Document · PDF

[22.00121] - Rapportage energieopwekkende en geluidwerende voorziening langs de A67

Raadsvergadering 31 mei 2022, gemeente EerselBij agendapunt: Onderzoek naar de mogelijkheden voor een energieopwekkende en geluidwerende voorziening langs de A6714.938 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Onderzoek energieopwekkende en geluidwerende voorziening langs de A67 Gemeenten Eersel & Bladel | Royal HaskoningDHV

1 Foto: A67, gemeente Eersel

telefoon e-mail website versie datum projectnummer auteurs met input van

gecontroleerd door

Larixplein 1 5616 VB Eindhoven +31 (0)88 348 42 50 info@rhdhv.com www.royalhaskoningdhv.com 2.1 4 januari 2021 BH7433 Jeroen Tolboom Luc Jenniskens Mark van Esdonk Michiel Nijboer Bertus van 't Wout Wouter Kanger Celine Korbee Sanne Laumen Jeroen Tolboom Thijs Sommers Sanne Laumen

contactpersoon

Gemeente Eersel Bart Aarts

contactpersoon

Gemeente Bladel Claudia Rieswijk

Inhoudsopgave 1

Inleiding

Analyse 6

Bouwstenen 22

Scenario's

Voorkeursscenario

Business Case

Uitvoeringsstrategie

INLEIDING

A67, knooppunt 29, Hapert, vogelvlucht Foto: Cyclomedia

AANLEIDING

OPGAVE

WERKWIJZE

Op 15 december 2020 heeft de gemeenteraad van Eersel het ‘Beleid grootschalige zonne-energie gemeente Eersel 2020-2030’ vastgesteld. De opwekkingsopgave tot 2030 voor gemeente Eersel is hiermee vastgesteld op 0,055 TWh. Het college van B&W heeft opdracht gekregen ervoor te zorgen dat de opwekkingsopgave (mede) wordt ingevuld door middel van een energieopwekkende en geluidwerende voorziening langs de A67. Daarnaast haakt de gemeente Bladel aan vanwege de doelstelling in het beleidskader 'Kadernota Energie en Klimaat' voor energieopwekking aan de A67.

De doelstelling van de opgave is het realiseren van een energieopwekkende en geluidwerende voorziening langs de A67. Hiermee beoogt de bestuursopdracht invulling te geven aan twee doelen:

Het onderzoek is gefaseerd uitgevoerd. Als eerste is het plangebied geanalyseerd op onderwerpen die relevant zijn voor de manier waarop een energieopwekking en de geluidswerende voorziening kan worden gerealiseerd, zoals het landschap, ruimtelijk beleid en koppelkansen. Voor deze onderwerpen is een beleids- en gebiedsanalyse gedaan en zijn gesprekken gevoerd met de relevante stakeholders.

De bewoners van buurtschap de Hees, Steensel en Oeienbosch zijn een petitie gestart “Stop geluidsoverlast van de A67 in Eersel en Steensel”. Hoewel er langs de A67 geen sprake is van een overschrijding van de wettelijk toegestane geluidproductie evaren bewoners toch geluidoverlast, met name in de kernen/gehuchten De Hees, Duizel en Oeienbosch. Vanuit de gemeente is de wens om deze overlast terug te dringen.

Ten aanzien van de twee doelen worden zogeheten koppelkansen onderzocht. Dit zijn lopende lokale en regionale projecten en doelen die kunnen worden gekoppeld aan de energie-opwekkende en geluidwerende voorziening. De koppelkansen zijn geen doel op zich, maar kunnen bijdragen aan het realiseren van de twee doelen met bijbehorende business case.

De opwekkingsopgave in combinatie met de wens tot geluidsreductie heeft geleid tot het idee van een energieopwekkende en geluidwerende voorziening langs de A67.

1. Een zo groot mogelijke bijdrage leveren aan de totale energieopwekkingsopgave van gemeente Eersel van 0,055TWh in 2030; 2. Het terugdringen van geluidsoverlast die door bewoners in de kernen langs de A67 wordt ervaren

Om invulling te geven aan deze twee doelen is het voorliggende onderzoek uitgevoerd. Uit dit onderzoek blijkt op welke manier een voorziening langs de A67 het beste kan worden gerealiseerd en wat daarvoor nodig is.

Vervolgens zijn de bouwstenen van de mogelijke maatregelen in beeld gebracht van de mogelijke maatregelen, zoals een geluidswal inclusief zonnepanelen en een geluidsscherm inclusief zonnepanelen. Voor de bouwstenen zijn ‘factsheets’ opgesteld met de effecten (multi-criteria analyse), voorbeelden, de globale kosten en een eerste inschatting van de financiële haalbaarheid. Op basis van de analyse en de bouwstenen zijn 4 scenario’s opgesteld voor de ontwikkeling van voorzieningen. De scenario’s zijn beoordeeld op de aspecten energieopwekking, geluidsreductie, koppelkansen, ruimtelijke inpassing, technische haalbaarheid, meerwaarde en draagvlak en business case. Op basis hiervan is een voorkeursscenario gekozen.

ANALYSE

Natuurgebied de Cartierheide in de Kempen Foto: Diana van Stripe Away 6

Plangebied De opgave wordt op twee schaalniveaus onderzocht. Deze noemen we het projectgebied en het onderzoeksgebied. Het projectgebied, weergegeven met een rode stippellijn hiernaast, is een gebied van circa 250m aan weerszijden van het snelwegtracé waarin zich de ruimtelijke ingrepen zullen concentreren. Daarbij wordt een ruimer onderzoeksgebied bekeken om de kernkwaliteiten van het gebied goed te kunnen onderscheiden en zeker geen koppelkansen te missen. Daarnaast zijn daardoor ook de dichtstbijzijnde dorpskernen van de gemeenten Eersel en Bladel goed in beeld in verband met eventuele geluidshinder.

Ontstaansgeschiedenis regio

1930 •

Nog veel ongerepte heide in de regio

1960 •

Heide grotendeels bebost of ontgonnen tot akkerbouw

•

Hoofdonstluitingsweg via Hapert en Bladel

1975

2020

•

Komst van de A67

•

Komst N397 richting Valkenswaard

•

Start grootschalige uitbreiding woonkernen

•

Grote toename industrieterreinen

•

Extra afrit van de A67 bij Hapert

Landschappelijke hoofdstructuren Op de kaart is de landschappelijke structuur van het gebied te zien. Met name de beekdalen en de (ontgonnen) heidegebieden zijn bepalend geweest voor dit Kempenlandschap. De dorpskernen liggen allen aan de rand van een beekdal. Opvallend is de grote hoeveelheid bos- en heidegebieden binnen het projectgebied. Dit heeft veel invloed op de mogelijke bouwstenen en scenario’s later in deze studie.

Beekdal van ´De Run´in de gemeente Eersel 10

Natuur Netwerk Brabant (NNB) De landschappelijke structuur is ook goed terug te zien in het Natuur Netwerk Brabant. In deze beschermde provinciale hoofdstructuur komen de beekdalen en bos- en heidegebieden terug. Tussen Eersel en Duizel zijn wat gefragmenteerde natuurgebieden te zien, hoofdzakelijk bos. Het snelwegtracé tussen Duizel en Eersel geeft qua natuur de meeste ruimte voor ontwikkelingen. Ter hoogte van de gemeente Bladel is het projectgebied grotendeels beschermd door het NNB.

Natuurgebied de Cartierheide in de Kempen 11

Energie-opwekking De gemeente Eersel heeft een grote opgave op het gebied van energieopwek, namelijk 0,055 TWh. Deze energievraag uitgedrukt in hectare (traditionele) zonnepanelen vereist 60 hectare grondoppervlak. Dat is een groot deel van het onbebouwde projectgebied.

Plan Bos en Boom: 100 hectare bos (5000 bomen/ha) Energievraag: 0,055 TWh Uitgedrukt in zonnepanelen: 60 hectare zon.

Bestaand bos in de Kempen 12

Foto: Visit Brabant

Geluid Voor de gemeente Eersel is een belangrijk onderdeel van de opgave onderzoek naar het beperken van geluidsoverlast van de A67 op omwonenden. Voor de gemeente Bladel is dit een meekoppelkans. De kaart hiernaast geeft de meetpunten weer. Groen betekent minder dan 50dB aan geluid. Blauw 51 - 55 dB aan geluid, etc. Rood betekend meer dan 65 dB aan geluid. Dit komt vrijwel nergens voor. Desondanks wordt op een paar plekken geluidsoverlast ervaren. Dat zijn de rode vlekken in het kaartmateriaal. Op deze plekken wordt extra rekening gehouden met geluidwerende mogelijkheden. 13

Aansluitpunten stroom Enexis De haalbaarheid van de alternatieven voor energie opwek hangt nauw samen met de mogelijkheden om aan te sluiten op het stroomnet. In dit geval is de netbeheerder van dat stroomnet Enexis. Hiernaast zie je het stroomnet met bijbehorende schakelstations. Opvallend is dat er weinig schakelstations beschikbaar zijn binnen het projectgebied. Daarnaast zijn er maar een beperkte hoeveelheid schakelstations met grote capaciteit.

Netcapaciteit Enexis Zoals te zien op de kaart, is de netcapaciteit helemaal vol in de gemeenten Eersel en Bladel. Dit betekent dat we niet kunnen terugleveren aan het bestaande elektriciteitsnet tot 2030. Een directe aansluiting van zonnepanelen op het net is hierdoor dus niet mogelijk. Ontsluiting van de elektriciteit op het elektriciteitsnet van de omliggende gemeenten wordt onderzocht. Evenals de haalbaarheid van lokale oplossingen zoals energieopslag of een achter de meter aansluiting op een grote afnemer, zoals een bedrijf of mobiliteitshub. Hierdoor zou een aansluiting voor 2030 toch mogelijk kunnen zijn.

Omgevingsvisie 2.0 Eersel De omgevingsvisie is een belangrijk beleidsstuk over de toekomst van de gemeente Eersel die verschillende thema’s samenvat. Aan de rechterzijde is het trace van de A67 te zien, met daarop de drie ambities: duurzaamheid als hefboom, werkgelegenheid als sleutel en het landschap als onderlegger. Deze ambities worden meegenomen in de gebiedgerichte aanpak van deze opgave. O.a. door rekening te houden met de mobiliteitshub, fietsbrug en het onderliggende landschap gedegen analyseren, om kernkwaliteiten te behouden waar dat kan (uitzicht bv), en waar mogelijk uit te gaan van multifunctioneel ruimtegebruik. Concreet zijn hier ook zaken als een snelfietspad, fietsbrug, de koppeling met brainport en regionaal onderzoek locatie OV-hub zichtbaar. 16

Vigerend bestemmingsplan Door bestaande bestemmingsplannen weer te geven, worden de hoofdfuncties in het projectgebied inzichtelijk. De belangrijkste functies zijn groen, bedrijvigheid en wonen. De bedrijvigheid (paars) in het projectgebied lever t koppelkansen op voor een bijdrage aan de duurzame energie opwek door bijvoorbeeld zon op dak. Ter plaatse van de bedrijvigheid liggen ook kansen voor een lokaal netwerk, waarbij de bedrijven directe afnemer kunnen worden van de opgewekte energie langs het A67 tracé.

Koppelkansen De koppelkansen zijn erg belangrijk om inzichtelijk te hebben, omdat het project hiermee sterker kan aansluiten op projecten die al in de omgeving spelen. Deze koppelkansen vloeien voort uit de beleidsanalyse en gesprekken met de betrokken gemeenten,stakeholders en dorpsraden. Hiernaast is een overzicht te vinden van de belangrijkste koppelkansen, te weten: de mobiliteitshub op knooppunt Eersel, het windpark bij Bladel en de kunstroute voor eventueel recreatief medegebruik. Daarnaast is de opgave van de Gemeente Eersel in Plan Bos en Boom relevant: de gemeente wil ca 100 ha bos toevoegen, waarvan een deel wellicht langs de A67 geplant kan worden.

Koppelkansen Zowel kleinschalige concrete plannen tot

•

Windpark Bladel + zonnepark Bergeijk

grotere ambities zijn verkend in nauwe

•

Energielandschap de Kempen

samenwerking met de twee gemeentes.

•

Bovenregionale mobiliteitshub

De meest relevante plannen zijn hiernaast weergege-

•

Plan Bos en Boom

ven. Bovenregionale mobiliteitshub, windpark Bladel en

•

Kunstroute

zonnepark Bergeijk, plan Bos en Boom en de kunstroute.

De ambitie van Plan Bos en Boom is om 100 hectare bos (5000bomenperhectare)aanteplantenindegemeente. Op de kaart op pagina 18 is aangegeven hoeveel oppervlakte dat in beslag zou nemen t.o.v. het projectgebied. De bovenregionale mobiliteitshub gaat met name in op het stimuleren van gebruik van OV. Daartoe wordt een mobiliteitshub gepland die circa 3.000 parkeerplaatsen gaat bevatten, met als zoekgebied het knooppunt bij Eersel. 19

Koppelkansen Bewonersintiatief Verdere inititatieven en koppelkansen zijn een bewonersinitiatief in Hapert, waarbij ook een geluidswal met energieopwek wordt gerealiseerd langs de A67.

•

Bewonersinitiatief in Hapert

•

Zonnethermie

Een koppelkans die we concreet toepassen in dit ondezoek is het bewonersinitiatief in Hapert. Veel andere koppelkansen zijn nog in de onder-

Ontwikkelingen als alternatief voor aanslui-

zoeksfase. (Energielandschap Kempen, plan bos

ten op het net

& boom, kunstroute en bovenregionale mobili-

Zonnethermie is een eventuele koppelkans als

teitshub). De uitkomsten van deze onderzoeken

aansluiten met electriciteit niet haalbaar blijkt.

kunnen later in dit traject worden meegenomen.

Warmte en cooling is met 47% het onderwerp waar het meeste vraag naar is in de E.U t.o.v. electriciteit en transport (zie afbeelding). Inzetten op duurzame energiebronnen die warmte opwekken zijn dus een interessant alternatief om te overwegen. 20

Conclusies Op basis van voorgaande analyse zijn een aantal conclusies te trekken, hiernaast geabstraheerd weergegeven in kleuren en lagen. Geluid Er wordt geluidsoverlast ervaren op vier plekken langs het tracé. Deze zijn donkerrood en middelrood naarmate de klachten toenemen. Een eenduidige oplossing voor het gehele tracé lijkt hier dus niet gepast. Maatwerkoplossingen op de specifieke plekken lijkt meer geschikt. Natuur/Landschap Er is erg veel beschermde natuur (NatuurNetwerkBrabant) direct langs het tracé te vinden. Op die plekken is het vaak onnodig om geluidschermen/wallen neer te zetten op het tracé en onmogelijk om een veldopstelling te realiseren. Het clusteren van zonne-energie buiten het tracé in bijvoorbeeld veldopstellingen zou alleen kunnen tussen Duizel en Eersel aan de noordzijde van de A67 in Bladel en tussen de Hees en Steensel. Netcapaciteit Er is momenteel geen netcapaciteit in Eersel en Bladel. Mogelijke nog te onderzoeken oplossingen daarvoor zijn: aansluiten op netcapaciteit Veldhoven en direct terugleveren aan groot afnemers zoals ASML (achter de meter). 21

BOUWSTENEN

De gemeenten Eersel en Bladel willen een grote

Voor elk van deze bouwstenen is een facsheet

bijdrage leveren aan de totale energieopwekking

opgesteld waarin de effecten van elke

en tegelijkertijd de geluidsoverlast langs de A67

bouwsteen middels een multi-criteria-analyse

beperken. Om te verkennen welke manieren er

worden beschreven. Hierbij wordt gekeken

zijn om deze doelen te behalen is een reeks aan

welke bijdrage elke bouwsteen levert aan

bouwstenen opgesteld en onderzocht. Deze

energie-opwekking en geluidreductie. Daarbij

beschrijven de mogelijke maatregelen, zoals

wordt gekeken hoe elke bouwsteen scoort op

een geluidswal met of zonder zonnepanelen. Als

een reeks criteria die in samenspraak met de

basis voor een groot deel van deze bouwstenen

gemeenten zijn opgesteld.

dient de studie “Ruimtelijk potentieel van zonnestroom in Nederland’” opgesteld door Generation Energy in opdracht van TKI Urban Energy in maart 2021.

Overzicht bouwstenen

3.3 Bifacial geluidsscherm met zonnepanelen

3.7 Veldopstelling infrastructurele knooppunten 24

3.0 Geluidswal zonder zon

3.1 Geluidsscherm zonder zon

3.2 Olifantsgras (Miscanthus)

3.4 Geluidswal met zonnepanelen

3.5 Overkapping parkeerterrein

3.6 Veldopstelling met eventueel recreatief medegebruik

3.8 Zonnepanelen boven wegdek

3.9 Zonnepanelen op het wegdek

3.10 Drijvende zonnepanelen

voorziening. De koppelkansen zijn geen doel op zich, maar kunnen bijdragen aan het realiseren van de twee doelen met bijbehorende business case. Voorbeelden van koppelkansen zijn de Mobiliteitshub, recreatieve functies en energieopslag.

Het afwegen van bouwstenen De hoofddoelen van de gemeenten Eersel en Bladel zijn het opwekken van zonne-energie zoals gesteld in ‘Beleid grootschalige zonne-energie gemeente Eersel 2020-2030' en het beleidskader 'Kadernota Energie en Klimaat' van de gemeente Bladel. Daarnaast is een belangrijk doel voor de gemeente Eersel het indammen van geluidsoverlast. Voor de gemeente bladel is dat een meekoppelkans.

De waarde en eenheid van de minnen en plussen verschillen per criteria. Sommige criteria worden ingeschat op basis van kengetallen (energieopwekking, geluidsreductie en business case). Sommige criteria zijn ‘minder hard’ en worden ingeschat op basis van een expert judgement. Op de volgende pagina's wordt uitgewerkt hoe deze criteria getoetst worden.

Naast deze twee grote voorwaarden, zijn er nog een aantal andere criteria van belang om de haalbaarheid van dit project te waarborgen. Deze criteria zijn weergegeven in de hiernaast getoonde tabel en zijn in samenspraak met de gemeente Eersel vastgelegd in de bestuursopdracht voorafgaand aan het onderzoek. Om de bouwstenen per criteria goed te kunnen vergelijken is van deze tabel een factsheet gemaakt waarbij alle criteria beoordeeld kunnen worden op een schaal van vijf, te weten:

Na de multi-criteria-analyse worden deze bouwstenen met behulp van de gebiedsgerichte aanpak omgevormd tot scenario’s, welke worden beschreven in het volgende hoofdstuk. De bouwstenen zijn dus niet per definitie de concrete uitkomsten, maar geven de hoofdopties weer. Ze kunnen nog omgebouwd worden tot specifieke gebiedsgerichte subvarianten in een latere uitwerkingsfase.

Om invulling te geven aan deze twee doelen wordt een onderzoek uitgevoerd. Uit het onderzoek moet blijken op welke manier een voorziening langs de A67 het beste kan worden gerealiseerd en wat daarvoor nodig is. In de onderstaande tabel zijn de verschillende aspecten aangegeven die in elk geval onderzocht moeten worden. Ook is hierbij in de tabel de ambitie aangegeven ten aanzien van het minimale resultaat en het gewenste optimale resultaat.

Tabel met hoofdcriteria uit bestuursopdracht Aspect Energieopwekking

Minimale resultaat Optimale resultaat. Minimum 2 ha. zonne-energie op Een zo groot als mogelijke bijdrage leveren aan de 0,055 TWh een aansluitpunt.1 Geluidsreductie Afname van ten minste 3dB voor Afname van tenminste 3 dB voor 2 een groot aantal woningen. meerdere woningen. Koppelkansen n.v.t. Mogelijkheid tot benutten verschillende koppelkansen, zoals recreatie, biodiversiteit, fijnstof afvangen, etc. Ruimtelijke inpassing Niet in strijd met een goede Landschappelijke ruimtelijke ordening en negatieve kwaliteitsverbetering en bijdrage effecten op het landschap worden aan andere ruimtelijke doelen. zoveel mogelijk beperkt. Technische haalbaarheid Technisch mogelijk om te Technisch mogelijk te realiseren realiseren tegen acceptabele tegen de laagst mogelijke kosten en kosten en voor 2030. voor 2026. Meerwaarde Belanghebbenden kunnen Eigenaarschap inwoners voor een en draagvlak participeren in het proces en (groot deel) van de uiteindelijke mogelijkheden tot financiële uitvoering het project. participatie t.a.v. zonne-energie. Positieve business case en Positieve business case en project Business case projecteigenaar, waar nodig door eigenaar voor de uitvoering, zonder subsidiering, of andere vormen aanvullende publieke financiering van publieke (mede)financiering. (buiten SDE++ subsidie).

Minimaal nodig om mee te tellen als grootschalige opwekking/ bijdrage in het kader van de RES. Factsheet Voor een (voor het menselijk oor) merkbare afname van de geluidbelasting moet deze met tenmiste 3 dB 1 2

afnemen ten opzichte van de bestaande situatie. 5

CRITERIA

EENHEID

Energieopwekking

- Dubbelmin (--)

Vollasturen

Geluidsreductie

- Min (-)

Koppelkansen

- Neutraal (+-)

Ruimtelijke inpassing

- Plus (+)

Technische haalbaarheid

- Plusplus (++)

Sociaal maatschappelijke meerwaarde

Business case

Criteria ENERGIEOPWEKKING

Dubbelmin (--) ca 800 of minder vollast zonne-uren Min (-) ca 800 - 850 vollast zonne-uren Neutraal (+-) ca 850 - 950 vollast zonne-uren Plus (+) ca 950 - 1000 vollast zonne-uren Plusplus (++) ca 1100 of meer vollast zonne-uren Een vollast zonne-uur is een eenheid voor de effectieve (jaar)opbrengst van een zonnepaneel met een wisselend vermogen. Het aantal vollast zonne-uren kan worden gezien als de tijdsduur waarin een zonnepaneel effectief op vol vermogen energie heeft geproduceerd. Een vollastuur wordt berekend door de opgewekte energie (MWh) te delen door het vermogen van de panelen (MWp). De orde van grootte (800 - 1100) is gebaseerd op actuele kengetallen, waarbij zowel de technologische vooruitgang als het vermogen van standaard leverbare zonnepanelen is meegenomen. GELUIDSREDUCTIE

Dubbelmin (--) Toename geluidbelasting (>3dB) Min (-) Toename geluidbelasting (2-3 dB) Neutraal (+-) Geen relevant effect op de geluidbelas ting Plus (+) Afname geluidbelasting (2-3 dB) Plusplus (++) Afname geluidbelasting (>3dB) De geluidbelasting wordt uitgedrukt in decibel (dB). De waarde van 3dB is een indicatie op basis van actuele kengetallen van vergelijkbare situaties nabij snelwegen. De exacte geluidreductie hangt uiteindelijk af van waar een geluidwal of -scherm wordt geplaatst en hoe hoog 26

deze wordt. Dit wordt in een latere fase bepaald. KOPPELKANSEN

Dubbelmin (--) Zeer beperkt koppelkansen mogelijk Min (-) Beperkt koppelkansen mogelijk Neutraal (+-) N.v.t. Plus (+) Koppelkansen mogelijk Plusplus (++) Grote koppelkansen mogelijk

TECHNISCHE HAALBAARHEID

Dubbelmin (--) Technisch zeer moeilijk haalbaar Min (-) Technisch moeilijk haalbaar Neutraal (+-) Neutraal Plus (+) Technisch haalbaar Plusplus (++) Technisch zeer haalbaar

Koppelkans is een voorbeeld van een ‘minder hard’ criterium en gaat met name over het inzichtelijk maken van de mogelijkheid van één of meerdere eerder benoemde koppelkansen uit de analysefase. De relevante koppelkansen worden toegelicht per bouwsteen.

Technische haalbaarheid gaat over de realiseerbaarheid van de bouwsteen tegen acceptabele kosten. Nieuwe innovaties waar veel high-end materialen en vakkennis in de uitvoerings- en beheerfase voor nodig zijn, scoren bijvoorbeeld lager op dit criteria dan bouwstenen die al veelvuldig zijn toegepast en zichzelf hebben bewezen.

RUIMTELIJKE INPASSING

SOCIAAL MAATSCHAPPELIJKE MEERWAARDE

Dubbelmin (--) Negatief effect op landschap directe omgeving Min (-) Gematigd negatief effect op landschap directe omgeving Neutraal (+-) Geen effect op landschap directe omge ving Plus (+) Positief effect op landschap directe omgeving Plusplus (++) Zeer positief effect op landschap directe omgeving Met ruimtelijke inpassing wordt de impact op het landschap en de directe omgeving bedoeld. Dit wordt per bouwsteen op hoofdlijnen toegelicht, maar zal voornamelijk een rol spelen bij het uitwerken van de scenario’s. Een voorbeeld is een locatiespecifiek element zoals een bomenrij of beschermd dorpsgezicht.

Dubbelmin (--) Geen maatschappelijke meerwaarde Min (-) Weinig maatschappelijke meerwaarde Neutraal (+-) N.v.t. Plus (+) Maatschappelijke meerwaarde Plusplus (++) Grote maatschappelijke meerwaarde Sociaal maatschappelijke meerwaarde gaat over directe bijdrage van de bouwsteen aan de directe omgeving, en geeft een indicatie voor het draagvlak. Een bouwsteen die geluidbelasting reduceerd, rekening houdt met het landschap, koppelkansen het hoofd biedt en een goede prijs/kwaliteit verhouding heeft zal bijvoorbeeld beter scoren dan een bouwsteen die maar aan één van bovenstaande voorwaarden voldoet.

Criteria BUSINESS CASE

Dubbelmin (--) Naar verwachting een zeer negatief finan cieel rendement Min (-) naar verwachting geen positief rende ment Neutraal (+-) naar verwachting een neutraal rende ment Plus (+) naar verwachting een beperkt positief financieel rendement Plusplus (++) naar verwachting een positief financieel rendement De financiële haalbaarheid van een bouwsteen wordt beoordeeld op een naar verwachting haalbare business case middels expert judgement. Componenten die hierbij worden meegenomen zijn investeringskosten, aansluitkosten en inkomsten op basis van de verwachte energieopbrengst. In de scenariofase zullen bovengenoemde componenten preciezer worden uitgewerkt en uitgedrukt worden in euro's. Dit belangrijk voor subsidiëring of andere vormen van publieke (mede)financiering.

3.0

Geluidswal

Factsheet CRITERIA

EENHEID

Energieopwekking

Vollasturen

Geluidsreductie

Koppelkansen Ruimtelijke inpassing Technische haalbaarheid Sociaal maatschappelijke meerwaarde

+n.v.t.

Qua geluidsreductie zeer geluidsdicht. Een groot voordeel van de geluidswal is verder dat de ruimtelijke inpassing er op vooruit gaat door het groene karakter aan de buitenzijde. Je ziet en hoort daardoor vrijwel niks meer van de snelweg. Dat kan een voordeel zijn, maar ook een nadeel als je over de snelweg rijdt. Dan ervaar je het originele beekdalenlandschap niet meer. Een koppelkans waar je aan kunt denken bij een geluidswal is ecologische meerwaarde. Door het hoogteverschil ontstaat er een gradiënt in de vochtigheid van de grond, dit biedt kansen voor een rijke biodiversiteit. Ook zou er recreatief overheen en nabij gewandeld kunnen worden. (bv de kunstroute). Daarnaast kunnen op de buitenzijde van de geluidswal ook bomen worden gepland die bijdragen aan plan Bos en Boom.

Voorbeeld geluidswal zonder zonnepanelen

Business case Schema van een grond/geluidwal zonder zonnepanelen 28

3.1

Geluidsscherm

Factsheet CRITERIA

EENHEID

Energieopwekking

Vollasturen

Geluidsreductie

Koppelkansen Ruimtelijke inpassing Technische haalbaarheid Sociaal maatschappelijke meerwaarde Business case

+n.v.t.

Qua geluidsreductie zeer effectief, afhankelijk van de hoogte van het scherm. bij gladde oppervlaktes helt hij iets naar achter (hoek van circa 10 en 20 graden), om weerkaatsing van het geluid tegen te gaan. Bij een groene optie is dat niet nodig. Bij een groen geluidsscherm zijn koppelkansen mogelijk zoals het stimuleren van biodiversiteit. Een traditioneel geluidsscherm heeft niet veel koppelkansen. Vandaar de neutrale beoordeling. De ruimtelijke inpassing is positief. Dit komt doordat het weinig extra ruimte inneemt vlak langs de snelweg. Ook kan er gekozen worden voor een groene uitstraling, of juist een transparant geluidsscherm op de plekken waar het uitzicht op het landschap of dorpskern belangrijk is.

Voorbeelden geluidsscherm zonder zonnepanelen.

De technische haalbaarheid is zeer positief. Geluidsschermen worden al tientallen jaren toegepast.

Schema van een geluidsscherm zonder zonnepanelen 29

3.2

Olifantsgras * De bron voor de informatie over olifantsgras (Miscanthus in het latijn) is het research team van de Wageningen Universiteit (WUR). Die haar uitspraken baseert op proeven nabij Schiphol, Flevoland en studies uit heel Europa.

Factsheet CRITERIA Energieopwekking

Vollasturen

Geluidsreductie

Koppelkansen Ruimtelijke inpassing Technische haalbaarheid Sociaal maatschappelijke meerwaarde Business case

EENHEID

+n.v.t.

Olifantsgras (Miscanthus) draagt niet bij aan de zonne opwek. Toch is het een relevante bouwsteen omdat het (beperkte) geluidsreductie oplevert en voordelen heeft zoals: fijnstof afvangen van het auto- en vrachtverkeer op de snelweg, CO2 opnemen, en als grondstrof (biomassa) voor de biobased economy kan fungeren. Daarnaast behoeft het weinig zorg en groeit het snel.* De technische en financiele haalbaarheid is positief i.v.m. opbrengsten biomassa. Kleinschalig daarom neutraal. Het aanplanten van olifantengras is relatief eenvoudig en goedkoop. Door het groene karakter is ook de ruimtelijke inpassing positief. De reden dat het niet is beoordeeld met een ++ is omdat het geen inheemse soort is in deze regio, landschappelijk sluit het daardoor minder goed aan bij de rest van de vegetatie. De sociaal maatschappelijke meerwaarde en koppelkansen zijn positief omdat het naast geluidsreductie ook fijnstof afvangt, CO2 opslaat en biomassa oplevert. Daarmee draagt het bij aan gezondheid en leefkwaliteit. Met name geschikt op plekken waar geen geluidswering of zonneopwek gewenst is.

Voorbeeld olifantsgras

Schema van olifantsgras langs de snelweg

3.3 Bifacial geluidscherm met energieopwek

Factsheet CRITERIA

EENHEID

Energieopwekking

Vollasturen

Geluidsreductie

Koppelkansen Ruimtelijke inpassing Technische haalbaarheid Sociaal maatschappelijke meerwaarde Business case

Het energieopwekkende geluidsscherm is een snelgroeiende toepassing langs snel- en spoorwegen door heel Nederland. De geluidswal met zonnepanelen is er in veel verschillende vormen en maten. Voor deze studie gaan we uit van een geluidsscherm volledig bedekt met zonnepanelen zoals toegepast langs de A50 nabij Uden. Qua energieopwek is het een relatief nieuwe toepassing. Doordat het bifacial is, genereert het vanaf twee zijdes zonne-energie. Hoeveel precies hangt sterk af van de locatie, maar de opbrengst is circa 800 - 900 vollast zonne-uren. Deze bouwsteen is een erg effectieve oplossing om geluid te reduceren omdat je het bij de bron (wegverkeer) al aanpakt. Op de juiste plek en met de juiste hoogte kun je 3 dB geluidsreductie of meer halen.

Voorbeeld geluidsscherm dat energie opwekt (A50 Uden, Bron: Tineke Dijkstra)

Aan het bifacial geluidscherm dat energie opwekt is niet direct een ander project te koppelen. Meestal is het een op zichzelfstaand element. Bij een ander type geluidscherm liggen er kansen voor biodiversiteit en ecologie, door het groenere karakter. Dit gaat dan ten koste van energieopwek. Schema van een bi-facial geluidscherm dat energie opwekt 31

3.4

Geluidswal met zonnepanelen Erg effectieve oplossing om geluid te reduceren omdat je het bij de bron (snelweg) aanpakt. Op de juiste plek en met de juiste hoogte kun je 3 dB geluidsreductie of meer halen.

Factsheet CRITERIA Energieopwekking

Vollasturen

Geluidsreductie

Koppelkansen Ruimtelijke inpassing Technische haalbaarheid Sociaal maatschappelijke meerwaarde Business case

EENHEID

De ruimtelijke inpassing is positief. Je ziet en hoort daardoor vrijwel niks meer van de snelweg. Dat kan een voordeel zijn, maar ook een nadeel als je over de snelweg rijdt. Dan ervaar je het originele beekdalenlandschap niet meer. Qua energieopwek: 950 vollasturen (vergelijkbaar met een veldopstelling). Echter, vanwege de oriëntatie van de A67 is de meest gunstige opstelling waarschijnlijk niet mogelijk en komt de opbrengst lager uit. Hoeveel precies wordt doorberekend in de scenario fase. Betreft de businesscase heeft het naar verwachting een neutraal financieel rendement, afhankelijk van de beschikbaarheid van grond in de nabije omgeving. Geen + omdat de oriëntatie op de zon niet ideaal is en er veel (dure) bekabeling nodig is. Het scoort positief op sociaalmaatschappelijke meerwaarde i.v.m. bewonersinitiatief Bladel.

Voorbeeld geluidswal met zonnepanelen (A58-Etten-Leur)

Schema van zonnepanelen op grond/geluidwal

3.5

Overkapping parkeerterrein

Factsheet CRITERIA

EENHEID

Energieopwekking

Vollast uren

Geluidsreductie

Koppelkansen Ruimtelijke inpassing Technische haalbaarheid Sociaal maatschappelijke meerwaarde Business case

Qua energieopwek is een zonnecarport vergelijkbaar met een veldopstelling (met dezelfde opstelling). Dat is 950 vollasturen bij een zuidopstelling. Omdat overkappingen van parkeerterreinen niet direct afhankelijk zijn van de richting van de snelweg lijkt een zuid (of oostwest) opstelling in veel gevallen haalbaar. Qua geluid is een overkapping van een parkeerterrein in de buurt van woningen niet wenselijk i.v.m. parkerende en vertrekkende auto's, waarvan het geluid via de carport als een klankkast werking de omgeving in gaat. Het levert dus extra geluidsbelasting op in veel gevallen.

Voorbeeld overkapping openbaar parkeerterrein (Bloemendaal aan zee)

De overkapping van het parkeerterrein scoort zeer positief op koppelkansen. Dit komt door de grote vraag naar parkeervoorziening voor onder andere ASML rondom knooppunt 30 bij Eersel. Dit is een opgave voor de regionale mobiliteitshub. Ook boven bestaande parkeerplaatsen op bedrijventerreinen en bij de recreatieve plas liggen kansen. De business case scoort neutraal. Dit i.v.m. relatief hoge investeringskosten door de zware constructie t.o.v. een veldopstelling. Afhankelijk van het oppervlak kan het richting + gaan. (groter is financiëel gezien beter).

Schema van solar parking: overkapping met zonnepanelen 33

3.6

Veldopstelling Een veldopstelling levert circa 950 vollasturen op bij een zuidopstelling. De daadwerklijke opbrengst is in de praktijk sterk afhankelijk van beschaduwing (door bijvoorbeeld bomen) en het ontwerp van het zonnepark.

Factsheet CRITERIA

EENHEID

Energieopwekking

Vollast uren

Geluidsreductie

Koppelkansen Ruimtelijke inpassing Technische haalbaarheid Sociaal maatschappelijke meerwaarde Business case

Belangrijke koppelkansen van de veldopstelling zijn biodiversiteit verrijken, natuurinclusiviteit, recreatief medegebruik (bijvoorbeeld de kunstroute) en eventuele begrazing door kleinvee. Qua geluid hebben zonnepanelen een (beperkt) negatief effect. Met name als de panelen in grasland worden gezet. Grasland werkt dempend voor geluid. Als je daar zonnepanelen op zet, hef je die dempende werking voor een deel op en draagt het geluid verder.

Voorbeeld veldopstelling zonnepanelen langs infrastructuur

De ruimtelijke inpassing is neutraal beoordeeld, omdat het zonneveld enerzijds natuurinclusief als een park gerealiseerd kan worden, met veel aandacht voor een gedegen landschappelijke inpassing met kwaliteit. Anderzijds heeft het vaak een negatieve invloed op de zichtlijnen en het open karakter van een gebied. De technische haalbaarheid en business case zijn beide zeer positief, omdat een veldopstelling op het zuiden gepositioneerd Schema veldopstelling met eventueel kan worden en er al veel ervaring mee is recreatief medegebruik opgedaan en kennis over beschikbaar is.

3.7

Zonnepanelen in infrastructurele knooppunten

Factsheet CRITERIA

EENHEID

Energieopwekking

Vollast uren

Geluidsreductie

Koppelkansen Ruimtelijke inpassing Technische haalbaarheid Sociaal maatschappelijke meerwaarde Business case

Voor zonnepanelen in infrastructurele knooppunten geld qua energieopwek qua vollasturen hetzelfde als voor een veldopstelling. Echter ligt de daadwerkelijke energie opbrengst per m2 in de praktijk vaak hoger, omdat er in infrastructurele knooppunten vaak compactere opstellingen mogelijk zijn dan bijvoorbeeld op agrarische gronden. Qua geluid geldt hier hetzelfde effect als bij bouwsteen 4.6 (veldopstelling). De zonnepanelen hebben een (beperkt) negatief effect. Met name als de panelen in grasland worden gezet. Grasland werkt dempend voor geluid. Als je daar zonnepanelen op zet, hef je die dempende werking voor een deel op en draagt het geluid van het wegverkeer verder.

Voorbeeld van een veldopstelling in infrastructurele knooppunten

De ruimtelijke inpassing is positiever beoordeeld dan bij een veldopstelling. Dit komt omdat een zonneveld qua uitstraling beter bij een snelweg en 21e eeuwse infrastructuur past, dan bij het bestaande landschap. De financiële haalbaarheid is neutraal en daarmee minder positief dan de normale veldopstelling. De voornaamste reden daarvan is de vaak relatief kleine ruimtes en de infrastructurele barrieres die de bekabeling, aanleg en beheer bemoeilijken. Afhankelijk van de precieze locatie kan het richting + of juist richting - gaan.

Schema veldopstelling infrastructurele knooppunten 35

3.8

Snelwegdak

Factsheet CRITERIA Energieopwekking

Vollast uren

Geluidsreductie

Koppelkansen Ruimtelijke inpassing Technische haalbaarheid Sociaal maatschappelijke meerwaarde Business case

EENHEID

Een snelwegdak levert qua energieopwek net zoveel op als een carport (circa 950 vollasturen). Een groot voordeel is dat opwerkreductie door beschaduwing een minder grote rol speelt door de hoogte van de opstelling. Qua geluid maak je hiermee een ‘klankkast’ van de snelweg. Je kunt dit effect nog wel een beetje opheffen, door geluidabsorberende bekleding toe te passen aan de onderzijde, maar dan blijft het een (-). Een koppelkans voor deze bouwsteen is het verrijken van biodiversiteit in de nabijgelegen natuurgebieden. Dit komt doordat insecten makkelijker de snelweg over kunnen steken omdat de luchtwervelingen van het verkeer tegen worden gehouden. Luchtwervelingen vormen normaliter een grote barriere voor insecten.* De financiële haalbaarheid is net als de technische haalbaarheid als negeatief beoordeeld. Voornamelijk door de relatief zware constructie die nodig is en de hoge aanlegkosten. *bron: VenhoevenCS, DS landschapsarchitecten en Studio Solarix

Voorbeelden ‘energiedak’ boven snelweg (bron: VenhoevenCS, DS landschapsarchitecten en Studio Solarix)

Schema van energiedak boven snelweg

3.9

Snelwegdek

Factsheet CRITERIA

EENHEID

Energieopwekking

Vollast uren

Geluidsreductie

Een snelwegdek is een van de nieuwste innovaties waar momenteel veel pilots voor lopen. Energetisch kan het in potentie veel opleveren (900+ vollasturen). Tot dusver blijken zonnepanelen in het wegdek echter in veel gevallen niet haalbaar. Met name vanwege de technische uitdaging en de relatief hoge kosten. Ook qua geluid heeft het een zeer negatief effect t.o.v. asfalt, omdat hierdoor het rolgeluid van banden enorm zal toenemen.

Koppelkansen Ruimtelijke inpassing Technische haalbaarheid Sociaal maatschappelijke meerwaarde

Voorbeeld zonnepanelen op wegdek

Qua ruimtelijke inpassing is een snelwegdek positief, omdat er energie wordt opwekt zonder dat je daarbij nieuwe elementen toevoegt (vervanging asfalt), waardoor de impact op de omgeving ruimtelijk gezien zeer laag is.

Business case Schema van zonnepanelen op wegdek

3.10

Zon op water Zonnepanelen op water levert tot circa 10% meer energieopwek dan een veldopstelling vanwege het koelende effect van het water en meer reflectie van zonlicht.

Factsheet CRITERIA

EENHEID

Energieopwekking

Vollast uren

Geluidsreductie

Koppelkansen Ruimtelijke inpassing Technische haalbaarheid Sociaal maatschappelijke meerwaarde Business case

De geluidsreductie is neutraal: water is ‘akoestisch hard’ en draagt het geluid ver de omgeving in. Zonnepanelen zijn dat ook, dus akoestisch gezien verandert er weinig als er zonnepanelen op het water komen te liggen. Een drijvend zonneveld heeft beperkte impact op de ruimte die je ervaart, omdat het nagenoeg vlak is. Er zijn daarnaast ook inpassingen denkbaar als drijvend riet eromheen.

Voorbeeld zonnepanelen op water

De financiële en technische haalbaarheid zijn positief o.a. omdat het een bewezen techniek is, in de aanleg iets duurder dan een veldopstelling, maar door de extra energieopwek is een positief financieel rendement haalbaar.

Schema zonnepanelen op water 38

3.11

Lokaal netwerk

Factsheet CRITERIA

EENHEID

Energieopwekking

Vollast uren

n.v.t.

Geluidsreductie

n.v.t.

Koppelkansen

Het lokale netwerk is eigenlijk geen bouwsteen, maar een toepassing om de haalbaarheid van alle bouwstenen te vergroten. Door de zonnepanelen te verbinden met een (grote) lokale afnemer zoals een bedrijf of een mobiliteitshub, kan de energieopwek op piekhuren opgevangen worden en wordt het bestaande electriciteitsnet niet zwaarder belast. Dit is voordelig omdat de analyse van Enexisdata aantoont dat zowel voor de gemeente Bladel als voor de gemeente Eersel de capaciteit is bereikt.

Ruimtelijke inpassing Technische haalbaarheid Sociaal maatschappelijke meerwaarde Business case

Schematische weergave van een lokaal netwerk 39

Samenvatting De bouwstenen met mogelijke oplossingen variëren behoorlijk in score op de verschillende criteria. De bouwstenen snelwegdek en snelwegdak scoren het slechtst en worden dan ook niet verder meegenomen in de scenario's. De lage technische en financiële haalbaarheid en het negatieve effect op de geluidsbelasting zijn daar de voornaamste oorzaak van. Verder scoren het geluidsscherm, de veldopstelling (zowel op veld als in infrastructurele knooppunten), en de geluidswal met zonnepanelen het beste. Deze bouwstenen spelen dan ook een belangrijke rol in de scenario's. Olifantsgras scoort ook erg goed, met name als alternatief op plekken waar geen geluidsscherm of energieopwek plaatsvindt, maar vereist nog nader onderzoek. Tot slot speelt het 'aansluiten op het lokale netwerk' met één afnemer (achter de meter), een mogelijke rol bij alle bouwstenen die energie opwekken. Welke afnemers dat zijn moet nog verder worden onderzocht.

SCENARIO'S

Natuurgebied de Cartierheide in de Kempen Foto: Staatsbosbeheer

Door middel van een scenariostudie worden de

In dit hoofdstuk worden vier scenario's

kansen voor het realiseren van energieopwek en

uitgewerkt. Het eerste scenario is tot stand

geluidwerende maatregelen schetsenderwijs

gekomen in een werksessie met de betrokken

in beeld gebracht. Als basis hiervoor dienen de

gemeentes, waarin gebiedsgericht gekeken

uitkomsten van de analyse en de bouwstenen.

is welke opgaven en kansen er langs de

De scenario's dienen ter vorming van

A67 spelen. In de daaropvolgende twee

ideeën, die vervolgens worden afgewogen

scenario’s zijn de uitersten qua geluidsreductie

om te landen in het voorkeursscenario.

en energie-opwekking verkend, om dit te

Vanwege deze ideevormende rol wordt in de

vergelijken met het gebiedsgerichte scenario.

scenariostudie een brede verkenning gedaan

Tot slot wordt een scenario besproken

naar mogelijkheden, waarbij ook uitersten

waarin de koppelkansen zo veel mogelijk

worden verkend die niet direct wenselijk zijn op

zijn meegenomen, om te onderzoeken welke

bepaalde locaties.

meerwaarde hier gehaald kan worden.

4.1

Gebiedsgerichte aanpak

Op basis van een werksessie met de betrokken gemeenten is een eerste scenario opgesteld, waarin de gebiedsgerichte aanpak voorop staat. In dit scenario wordt vanuit de analyse van de gebiedskenmerken bekeken welke ingrepen het meest gewenst zijn op welk deel van de A67.

UITGANGSPUNTEN

•

LEGENDA A67 met afrit Geluidscherm Zonne-energie op geluidscherm Zonne-energie op wal Zonne-energie op snelwegtalud Zonneveld Zon op water Zon boven parkeerterrein Lokaal energienetwerk

44 Mobiliteitshub

In dit scenario wordt er van uitgegaan dat bestaande bomen en bosschages langs de snelweg zo veel mogelijk behouden worden. Er zullen in dit scenario dus geen bomen wijken voor zonnepanelen. Dit speelt vooral op de taluds tussen Duizel en Eersel: die zijn begroeid waardoor een eventueel geluidscherm niet optimaal gebruikt kan worden voor zonneenergie aan de zuidzijde; In dit scenario wordt het potentieel van zonnevelden op percelen langs de A67 niet onderzocht. Dat gebeurt in scenario 3;

•

Geluidwerende maatregelen worden alleen toegepast op plekken waar veel overlast ervaren wordt. Op deze manier sluit het scenario het beste aan bij de wensen vanuit het gebied. Als maatregel wordt overal gekozen voor schermen: deze geven zo min moeglijk inbreuk op de NNB-gebieden langs de snelweg.

•

In het scenario wordt benoemd dat opgewekte energie gekoppeld kan worden aan nabije bedrijventerreinen met een lokaal netwerk (zie bouwsteen). Dit wordt gezien als koppelkans, evenals de energieopwekking bij de mobiliteitshub. Deze zaken vergen voor nadere uitwerking meer maatwerk dan passend is bij de fase waarin dit onderzoek zich bevind.

BESCHRIJVING SCENARIO

Van west naar oost omvat dit scenario de volgende ingrepen: •

Bewonersinitiatief Hapert. Vanuit het bewonersinitiatief wordt een wal met zonnepanelen langs de A67 voorgesteld, in combinatie met bosontwikkeling en een recreatief pad. Dit is overgenomen, met een onderbreking waar de NNB-structuur gekruisd wordt.

•

Afrit 29 en 30. Ongebruikte ruimtes binnen beide aansluitingen volleggen met zonnepanelen. Opgewekte energie kan via lokaal netwerk aan nabijgelegen bedrijventerreinen geleverd worden.

•

Geluidschermen Eersel-Duizel. Op het gedeelte waar geluidoverlast ervaren wordt is aan beide zijden van de A67 een geluidscherm voorzien. De schermen zijn 2m hoog, wat door de verhoogde ligging van de weg al voor een significate geluidreductie zorgt: de geluidbelasting voor nabijgelegen woningen neemt met >5dB af. Vanwege de dichte begroeiing op het zuidelijke talud kan alleen het scherm aan de noordzijde van de A67 effectief benut worden voor zonnepanelen.

hoog om voor de nabijgelegen woningen een afname van de geluidbelasting van tenminste 3 dB te halen. •

Geluidscherm Oeienbosch. Op het gedeelte waar geluidoverlast ervaren wordt is aan de noordzijde van de A67 een geluidscherm voorzien. Dit scherm wordt 4m hoog om voor de nabijgelegen woningen een afname van de geluidbelasting van tenminste 3 dB te halen. Het scherm wordt over de volle lengte benut door zonnepanelen aan de zuidzijde.

Geluidscherm De Hees. Op het gedeelte waar geluidoverlast ervaren wordt is aan de zuidzijde van de A67 een geluidscherm voorzien. Dit scherm wordt 4m

4.2

Inzetten op geluidreductie

Om het gebiedsgerichte scenario in perspectief te plaatsen wordt in twee andere scenario’s gekeken wat de uiterste varianten zijn voor energie-opwekking en geluidsreductie. In dit scenario wordt verkend wat de maximale inzet kan zijn op reductie van de geluidsbelasting van de snelweg.

LEGENDA A67 met afrit Geluidscherm Zonne-energie op geluidscherm Zonne-energie op wal Zonne-energie op snelwegtalud Zonneveld Zon op water Zon boven parkeerterrein Lokaal energienetwerk

46 Mobiliteitshub

lijk behouden worden. Er zullen in dit scenario dus geen bomen wijken voor zonnepanelen. Dit speelt vooral op de taluds tussen Duizel en Eersel: die zijn begroeid waardoor een eventueel geluidscherm niet optimaal gebruikt kan worden voor zonne-energie aan de zuidzijde;

UITGANGSPUNTEN

•

Op elke locatie waar een geluidswering significante geluidreductie oplevert wordt deze aangebracht. Als maatregel wordt overal gekozen voor schermen: deze geven zo min mogelijk inbreuk op de NNB-gebieden langs de snelweg;

•

Waar mogelijk worden de geluidschermen gecombineerd met de opwek van zonne-energie;

•

In dit scenario wordt er van uitgegaan dat bestaande bomen en bosschages langs de snelweg zo veel moge-

•

geluidreductie zorgt: de geluidbelasting voor nabijgelegen woningen neemt met >5dB af. Vanwege de dichte begroeiing op het zuidelijke talud kan alleen het scherm aan de noordzijde van de A67 effectief benut worden voor zonnepanelen.

BESCHRIJVING SCENARIO

Van west naar oost omvat dit scenario de volgende ingrepen: •

•

Afrit 29 en 30. Ongebruikte ruimtes binnen beide aansluitingen volleggen met zonnepanelen. Opgewekte energie kan via lokaal netwerk aan nabijgelegen bedrijventerreinen geleverd worden. Geluidschermen Eersel-Duizel. Over de volledige lengte waar woningen langs de A67 staan wordt een geluidscherm geplaatst - dat is langer dan in scenario 1. De schermen zijn 2m hoog, wat door de verhoogde ligging van de weg al voor een significate

•

Geluidscherm De Hees-Steensel. Over de gehele lengte vanaf afrit 30 tot aan de gemeentegrens met Veldhoven is aan de zuidzijde van de A67 een geluidscherm voorzien. Dit scherm wordt 4m hoog om voor de nabijgelegen woningen een afname van de geluidbelasting van tenminste 3 dB te halen.

•

Geluidscherm Oeienbosch. Op het gedeelte waar woningen nabij de A67 ligt is aan de noordzijde van de A67 een geluidscherm voorzien - dat is net zo lang als in scenario 1. Dit scherm wordt 4m hoog om voor de nabijgelegen woningen een afname van de geluidbelasting van tenminste 3 dB te halen. Het scherm wordt over de volle lengte benut door zonnepanelen aan de zuidzijde.

4.3

Inzetten op energie-opwekking

In dit scenario wordt verkend wat de maximale inzet kan zijn op de opwekking van zonne-energie. Deze potentie wordt uitgedrukt in MW (MegaWatt). UITGANGSPUNTEN

•

Geluidwerende maatregelen worden toegepast op plekken waar overlast ervaren wordt, gelijk aan scenario 1. Overal worden schermen toegepast;

•

Direct langs de snelweg kunnen bosschages gekapt worden als daarmee meer energie-opwek gerealiseerd kan worden, mits dit geen NNB-gebied is;

LEGENDA A67 met afrit Geluidscherm Zonne-energie op geluidscherm Zonne-energie op wal Zonne-energie op snelwegtalud Zonneveld Zon op water Zon boven parkeerterrein Lokaal energienetwerk

48 Mobiliteitshub

•

Elk agrarisch perceel binnen projectgebied wordt benut als zonneveld om de maximale potentie van opwek rond de A67 te onderzoeken. Hierbij worden zones met beperkingen (leidingen of NNB) uitgesloten.

•

BESCHRIJVING SCENARIO

Van west naar oost omvat dit scenario de volgende ingrepen: •

Zonneveld (26 ha) ten westen van Het Vennenbos.

•

Twee zonnevelden ten zuiden van Dalem, een kleine (7 ha) en een grote (33 ha). Opgewekte energie kan via lokaal netwerk aan het nabijgelegen bedrijventerrein geleverd worden, samen met energie uit de afrit.

•

Afrit 29 en 30. Ongebruikte ruimtes binnen beide aansluitingen volleggen met zonnepanelen. Opgewekte energie kan via lokaal netwerk aan nabijgele-

•

gen bedrijventerreinen geleverd worden.

•

Reeks zonnevelden, totaal 35 ha, op weilanden ten zuiden van de A67. Enkele delen uitgesloten vanwege beperkingen door ondergrondse leidingen.

2 Zonnevelden Duizel-Oost, samen 11 ha. Opgewekte energie kan tezamen met energie van naastgelegen geluidschermen aangesloten worden op het netwerk.

•

Zon op water E3-Strand. Een deel van de recreatieplas van het E3-Strand, 11 ha, wordt benut voor zon op water. Als uitgangspunt gelden vaste panelen, voor meer opbrengst kan ook voor meedraaiende panelen gekozen worden.

•

Zonneveld (8 ha) ten westen van Duizel.

•

Geluidschermen Eersel-Duizel. Scherm gelijk aan scenario 2. De begroeiing op het zuidelijke talud wordt, voor zover dan geen onderdeel is van NNB, gekapt. Hierdoor kan op het talud zonneenergie opgewekt worden, en kan ook het scherm aan zuidzijde van de A67 voor zon benut worden.

•

Zon boven parkeerterrein E3-Strand. Constructie boven de parkeervakken (niet rijbanen) met zonnepanelen.

•

Geluidscherm De Hees-Steensel. Scherm gelijk aan scenario 1.

•

Zonneveld (9 ha) op weiland bij De Hees. Een deel van het weiland is uitgesloten vanwege beperkingen door hoogspanningskabels.

•

Geluidscherm Oeienbosch. Scherm gelijk aan scenario 2. Het scherm wordt over de volle lengte benut door zonnepanelen aan de zuidzijde.

4.4

Koppelkansen

Zoals in de analysefase al is uitgelicht zijn er veel koppelkansen in het gebied rond de A67. Hierbij kan gedacht worden aan de mobiliteitshub, de kunstroute Het groene Lint, het bewonersinitiatief vanuit Hapert of de toepassing van olifantsgras voor fijnstofafvang. In dit scenario wordt bekeken welke mogelijkheden deze kansen bieden om maatschappelijke meerwaarde te creëeren in het project. Ter illustratie van de mogelijkheden van het combnineren van projecten zijn enkele schetsjes opgenomen. UITGANGSPUNTEN

•

Geluidwerende maatregelen worden toegepast op plekken waar overlast ervaren wordt, gelijk aan scenario 1;

LEGENDA

•

Het kappen van boosschages langs de A67 voor energieopwekking of geluidwering kan alleen wanneer gelijktijdig nieuwe aanplant wordt verzorgd die een ecologische meerwaarde biedt. Dat kan ook op NNB-grond;

•

Het benutten van agrarische percelen voor zonnevelden wordt alleen gedaan in combinatie met andere koppelkansen, zoals het toevoegen van beplanting (Plan Bos & Boom) en recreatieve routes.

•

In het scenario wordt benoemd dat energie gekoppeld kan worden aan nabije bedrijventerreinen met een lokaal netwerk. Dit wordt gezien als koppelkans, evenals de energie-opwekking bij de mobiliteitshub.

BESCHRIJVING SCENARIO

Van west naar oost omvat dit scenario de volgende ingrepen: •

Bewonersinitiatief Hapert. Vanuit het bewonersinitiatief wordt een wal met zonnepanelen langs de A67 voorgesteld, in combinatie met bosontwikkeling en een recreatief pad.

•

Afrit 29 en 30. Ongebruikte ruimtes binnen beide aansluitingen gebruiken voor het aanplanCONCEPTPRINCIPES MEEKOPPELKANSEN ten van olifantsgras om fijnstof af te vangen.

CONCEPTPRINCIPES MEEKOPPELKANSEN

Geluidswal met zonnepanelen

Voorbeeld groenblauw zonnepark

Geluidswal met zonnepanelen

Voorbeeld groenblauw zonnepark

Geluidswal met olifantsgras

A67 met afrit Geluidscherm Kunstroute langs geluidsscherm

Zonne-energie op geluidscherm Zonne-energie op wal Zonneveld

Kunstroute langs geluidsscherm

Aanplant bomen (Plan Bos & Boom) Recreatief wandelpad Olifantsgras voor stikstofafvang Klimplanten op achterzijde scherm

50 Zon boven parkeerterrein

Geluidsscherm met zonnepanelen

Geluidssch zonnepane

swal met panelen

•

Ontwikkeling met zonnevelden, aanplant van bos en recreatieve routes ten zuiden van de A67. Combinatie van functies draagt bij aan energie-doelstelling, bos-doelstelling en creëert gelijktijdig maatschappelijke meerwaarde. Ontwikkeling omvat ca 6 ha bos en ca 7 ha zonneveld (verdeeld over sub-velden van max 2 ha).

•

Geluidschermen Eersel-Duizel. Aan beide zijden van de A67 is een geluidscherm van 2m hoog voorzien, gelijk aan scenario 1. Vanwege de dichte begroeiing op het zuidelijke talud kan alleen het scherm aan de noordzijde van de A67 effectief benut worden voor zonnepanelen. In de berm tussen de A67 en het geluidscherm is aanplant van olifantsgras voorzien.

•

• •

Ontwikkeling met zonnevelden, aanplant van bos en scherm aan de achterzijde geschikt gemaakt voor recreatieve routes bij Duizel. Combinatie van functies klimplanten om een groen uiterlijk te creëeren. creëert een aantrekkelijk park voor recreatieve ommetjes als dorpsentree voor Duizel.Ontwikkeling omvat • Koppeling met kunstroute d.m.v. door kunstenaars ca 4 ha bos en ca 3 ha zonneveld (verdeeld over aangelegd zonneveld. Hierbij kan gespeeld worden CONCEPTPRINCIPES met ruimtelijke patronen en kleureffecten op de sub-velden van max 2 ha). Kan gecombineerd worden MEEKOPPELKANSEN met nabij gelegen zonnepanelen op geluidscherm. zonnepanelen. Daarnaast wordt groene omgeving van de route versterkt door klimplanten op het Zon boven parkeerterrein E3-Strand. Constructie boven geluidscherm (ziemet vorige punt). Voorbeeld groenGeluidswal Geluidswal met blauw zonnepark olifantsgras zonnepanelen de parkeervakken (niet rijbanen) met zonnepanelen. • Geluidswal Oeienbosch. Hier wordt een wal toegepast, Geluidscherm De Hees-Steensel. Scherm gelijk gelijk aan bewonersinitiatief Bladel. Beplanting op de wal aan scenario 1. Op een deel van het scherm, waar is noodzakelijk om ecologische meerwaarde te halen, momenteel geen bosschages voor staan, wordt het wat nodig is om ingreep in NNB-gebied te kunnen doen. CONCEPTPRINCIPES MEEKOPPELKANSEN

Kunstroute langs geluidsscherm

Geluidsscherm met zonnepanelen

Geluidswal met zonnepanelen

Voorbeeld groenblauw zonnepark

Geluidswal met olifantsgras

CONCEPTPRINCIPES MEEKOPPELKANSEN

Voorbeeld groenblauw zonnepark

Geluidswal met olifantsgras

Kunstroute langs geluidsscherm

Geluidsscherm met zonnepanelen

VOORKEURSSCENARIO

A67, knooppunt 30, vogelvlucht Foto: Cyclomedia

Op basis van de vier voorgaande scenario's

Van het voorkeursscenario wordt ook de

is een voorkeursscenario vastgesteld wat

impact op de verschillende criteria die in

in dit hoofdstuk besproken wordt. Hierbij

de bestuursopdracht meegegeven zijn

wordt gezocht naar een scenario dat vanuit

beschreven. Zo wordt de totale energie-

gebiedsgericht oogpunt bijdraagt aan

opbrengst gespecificeerd, evenals de

geluidreductie en energie-opwekking, met

verwachte geluidsreductie.

oog voor maatschappelijke meerwaarde. Om hiertoe te komen zijn alle ideeën in de voorgaande scenario's benoemd zijn afgewogen op het gebied van geluidreductie, haalbaarheid van energie-opwekking (business case) en maatschappelijk draagvlak.

Het voorkeursscenario combineert ingrediënten van de vier scenario's. Deze keuze is afgewogen op draagvlak, geluidreductie en de business case van energie-opwekking.

gen een geluidreductie van tenminste 3dB ervaren. Ook wordt het scherm aan noordzijde van de A67 voorzien van zonnepanelen, ondanks de negatieve business case.

Het bewonersinitiatief bij Hapert is een gedragen oplossing voor energie-opwekking en geluidreductie, en is daarom meegenomen in het voorkeursscenario. De aansluiting Hapert heeft een lastig haalbare business case voor zonne-energie. Daarom wordt hier gekozen voor olifantsgras, wat meteen maatschappelijke meerwaarde biedt. l De aansluiting Eersel is groter en heeft wel een haalbare business case, daarom zijn daar zonnepanelen voorzien.

Het geluidscherm bij De Hees is wenselijk voor geluidreductie en daarom opgenomen in het voorkeursscenario. Een wal is niet wenselijk vanwege de vele percelen die aan de weg grenzen. Hier kan nog meerwaarde gecreëerd worden door de vormgeving van het scherm. Dit kan in combinatie met de kunstroute gedaan worden, evenals mogelijke energie-opwekking (zie scenario 4).

Voor het geluidscherm bij Eersel en Duizel is gekozen voor langere variant (scenario 2) waardoor meer wonin-

LEGENDA A67 met afrit Geluidscherm Zonne-energie op geluidscherm Zonne-energie op wal Zonneveld Aanplant bomen (Plan Bos & Boom) Recreatief wandelpad Olifantsgras voor stikstofafvang Klimplanten op achterzijde scherm

54 Zon boven parkeerterrein

Bij Oeienbosch wordt gekozen voor een geluidswal vanwege de mogelijkheden voor meerwaarde. Wel moet deze in de uitwerking goed ontworpen worden om meerwaarde voor natuur te halen, omdat hij op NNB-grond ligt.

In het voorkeursscenario worden, met het oog op draagvlak, het liefst geen veldopstellingen van zonnepanelen meegenomen zoals in scenario 3 beschreven. Echter kan het zo zijn dat dergelijke velden nodig zijn om de business case van de opwekking op geluidschermen en -wallen rendabel te maken. Daarom wordt wel een zonneveld van 2000 MWh als mogelijkheid genoemd die later in het gebied geplaatst zou kunnen worden, liefst in combinatie met Plan Bos & Boom (zoals weergegeven in scenario 4). Met de huidige technieken komt dat neer op circa 2 ha. Verder worden in het voorkeursscenario geen ideeën meegenomen die moeten landen op particuliere grond, of andere juridische uitdagingen kennen. Dat geldt voor de eerder genoemde zaken als energie-opwekking rond het E3-strand, de lokale aansluitingen en de mobiliteitshub. Deze zaken vergen echter meer maatwerk dan passend is bij de fase waarin dit onderzoek zich bevind.

ENERGIE-OPWEKKING

Opbrengst ca. 6.200 MWh

Waarvan 2000 MWh op zonneveld Afrit 30 - Eersel 2800 MWh Geluidswal Oeienbosch 400 MWh Geluidscherm Duizel 200 MWh Potentieel zonneveld 2000 MWh

800 MWh

Bewonersinitiatief Hapert 800 MWh

BLADEL

Vooruitlopend op de business case is een potentieel zonneveld meegenomen in het voorkeursscenario. Hiernaast is te zien dat dit veel extra energie-opbrengst genereert. De potentiële energie-opwekking van koppelkansen zoals de Mobiliteitshub is niet meegenomen in dit scenario, maar bij een koppeling met dergelijke projecten ontstaan wel kansen om meer energie op te wekken rond de A67.

2000

EERSEL

Wat de energie-opwekking betreft moet de mogelijke opbrengst van de zon-initiatieven rond de A67 in het licht worden gezien van de RES-opgave. Die bedraagt voor de gemeente Eersel 0,055 TWh voor 2030, oftewel 55.000 MWh. De gemeente Bladel hanteert geen opgave in TWh. Hierbij is in de bestuursopdracht vanuit de gemeente Eersel voor dit onderzoek aangegeven dat tenminste 2ha aan zonne-energie rond de A67 moet worden ingepast, wat ongeveer gelijk staat aan 2000 MWh.

4200

5400 MWh

Het figuur rechts laat zien hoeveel MWh elk van de voorgestelde locaties voor zonne-energie potentieel opwekt in MWh. Het figuur maakt onderscheid tussen de gewenste initiatieven langs de snelweg en het eventuele aanvullende zonneveld van ca 2000 MWh.

Dit minimumaantal wordt gehaald door de aansluiting Eersel vol te leggen van zonnepanelen, wat gelijkstaat aan ca 3 ha. Het figuur laat zien dat dit ook het initiatief langs de A67 is wat veruit de meeste energie-opbrengst genereert. De overige locaties zijn veel kleiner en leveren slechts een klein aandeel van de potentiële hoeveelheid opgewekte energie. Deze lage aantallen hebben hun weerslag op de business case, zoals in het volgende hoofdstuk wordt uitgewerkt.

GELUIDREDUCTIE

In het voorkeursscenario wordt voorgesteld om geluidbeperkende maatregelen langs de A67 te plaatsen op een viertal locaties. Hierbij wordt het bewonersinitiatief Hapert niet meegerekend omdat deze vooral een ecologische en recreatieve functie heeft, en geluidswering hier een onderschikte functie heeft. Deze locatie is in het project ook niet aangemerkt als locatie waar geluidsoverlast van de A67 ervaren wordt. In de tabel op deze pagina is per locatie aangegeven welk type afschermende voorziening wordt geplaatst, wat de lengte en hoogte zijn en hoe de schermen aan weg- en bewonerszijde worden afgewerkt. De hoogte is aangegeven in meters ten opzichte van het wegdek. De geluidschermen worden met een helling van 15 graden achterover geplaatst. Met deze stand worden reflecties van het geluid

LEGENDA Geluidbelasting cumulatief minstens 3dB lager Geluidbelasting A67 afzonderlijk minstens 3dB lager Effect op geluidbelasting minder dan 3dB

N 56

naar de overzijde van de weg tot een minimum beperkt. Met deze maatregelen kan bij ca. 700 woningen in het onderzoeksgebied de geluidbelasting ten gevolge van de A67 met ten minste 3 dB worden teruggebracht (aangegeven in blauw en rood op onderstaande kaart). De A67 is echter niet de enige geluidbron in het onderzoeksgebied, er zijn ook andere wegen die geluid veroorzaken op de woningen. Als deze geluidbelasting hoog is, heeft het verlagen van de geluidbelasting t.g.v. de A67 minder effect. De zogenoemde cumulatieve geluidbelasting wordt dan grotendeels gevormd door het geluid van de overige wegen en minder door de A67. Als gevolg van dit verschijnsel is de afname van de cumulatieve geluidbelasting lager, er zijn nog ca. 300 woningen waar sprake is van een afname van deze geluidbelasting met 3 dB of meer (aangegeven in rood).

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Eersel&id=c423f898-af36-47d7-9754-9be04161d197