Hees-Noordwest - Eersel 2014 Uit de boringen blijkt dat de bodem in de omgeving van de heuvel verstoord is. Ook de heuvel zelf is zwaar verstoord; eronder bevindt zich een ten dele afgetopte podzol. Aan de hand van booronderzoek kan nog geen uitspraak worden gedaan over de 'echtheid' van de mogelijke tumulus. Een proefsleuvenonderzoek kan wellicht meer duidelijkheid bieden.
Overzicht grafheuvel in 2014 (foto Monumentenwacht Noord-Brabant). Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten
29
2988 Duizel AMK x 148186 y 377328
Toponiem Thema Complextype Begin periode Eind periode Waarde Omschrijving Literatuur
Opmerkingen
Kleine Beerze; Den Aard Bewoning Nederzetting Paleolithicum: tot 8800 v. Chr. Mesolithicum: 8800 - 4900 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning (vuursteenvindplaats) uit het LaatPaleolithicum en/of Mesolithicum. ROYMANS, N. 1977 xxx. pp. 71-80., in: Brabantse Oudheden. Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Den Aard - Duizel 2014 Inspectie O. Ode (RAAP), d.d. 18-04-1991: mogelijk geëgaliseerd --> aan de rand van het terrein i s nog een restant van de B-horizont aanwezig onder een bouwvoor van ca. 35 cm. Midden op de akker ligt een bouwvoor van 35-50 cm direct op de C-horizont.
Monument 2988 geprojecteerd op de kaart van het archeologische en fysieke landschap. Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema 1 Complextype 1 Begin periode 1 Eind periode 1 Thema 2 Complextype 2 Datering 2 Waarde Omschrijving
30
3020 Duizel AMK x 148490 y 375960 Kerkakkers Begraving Urnenveld Bronstijd: 2000 - 800 v. Chr. IJzertijd: 800 - 12 v. Chr. Bewoning Nederzetting IJzertijd: 800 - 12 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning uit de IJzertijd alsook mogelijk sporen van begraving (urnenveld) uit de late Bronstijd en/of IJzertijd. Van het terrein zijn
Literatuur
Opmerking
ook mesolithische vuursteenvondsten bekend .De vindplaats ligt langs een beek, onder een esdek van 60-90 cm (op de hogere delen 50 cm, met onderin een vuile C-horizont; booronderzoek 18-04-1991 O. Ode). Over de hele akker verspreid ligt IJzertijd d aardewerk, maar vooral op het hoogste deel. Er zouden 'in de omgeving' van een van de vindplaatsen ook urnen zijn gevonden. XXX 1969 xxx p. 113., in: BH XXX 1964 xxx, in: BKNOB XXX 1968 xxx, in: BKNOB XXX 1964 xxx pp. 8-10., in: BH Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Kerkakkers -Duizel 2014 zie ook de net buiten het monument gelegen waarneming. 44932.
Monument 3020 op de luchtfoto uit 2017 met overzicht van archeologische vindplaatsen. Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema 1 Complextype 1 Begin periode 1 Eind periode 1 Thema 2 Complextype 2 Begin periode 2 Eind periode 2 Waarde Omschrijving
31
4983 Eersel AMK x 151207 y 374826 Molenweg; Molenakkers Bewoning Nederzetting IJzertijd: 800 - 12 v. Chr. Romeinse tijd: 12 v. Chr. - 450 na Chr. Bewoning Nederzetting Middeleeuwen vroeg: 450 - 1050 na Chr. Middeleeuwen laat: 1050 - 1500 na Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning uit de IJzertijd en/of Romeinse tijd, de vroege en de late Middeleeuwen. De CAA-gegevens reiken niet verder dan
Literatuur
een aantal scherven (enkele tientallen stuks), gevonden in de uitworp van een rioleringssleuf: IJzertijd/Romeinse tijd en vroege Middeleeuwen/late Middeleeuwen (`veel aardewerk' volgens CMA). De vindplaats ligt onder een esdek van 60-80 cm. Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Molenweg - Eersel 2014
Gezicht op monument 4983 vanuit het westen (foto Monumentenwacht Noord-Brabant 2014). Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving
Opmerking
Literatuur
32
4984 Eersel AMK x 150301 y 373467 Rosheuvel; Stokkelen Bewoning Nederzetting IJzertijd: 800 - 12 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning en/of begraving uit de IJzertijd. 'Verspreid liggende urnscherven zonder versiering, waarschijnlijk afkomstig van een nederzetting. Gevonden op hoge geploegde akker.' Het kan hier ook om een urnenveld gaan, omdat het verschil tussen nederzetting en urnenveld alleen op basis van oppervlaktevondsten niet vast te stellen is. De interpretatie 'nederzetting' (Beex) is gebaseerd op het feit dat er slechts onversierd aardwerk zou zijn gevonden. Staat een alternatieve interpretatie van `urnenveld' niet zonder meer in de weg. Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Rosheuvel - Eersel 2014
Monument 4984 op de actuele hoogtekaart (AHN3) met aanwezige vindplaats. Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving Opmerking
Literatuur
33
4985 Eersel AMK x 150332 y 372708 De Voort Bewoning Nederzetting IJzertijd: 800 - 12 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning en/of begraving (urnenveld) uit de IJzertijd. Het kan hier ook om een urnenveld gaan, omdat het verschil tussen nederzetting en urnenveld alleen op basis van oppervlaktevondsten niet vast te stellen is. De interpretatie 'nederzetting' (Beex) is gebaseerd op het feit dat er slechts onversierd aardwerk zou zijn gevonden. Staat een alternatieve interpretatie van `urnenveld' niet zonder meer in de weg. De vindplaats ligt onder een esdek, op een hoge akker langs het riviertje de Run. Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument De Voort - Eersel 2014
Monument 4985 gezien vanuit het zuiden richting de Broekstraat (foto Monumentenwacht NoordBrabant 2014). Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema 1 Complextype 1 Datering 1 Thema 2 Complextype 2 Datering 2 Waarde Omschrijving
Literatuur
34
5129 Eersel AMK x 147301 y 374693 Kapelweg Begraving Grafheuvel Bronstijd: 2000 - 800 v. Chr. Begraving Urnenveld IJzertijd: 800 - 12 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein met sporen van begraving (grafheuvel) uit de Bronstijd en begravingen (urnenveld) uit de IJzertijd. De helft van de grafheuvel is in 1950 door Brunsting opgegraven, de andere helft is intact. Oorspronkelijk waren er 4 tumuli; alle 4 onderzocht. Na ontginning zijn er 3 verdwenen. Het beschermde deel van het urnenveld zou gaaf zijn. BEEX, G. 1950 xxx p. 93., in: BH BEEX, G. 1964 Arch. vondsten te Eersel. pp 8-9., in: BH BEEX, G. 1964 Arch. overzicht van de gem. Hoogeloon. pp 98-101., in: BH Brunsting, H., 1950, xxx Jaarverslag RMO, 9-10, in: Omrol. Brunsting, H., 1950, xxx, 14-15, in: BROB Datema, R.R. 2006 Inspectierapport Staatsbosbeheer Regio ZuidoostBrabant/Limburg , in: Rapport Stichting Archeologische Monumentenwacht Nederland Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Kapelweg - Eersel 2014
Monument 5129 op de luchtfoto uit 2017 met overzicht van archeologische vindplaatsen. Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Begin periode Eind periode Waarde Omschrijving
Literatuur
35
5130 Eersel AMK x 147668 y 370788 Bredase Baan; Heestertse Dijk Begraving Urnenveld Bronstijd laat: 1100 - 800 v. Chr. IJzertijd: 800 - 12 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein met waarschijnlijk sporen van begraving uit de late Bronstijd en/of IJzertijd. Opmerking: volgens het CAA (waarneming. 36392) --> `urnenveld met urnscherven'. Aanvulling uit het CMA: `1 urn in bos gevonden op 147.63/370.78; mondelinge mededeling G. Beex'. Datema, R.R. 2006 Inspectierapport Staatsbosbeheer Regio ZuidoostBrabant/Limburg , in: Rapport Stichting Archeologische Monumentenwacht Nederland Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Bredase Baan - Eersel 2014
Ligging van monumenten 5130 en 5131 in het zuidwesten van de gemeente Eersel nabij Witrijt en de Bredase Baan. Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving Literatuur
Opmerkingen
Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema
36
5131 Weebosch AMK x 147050 y 369967 Witrijt Begraving Urnenveld Bronstijd laat: 1100 - 800 v. Chr. - IJzertijd: 800 - 12 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein met begravingen (urnenveld) uit de late Bronstijd en/of IJzertijd. In ca 1935 is hier een opgraving verricht door A.E. van Giffen. GIFFEN, A.E. VAN 1937 Het kringgrepurnenveld te Witrijt., in: Bouwstenen van de Brabantse Oergeschiedenis. Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Witrijt – Weebosch 2015 Het urnenveld zou zich verder uitstrekken in westelijke richting.
3046 Knegsel AMK x 153418 y 377594 Wolfhoeksche Heide Bewoning
Complextype Datering Waarde Omschrijving
Literatuur Opmerkingen
Nederzetting Mesolithicum: 8800 - 4900 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning (vuursteenvondsten) uit het Mesolithicum. Er is geen corresponderende waarneming in Archis aanwezig. Opmerking: het monument grenst/grensde aan een golfterrein. Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Wolfshoeksche Heide te Knegsel 2014 Dat het aangeduide terrein een archeologisch monument is, was niet bekend. Het is nu in gebruik voor opslag van zand en groenafval. Gezien de toestand van het terrein was het vermoeden dat er gegraven is in het terrein, maar bij nader inzien zijn de hoogteverschillen veroorzaakt doordat juist zand is opgebracht en vervolgens weer is opgehaald en hergebruikt elders op het golfterrein.
Monument 3046 op de luchtfoto van 2017. Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving
37
3052 Knegsel AMK x 153061 y 378248 Wolshoeksche Heide; Larikslaan Bewoning Nederzetting Middeleeuwen vroeg: 450 - 1050 na Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning uit de vroege Middeleeuwen. Er werd een kuil met een honderdtal randscherven uit de Karolingische periode
Literatuur
aangetroffen. N.a.v. boringen op het terrein kenschetst O. O de (RAAP; 1204-1991) de bodem als: 'restant van een zwak ontwikkelde bospodzol. In de C-horizont een vuile cultuurlaag tussen 10-30 cm. Hoge mate van gaafheid.' Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Larikslaan te Knegsel 2014
Monument 3052 bij Knegsel op de luchtfoto van 2017. Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving
38
3055 Knegsel AMK x 151852 y 379787 Molenvelden Begraving Grafheuvelveld Bronstijd: 2000 - 800 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein met sporen van begraving (vijf grafheuvels) uit waarschijnlijk de Bronstijd, gelegen aan de rand (oostzijde) van een ven. Diameter 10-15 m, hoogte 60 cm; opgebouwd uit heideplaggen. Het monument met sporen van begraving en als zichtbare elementen daarin vijf grafheuvels wordt doorsneden door een aantal ondiepe, parallel lopende en oost-west georiënteerde greppels. Deze hebben mogelijk voor het afvoeren van water gediend. Niet alleen de greppels hebben de heuvels aangetast, maar ook bosbeheerwerkzaamheden. In de zuidwesthoek van het monument bevindt zich een min of meer ronde laagte, vermoedelijk een voormalig ven. Vanaf de grafheuvels, die langs de oostzijde van de laagte liggen, loopt het terrein geleidelijk op in oostelijke richting. Het monument is daarmee op de flank van een dekzandrug gesitueerd. Langs de zuidoosthoek loopt over enige afstand een 50 cm diepe greppel, die aan de bovenzijde een
Literatuur
meter breed is. Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Molenvelden te Knegsel 2014
Monument 3055 op de actuele hoogtekaart (AHN3) met duidelijk zicht op de aanwezige vennen en centraal in het monument de grafheuvels. Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving
Literatuur
Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten
39
3038 Knegsel AMK x 152571 y 379682 Zandoerle-Zuid Begraving Grafheuvel, onbepaald Neolithicum: 5300 - 2000 vC - Bronstijd: 2000 - 800 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde Sluit aan op monument 1574; zie aldaar. Terrein met sporen van begraving uit het neolithicum en/of de bronstijd (tenminste 10 grafheuvels) en de ijzertijd (urnenveld). Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Zandoerle-Zuid te Knegsel 2014 10515 Knegsel AMK x 152700
Toponiem Thema 1 Complextype 1 Begin periode 1 Eind periode 1 Thema 2 Complextype 2 Begin periode 2 Eind periode 2 Waarde Omschrijving
Literatuur
y 379461 Zandoerlese Weg Bewoning Nederzetting Paleolithicum laat: 35000 C14 - 8800 v. Chr. Bronstijd midden: 1800 - 1100 v. Chr. Onbepaald Onbepaald Paleolithicum laat: 35000 C14 - 8800 v. Chr. Bronstijd midden: 1800 - 1100 v. Chr. Terrein van hoge archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning (vuursteen concentratie) uit vermoedelijk het Laat-Paleolithicum en bewoning dan wel begraving uit het LaatNeolithicum of de Bronstijd. Er werden circa 185 stuks vuursteen verzameld, alsook zo'n 150 scherven uit de vroege- en midden- Bronstijd. Mogelijk ook enkele IJzertijdscherven. Tijdens onderzoek (aanleg fietspad) in 1992 werd een cluster van palen aangetroffen . De interpretatie is niet eenduidig: volgens de een deel van een huisplattegrond, volgens de ander een deel van een grafmonument. Omvang vondstverspreiding: 6 x 4 m. Het overige deel bevindt zich onder of is vernietigd bij de aanleg van de Zandoerlese Weg. Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Zandoerleseweg te Knegsel 2014
Ligging van monumenten 3038, 10515 en 16709 ten opzichte van rijksmonument 1574 in Knegsel – Huismeer. Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema 1 Complextype 1 Begin periode 1
40
16709 Knegsel AMK x 152571 y 379682 Huismeer Begraving Grafheuvelveld Vroege Bronstijd: 2000 - 1800 v. Chr.
Eind periode 1 Thema 2 Complextype 2 Datering 2 Waarde Omschrijving
Literatuur
Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving
Literatuur
Opmerkingen
Bronstijd: 2000 - 800 v. Chr. Begraving Urnenveld IJzertijd: 800 - 12 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde Sluit aan op monument 1574; zie aldaar. Terrein met sporen van begraving uit het neolithicum en/of de bronstijd (tenminste 10 grafheuvels) en de ijzertijd (urnenveld). Het urnenveld strekt zich waarschijnlijk over de gehele zandrug uit. Het monument ligt in een dekzandlandschap, meer specifiek op een zandrug tussen twee natte gebieden (aan oostzijde van voormalig ven). Over de zandrug heeft een doorgaande route gelopen die getuige vondsten uit die periode in de omgeving –waaronder enkele grafheuvels- wellicht al uit het Neolithicum stamt en in gebruik is gebleven tot aan de 20e eeuw. Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Huismeer – Knegsel 2014. 3048 Steensel AMK x 152400 y 375177 Zandbogten Begraving Urnenveld IJzertijd: 800 - 12 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein met sporen van begraving (urnenveld) uit de IJzertijd. Het monument komt voort uit de melding van een urn die werd gevonden bij het diepploegen en dito waargenomen kringgreppels. In de akker zullen de sporen derhalve grotendeels zijn verploegd. Datema, R.R.
2006 Inspectierapport Staatsbosbeheer Regio ZuidoostBrabant/Limburg , in: Rapport Stichting Archeologische Monumentenwacht Nederland Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Zandbogten te Steensel 2014 Er wordt aangenomen dat het grafveld zich voortzet in het bosperceel.
Monument 3048 in Steensel waarbij stobben zijn blijven staan na onderhoud in het verleden.
41
Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema 1 Complextype 1 Datering 1 Thema 2 Complextype 2 Datering 2 Waarde Omschrijving
Literatuur
3057 Steensel AMK x 151999 y 375184 Molenveld Bewoning Nederzetting Middeleeuwen vroeg: 450 - 1050 na Chr. Bewoning Nederzetting Romeinse tijd: 12 v. Chr. - 450 na Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning uit de Romeinse tijd en vroege Middeleeuwen. RAAP (12-04-1991) vermeldt de aanwezigheid op de akker van veel materiaal, waaronder vroegmiddeleeuwse scherven en Romeinse dakpannen (bekend bij F. Theuws; IPP, Amsterdam). Er is geen sprake van een beschermend esdek of een laag stuifzand. De bouwvoor op de akker is 40 cm dik, die in het bos 30 cm. Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Molenveld te Steensel 2014
Projectie van monumenten 3048 en 3057 op de kaart van het archeologische en fysieke landschap van Eersel. Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype
42
3050 Steensel AMK x 153794 y 376247 Zandstraat Bewoning Nederzetting
Datering Waarde Omschrijving
Literatuur
Romeinse tijd: 12 v. Chr. - 450 na Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning uit de Romeinse tijd. Na ondiep ploegen werd een groot aantal Romeinse en 'inheemse' scherven gevonden. Het 'oorspronkelijke niveau' bleek bij steekproefsgewijze controles nauwelijks te zijn beschadigd. Het bos wordt door Ode (RAAP; 12-04-1991) beschreven als reliëfrijk en oppervlakkig verstoord door ploegbanen; dikte bouwvoor 45 cm. Datema, R.R. 2006 Inspectierapport Staatsbosbeheer Regio ZuidoostBrabant/Limburg , in: Rapport Stichting Archeologische Monumentenwacht Nederland Monumentenwacht Noord-Brabant: Inspectierapportage archeologisch monument Zandstraat te Steensel 2014