[23.06973] - Bomenbeleidsplan 2023-2033 Concept

Gemeente Eersel

Bomenbeleidsplan 2023

Inhoud Voorwoord......................................................................................................................................................... 4 1.

Inleiding ..................................................................................................................................................... 5 1.1.

Aanleiding .......................................................................................................................................... 5

1.2.

Doelstelling Bomenbeleidsplan ......................................................................................................... 5

1.3.

Status Bomenbeleidsplan .................................................................................................................. 5

1.4.

Vigerend beleid t.a.v. bomen ............................................................................................................ 5

1.4.1.

Beeldkwaliteitsplannen (BKP).................................................................................................... 6

1.4.2.

Plan Bos & Boom ....................................................................................................................... 6

1.5. 2.

3.

Visie op bomen .......................................................................................................................................... 8 2.1.

Ruimtelijke kwaliteit. ......................................................................................................................... 8

2.2.

Invloed op het milieu ......................................................................................................................... 8

2.3.

Cultuurhistorie ................................................................................................................................... 9

2.4.

Economie ........................................................................................................................................... 9

2.5.

Conclusie............................................................................................................................................ 9

Bomen en ontwerp openbare ruimte ..................................................................................................... 10 3.1.

Historisch ................................................................................................................................. 10

3.1.2.

Modern .................................................................................................................................... 10

3.1.3.

Landschappelijk ....................................................................................................................... 11

Vroegtijdige afstemming in het ontwerp ........................................................................................ 11

3.2.1.

Initiatief-/ oriëntatiefase ......................................................................................................... 11

3.2.2.

Ontwerpfase ............................................................................................................................ 11

3.3.

Bomen Effecten Analyse .................................................................................................................. 12

3.4.

Verplanten van bomen .................................................................................................................... 12

3.5.

Eisen aan de ruimte ......................................................................................................................... 13

3.5.1.

Bovengrondse ruimte .............................................................................................................. 13

3.5.2.

Ondergrondse ruimte .............................................................................................................. 13

3.6.

Boomsoortkeuze.............................................................................................................................. 14

Werkzaamheden rondom bomen ........................................................................................................... 15 4.1.

5.

Type inrichting ................................................................................................................................. 10

3.1.1.

3.2.

4.

Huidige situatie .................................................................................................................................. 6

Kabels en leidingen .......................................................................................................................... 16

Boomstructuren....................................................................................................................................... 17 5.1.

Monumentale bomen...................................................................................................................... 17

5.1.1.

Criteria ..................................................................................................................................... 17

5.1.2.

Bescherming ............................................................................................................................ 18 1

5.1.3. 5.2.

Hoofd- en nevenstructuur ............................................................................................................... 19

5.2.1. 5.3.

8.

Bescherming ............................................................................................................................ 19

Regelgeving en handhaving ..................................................................................................................... 20 6.1.

7.

Bescherming ............................................................................................................................ 19

Overige bomen ................................................................................................................................ 19

5.3.1. 6.

Beheer en onderhoud.............................................................................................................. 18

Wet natuurbescherming.................................................................................................................. 20

6.1.1.

Herplantplicht .......................................................................................................................... 21

6.1.2.

Bescherming Fauna ................................................................................................................. 21

6.2.

Omgevingswet ................................................................................................................................. 21

6.3.

APV .................................................................................................................................................. 21

6.4.

Herplantplicht .................................................................................................................................. 22

6.5.

Zorgplicht ......................................................................................................................................... 23

6.6.

Recht op wortelkap ......................................................................................................................... 24

Beheer en onderhoud.............................................................................................................................. 25 7.1.

Taken ............................................................................................................................................... 25

7.2.

Beheersysteem en -planning ........................................................................................................... 25

7.3.

Vervanging en aanvulling bomenbestand ....................................................................................... 25

7.4.

Bomenbeheerplan ........................................................................................................................... 26

Richtlijn omgang met klachten ................................................................................................................ 27 8.1.

Buitengesloten van beoordeling ..................................................................................................... 28

8.1.1.

Zonnepanelen .......................................................................................................................... 28

8.1.2.

Allergie ..................................................................................................................................... 28

8.1.3.

Eikenprocessierups .................................................................................................................. 28

8.2.

Beoordeling overlast........................................................................................................................ 29

8.2.1.

Schaduwwerking en belemmering uitzicht ............................................................................. 29

8.2.2.

Natuurverschijnselen van tijdelijke aard ................................................................................. 29

8.2.3.

Boomwortels ........................................................................................................................... 30

8.2.4.

Overhangende takken ............................................................................................................. 31

8.2.5.

Overige vormen van overlast .................................................................................................. 31

8.3.

Waarde van een boom .................................................................................................................... 31

8.3.1.

Beplantingsvormen & boomstructuur..................................................................................... 31

8.3.2.

Levensverwachting .................................................................................................................. 32

8.3.3.

Huidige leeftijd boom .............................................................................................................. 32

8.3.4.

Natuur- en milieu..................................................................................................................... 32

8.3.5.

Beeldbepalend ......................................................................................................................... 32

8.3.6.

Hittestress................................................................................................................................ 32 2

9.

Organisatie............................................................................................................................................... 33 9.1.

Intern ............................................................................................................................................... 33

9.2.

Extern............................................................................................................................................... 33

10.

Communicatie en voorlichting ............................................................................................................ 34

10.1.

Interne communicatie ................................................................................................................. 34

10.2.

Externe communicatie................................................................................................................. 34

10.2.1.

Monumentale bomen en bewoners ........................................................................................ 34

10.2.2.

Bomen en bewoners................................................................................................................ 34

Literatuurlijst ................................................................................................................................................... 36 Bijlage .............................................................................................................................................................. 37 Bijlage 3 Bomenposter werken rondom bomen ......................................................................................... 37 Bijlage 5 Projectie bomen in structuurkaart................................................................................................ 38 Bijlage 7 Boomwaarde Indextabel ............................................................................................................... 39 Bijlage 9 Handelwijze bij aanwezigheid van beschermde Flora en Fauna .................................................. 40 Bijlage 10 Kabels en leidingen tracé, dwarsprofiel...................................................................................... 41 Bijlage 11 Puntentabel overlast en waarde van de boom........................................................................... 42

3

Voorwoord Bomen en groen zijn van groot belang voor de dorpen en het landschap en voor de sfeer en de kwaliteit van de woon- en leefomgeving. Niet alleen omdat ze beeldbepalend zijn, maar zeker ook in het belang voor natuur en milieu en dus voor de mens zowel binnen als buiten de bebouwde kom. De bijna 25.000 bomen, die in beheer zijn bij de gemeente (de bossen niet meegerekend) geven de gemeente een zeer groen karakter. Dit karakter wordt door de inwoners en bezoekers zeer gewaardeerd. Deze bomen samen met de groenvoorzieningen hebben een positieve werking op de gezondheid en het welzijn van mensen, ecologie en klimaat. Deze positieve werking wil de gemeente behouden en waar mogelijk versterken. De gemeente hecht aan het behoud van haar monumentale bomen. Deze bomen kunnen zowel op gemeentelijk als op particulier terrein staan. Ze zijn te beeldbepalend en daardoor te belangrijk voor Eersel om daar geen beleid voor op te stellen.

4

1. Inleiding 1.1. Aanleiding In het gemeentelijk groen zijn bomen, door hun nadrukkelijke aanwezigheid, van groot belang. Dit beleidsplan is een beleidskader voor een goed ontwerp, inrichting, onderhoud en beheer van de gemeentelijke boombeplantingen en de monumentale bomen. Om het bomenbeleidsplan goed toe te kunnen passen is het van belang dat dit beleid regelmatig wordt herzien en eventueel aanpassingen worden doorgevoerd naar de huidige actualiteiten. Het openbaar groen binnen en buiten de dorpen is voor de inwoners en bezoekers erg belangrijk. Het verhoogt de ruimtelijke kwaliteit van de dorpen en geeft de afzonderlijke dorpen hun identiteit en karakter. Vele bezoekers van Eersel komen voor het mooie, afwisselende buitengebied, zij wandelen en fietsen in de bosen natuurgebieden. Toenemende claims op ruimte en werkzaamheden vereisen een helder en samenhangend beleid om een goed functionerend bomenbestand duurzaam te kunnen behouden. Dit beleidsstuk dient te voorzien in een bruikbare handreiking voor een zorgvuldige afweging. In het beleidsplan worden duidelijke richtlijnen voor ontwerp, inrichting, beheer, de omgang met monumentale, beschermwaardige en overige bomen vastgelegd.

1.2. Doelstelling Bomenbeleidsplan Het doel van dit beleidsplan is het beleid ten aanzien van bomen en houtopstanden vast te leggen op een zodanige wijze dat dit leidt tot een goede bescherming en instandhouding van het huidige bomenbestand met zo min mogelijk regelgeving. Verder worden handvatten aangereikt wanneer in de toekomst de huidige bomenstructuur aangevuld of versterkt wordt. Om te kunnen voldoen aan deze doelstelling zijn goede ontwerprichtlijnen, goed beheer en onderhoud noodzakelijk. Regelmatige inspecties van het bomenbestand, waarbij de veiligheid en de conditie wordt geïnventariseerd, vormen de basis voor onderhoud en prioriteitstelling.

1.3. Status Bomenbeleidsplan Het bomenbeleidsplan is een door de raad vastgesteld beleidsdocument, waarvan de status bindend is, zodra vaststelling heeft plaatsgevonden. Het bomenbeleidsplan wordt voor een periode van twintig jaar vastgesteld. Om de vijf jaar wordt het plan geëvalueerd, geactualiseerd en aan de raad voorgelegd. De actualisatie in 2022 is de eerste herziening van het bomenbeleidsplan 2013.

1.4. Vigerend beleid t.a.v. bomen In het beleid hebben een aantal veranderingen plaatsgevonden, zo is het landschapsontwikkelingsplan, groenstructurenplan en de kadernota “groen denken is groen doen” overgegaan in Groen Loont. Figuur 1 geeft de relatie tussen de verschillende beleidsstukken met betrekking tot het bomenbeleidsplan weer. Hierna volgt een korte uitleg over de verschillende beleidsstukken.

Figuur 1 Relatie van een aantal beleidsstukken met het bomenbeleidsplan

5

Integraal beleidsplan Landschap, Natuur & Groen (2017-2033), Groen Loont Beleidsplan Groen Loont stelt richtlijnen vast voor de inrichting, het beheer en de bescherming van landschap, natuur en groen in Eersel. Deze richtlijnen vinden hun vertaling in de verschillende specifieke besluiten over projecten, regelgeving en reacties op maatschappelijke ontwikkelingen. Het beleidsplan is een toetsingskader binnen de benoemde uitgangspunten en opvattingen. Het is leidend voor te nemen maatregelen en uit te voeren projecten. Met de actualisatie van dit beleidsplan stelt de gemeenteraad voor de komende jaren een uitvoeringsprogramma vast met concrete uitvoeringsmaatregelen voor landschap, natuur en groen. Groen Loont heeft verschillende raakvlakken op het beleid rondom bomen, voornamelijk de groenstructuren uit Groen Loont zijn gebruikt in het bomenbeleidsplan.

1.4.1. Beeldkwaliteitsplannen (BKP) Het hoofddoel van het beeldkwaliteitsplan (BKP) is het borgen van de ruimtelijke kwaliteit van de dorpen om daarmee de identiteit en de leefbaarheid te versterken. Het product van het BKP is tweeledig, enerzijds moet het de gebruiker verleiden om de ruimte met oog voor beeldkwaliteit te bouwen, her in te richten en te ontwikkelen en anderzijds moet het een toetsingskader vormen voor de beleidsmedewerkers bij de gemeente en welstand. Daartoe geeft het BKP naast inzicht in de ontwikkeling en de opbouw van de historische wegen van Eersel handvatten voor de (beeld)kwaliteit voor de bebouwde en niet bebouwde omgeving. Hierin is het integrale beeld leidend. Dus gebouw plus erf plus straat! Een belangrijk nevendoel van het BKP is de interne afstemming van alle ter zaken doende beleidsvelden rond de beeldkwaliteit om zo te komen tot een integraal gedragen plan waar al die beleidsvelden in vertegenwoordigd zijn.

1.4.2. Plan Bos & Boom Met Plan Bos & Boom, wil de gemeente Eersel het Kempisch landschap versterken en vernieuwen. Houtsingels en struweelhagen worden herstelt en aangevuld met extra bomen, verdwenen elementen worden opnieuw aangeplant. Bos- en natuurgebieden worden vergroot en uitgebouwd. Nieuwe ecologische verbindingszones worden aangelegd. Bomen worden geplant in en om de kernen. In nieuwbouwplannen zijn bomen een belangrijk onderdeel van de vergroening. Om een vergroening te realiseren wordt vanuit Plan Bos & Boom gesteld dat voor ieder gekapte boom, drie bomen terug worden geplant.

1.5. Huidige situatie In 2013 heeft de gemeente Eersel 20.000 bomen in beheer, op dit moment zijn dat ongeveer 26.000 bomen. De bomen in de bossen en landschappelijke elementen zijn niet meegeteld. Al deze bomen geven beeld en structuur aan de gemeente en zijn aanleiding tot waardering maar soms ook tot kritiek door overlast. Figuur 2 geeft de verdeling weer van de vijf meest voorkomende boomsoorten in de gemeente Eersel, de eik is met uitstek de meest voorkomende boomsoort in de gemeente.

Figuur 2 Top 5 boomsoorten gemeente Eersel

6

Afhankelijk van de boomsoort, standplaats en leeftijd van de boom, kan een (potentiële) waarde worden toegekend. Gemeente Eersel heeft verschillende structuren, waarvan de meeste bomen worden ingedeeld in de hoofdstructuur, een kleine 1% van de bomen in de gemeente Eersel is monumentaal. Leeftijd van de houtopstanden in de gemeente zijn van belang om een goede inschatting te kunnen maken bij vervanging van elementen in de openbare ruimte of om een betere inschatting te kunnen maken welke problemen op kunnen treden op bepaalde locaties. De leeftijd van bomen is in het verleden niet aangevuld, momenteel worden deze leeftijden ingevuld bij het afronden van een project. Figuur 3 geeft de verdeling van de bomen over de verschillende structuren weer, tevens geeft Figuur 3 een indicatie van de waarde van een bepaalde structuur. De waarde van een bomenbestand van circa 25.000 bomen loopt vaak op naar 100 miljoenen euro’s.

Figuur 3 Verdeling bomen in structuren met bepaalde waarde gemeente Eersel

7

2. Visie op bomen De meeste mensen hechten grote waarde aan bomen. De vraag die daarbij gesteld kan worden, is: wat is eigenlijk het belang van bomen. In het kort komt het erop neer dat bomen van belang zijn voor de ruimtelijke kwaliteit, dat zij grote invloed hebben op het milieu en het klimaat van de leefomgeving, dat zij de cultuurhistorie van de omgeving tot leven brengen en een economische betekenis hebben.

2.1. Ruimtelijke kwaliteit. Bomen zijn van groot belang voor de ruimtelijke kwaliteit. Bewezen is dat bomen de leefkwaliteit aanzienlijk verhogen. Bomen geven de openbare ruimte maat en structuur, zij vormen het raamwerk van het openbaar groen, zij zijn sfeerbepalend en dragen in sterke mate bij aan de herkenbaarheid en het karakter van plekken, routes en landschappen. Verder zorgen bomen ervoor dat grote ruimtes door hun aanwezigheid een aantrekkelijke omgeving worden om in te verblijven. Bomen hebben ook een betekenis voor de verkeersveiligheid. Zo zorgen laanbeplantingen ervoor dat het wegennet in de ruimte zichtbaar wordt. Hierdoor kan de weggebruiker zich aan de hand van de bomenrij orienteren. Door de beslotenheid van de laanbeplanting neemt de snelheid af, want het brengt een risicogevoel bij de automobilist teweeg, waardoor hij geneigd is zijn snelheid te minderen. Een groep bomen aan het eind van een rechte weg zorgt ervoor dat de weggebruiker afremt en de kruising/bocht met een lagere snelheid nadert. Daar staat tegenover dat oude wegbeplantingen vaak dicht op de verharding staan, waardoor ongevallen kunnen ontstaan. Deze wegen voldoen daardoor niet aan de nieuwste normen. Deze boombeplantingen blijven echter toch gehandhaafd vanwege de leeftijd van de bomen (cultuurhistorie) en de grote landschappelijke waarden (maat en structuur).

Bomen geven de openbare ruimte een groen aanzicht. Mensen voelen zich prettiger wanneer ze groen om zich heen hebben. Na financiële aspecten zoals hypotheek of huur vinden zij een groene omgeving het belangrijkste aspect voor wonen. De prijzen van vergelijkbaar onroerend goed met uitzicht op het groen zijn hoger dan wanneer er geen uitzicht is op groen. Verder blijkt uit onderzoek:  

groen bindt mensen met midden- en hoge inkomens aan hun woonomgeving; een groene omgeving biedt een attractieve en kalmerende omgeving voor recreatie.

2.2. Invloed op het milieu Bomen hebben grote invloed op het milieu. Bomen zuiveren de lucht, waarbij loofbomen gassen zoals stikstofdioxide opnemen en naaldbomen veel fijnstof afvangen. Bomen helpen bij het bufferen van water, doordat ze water opnemen en doordat water bij bomen gemakkelijk in de bodem kan infiltreren. Een volwassen beuk produceert tot wel 1,3 kilogram zuurstof per uur, waarmee deze voorziet in de zuurstofbehoefte van 50 mensen. Een gezonde volwassen naaldboom filtert bijna één ton stof per jaar. Stikstofdioxide is een giftig gas, dat vooral in het milieu komt door de uitstoot van uitlaatgassen. Het reageert heftig met andere stoffen. In aanwezigheid van lucht kan het veel metalen aantasten. Fijnstof is een vorm van luchtvervuiling. Tot fijnstof worden in de lucht zwevende deeltjes kleiner dan 10 micrometer gerekend. Uit epidemiologische en toxicologische gegevens blijkt dat fijnstof bij inademing schadelijk is voor de gezondheid. Studies wijzen uit dat er geen veilige ondergrens is bij blootstelling aan fijnstof: hoe klein de blootstelling ook is, er is een meetbaar schadelijk effect op de gezondheid. De huidige normen zijn derhalve een compromis tussen gezondheidsbelangen en socio-economische belangen. Verder is aangetoond dat op warme dagen de temperatuur in een straat met bomen enkele graden lager is dan in straten zonder bomen.

Bomen hebben dan ook een grote invloed op het microklimaat. Wetenschappelijk onderzoek toont steeds concreter aan dat de aanwezigheid van groen in een woonomgeving een gunstige invloed heeft op diverse aspecten van de gezondheid en het welzijn van Nederlanders:   

in een groene omgeving is het percentage kinderen met overgewicht 15% lager dan in een omgeving met minder groen; bomen hebben een sterk dempend effect op lawaai. Het ontbreken van lawaai wordt als een belangrijk kwaliteitsaspect bij het wonen gezien; bomen en groen in een woonomgeving hebben een positief effect op het voorkomen van astma, huidkanker, diabetes en stressgerelateerde ziekten door het filteren van de lucht en de reductie van geluid.

8

2.3. Cultuurhistorie Het landschap van de Kempen is sterk gevormd door de geologische ondergrond en de interactie die de mens daarmee gehad heeft. De geologische ondergrond is gevarieerd door de doorsnijding van verschillende aardbreuken en steilranden die ontstaan zijn in de ijstijden. Hierdoor varieert de bodem sterk in waterdoorlatendheid wat weer sturend werkt in het ontstaan van inzijgingsgebieden. Deze geologische onderlegger heeft geleid tot een drietal landschapstypen: kampenlandschap (de oude cultuurgronden ten zuiden en noorden van Vessem, rondom Eersel, Wintelre enz.), beekdallandschap (Kleine Beerze, de Run, Bruggenrijt enz.) en heideontginningslandschap (Boksheide, Driehuis, Buikheide enz.). Het kampenlandschap is relatief kleinschalig met kleine buurtschappen waar de opbollende essen achterliggen. De beekdalen liggen terzijde van de buurtschappen en voorzien in water en weidegronden (beemden). Het landschap verandert pas echt na de intrede van kunstmest. Hierdoor konden grote heidevelden ontgonnen en akkergronden grootschalig uitgebreid worden. Het landschap werd grootschaliger. Deze ontwikkeling in het landschap en de dorpen is op verschillende plaatsen in het landschap nog goed te zien. Vooral bomen spelen hierbij een grote rol.

Voorbeelden daarvan zijn de bomen op de gemeenschappelijke plaatse in de dorpen, de oude wegbeplantingen, de beplantingen langs kerkenpaden, de markeringsbomen in het landschap enz. Deze bomen vormen als het ware de schakel tussen het verleden, nu en als het goed is de toekomst. Dit zorgt er voor dat veel mensen zich verbonden voelen met oude bomen.

2.4. Economie Bomen (en in het algemeen openbaar groen) worden vaak gezien als een kostenpost (aanleg, onderhoud en grondgebruik). Maar bomen, het meest duurzame element in de openbare ruimte, brengen ook geld op. Veel recreanten en toeristen komen naar Eersel vanwege de mooie dorpen en omgeving. Zij fietsen en wandelen hier, brengen een bezoek aan de horeca en verblijven op een van de vele campings, hotels of vakantieparken in de omgeving. Veel ondernemers in Eersel zijn afhankelijk van deze bezoekers. De bomen (in samenhang met de verdere inrichting van het dorp en landschap) vertegenwoordigen dan ook een economische waarde voor deze ondernemers. Daarnaast laten veel onderzoeken steeds beter zien dat groen ook opbrengsten realiseert in de vorm van lagere gezondheidskosten bij mensen met een psychische ziekte, obesitas, diabetes, hart- en vaatziekten enz. Woningen in een groene omgeving hebben vaak hogere verkoopprijzen enz.

2.5. Conclusie Om bovenstaande redenen hecht Eersel dan ook waarde aan een goed bomenbeleid met aandacht voor de ruimtelijke aspecten, het milieu, de cultuurhistorie, economie, recreatie & toerisme en leefbaarheid.

9

3. Bomen en ontwerp openbare ruimte We gaan voor goede en gezonde bomen welke aansluiten bij de beleving en typering van gemeente Eersel. Om dit te kunnen realiseren is het belangrijk om de juiste boomstructuur te bepalen, dit is gedaan in de beeldkwaliteitsplannen (BKP). Tevens moet goed overleg plaatsvinden met verschillende disciplines om te beoordelen welke boom geschikt is voor de locatie. Vervolgens kan de juiste boom, op de juiste plek, met de juiste groeiplaats gerealiseerd worden. Voor de aanplant van deze bomen gaan we uit van de richtlijnen zoals beschreven in Handboek bomen.

3.1. Type inrichting Een goede boomstructuur ondersteunt de stedenbouwkundige opzet van de dorpen, uitbreidingen en de landschappelijke omgeving en hun onderlinge samenhang. Hiermee ligt de basis vast voor een stabiele en goed beheerbare boomstructuur. In de Beeldkwaliteitsplannen (BKP) is de visie van de gemeente samen op de gewenste boomstructuur voor de lange termijn samengevat. In deze kaart zijn de typeringen (historisch, modern of landschappelijk) verweven met de stedenbouwkundige structuur. Deze kaart wordt als daartoe aanleiding is, geactualiseerd en vastgesteld door het college. Om te bepalen welke bomen de boomstructuur van Eersel vormen is voor verschillende gebieden een typering gegeven. Naast de typering is de huidige stedenbouwkundige structuur van de gemeente gebruikt om een hiërarchie te geven aan belangrijke lijnen, zoals de belangrijke wegen. Met typeringen bedoelen we het kenmerkende verschil in sfeer en beleving van de openbare ruimte. De typering wordt bepaald door het geheel van bebouwing, stedenbouwkundige structuur, het aanwezige openbaar groen, winkels, routes enz. Al deze elementen bij elkaar maken de openbare ruimte. Het benoemen van de typering geeft een praktisch handvat voor de ontwikkeling en instandhouding van het bomenbestand en de boomstructuur.

Voor Eersel kunnen drie typeringen onderscheiden worden, die horen bij de verschillende delen van de dorpen en het buitengebied. Binnen deze deelgebieden is natuurlijk weer onderscheid te maken, maar toch wordt een globaal karakter hieraan toegekend, om zo tot een eenduidige boomstructuur te komen. De volgende typeringen zijn te onderscheiden: 1. Historisch 2. Modern 3. Landschappelijk

3.1.1. Historisch In de historische typering verwijzen we naar de oude delen in de dorpen en in het buitengebied. Deze typering is grotendeels gekoppeld aan bebouwing van vóór 1940. Kenmerkend voor deze bebouwing is dat het individuele geschakelde gebouwen zijn, met op markante plaatsen een bijzonder gebouw. In de dorpscentra zijn dat kerken, herenhuizen, pastorieën, boerderijen enz. Globaal voor de boomstructuur binnen de historische typering geldt dat wegen zijn ingeplant met een laanbeplanting (minimaal één rij aan één zijde van de weg). Op markante plekken, zoals brinken, staat een opvallende solitair of boomgroep, die de potentie heeft om uit te groeien tot een monumentale boom(groep). De boomsoort hoort in principe inheems en van de 1ste grootte (> 15.00m) te zijn. Hierbij kan gedacht worden aan beuk, eik, linde, iep, kastanje enz. Op sommige locaties komen deze bomen voor als leibomen of gekandelaberde bomen. Tussen 1940 en 1950 is nagenoeg niets gebouwd of aangelegd, debet daaraan is de Tweede Wereldoorlog.

3.1.2. Modern De typering van het moderne karakter is globaal de bebouwingszone van 1950 tot heden. Stedenbouwkundig kennen de gebieden een sterk planmatige opzet, waarbij de functionaliteit centraal staat. De gebruiksintensiteit is gemiddeld. Het moderne karakter omvat het grootste oppervlak van de dorpskernen, waaronder ook de bedrijventerreinen vallen. In de moderne typering is het belangrijk dat groen/ en boomstructuur de woonomgeving leefbaar houdt. Er is veel ruimte gereserveerd voor wegen, voet− en fietspaden en parkeren. Een groot deel van het groen bevindt zich in privé−tuinen, deze zijn echter vaak afgeschermd van de openbare ruimte. Groene pleintjes, speelvelden en routes moeten in deze dorpsgebieden zorgen voor een groen beeld. Bij de soortkeuze en inrichting van het groen is rekening gehouden met het karakter van de wijk (en het daarmee samenhangende tijdsbeeld) en deels met het karakter van het omliggende landschap. Het betreft zowel inheemse als uitheemse boomsoorten van de 1ste (> 15.00m) tot de 3de grootte (6.00 tot 10.00m), die vooral bestand zijn tegen de stedelijke groeiomstandigheden en een hoge sierwaarde hebben. De bomen staan in een laanbeplanting, groepen en als solitair. 10

3.1.3. Landschappelijk Buiten de bebouwde kom ligt het gebied dat in zijn geheel een landschappelijke typering krijgt toegedeeld. De gebruiksintensiteit in het buitengebied is vooral gericht op landbouw, natuur en recreatie. Bebouwing in dit gebied bestaat vooral uit buurtschappen en verspreide agrarische bebouwing. De infrastructuur met de bijbehorende laanbeplanting of singels tussen de verschillende dorpen en buurtschappen evenals de verschillende landschappelijke elementen vallen allemaal onder deze typering. De laanbeplantingen, singels en landschappelijke elementen geven het landschap hun maat en schaal. Het beheer van het landschappelijke gebied is vooral gericht op gebruiksfuncties en ecologie. De keuze voor de boomsoort behoort inheems (bv. eik, linde, berk enz.) en van de 1ste grootte (> 15.00m) te zijn. De landschappelijke typering binnen de gemeente Eersel levert een afwisselend landschap op en draagt sterk bij aan de woonbeleving in de aanliggende dorpskernen.

3.2. Vroegtijdige afstemming in het ontwerp Knelpunten die zich voordoen zijn veelal terug te voeren naar de ontwerpfase en de gebrekkige afstemming in de voorbereidingsfase van inrichtingsprojecten. Een structurele oplossing van deze problemen vraagt om een andere aanpak en planning. Het groen kan niet langer los gezien worden van de bovengrondse en ondergrondse infrastructuur. Met de invoering van de Wabo (Wet algemene bepalingen omgevingsrecht) wordt een integrale benadering van initiatieven, plannen, projecten enz. bevorderd. Het doel van de Wabo is een eenvoudigere en snellere vergunningverlening en een betere dienstverlening door de overheid op het gebied van bouwen, ruimte en milieu. De initiatiefnemer van een project kan nu naar één loket gaan waar alle aspecten van een omgevingsvergunning integraal onderzocht worden. Voor de invoering van de Wabo moest de initiatiefnemer veelal meerdere vergunningen, zoals een sloop-, bouw-, kap-, aanlegvergunning enz. bij verschillende loketten aanvragen. Een goede afstemming vraagt om een integrale benadering van de betrokken disciplines in een vroeg stadium van het planproces. Dit is noodzakelijk om het volgende doel te bereiken: Het op haalbare wijze handhaven van bomen in het algemeen, het waarborgen van boomstructuren in nieuwe plannen en reconstructies, alsmede het op een duurzame wijze aanplanten of verplanten van bomen.

3.2.1. Initiatief-/ oriëntatiefase In deze fase van het project worden de globale randvoorwaarden geformuleerd die relevant zijn bij de initiatie van een project, c.q. bij de start van een schetsplan of schetsontwerp. Onderzocht wordt welke relevante beleidsuitgangspunten ten aanzien van groen (en de andere betrokken disciplines) belangrijk zijn voor het project. Daarnaast worden de in het plangebied aanwezige monumentale en groenstructuren in kaart gebracht. Op deze manier is vooraf duidelijk wat er aan bomen aanwezig is.

3.2.2. Ontwerpfase Tijdens het ontwerpproces is het noodzakelijk dat naast de groeivoorwaarden van nieuwe en bestaande bomen ook de randvoorwaarden van andere disciplines (riolering, kabels en leidingen, verhardingen, verkeer, verlichting) meegenomen worden, om ook op de langere termijn een goede inpassing van bomen mogelijk te maken. Welke groeiomstandigheden zijn nodig, nu en in de toekomst, zodat de bomen hun functie kunnen blijven vervullen? Hoe ziet deze boom eruit over 40 jaar of langer en wat zijn de eisen die zo’n boom stelt en hoeveel ruimte is daarvoor nodig (boven- en ondergronds)? Door zulke vragen te stellen, kan men er voor kiezen bepaalde soorten niet toe te passen of onder bepaalde omstandigheden juist wel te gebruiken. Gemeente Eersel maakt gebruik van de boommonitor van Norminstituut Bomen voor de bepaling van de grootte van het plantvak. De projectleider dient in het ontwerpproces er voor zorg te dragen dat de bomen deze voorwaarden geboden krijgen. Op deze manier kunnen onnodige kostbare ontwerpaanpassingen, vertragingen en vroegtijdige boomvellingen voorkomen worden.

11

3.3. Bomen Effecten Analyse Bij bouwwerkzaamheden komen bestaande bomen vaak in de problemen. Door verwonding, bodemverdichting of het tijdelijk verlagen van het grondwaterpeil kunnen bomen in conditie verminderen of instabiel worden waardoor ze niet gehandhaafd kunnen worden, terwijl dit misschien wel de bedoeling was. De ontwerpfase is het meest uitgelezen moment om de effecten van bouw of aanleg op bestaande bomen te beoordelen. Beoordelingen die uitgevoerd worden vóór deze fase leveren slechts een globale indicatie van mogelijke effecten op, aangezien concrete uitwerkingen van de plannen vaak nog ontbreken. Na de ontwerpfase is er te weinig ruimte voor aanpassingen in het ontwerp, waardoor de kansen op een duurzaam behoud van bomen beperkter zijn. Om de effecten van de bouwwerkzaamheden in kaart te brengen wordt een Bomen Effect Analyse (BEA) gemaakt. Een BEA is een gestandaardiseerde beoordeling die ten doel heeft de boomtechnische kwaliteit te waarborgen en ervoor te zorgen dat alle essentiële aspecten van de ruimtelijke ontwikkeling voldoende worden belicht. Een BEA beoordeelt of een boom, in het perspectief van de voorgenomen bouw of aanleg, in zijn huidige verschijningsvorm en standplaats, duurzaam behouden kan blijven.

De uitkomst van de BEA geeft de randvoorwaarden en richtlijnen voor de inrichting van de openbare ruimte bij aanwezigheid van de te behouden bomen en de te treffen beschermingsmaatregelen van deze bomen bij de uitvoeringswerkzaamheden.

Een BEA dient te worden uitgevoerd door een deskundig boomverzorger of boomtechnisch adviseur. De resultaten van deze beoordeling moeten vervolgens worden meegenomen in de besluitvorming rond bouw of aanleg. De volgende aspecten maken deel uit van de beoordeling:   

conditie en kwaliteit van de boom; toekomstverwachting van de boom in bestaande en toekomstige situatie; verwachte problemen bij bouwplannen in relatie tot de boom.

De BEA is toe te passen op allerlei werken zoals bouwwerken, reconstructies van wegen en rioleringen of de aanleg van kabels en leidingen. Toepassing is echter niet altijd zinvol, zoals wanneer de boom in slechte conditie verkeerd of geprojecteerd staat in de toekomstige bouwput. De BEA is met name inzetbaar in de randzone van het te realiseren werk of om alternatieven te formuleren voor bouwactiviteiten die door de gemeente ontplooid worden. Op grond van de uitkomsten van een BEA is het voor alle partijen duidelijk welke bomen mogen verdwijnen voor de bouw of aanleg en welke bomen – en onder welke voorwaarden – worden gespaard. De Bomen Effect Analyse (BEA) is verankerd in de nieuw vast te stellen APV Afdeling 4.3 van Eersel waardoor de beoordeling niet vrijblijvend is. De kosten voor een BEA zijn voor rekening van de initiatiefnemer.

3.4. Verplanten van bomen Wanneer een boom niet in het bouwproject past kan ervoor gekozen worden, deze te verplanten. Daarbij moet eerst bekeken worden of de boom wel verplant kan worden. Niet alle boomsoorten zijn geschikt om te verplanten. Daarnaast is de gezondheidstoestand, ontwikkeling van wortelstelsel en vitaliteit bepalend of een boom succesvol verplant kan worden. De leeftijd en grootte van de boom zijn hierbij van ondergeschikt belang, aangezien het technisch mogelijk is bomen van elke grootte te verplanten. Voor het slagen van de verplanting is ook de nieuwe standplaats van groot belang, deze dient zoveel mogelijk overeen te komen met de groeiomstandigheden van de oude standplaats. Bij een eventuele verplanting zal altijd een afweging gemaakt worden tussen de kosten van een eventuele verplanting en het gewenste effect ervan. De kosten kunnen bijvoorbeeld afgewogen worden tegen de financiële waarde van een boom, zoals deze wordt berekend in hoofdstuk 6.4 ‘herplantplicht’. Een goede voorbereiding van de te verplanten boom is essentieel voor succes. Bij oudere bomen kan deze enkele jaren duren. Ook na het verplanten zijn enige jaren van extra zorg noodzakelijk. De hersteltijd van de boom na het verplanten wisselt per boomsoort en situatie. Het verplanten van een boom staat gelijk met het kappen van een boom.

Er verdwijnt een boom op een bepaalde locatie, daarom kan een omgevingsvergunning voor het vellen van een houtopstand nodig zijn (APV), mogelijk ook een herplantplicht.

12

3.5. Eisen aan de ruimte Voor het behoud van bestaande bomen en een duurzame toepassing van nieuwe aanplant dient tijdens de (her)inrichting van de openbare ruimte rekening te worden gehouden met de voorwaarden die bomen aan hun leefomgeving stellen. Niet alleen nu, maar ook op termijn, wanneer de boom de beoogde grootte heeft bereikt. De inrichtingsvoorwaarden dienen integraal te worden afgestemd met de andere disciplines (bv riolering, kabels en leidingen, verkeer, verhardingen, verlichting) en vigerend beleid zoals agenda 22, waarbij alle mensen met en zonder beperking deel kunnen nemen aan het dagelijks leven, de beeldkwaliteitsplannen enz. Bij het ontwerp van een (her)inrichtingsplan worden de richtlijnen van Handboek bomen zoveel mogelijk aangehouden. Deze richtlijnen zijn bij herinrichtingsplannen van een bestaande omgeving niet altijd toe te passen. Het kan zijn dat de benodigde ruimte om aan al deze normen te voldoen niet aanwezig is. In dat geval zal een integrale afweging gemaakt moeten worden met de relevante vakdisciplines om toch tot een goed ontwerp te komen. In enkele gevallen zal dit leiden tot een compromis tussen de verschillende disciplines, in andere gevallen moeten aanvullende maatregelen getroffen worden en soms zal een keuze gemaakt moeten worden. Van situatie tot situatie moet bekeken worden wat de beste oplossing is.

Bij een inrichting van een nieuwe weg wordt altijd uitgegaan van de nieuwste normen van de verschillende vakdisciplines. Bij de herinrichting van een bestaande weg met een bestaande boombeplanting geldt hetzelfde als in de bebouwde kom: er vindt een integrale afweging plaats tussen de verschillende vakdisciplines.

3.5.1. Bovengrondse ruimte De bovengrondse ruimte die een boom nodig heeft, wordt vooral bepaald door de ruimte die zijn uitgegroeide kroon nodig heeft. Deze ruimte is afhankelijk van de kroonvorm, boomgrootte en opkroonhoogte. Het is daarom van belang dat in ontwerpen de kroonprojectie van bomen op werkelijke grootte ingetekend wordt. Dat wil in principe zeggen de grootte van de uiteindelijke boom op verwachte levensduur. In de praktijk wordt de grootte op een leeftijd van ongeveer 40 jaar als voldoende ingeschat. Indien bomen op kleinere schaal in het ontwerp worden geprojecteerd kan dat misleidend werken (bijv. afstand van bomen tot gebouwen) voor toekomstige bewoners en andere betrokkenen, waardoor uiteindelijk overlast en ongewenste situaties kunnen ontstaan. De kwaliteit van de bovengrondse ruimte voor bomen wordt door de volgende factoren bepaald:  

 

De afstand tussen bomen en gebouwen, straatlantaarns, bebording e.d. In dit verband ook letten op de schaduwwerking van de bomen en de gevolgen daarvan; De afstand tussen de bomen en de verharding met rijdend verkeer. Door langsrijdend verkeer of parkeren kunnen bomen beschadigd worden. Als gevolg daarvan verzwakken ze en worden zo vatbaarder voor ziekten, wat weer tot gevolg kan hebben dat ze instabiel worden wat een velling noodzakelijk kan maken. Langs doorgaande wegen zal ook rekening gehouden moeten worden met verkeerstechnische aspecten om zo verkeersongevallen met personele en materiële schade te voorkomen; De mogelijkheid van opspattend pekelwater. Dit levert schade op aan het stamweefsel met als gevolg een verminderde conditie wat op den duur tot afsterven kan leiden; Verharding dichtbij de stamvoet levert een verhoogd risico voor beschadigingen en heeft een negatieve invloed op het zuurstof- en vochtgehalte in de bodem, waardoor de vitaliteit beïnvloed wordt.

3.5.2. Ondergrondse ruimte De volgende factoren zijn van belang voor de kwaliteit van de groeiplaats bij een boom:      

Luchthuishouding; Vochthuishouding; Bodemleven; Beschikbaarheid voedselelementen; Zuurgraad; Zoutgehalte.

De uiteindelijke kwaliteit van de groeiplaats wordt bepaald door de meest beperkende factor. De kwaliteitsnormen, die bij bovenstaande factoren, gehanteerd moeten worden zijn afhankelijk van de te gebruiken boomsoorten. Zo stelt de ene boomsoort hogere eisen dan de andere. 13

Een goede groeiplaats bevat water, zuurstof en voeding in de vorm van mineralen. Dit vormt de basis voor groei en leven van bodemflora. De bodemflora (het bodem voedselweb) bestaat uit o.a. schimmels en bacteriën. Deze helpen de boom om voedsel op te nemen. Indien één van deze basisvoorwaarden ontbreekt is er geen leven en wortelontwikkeling mogelijk in de bodem. Bij groeiplaatsverbetering zijn verschillende methoden mogelijk, deze lopen uiteen van het gebruik van bomengrond, het plaatsen van voedselzuilen, het ploffen tot het plaatsen van boombunkers. Bij elke noodzakelijke groeiplaatsverbetering wordt met een boomdeskundige onderzocht welke vorm van groeiplaatsverbetering bij die boom het beste op zijn plaats is.

3.6. Boomsoortkeuze Voor een optimale toepassing van bomen is een goede soortkeuze van essentieel belang. Dit betekent dat de boomsoort afgestemd moet zijn op de standplaats of dat de standplaats zodanig wordt ingericht dat de gekozen boomsoort daar goed kan functioneren. Indien met deze basisregel geen rekening wordt gehouden leidt dit in veel gevallen tot (groei)problemen of overlastsituaties. De laatste jaren treden in Nederland en de landen erom heen steeds vaker ziekten of plagen op, die één bepaalde boomsoort in het bijzonder treffen. De ziekten zijn veelal zeer besmettelijk. Voorbeelden hiervan zijn de bloedingsziekte bij kastanjes, massaria bij platanen, essterfte bij essen, iepenziekte bij iepen, eikenprocessierups bij zomereik, enz. Indien een gemeente veel bomen heeft van één boomsoort (monocultuur) en die boomsoort wordt getroffen door zo’n ziekte of plaag bestaat het gevaar dat een groot deel van haar bomenbestand bedreigd wordt. In het uiterste geval zullen vele bomen sterven wat een enorme impact kan hebben op het ruimtelijk beeld van de gemeente. Het is daarom belangrijk om een grote variatie (diversiteit) te hebben in het gemeentelijk bomenbestand. Dit verkleint het risico dat in een keer een groot deel het bomenbestand aangetast wordt. In Eersel zijn in de afgelopen decennia veel zomereiken en lindebomen (vooral Hollandse en kleinbladige linde) geplant.

In de toekomst zal uitdrukkelijk gekeken worden om hierin meer variatie te brengen. Hierbij kan o.a. gedacht worden aan de toepassing van andere eikensoorten (wintereik, moeraseik), andere lindesoorten (zilver en grootbladige linde), beuken, kastanjes, esdoornen, iepen en berken De keuze voor een streekeigen soort of een exoot staat in principe vrij en is voornamelijk afhankelijk van eisen aan groeiplaats en goede inpassing in stedenbouwkundig opzicht. Er zijn echter wel uitzonderingsgevallen. Zo heeft Eersel de voorkeur om de belangrijkste boomstructuren, de historische kernen en andere cultuurhistorische elementen in te vullen met inheemse boomsoorten. Aan de buitenrand van de bebouwde kom, waar aangesloten wordt op het buitengebied, worden zo veel mogelijk inheemse en gebiedseigen soorten gebruikt. Dit geldt ook voor de landschappelijke boomstructuren (buiten de bebouwde kom). Het is hierbij belangrijk om ook in deze inheemse boomsoorten, variatie te gebruiken. In parken en woonstraten kan daarentegen ook gebruik worden gemaakt van exoten. Om overlastsituaties zoveel mogelijk te vermijden dient de soortkeuze aangepast te worden op het gebruik van de omgeving. Bijvoorbeeld geen bomen op parkeerplaatsen aanplanten die gevoelig zijn voor bladluizen. Boommateriaal dat aangeplant wordt moet van de beste kwaliteit zijn en in goede conditie verkeren.

Dit laatste wil zeggen: niet uitgedroogd, onbeschadigd en met voldoende haarwortels. Voorkeur van boommateriaal gaat uit naar een erkende kweker en genetisch autochtoon materiaal

14

4. Werkzaamheden rondom bomen Na de ontwerpfase is het belangrijk om op de juiste manier te werk te gaan. Ook in de openbare ruimte waar, met grote regelmaat, werkzaamheden verricht worden is dit belangrijk. Voorbeelden daarvan zijn herbestratingen, vervangingen van riolering, aanleg van kabels en leidingen, de aanleg van extra parkeervoorzieningen, speelvoorzieningen enz. Deze werkzaamheden zijn belangrijk voor het functioneren van de samenleving. Dit kan echter in het geding komen met de aanwezige ruimtelijke en milieutechnische belangen van de bomen. Bedrijven die dit soort werkzaamheden uitvoeren worden proactief geïnformeerd over boombescherming bij de uitvoer van werkzaamheden en het gemeentelijke beleid ten aanzien van schade. De gemeente zal standaard een poster met richtlijnen (bijlage 3 “Bomenposter werken rondom bomen” van de Vereniging Stadswerk Nederland) voor de uitvoer van werkzaamheden in de nabijheid van bomen aan de aanvrager van een omgevingsvergunning meegeven met het verzoek deze op te hangen in de schaftkeet. Bij werkzaamheden in opdracht van de gemeente worden standaard de benodigde boombeschermingsmaatregelen opgenomen in het bestek. Indien behoud van bomen niet mogelijk is, wordt via herplant van nieuwe bomen minimaal gestreefd naar behoud van de “hoeveelheid boom”.

De kosten voor de benodigde beschermingsmaatregelen en eventuele herplant komen ten laste van het krediet/ budget van de betreffende, noodzakelijke werkzaamheden. Diegenen die bouw- of graafwerkzaamheden uitvoeren kunnen onvoldoende op de hoogte of zich onvoldoende bewust zijn van het effect van hun handelen op bomen. Ernstige schade op korte of lange termijn kan het gevolg zijn. Volgens de APV wordt ernstige schade gerangschikt onder vellen, waarvoor volgens de APV een omgevingsvergunning is vereist. Indien blijkt dat bomen beschadigd zijn, worden de kosten voor herstel verhaald op de aannemer. Opdrachtgevers, nutsbedrijven, aannemers, projectontwikkelaars en particulieren dienen zich hiervan bewust te zijn. In de BEA wordt uitgebreid aandacht besteed aan boombescherming en de eventuele effecten van voorgenomen werkzaamheden op bestaande bomen.

15

4.1. Kabels en leidingen Op plaatsen waar bomen staan liggen vaak ook kabels en leidingen. Deze moeten regelmatig gerepareerd of vervangen worden of er lekken schadelijke stoffen uit. Dit kan nadelig zijn voor de aanwezige bomen. Bij het graven van sleuven worden boomwortels beschadigd en soms zelfs gewoon doorgezaagd. Hierdoor ontstaan wonden die een ingang vormen voor schadelijke bacteriën of het wortelpakket wordt te klein voor de boom. Uiteindelijk kan de boom afsterven of loopt een grote groeiachterstand op. Door het doorzagen van wortels kan de boom instabiel worden en zo een gevaar gaan vormen voor de omgeving. Aan de andere kant kunnen bomen die boven op rioleringen, kabels en leidingen staan schade veroorzaken aan deze voorzieningen. Zo zoeken bijvoorbeeld wortels altijd de gemakkelijkste manier om aan vocht te komen. Indien de riolering een barstje vertoont, kan een haarwortel daar de riolering binnendringen. Vervolgens worden deze haarwortels dikker en kunnen zo scheuren en breuken veroorzaken. Bij werkzaamheden aan kabels en leidingen in de omgeving van bomen moeten de nutsbedrijven voldoen aan de volgende voorschriften:       

het nutsbedrijf informeert de gemeente vóór de start van de werkzaamheden over de voorgenomen werkzaamheden; met de gemeentelijke opzichter wordt de minimale graafafstand tot de stam van de boom bepaald (dit ook ter voorkoming van instabiliteit); de reductie van de doorwortelbare ruimte moet minimaal zijn; bij werkzaamheden dienen de wortels zo veel mogelijk behouden te blijven en moeten deze zo kort mogelijk bloot liggen. Blootliggende wortels worden beschermd; bij verlegging van kabels en leidingen moet met de gemeente overleg plaatsvinden over de gewenste locatie; bij de aanleg van nieuwe kabels en leidingen in de omgeving van aanwezige bomen zo veel mogelijk gebruik maken van sleufloze technieken; de nutsbedrijven moeten zich houden aan de in Eersel geldende Afdeling 4.3 APV. Deze voorschriften worden verplichtend opgelegd aan de nutsbedrijven.

In een later stadium wordt onderzocht of de gemeente gebruik kan maken van haar recht de schade aan gemeentelijke bomen te verhalen op het nutsbedrijf. Indien deze mogelijkheden er zijn, wordt een voorstel aan het college voorgelegd. Om aan te kunnen tonen dat schade is toegebracht, is een beoordeling van bomen voor en na de uitvoer van werkzaamheden noodzakelijk, evenals goed toezicht op de werkwijze bij de uitvoer. In nieuwe projecten moeten de kabels en leidingen zoveel mogelijk in één tracé komen te liggen. De breedte van dit tracé en de onderlinge afstand tussen de kabels en leidingen ligt vast (zie bijlage 10). Het tracé moet ver genoeg van bestaande en nieuwe bomen af liggen. De minimale afstand tussen het tracé en de bomen wordt in overleg met de gemeente bepaald.

16

5. Boomstructuren De groenvoorzieningen in de gemeente hebben de aandacht van alle inwoners. Zij hechten in het algemeen veel belang aan het groen. Het geeft de gemeente karakter, identiteit en uitstraling. De volwassen bomen nemen hierbij een bijzondere plaats in. Bomen leven erg lang, veel langer dan een mens. Zij vormen vaak de verbinding tussen het verleden en het heden. Om die reden voelen vele inwoners een emotionele waarde bij oude bomen. Een gevaar hierbij is het feit dat bomen langzaam groeien, het duurt lang voordat zij volwassen zijn. In die tijd vormen veel bedreigingen aanleiding voor een voortijdig einde voor de boom. Om te voorkomen dat bomen voortijdig gekapt worden, wordt een bepaald beleidsstatus of structuur met een bepaalde bescherming toegekend aan een boom. Bomen binnen de gemeente Eersel worden ingedeeld in verschillende structuren, deze structuren zijn overgenomen uit het plan Groen Loont en geprojecteerd op de aanwezige bomen. In bijlage 5 staat een deel van deze projectie. De bomen zijn ingedeeld in:    

monumentale bomen; hoofdstructuur; nevenstructuur; overige bomen.

Een aantal bomen zijn ingedeeld in de groep ‘overige bomen’, terwijl deze eigenlijk in een structuur vallen doordat nieuwbouw heeft plaatsgevonden. In de beoordeling zullen deze bomen dus alsnog als hoofdstructuur of nevenstructuur ingevuld kunnen worden. Hiervoor dient altijd het meest actuele structuurplan geraadpleegd te worden. Onderstaand is een verdere toelichting gegeven wat een bepaalde structuur betekend voor de bescherming van de boom en welke beleidsstatus deze bomen hebben. De beleidsstatus vormt samen met de leeftijd en soort boom een bepaalde financiële waarde, dit is te zien in bijlage 7.

5.1. Monumentale bomen De belangrijkste bomen voor Eersel zijn de monumentale bomen, deze bomen hebben de hoogste prioriteit bij de instandhouding, het beheer en het onderhoud. Bij monumentale bomen wordt onderscheid gemaakt in landelijk en gemeentelijk monumentale bomen.  

landelijk monumentale bomen, die voldoen aan de criteria van de Bomenstichting en opgenomen zijn in het landelijk register voor monumentale bomen; gemeentelijk monumentale bomen, die voldoen aan de criteria van de gemeente en die opgenomen zijn in de lijst ‘Monumentale bomen gemeente Eersel’.

5.1.1. Criteria Om tot een goede inventarisatie van gemeentelijke monumentale bomen in Eersel te komen wordt uitgegaan van een aantal criteria. Deze criteria kunnen dwingend of optioneel van aard zijn.  

dwingend wil zeggen dat een boom moet voldoen aan de desbetreffende criteria wil deze in aanmerking komen voor een monumentale status. Het betreft dus de randvoorwaarden; optioneel wil zeggen dat een boom als monumentale boom wordt aangemerkt, wanneer deze aan één of meer van deze criteria voldoet. Een monumentale boom hoeft dus niet aan alle optionele criteria te voldoen. Er is bij optionele criteria dus sprake van een keuzemogelijkheid.

De dwingende criteria zijn:  de leeftijd van de boom is minimaal 80 jaar;  de boom mag niet in een onherstelbaar slechte conditie verkeren (d.w.z. de boom moet in beginsel weer in een redelijke conditie zijn te brengen), volledig verval van de boom is niet binnen 10 jaar te verwachten. Optionele criteria (de boom moet ten minste aan één van de volgende voorwaarden voldoen):  Esthetische en belevingswaarde van de boom: o door leeftijd en verschijning (omvang en grootte) beeldbepalend en onvervangbaar voor het karakter van de omgeving; o grote landschappelijke waarde; o de boom heeft een zeer speciale betekenis voor het dorp of de buurt waarin deze staat, wordt algemeen als bijzonder, zeldzaam en mooi ervaren. 17



 



Cultuurhistorische waarde van de boom: o de boom is verweven met de geschiedenis van de omgeving; o de boom is een herdenkingsboom; geplant naar aanleiding van een belangrijke, gedenkwaardige gebeurtenis; o de boom is een markeringsboom; geplant ter markering, bv. grensbomen in agrarisch gebied; o de boom is een kruis- of kapelboom; geplant naast een kapel of kruisbeeld om de locatie te benadrukken; o de boom is een mythologische boom; speelt een belangrijke rol in mythen en legenden in de streek; o de boom is geadopteerd door een school; o de boom heeft een bijzondere snoeivorm of (natuurlijke) groeivorm. Natuurwetenschappelijke en ecologische waarde van de boom: o de boom biedt plaats aan bijzondere planten of dieren; o de boom maakt deel uit van een belangrijke (ecologische) route. Dendrologische waarde van de boom: o de boom is een zeldzaam voorkomend geslacht, soort, variëteit of ras; o de boom heeft een bijzondere groeivorm als gevolg van natuurlijke oorzaken, bijvoorbeeld tweestammig of meerstammig. Zeldzaamheid: o de boom is de dikste, hoogste of oudste in de gemeente.

Voor de herdenkingsbomen kan in een enkel geval een uitzondering gemaakt worden op het dwingende leeftijdscriterium. Als voorbeeld kan gedacht worden aan het 100-jarigen bos, waarbij een boom geplaatst wordt voor een inwoner die 100 is geworden. Of de zogenaamde Amaliaboom. Dit is een boom die geplant is naar aanleiding van de geboorte van prinses Amalia en die de potentie heeft om uit te groeien naar een volwaardige monumentale boom. In de loop van 2013 is de ‘Lijst Monumentale Bomen’ opgesteld. Eens in de vier jaar wordt de lijst met monumentale bomen geactualiseerd en door het college vastgesteld. Voor plaatsing op de lijst worden de particuliere boomeigenaren op de hoogte gesteld, waarbij de mogelijkheid bestaat bezwaar te maken.

5.1.2. Bescherming In de APV is de juridische bescherming van bomen in het algemeen en die van monumentale bomen in het bijzonder vastgelegd. Zo staat in artikel 4:11a lid 2 dat het college voor monumentale bomen geen omgevingsvergunning verleent, tenzij sprake is van een ernstige bedreiging van de openbare orde, noodtoestand of andere uitzonderlijke situatie. Het college zal alleen een omgevingsvergunning voor het vellen van een houtopstand geven na grondig onderzoek naar alternatieven De particuliere eigenaar van een monumentale boom moet via een onafhankelijk onderzoek naar de conditie en de levensverwachting van de boom aantonen dat de boom een acuut gevaar vormt voor de omgeving in het geval de eigenaar vermoedens in die richting heeft. Indien dit onderzoek inderdaad aangeeft dat de boom niet meer in een redelijke conditie is te brengen of de verwachting is dat de boom binnen tien jaar volledig vervalt zal een omgevingsvergunning voor het vellen van een houtopstand verleend worden met een herplantplicht. Bij zwaarwegende maatschappelijke belangen dienen alle alternatieven uitputtend onderzocht te worden om te proberen de monumentale boom alsnog te behouden. Uiteindelijk zal het college in deze gevallen beslissen in hoeverre sprake is van een zwaar wegend maatschappelijk belang.

Het is aan te bevelen om bij werkzaamheden in de openbare ruimte standaard te controleren op de aanwezigheid van monumentale bomen. Op deze wijze kunnen tijdig beschermende maatregelen worden getroffen. Voor bouw- en aanlegactiviteiten in de omgeving van monumentale bomen is een Bomen Effect Analyse (BEA) verplicht. De kosten hiervan zijn voor rekening van de initiatiefnemer. Monumentale bomen vallen onder de hoogste beleidsstatus, beleidsstatus I. In bijlage 7 staat een bepaalde waarde voor de soort boom bij een bepaalde leeftijd.