0470489 100 20211207 LOF Eemnes

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 definitief 7 december 2021

Leefomgevingsfoto Eemnes

projectnummer 0470489.100 definitief 7 december 2021

Auteurs P. J. Verhoeven C. G. van Dam

Opdrachtgever BEL combinatie Zuidersingel 5 3755 AZ Eemnes

Gecontroleerd:

datum 7 december 2021

beschrijving definitief

vrijgave

Inhoudsopgave

Blz.

1

Inleiding

1

1.1 1.2 1.3

Aanleiding Beoordeling van de toekomstige situatie Beoordelingsmethodiek

1 1 2

2

Analyse

3

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9

Gezondheid en welzijn Veiligheid Wonen en voorzieningen Natuurlijke leefomgeving Ruimtelijke kwaliteit Bodem, water en ondergrond Duurzaamheid Mobiliteit Werk en inkomen

3 10 13 20 25 29 37 42 48

3

Afsluiting

52

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

1

Inleiding

1.1

Aanleiding De Omgevingswet wordt de komende jaren van kracht. Met de invoering van deze wet wil de overheid de regels op het vlak van ruimtelijke ordening vereenvoudigen en samenvoegen. De omgevingsvisie is één van de instrumenten van de Omgevingswet en vervangt de structuurvisie. In het kader van het opstellen van de Omgevingsvisie heeft de BEL-combinatie het initiatief genomen tot het opstellen van contourendocumenten voor de gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren. In de contourendocumenten worden de opgaven en dilemma’s uitgekristalliseerd voor de verschillende gemeenten en geven daarmee input aan de op te stellen Omgevingsvisies. De eerste stap in de contourendocument vormt het opstellen van een leefomgevingsfoto.

1.2

Beoordeling van de toekomstige situatie De leefomgevingsfoto omvat een omschrijving van de toekomstige situatie van de gemeente Eemnes naar de huidige situatie, het vigerende beleid en autonome ontwikkelingen. Gebruikte data omvat kaartmateriaal, cijfermatige data en overige informatie. Onderstaande tabel toont de thema’s die onderzocht zijn in de leefomgevingsfoto. Tabel 1.1: Thema’s beoordelingskader

Thema Gezondheid en welzijn

Veiligheid Wonen en voorzieningen

Natuurlijke leefomgeving

Ruimtelijke kwaliteit Bodem, water en ondergrond Duurzaamheid

Mobiliteit

Aspect Luchtkwaliteit Geluidhinder Geurhinder Gezondheidsstimulerende omgeving Omgevingsveiligheid Woningaanbod Woningvraag Voorzieningenniveau Leefbaarheid Beschikbaarheid en kwaliteit groen Natuurgebieden Biodiversiteit Archeologie Cultuurhistorie Oppervlaktewater Grondwater Bodemkwaliteit (bodemvervuiling) Aardgasvrij Energieverbruik Opwek duurzame energie Circulariteit Bereikbaarheid (auto, ov, fiets)

Blad 1 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

Werk en inkomen

1.3

Modaliteitsverdeling Duurzame mobiliteit Werklocaties: bereikbaarheid, kwaliteit

Beoordelingsmethodiek De beoordeling van een thema wordt visueel weergegeven aan de hand van een trendgrafiek. Een trendgrafiek toont hoe de ontwikkeling van het thema (positief of negatief) voor het verleden, het heden en de toekomst. Per aspect wordt gekeken welke ontwikkelingen in het verleden zich voor hebben gedaan en hoe deze ontwikkelingen zich verhouden tot de gewenste situatie. De gewenste situatie wordt afgeleid uit beleidsdoelen. Als er geen beleidsdoelen bestaan, dan wordt de huidige situatie als uitgangspunt genomen. In onderstaand voorbeeld is sprake van een negatieve trend: de situatie is de afgelopen 20 jaar verslechterd.

Vervolgens wordt aan de hand van beschikbare data een prognose gemaakt voor de toekomstige situatie van een aspect op basis van autonome ontwikkelingen. Onzekerheden vormen de aanleiding voor het gebruik van een bandbreedte. In onderstaand voorbeeld wordt de trend van de afgelopen jaren tot stilstand gebracht of kan de situatie nog licht verder verslechteren.

Blad 2 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

2

Analyse

2.1

Gezondheid en welzijn

2.1.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding Gezondheid bestaat uit twee onderdelen: Gezondheidsbescherming voor milieuaspecten die de gezondheid van de inwoners van Eemnes negatief kunnen beïnvloeden en gezondheidsbevordering door de mate van sporten en bewegen en de hoeveelheid overgewicht. Gezondheidsbescherming is relevant doordat de gezondheid van de mens onder druk staat door de aantasting van de milieukwaliteit. Blootstelling aan verschillende milieufactoren veroorzaakt naar schatting tot zo'n twee tot vijf procent van de totale ziektelast in Nederland. De belangrijkste factoren zijn fijn stof in lucht, geluidhinder en UV-straling. Andere factoren zijn bodemverontreiniging, geurhinder, vee-gerelateerde gezondheidshinder, de kwaliteit van het zwemwater, radioactieve straling en externe veiligheid. Daarnaast is er een onderdeel dat specifiek gaat over gezondheidsbevordering. Dit onderwerp gaat uit van “positieve gezondheid”: ‘het vermogen om zich aan te passen en eigen regie te voeren in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven’. Veel verschillende factoren beïnvloeden de gezondheid: leefstijl van individuen, de sociale en fysieke omgeving, preventie en zorg, externe ontwikkelingen enz. Het is dus niet het domein van één sector.

Beleid Beleid voor gezondheidsbescherming (geluid en lucht bijvoorbeeld) is voornamelijk verankerd in nationale wetgeving. Het Rijk en de provincie Utrecht stellen op veel gebieden de kaders die leidend zijn voor een gezonde, veilige en schone leefomgeving. De gemeente kan hier beperkt op aanvullen. Dat heeft de gemeente Eemnes gedaan door het opstellen van de Nota geluidbeleid 2017. Verkeerslawaai Bij gemeentelijk wegen wordt bij onderhoud en reconstructie onderzocht of het mogelijk is om een stiller wegdek toe te voegen. Aandachtspunt is dat er verschillende klinkerwegen aanwezig zijn die als beeldbepalend worden beschouwd. Bij nieuwbouwontwikkelingen worden de gevolgen van het verkeer voor de geluidkwaliteit in vroeg stadium in beeld gebracht. Op provinciale wegen, in de gemeente zijn dit de N414 (Bisschopsweg) en N221 (Wakkerendijk), wordt bij onderhoud het gebruik van stil asfalt vanuit de provincie nadrukkelijk overwogen. Er wordt geluidsoverlast ervaren van de rijkswegen, A1 en A27. Er is onderzoek gedaan naar de bereikbaarheid van de oostkant van Amsterdam. Er wordt last ervaren van sluipverkeer, en bijbehorende geluidsbelasting. Door aanpassing van de A27 en A1 wordt dit vermoedelijk (deels) opgelost. Zo nu en dan worden signalen ontvangen dat er geluidsoverlast wordt ervaren van het vliegverkeer van Schiphol.

Op verschillende vlakken (geluidsbelasting Schiphol, rijkswegen) onderhoudt de gemeente contacten met andere overheidsinstanties om de belangen van de gemeente te behartigen.

Blad 3 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

Horeca en evenementen Op basis van het Besluit algemene regels voor inrichtingen milieubeheer (Barim) gelden standaard eisen aan horeca-, sport- of recreatie inrichtingen. De gemeente kan maximaal 12 individuele en collectieve dagen aanwijzen waarop geen melding gedaan hoeft te worden van te houden festiviteiten (en niet voldaan hoeft te worden aan de standaard geluidsnormen uit het Barim. Buitengebied en Stiltegebied Eemland Een groot deel van het buitengebied van Eemnes is aangewezen als stiltegebied. Activiteiten die de stilte negatief beïnvloeden (uitgezonderd de gebiedseigen geluiden zoals geluiden door agrarische bedrijfsvoering), zijn niet toegestaan in de stiltegebieden. Geluidsbelasting door menselijke activiteiten dient onder de 40 dB(A) te blijven, tenzij bedrijven en recreatie inrichtingen een milieuvergunning hebben. Voor een uitbreiding van de bedrijvigheid dient de geluidsbelasting gelijk te blijven of af te nemen. Afwegingskader Het volgende beoordelingskader wordt gebruikt voor het aspect ‘gezondheid en welzijn’. Thema Gezondheid en welzijn

2.1.2

Aspect Luchtkwaliteit

Streefwaarde/Ambitie WHO-advieswaarden

Geur

Afwezigheid geurhinder klachten

Geluid

WHO-advieswaarden

Gewenste beweging Reduceren luchtverontreiniging Verminderen geurhinder bronnen Terugdringen van ernstige geluidshinder en slaapverstoring

Huidige situatie en toekomstige situatie Luchtkwaliteit Er is geen veilige concentratie bekend, waaronder géén nadelige gezondheidseffecten van fijnstof optreden. Wel zijn er wettelijke grenswaarden opgesteld, maar ook onder de in de wet genoemde grenswaarden kunnen gezondheidseffecten optreden. De luchtkwaliteit in de gemeente Eemnes is over het algemeen goed. De concentraties NO2, PM10, en PM2,5 voldoen in de volledige gemeente aan de wettelijke normen (bron: NSL Monitoring). tabel 2.1: Normen luchtverontreinigende stoffen Stof Norm Normen vanuit Europa/Nederland NO2 Jaargemiddeld 40 μg/m3 PM10 Jaargemiddeld Maximaal 40 μg/m3 PM10 Etmaalgrenswaarde Maximaal 35 maal per jaar meer dan 50 μg/m3 PM2,5 Jaargemiddeld Maximaal 25 μg/m3

WHO Streefwaarde 40 μg/m3 Maximaal 20 μg/m3 Maximaal 10 μg/m3

Op het gebied van luchtkwaliteit en gezondheid zijn vooral de effecten van veehouderijen en wegverkeer van belang. Hierbij kunnen lokaal gezondheidsrisico’s optreden. Voor fijn stof (PM 10) geldt dat in de nabijheid van de A1 en A27 de concentraties PM10/m3 hoger zijn. Dit is zichtbaar op figuur 2.1. Op vrijwel ieder plek in de gemeente wordt voldaan aan de WHO-streefwaarden. In de directe nabijheid van de A1 en A27 wordt lokaal niet voldaan aan de WHO-streefwaarde. De woongebieden zijn echter op voldoende afstand van de A1 en A27 gelegen (in elk geval om te

Blad 4 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

kunnen voldoen aan de WHO-streefwaarde). De concentratie PM2,5 voldoet eveneens in de hele gemeente aan de wettelijke normen en in gedeelten van de gemeente aan de WHOadvieswaarden.

Figuur 2.1: Jaargemiddelde PM10-concentraties in 2019

Figuur 2.2: Jaargemiddelde PM2,5-concentraties in 2019

Blad 5 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

De uitstoot van NO2 gebeurt voornamelijk door verkeer. De concentratie NO2 voldoet in de hele gemeente aan de normen die gesteld worden vanuit Europa en Nederland. Voornamelijk parallel aan de A1 en A27 ligt de concentratie NO 2 hoger dan in de rest van de gemeente. De A1 en A27 veroorzaakt in het zuidwesten van de gemeente Eemnes een tamelijk hoge NO 2-concentratie. De concentratie NO2 voldoet wel in de hele gemeente aan de WHO-streefwaarde. Autonoom verbetert de situatie bovendien door het schoner worden van mobiliteit.

Figuur 2.3: Jaargemiddelde NO2-concentraties in 2019

Geluid Geluid hoort bij onze leefomgeving. Het kan prettig zijn, maar hinderlijk als het langdurig hard en ongewenst is. Het is daarnaast een bedreiging van de gezondheid door het ontstaan van stress en vermoeidheid door slaapverstoring. In Nederland zijn wegverkeer en buren de belangrijkste bronnen van geluidhinder. Op de kaart hieronder is zichtbaar hoeveel geluid verschillende bronnen bij elkaar opgeteld veroorzaken (buren zijn hier niet in meegenomen). Het gaat hier om het gemiddelde geluidsniveau per jaar van wegverkeer, treinverkeer, vliegtuigen, industrie en windturbines. De WHO heeft advies uitgebracht over richtlijnen voor omgevingsgeluid gegenereerd door weg-, spoor- en vliegverkeer en windturbines. In dit advies worden huidige richtlijnen aangescherpt, omdat uit onderzoek naar voren is gekomen dat boven bepaalde geluidsniveaus negatieve gezondheidseffecten op kunnen treden. Tabel 2.2: WHO-advieswaarden geluid Bron Weg Rail Vlieg Windturbines

Lden 53 dB 54 dB 45 dB 45 dB

Lnight 45 dB 44 dB 40 dB -

Blad 6 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

Knelpunten doen zich vrijwel uitsluitend voor door de aanwezigheid van de A1 en A27. De geluidhinder ter hoogte van Eemnes wordt beperkt door het geluidscherm dat tussen de A27 en Eemnes gelegen is. De werking hiervan is terug te zien in onderstaande kaart. Ook beperken de opgehoogde geluidwallen (aan beide zijden van de A27) ter hoogte van het Eiland van Eemnes de geluidhinder. In het zuidwesten van de gemeente langs de A1 en A27 wordt het geluid meer “uitgesmeerd” door de afwezigheid van geluidswerende voorzieningen. Er zijn weliswaar woningen gelegen in dit gebied, maar niet in de dichtheid van de kern Eemnes.

Figuur 2.4: Cumulatieve geluidbelasting in de gemeente Eemnes

Geur Geurhinder kan optreden door de aanwezigheid van veehouderijen, wegverkeer of plaatselijke bronnen als houtkachels of barbecues. De impact van houtkachels en barbecues is niet goed generiek inzichtelijk te maken. Ongeveer 10% van de Nederlandse huishoudens bezit een met hout gestookte installatie. Het stoken van hout kan voor omwonenden overlast opleveren in de vorm van geurhinder, gezondheidsklachten en roetneerslag. Lokaal kan de achtergrondbelasting van geuren leiden tot (ernstige) hinder of misselijkheid, hoofdpijn, prikkeling van slijmvliezen, irritatie van ogen en neus, verstoring van dagelijkse activiteiten en slaapproblemen. De geurhinder door veehouderijen is van de drie gemeenten in de BEL-combinatie het hoogst in Eemnes doordat Eemnes het meeste (intensieve) veehouderijen kent. De geurhinder is echter beperkt tot met name de omgeving Eembrugge.

Blad 7 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

Bewegingsuitnodigende omgeving Een beweegvriendelijke omgeving is een omgeving waarin publieke sportaccommodaties, speelplekken, recreatief blauw en groen en voorzieningen nabij zijn. Het RIVM heeft een tool ontwikkeld om op gemeentelijk schaalniveau een oordeel te kunnen vellen over de mate waarin een gemeente een bewegingsvriendelijke omgeving biedt. De gemeente Eemnes scoort gemiddeld op deze schaal (55). Dit heeft voornamelijk met de hoge dichtheid sportaccommodaties (69) en de hoge beoordeling van groenblauwe recreatie(67) te maken. De score op het aspect voorzieningen (30) blijft enigszins achter bij het landelijk gemiddelde. Er is geen beoordeling gegeven voor het aspect speelplekken. Lichthinder Bewoners kunnen last hebben van licht. Vaak komt de overlast door schijnwerpers tegen inbraak, lichtbakken met reclame of verlichte sportvelden. Onderstaande kaart toont de hemelhelderheid in de gemeente Eemnes in de nacht. Te zien is dat Eemnes, naar Nederlandse maatstaven, redelijk presteert op het aspect lichthinder. Vanuit het ISS is de zone rondom de A27 in het zuiden goed zichtbaar. Het buitengebied is nagenoeg onzichtbaar. De gemeente heeft geen grote lichtvervuilende bronnen als kassengebieden en een scherp afgebakend bebouwd gebied.

Figuur 2.5: Hemelhelderheid in de nacht, onbewolkt

2.1.3

Beoordeling De A27 en A1 zijn belangrijke verkeersaders die negatieve effecten op gezondheidsaspecten, als luchtkwaliteit, geluidhinder en zelfs geur kan veroorzaken. Tegelijkertijd zijn dit, over het algemeen, vrij goed afgebakende structuren en zijn gevoelige bestemmingen als woningen op afstand gelegen. De impact wordt daardoor behoorlijk beperkt. Ook toekomstige ontwikkelingen

Blad 8 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

worden langs vigerende kaders gelegd die negatieve effecten zoveel mogelijk voorkomen. De luchtkwaliteit is goed. PM2.5 en PM10 voldoet in bijna de gehele gemeente aan WHO-eisen. NO2 voldoet in de gehele gemeente aan Europese en Nederlandse normen. Door de ontwikkeling van schone mobiliteit treedt er een verbetering op voor het geluid en de luchtkwaliteit. Hierdoor ontstaat er een afname van motorgeluid. Geluidsoverlast van snelwegen wordt grotendeels gevormd door bandengeluid. De mate van overlast door dit geluid is sterk afhankelijk van het aantal auto’s dat gebruik maakt van de snelweg en kan bij meer gebruik toenemen. De gemeente Eemnes heeft geen wezenlijke negatieve effecten door grote bronnen van lichthinder. De gemeente Eemnes heeft een gemiddelde beweegvriendelijke omgeving door hoge dichtheid sportaccommodaties en speelplekken, maar relatief weinig recreatief groen en blauw. De beoordeling van het aspect ‘gezondheid en welzijn’ wordt hieronder getoond. De ontwikkelingen op dit vlak zijn:

Blad 9 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

2.2

Veiligheid

2.2.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding “Veiligheid” is een breed begrip waar een heleboel onder geschaard kan worden. Hier kan onder andere verkeersveiligheid, waterveiligheid, omgevingsveiligheid onder geschaard worden. Voor de fysieke leefomgeving op het abstractieniveau van de Omgevingsvisie is voornamelijk van belang of er grote knelpunten ten aanzien van deze onderwerpen bestaan. Deze thema’s hebben gemeenschappelijk dat ze iets zeggen over de ruimtelijke situatie. Daarom is een onderwerp als veiligheid in de vorm van criminaliteit of sociale veiligheid niet meegenomen. Dergelijke onderwerpen vallen buiten de scope van deze LOF. Hoewel deze drie onderwerpen allen iets zeggen over de ‘ruimtelijke’ veiligheidssituatie, is er ook een duidelijk verschil. Zo gaan omgevingsveiligheid en waterveiligheid over de ‘kans op’ een ongeval met gevaarlijke stoffen of een overstroming door een dijkdoorbraak, terwijl verkeersveiligheid duidelijk te meten is aan de hand van slachtoffers die jaarlijks optreden bij ongevallen. Beleid Omgevingsveiligheid Het beleid voor Omgevingsveiligheid is voornamelijk verankerd in nationale wetgeving. In aanvulling daarop is op regionaal niveau beleid vastgesteld.

In het Regionaal Risicoprofiel VRU (2019) worden de volgende risico’s benoemt: Natuurrampen Bedreigingen voor gezondheid en milieu Zware ongevallen Verstoring vitale infrastructuur Ondermijning, extremisme en terrorisme In het Regionaal Beleidsplan VRU 2020-2023 (2019) wordt ingegaan op de impact van verschillende weersextremen voor de omgevingsveiligheid. Afwegingskader Het thema ‘veiligheid’ wordt behandeld aan de hand van het aspect “Omgevingsveiligheid”. Thema Veiligheid

2.2.2

Aspect Omgevingsveilighei d

Streefwaarde/Ambitie Aanvaardbaar veiligheidsrisico

Gewenste beweging Terugdringen van fysieke veiligheidsrisico’s

Huidige en toekomstige situatie Omgevingsveiligheid gaat over de kans dat mensen kunnen komen te overlijden door een calamiteit met gevaarlijke stoffen. In de Omgevingswet wordt in het kader van omgevingsveiligheid (dat onder huidige wetgeving nog externe veiligheid heet) drie aandachtsgebieden onderscheiden: • Brandaandachtsgebied van circa 30 meter bij een weg of spoorlijn

Blad 10 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

• •

Explosieaandachtsgebied van circa 200 meter bij een weg of spoorlijn1 Gifwolkaandachtsgebied van mogelijke enkele kilometers

Bij inrichtingen hangt het aandachtsgebied erg af van de hoeveelheid stof en andere factoren hoe groot dit gebied is. Voor het gifwolkaandachtsgebied geldt eigenlijk dat mensen in een goed geïsoleerd huis (en zeker bij nieuwbouw) waar de ventilatie uitgezet kan worden, voldoende veilig zijn. Bovendien zijn de meeste inrichtingen die werken met giftige stoffen waar een dergelijke calamiteit zich voor kan doen, gevestigd op grote afstand van woongebieden. Het brandaandachtsgebied geldt dat dit een beperkte zone is rondom met name de A1 en A27. Hier liggen nagenoeg geen woningen en zijn nieuwe activiteiten ook niet toegestaan zonder maatregelen. Hier zijn geen knelpunten aanwezig in Eemnes. Blijft over het explosieaandachtsgebied. Dit speelt bijvoorbeeld langs de A1 en A27 en bij LPGtankstations. Over de A1 en A27 rijden in redelijk grote hoeveelheden tankauto’s met onder andere LPG, die bij een ongeval kunnen exploderen. Overzicht risicobronnen in Eemnes In Eemnes zijn bronnen aanwezig waar al deze drie typen effecten kunnen optreden. Vanuit externe veiligheidsoogpunt bezien is afstand houden het beste. Bij vrijwel alle stationaire bronnen is dit afstand houden geen probleem. Dit komt omdat vrijwel alle bedrijven die met gevaarlijke stoffen werken of deze opslaan buiten de gemeente Eemnes gelegen zijn.

De driehoekjes die kriskras door de gemeente aanwezig zijn, betreffen LPG-tankstations. In de afgelopen vijftien jaar zijn reeds vele LPG-tankstations in de gemeente gesaneerd, omdat deze vlak bij woongebieden lagen. Dit heeft geleid tot een afname van het risico in woongebieden. De overgebleven LPG-tankstations liggen op genoeg afstand van woonbuurten. Aandachtspunten met betrekking tot externe veiligheid vormen met name de transportassen, bijvoorbeeld de A27 of de buisleidingen met gevaarlijke stoffen. Hier zijn in de huidige situatie veel transporten van gevaarlijke stoffen aanwezig. Woningbouwplannen in de nabijheid van deze transportassen dienen getoetst te worden op het aspect Omgevingsveiligheid. Het spoor en hogedruk aardgasleidingen vormen meer lokaal aandachtspunten en hierbij zijn geen noemenswaardige aandachtspunten bekend binnen de gemeente.

1

Bij inrichtingen hangt dit af van hoeveel brandbare gassen in welke omstandigheden worden opgeslagen. Voor bijvoorbeeld LPG-tankstations geldt een explosie-aandachtsgebied van 160 meter.

Blad 11 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

Figuur 2.6: Overzichtskaart risicobronnen Omgevingsveiligheid

2.2.3

Beoordeling In de huidige situatie vinden er veel transporten plaats van gevaarlijke stoffen (A27, buisleidingen met gevaarlijke stoffen) Er kan genoeg afstand gehouden worden tot bronnen met een risico vanuit extern veiligheidsoogpunt. Op het vlak van omgevingsveiligheid bestaan er weinig ontwikkeling die autonoom voor verandering zullen zorgen. In de voorgaande jaren zijn verschillende LPG-tankstations gesaneerd wat heeft geleid tot een afname van het risico in woongebieden. Dit leidt tot de volgende beoordeling.

Blad 12 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

2.3

Wonen en voorzieningen

2.3.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding De afgelopen jaren heeft de woningmarkt grote veranderingen doorgemaakt. Van de crisis waarin de huizenmarkt zich tien jaar geleden in bevond, is al lang geen sprake meer. Woningprijzen stijgen en nieuwbouwprojecten raken snel verkocht. De vraag naar woningen is zeer groot. Zelfs zodanig dat het woningaanbod in de bestaande voorraad sterk is afgenomen. Het aantal voorzieningen voor bewoners van dorpen en steden hangt sterk samen met de groei of krimp van de regio. Deze paragraaf gaat in op de kwantitatieve en kwalitatieve woningvraag en -aanbod en het voorzieningenniveau. Daarbij is de demografische ontwikkeling van de gemeente van belang. Beleid Collegeprogramma Eemnes 2018 – 2022: Koesteren van een groen, sociaal en duurzaam dorp (2018) Ambities van het college op het vlak van wonen en voorzieningen voor de bestuursperiode zijn: Het optimaal benutten van bestaande bouwmogelijkheden in het dorp waarbij er aandacht is voor groen. Optimaal benutten wooncapaciteit Openstaan voor nieuw innovatieve woonvormen Adequate huisvesting statushouders Voldoende woonruimte voor inwoners met een kleinere portemonnee: 35 procent van woningen in sociale huur en betaalbare koop.

Stimuleren huisvesting van kwetsbare groepen Coalitieprogramma Dorpsbelang-PvdA 2018 – 2022 Eemnes (2018) De coalitie benoemt de volgende punten op het vlak van wonen en voorzieningen. Er wordt gestreefd naar voldoende betaalbare woningen (sociale huur en betaalbare koop) van 35 procent van de woningvoorraad. De uitbreiding van de woningvoorraad wordt geijkt op de het gemiddeld percentage van Nederland (0.8 procent). Voor de komende 4 jaar betekent dit zo’n 120 woningen in de Zuidpolder. Daarnaast zijn kleinere inbreidingslocaties mogelijk. Doelgroepen voor de Zuidpolder zijn: starters, middenhuur en senioren. Huizen op inbreidingslocaties in de nabijheid van voorzieningen worden met name gericht op senioren. Horizon Utrecht 2050 (2018) De provincie Utrecht streeft naar evenwicht in 2050. Er wordt gegroeid en veel nieuwe woningen gebouwd. De uitdaging is om deze groei te faciliteren op een manier waarop stad en land aantrekkelijk, gezond, inclusief en groen te houden. Strategische agenda 2016-2018 (2016) (Regio Amersfoort) In de regio wordt samengewerkt op verschillende aandachtsgebieden, zoals ruimte en wonen. De regio streeft naar een aantrekkelijke leefomgeving ondanks de groeiende ruimtedruk. Voor zorggerelateerde huisvesting wordt een analyse gemaakt.

Blad 13 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

Ruimtelijke Atlas van de Regio Amersfoort (2016) De dynamiek op de woningmarkt in Amersfoort is bovengemiddeld hoog. In de regio is boven de geplande woningbouw een behoefte aan 2000 woningen tot 2027. Actuele ontwikkelingen geven aan dat mogelijk woningen daadwerkelijk en wellicht eerder dan gepland gerealiseerd worden. Woningmarktmonitor Regio Amersfoort 2017 (2017) De monitor geeft de volgende punten aan op het vlak van wonen en voorzieningen: Gunstige verhouding prijs en kwaliteit in verhouding met regio’s Amsterdam en Utrecht. Variërende woningmarkt Weinig onderscheid in woonmilieus Goed voorzieningenniveau op lokaal niveau in het onderwijs, zorg, sport en detailhandel. Mager cultureel aanbod Winkelkernen en buurtvoorzieningen lopen verder terug waardoor de basis kwaliteit niet langer op orde is. Verkenning woningbouwprogrammering Regio Amersfoort korte termijn (2013) Het doel van de RRV is een behoud van een aantrekkelijke en vitale regio Amersfoort. Het is belangrijk dat ruimtelijke ontwikkelingen op de juiste plek belanden. De visie kent twee hoofdprincipes: (1) zoveel mogelijk groei in bestaand bebouwd gebied en (2) er wordt ruimte geboden voor beperkte groei om dorpen vitaal te houden en benodigde groei waarvoor geen locaties zijn aangewezen wordt opgevangen in het regionale hart.

Woningbouwontwikkeling gebeurt onder een twaalftal voorwaarden, zoals behoud of versterking van waardevolle landschapswaarden en bereikbaarheid als sturend principe. Verkenning woningbouwprogrammering Regio Amersfoort lange termijn (2014) Uit de analyse van het economisch instituut voor de Bouw (EIB) komt voor de woningbouwopgaveprogrammering op de lange termijn (2013-2040) naar voren dat regio Amersfoort er goed voorstaat in groeipotentieel. Amersfoort heeft een goede ligging, aanlokkelijke voorzieningen en groene karakter. Dit vraagt om verschillende acties. Voor Eemnes is in huidige plannen 35 procent sociale huur opgenomen. Dit lijkt aan de hoge kant. Er is meer behoefte aan woningen in de geliberaliseerde huur. Regionale ruimtelijke visie Regio Amersfoort (2018) Voor ruimtelijke ontwikkelingen wordt bereikbaarheid als uitgangspunt genomen. Een goed voorzieningen aanbod is van belang voor behoud van de aantrekkingskracht van de regio. Bestaande centra dienen versterkt te worden, waarbij Amersfoort als regionaal centrum wordt versterkt. Daarnaast dient de regionale recreatieve structuur versterkt te worden. Ruimtelijke agenda Eemnes 2015 - gemeente Eemnes & provincie Utrecht (2015) De ruimtelijke agenda van Eemnes heeft verschillende hoofdlijnen: Behoud van het landelijk karakter, gemeenschapszin, groenvoorzieningen en de leefomgeving.

Ruimte bieden voor dynamiek op het gebied van wonen, voorzieningenniveau, bedrijvigheid en infrastructuur. Woonvisie Eemnes 2019-2023 (2019) De woonvisie van Eemnes benoemt verschillende prioriteiten:

Blad 14 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

-

-

Groei van het aandeel sociale huurwoningen Monitoring van aanwijzingsmechanisme sociale huurwoningen Reduceren scheefwonen Meer middeldure huur- en koopwoningen beschikbaar voor middeninkomens Woningaanbod meer passend maken bij doelgroepen (nultredenwoningen voor senioren; huisvesten van statushouders; handhaving standplaats voor woonwagenkampbewoners) Menging van betaalbare, middeldure en dure woningen in buurten en wijken

Afwegingskader Het volgende beoordelingskader wordt gebruikt voor het aspect ‘wonen en voorzieningen’. Thema Wonen en voorzieningen

Aspect Woningaanbod

Streefwaarde/Ambitie 35 procent van de woningvoorraad betaalbaar Huidige situatie

Voorzieningenniveau

2.3.2

Gewenste beweging Meer betaalbare woningen Toename voorzieningenniveau

Huidige en toekomstige situatie Het totaal aantal woningen in de gemeente Eemnes ligt op 4091 woningen. Hiervan is 89.3 procent een eengezinswoning en 10.7 procent een meergezinswoning. Het merendeel van de woningen (71.2 procent) betreft koopwoningen. De rest van de woningen (27.3 procent) betreft huurwoningen zowel corporatie (21.8 procent) als overig (5.5 procent). In Nederland wordt gemiddeld 42 procent van de woningen verhuurd (corporatie: 29.1 procent; overig: 13.3 procent).

Figuur 2.7: Woningen naar eigendom Eemnes

Woningen in de gemeente Eemnes zijn licht ruimer dan gemiddeld (128 m2 in Eemnes; 115 m2 in Nederland). De woningvoorraad in Eemnes is gemiddeld bijna 20 jaar jonger dan de

Blad 15 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

woningvoorraad van Nederland (1986 in Eemnes; 1969 in Nederland). Daarnaast is er een relatief hoog percentage van de woningen na 2010 gebouwd. In Eemnes heeft 11.1 procent van de woningen een bouwjaar na 2010. Het gemiddelde voor Nederland ligt op 7.3 procent. De gemiddelde WOZ-waarde van woningen in de gemeente Eemnes ligt ver boven het Nederlands gemiddelde. De gemiddelde vraagprijs voor woningen was in 2020 408.000 euro. De WOZwaarde ligt op 406.000 euro. Tussen 2020 en 2021 is de WOZ-waarde met 7,7 procent toegenomen in de gemeente. Het aantal woningen dat te koop wordt aangeboden is de afgelopen jaren sterk afgenomen (januari 2014: 101 woningen; januari 2021: 7 woningen. Per maand worden 20 tot 50 hypotheken afgesloten.

Figuur 2.8: Aanbod koopwoningen Eemnes

Leefbaarheid omvat veel verschillende aspecten. Het is dus nodig om hier een passende definitie voor vast te stellen. Door de nationale overheid, meer specifiek het ministerie van binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties, heeft voor het meten van de leefbaarheid de leefbaarometer ontwikkeld. De leefbaarometer is indicator die weergeeft hoe inwoners de leefbaarheid van hun omgeving beleven. Deze score is gebaseerd op verschillende kenmerken van hun omgeving die onder de volgende vijf dimensies vallen: Woningen, Bewoners, Voorzieningen, Veiligheid en Fysieke leefomgeving. Een volledig overzicht van de 100 indicatoren die de leefbaarometer vormen kan via deze link geraadpleegd worden.

Blad 16 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

Figuur 2.9: Leefbaarheidsscore 2018 Eemnes

De leefbaarheidssituatie in de gemeente Eemnes wordt over het algemeen als zeer goed beoordeeld. Op het aspect bewoners, veiligheid en fysieke leefomgeving scoort de gemeente Eemnes bovengemiddeld. Het aspect woningen is een punt van aandacht. De positieve beoordeling is de afgelopen jaren afgenomen door ontwikkelingen op het vlak van de eigendomsverhouding, luxe woningen en kleine woningen. Voorzieningen worden in de gemeente Eemnes licht negatief beoordeeld. Er zijn relatief weinig voorzieningen (zoals levensmiddelwinkels) in de nabijheid gelegen.

Blad 17 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

Figuur 2.10: Aantal levensmiddelenwinkels binnen 1 km Eemnes

In de huidige situatie ligt het aantal eenpersoonshuishoudens onder het Nederlands gemiddelde (Eemnes: 30,8 procent; Nederland: 38,5 procent). Het aantal huishoudens bestaande uit samenwonend zonder kinderen ligt iets hoger dan gemiddeld (Eemnes: 30,8 procent; Nederland: 28,8 procent). De demografische druk, het aantal personen van 65 jaar of ouder of 20 jaar en jonger per 100 personen van 20 tot 65 jaar, ligt boven het Nederlands gemiddelde (Eemnes: 78.8 personen). De reden hiervoor is, enerzijds, dat in Eemnes relatief meer kinderen wonen en de invloed van vergrijzing. Naar de toekomst toe is voor de ontwikkeling op de woningmarkt de demografische ontwikkeling in de gemeente Eemnes van belang. Een matig sterke groei in inwoners wordt verwacht (7.04 per duizend inwoners tussen 2018 en 2035).

Figuur 2.11: Huishoudensamenstelling Eemnes

Blad 18 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

2.3.3

Beoordeling In de gemeente Eemnes staat er grote druk op de woningmarkt. De WOZ-waardes nemen sterk toe, en het aanbod aan woningen neemt sterk af. De leefbaarheid is zeer goed in de gemeente Eemnes. Aandachtspunten zijn het voorzieningenniveau en de negatieve ontwikkeling op het vlak van woningaanbod. Beleidsmatig wordt er ingezet op een meer inclusieve woningmarkt en behoud van de voorzieningen in de gemeente.

Blad 19 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

2.4

Natuurlijke leefomgeving

2.4.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding De natuurlijke leefomgeving is belangrijk voor de mens en voor het duurzaam functioneren van bodem en water als dragers voor plantaardige productie en een gezonde omgeving. Een natuurlijke leefomgeving kan verschillende vormen aannemen, zoals publiek groen en natuurgebieden. In het natuurbeleid wordt veelal een onderscheid gemaakt in beleid voor gebieden en beleid voor soorten. Om het aantal soorten te omschrijven wordt het concept biodiversiteit gebruikt. Biodiversiteit is niet alleen iets van natuurgebieden, maar van de hele stad. Beleid Coalitieprogramma Dorpsbelang-PvdA 2018 – 2022 Eemnes (2018) De aanwezigheid van groen in de omgeving is van belang. Speciale aandacht heeft het waar mogelijk te komen tot een ecologische verbindingszone voor flora en fauna. Horizon Utrecht 2050 (2018) Het profiel van de provincie Utrecht is groen, gezond en slim in 2050. Centraal staat behoud en versterking van natuurlijke kwaliteiten en biodiversiteit. Woningmarktmonitor Regio Amersfoort 2017 (2017) Het landschap van de regio Amersfoort is gevarieerd. Toenemende druk op de ruimte leidt tot verdere aantasting van natuur en landschap waardoor de unieke kwaliteit van de regio verloren zal gaan. Regionale ruimtelijke visie Regio Amersfoort (2018) Het waardevolle landschap wordt behouden en versterkt.

De vier landschappen (waaronder Eemland en Arkemheen) zijn een cruciale drager van een aantrekkelijke regio. Enerzijds wordt de goede regionale bereikbaarheid onvoldoende benut. Anderzijds vormt de groei in mobiliteit een risico voor de bereikbaarheid. De woningbouw ontwikkeling leidt tot een hogere recreatieve druk o.a. in natuurgebieden. Het is belangrijk om hierover (bereikbaarheid en recreatieve druk) op regionaal niveau afspraken te maken. Afwegingskader Het volgende beoordelingskader wordt gebruikt voor het aspect ‘natuurlijke leefomgeving’. Thema Natuurlijke leefomgeving

2.4.2

Aspect Beschikbaarheid en kwaliteit openbaar groen Natuurgebieden Biodiversiteit

Streefwaarde/Ambitie Huidige situatie

Huidige situatie Huidige situatie

Gewenste beweging Toename beschikbaarheid en kwaliteit Toename kwaliteit Toename biodiversiteit

Huidige en toekomstige situatie De agrarische percelen in de gemeente hebben een wisselend karakter in groenheid. Het overgrote deel van het stedelijk gebied heeft tussen 5 en 40 procent groen. Lokaal zijn er groene

Blad 20 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

randen. Op de bedrijventerreinen, zoals Eembrugge en de Zuidpolder, is zeer weinig groen aanwezig.

Figuur 2.12: Groenkaart (%) Eemnes

De soortendiversiteit in de gemeente Eemnes is zeer wisselend. In het zuidwesten zijn er meer dan 700 soorten aanwezig. Ook zijn er relatief veel rode lijst soorten aanwezig. Het overgrote deel van het buitengebied ligt tussen de 301 en 500 soorten. Lokaal zijn er zeer weinig rode lijst soorten aanwezig. De laatste jaren staat de biodiversiteit in Nederland onder druk. In het licht van klimaatverandering zullen natuurwaarden verder onder druk komen te staan. Bijv. door droogte in het veenweidegebied kan er druk op de weidevogelpopulatie ontstaan.

Figuur 2.13: Soortendiversiteit in Eemnes

Blad 21 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

Figuur 2.14: Rode lijst soorten Eemnes

In het noordoosten van de gemeente Eemnes is het Eemmeer gelegen. Samen met de Eem en enkele kleine gebieden in het zuidwesten vormt dit het Natuur Netwerk Nederland in de gemeente Eemnes. Het Eemmeer is onderdeel van zowel het natuur netwerk nederland (NNN) als Natura-2000 (vogelrichtlijn). Het Eemmeer is sterk geëutrofieerd en er is weinig diversiteit aan waterplanten in het meer voor. De waterkwaliteit is de afgelopen jaren verbeterd en er is een toename waarneembaar in de aanwezigheid van de diversiteit aan waterplanten en mosselen. Dit systeem is echter niet robuust. Dit betekent dat het onzeker is of een verdere verbetering van de waterkwaliteit optreedt. De sterke groei van één plantensoort, fonteinkruid, in het Eemmeer leidt in zomermaanden tot overlast. Het Eemmeer is geen stikstofgevoelige habitat.

Figuur 2.15: Natuur Netwerk Nederland (NNN) Eemnes

Blad 22 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

Figuur 2.16: Natura2000-gebieden Eemnes

Als gevolg van klimaatverandering komen extreem warme (zomer)dagen vaker voor. Deze warmte blijft in een stedelijke omgeving gemakkelijker hangen. Op warme dagen kan hierdoor een stedelijk hitte-eiland zich vormen. Dit gebeurt met name in de afwezigheid van groen, blauw en openheid. Deze warmte heeft een negatief effect op mensen, dieren en planten. Op de planlocatie is op dit moment in het buitengebied nauwelijks sprake een hitte-eiland effect (+0 tot 0,2 graden Celsius). In Eemnes vormt zich een hitte-eiland effect waarbij het centrum 0.8 tot 1 graden Celsius warmer is dan het buitengebied.

Figuur 2.17: Stedelijk hitte-eiland effect

Blad 23 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

2.4.3

Beoordeling Lokaal bevindt zich weinig groen op de bedrijventerreinen. In heel Nederland is een neerwaartse trend te zien in biodiversiteit. Ook in de gemeente Eemnes neemt de biodiversiteit af. In de gemeente Eemnes zijn natuurgebieden meer biodivers dan het andere buitengebied. Het Eemmeer is sterk geëutrofieerd en er speelt overlast door fonteinkruid. De waterkwaliteit is de afgelopen jaren verbeterd, of deze verandering structureel is, is onzeker. Het watersysteem in het meer is niet robuust. In de gemeente Eemnes is een licht stedelijk hitte-eiland waarneembaar. Door klimaatverandering kan dit sterker worden. Dit leidt tot de volgende beoordeling:

Blad 24 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

2.5

Ruimtelijke kwaliteit

2.5.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding In de LOF wordt onder “ruimtelijke kwaliteit” het volgende verstaan: • Cultuurhistorie; • Landschap; • Archeologie; ‘Cultuurhistorie’ kan verschillende dingen betekenen. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed [RCE] onderscheidt drie categorieën, waarin alle bovenstaande criteria naar voren komen: 1. In de bodem (op land en onder water) bewaarde sporen en resten van menselijke bewoning vanaf het eerste begin van de menselijke bewoning; 2. Historische gebouwen, erven, tuinen, parken en stedenbouwkundige structuren; 3. Landschappelijke elementen, gebieden en ruimtelijke patronen waarin de historische wisselwerking tussen mens en maatschappij enerzijds en de fysieke omgeving anderzijds tot uitdrukking komt: het historische landschap Beleid Nota Archeologie Eemnes (2011) Met de vernieuwde Monumentenwet en de Wet ruimtelijke ordening (Wro) is het archeologisch beleid bij gemeenten komen liggen. De gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren hebben het wenselijk geacht een eigen archeologische waarden- en verwachtingenkaart en een beleidskaart te laten opstellen, gekoppeld aan een archeologisch onderzoeksregime in de vorm van standaardregels/voorschriften.

Het beoogde effect van de archeologische kaarten: De gemeenten voldoen aan de wettelijke vereisten die voortvloeien uit de Wsmz en de Wro In een vroegtijdig stadium kunnen archeologische risico’s voor planvormers worden gesignaleerd Het geeft de regierol van de gemeente gestalte Archeologie en daarmee de geschiedenis van de drie gemeenten wordt zichtbaarder voor publiek. Welstandsnota gemeente Eemnes (2012) De Welstandsnota geeft een toelichting op het beleid in de gemeente, geeft welstandscriteria, beschrijft welstandsprocedures en benoemt, inventariseert en karakteriseert de lokale ruimtelijke karakteristieken. Deze karakteristieken zijn vervolgens vertaald in deelgebieden en thema’s en vormen de basis voor gebiedsgericht welstandsbeleid binnen de gemeente. Aan de hand van algemene-, gebiedsgerichte-, objectgerichte- en sneltoetscriteria is invulling gegeven aan de welstandseisen in de gemeente. Voort gelden welstandscriteria bij (her) ontwikkelingsprojecten en excessen. Op basis van ruimtelijke analyse kunnen samenhangende gebieden worden onderscheiden. Verschillende toetsingsniveaus zijn vertaald naar verschillende gebieden. Per gebied is aangegeven welk welstandsregime van toepassing is. Voor gebieden met een hoge waardering gelden meer criteria. De gemeente heeft geen welstandsvrije gebieden.

Blad 25 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

Afwegingskader Het volgende beoordelingskader wordt gebruikt voor het aspect ‘ruimtelijke kwaliteit’. Thema Ruimtelijke kwaliteit

2.5.2

Aspect Landschap

Streefwaarde/Ambitie Behoud van huidige kwaliteiten

Cultuurhistorie

Behoud van huidige kwaliteiten

Archeologie

Behoud van huidige kwaliteiten

Gewenste beweging Instandhouding landschappelijke waarden Instandhouding cultuurhistorische waarden. Erfgoed een volwaardige plek geven in ruimtelijke ontwikkelingen Instandhouding archeologische waarden.

Huidige en toekomstige situatie Eemnes is gelegen in het Eemland. Het Eemland is een uitgestrekt veen- en veen-op-kleigebied dat ingeklemd ligt tussen hoger gelegen zandgronden en het IJsselmeer. Tot in de late middeleeuwen maakte het deel uit van het grote veengebied dat een groot deel van het huidige IJsselmeer besloeg, maar dat met de uitbreiding van de Zuiderzee is weggeslagen. Het landschap is open met grote ruimten zonder bebouwing of opgaande begroeiing. Er liggen meerdere dijken met wielen, getuigen van vroegere dijkdoorbraken. Erdoorheen slingert de Eem. De lage ligging maakte de regio geschikt om te worden opgenomen in de Grebbelinie. Verschillende versterkingen en kunstwerken herinneren nog aan de vroegere defensiefunctie. Het open landschap maakt het tot een van de belangrijkste weidevogelgebieden in het land. De openheid van de regio is van betekenis voor de aan de overzijde van het Eemmeer geplaatste windmolenpark Rachel Carson. Deze zijn vanuit de regio goed te zien. Het is een weidse polder die tot de afsluiting van de Zuiderzee in de jaren ‘30 van de vorige eeuw, regelmatig onder water liep. Tot een grootschalige ruilverkaveling van ongeveer 25 jaar geleden was er van bebouwing in de polder nauwelijks sprake.

Als gevolg van de ruilverkaveling zijn er in de jaren ’80 en ’90 tientallen boerderijen verplaatst van de eerder genoemde Wakkerendijk-Meentweg naar de polder. Vrijkomende monumentale boerderijen (veel van deze boerderijen zijn rijksmonument of gemeentelijk monument) zijn vervolgens in de loop der tijd verbouwd tot woningen. Ten zuiden van Eemdijk bevindt zich Eembrugge met de voormalige Ocrietfabriek langs de Eem. Deze is van grote invloed geweest op de ontwikkeling van de directe omgeving langs de Eem. Het gebied is aangewezen als Nationaal Landschap. De waarde van het agrarisch cultuurlandschap behorende bij het Eemland is zeer hoog, getuige de status als Nationaal Landschap. De waarde van het open karakter staat niet zozeer onder druk. Het gevoel van rust en stilte wel enigszins door toenemend verkeer over de autosnelwegen maar ook over de nabijgelegen wegen.

Blad 26 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

Figuur 2.18: landschapstypen in gemeente Eemnes. De kern zelf is op zandbodems gelegen. Het buitengebied is een laagveengebied.

De belangrijkste ruimtelijke dragers van de gemeente Eemnes zijn de rechte lijn van de Wakkerendijk en Meentweg met historisch boerderijlint in het westen en de zeer weidse Eempolder, aan de oostzijde begrensd door het riviertje De Eem. De hoge waarde van de Wakkerendijk wordt bevestigd door de hoeveelheid rijksmonumenten aan het lint en de archeologische waarde van het terrein (hoog). Deze archeologische waarde is verankerd in de bestemmingsplannen en archeologische beleidskaart. Van oorsprong bestond de gemeente uit twee kernen: Eemnes-binnen en Eemnes-buiten. Eemnes-binnen is een buurtschap aan de zuidkant van de gemeente, waarbij met name agrarische bebouwing aan de westzijde van de dijk ligt en het bijbehorende middeleeuwse kerkje (met het dikke torentje) direct aan de oostzijde, polderzijde. Eemnes-buiten is de hoofdkern, ontstaan nabij de T-splitsing Meentweg, Wakkerendijk-Laarderweg. Daar is ook de kleine oude dorpskern gesitueerd met als meest opvallende element de middeleeuwse Hervormde Kerk met een forse bakstenen toren van het zogenaamde Utrechtse type. Een dergelijke toren is afgeleid van de Domtoren. Ten noorden en ten zuiden van de Laarderweg zijn de afgelopen vijftig jaar nieuwbouwwijken ontstaan.

2.5.3

Beoordeling De gemeente Eemnes heeft een hoge landschappelijke en cultuurhistorische waarde, die meest nadrukkelijk in de Eempolder en de Wakkerendijk tot uiting komen. Veranderingen in deze

Blad 27 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

structuren zet de ruimtelijke kwaliteit weliswaar onder druk, maar de veranderingen zijn niet dermate groot dat deze een wezenlijke bedreiging vormen voor de ruimtelijke kwaliteit van de gemeente.

Blad 28 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

2.6

Bodem, water en ondergrond

2.6.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding Het aspect ‘bodem, water en ondergrond’ heeft betrekking op klimaatadaptatie, grondgebruik en bodemkwaliteit. Klimaatadaptatie is belangrijk met het oog op het bereiken van klimaatrobuustheid: het kunnen omgaan met de impact van extreme weerssituaties. Het bodemen watersysteem bieden hiervoor belangrijke randvoorwaarden. Daarnaast is de algehele gebruik van de bodem ook een belangrijk thema binnen dit aspect. Beleid Horizon Utrecht 2050 (2018) De maatschappelijke opgave uit Horizon Utrecht 2015 is ‘Versterken van robuuste landschappen door meebewegen met natuurlijke bodem- en watersystemen, benutten van landschap en erfgoed en ruimte creëren voor natuur en biodiversiteit’. In de dorpen wordt daarom ingezet op duurzame inrichting, zoals het verminderen van verharding. Er wordt ingezet op zorgvuldig omgaan met de Utrechtse bodem. De ondergrond is van belang voor schoon water, duurzame bodem energie en voedselproductie. De ondergrond wordt schoon gehouden en het bodem- en watersysteem worden gerespecteerd. Waterveiligheid, zoetwatervoorziening en ruimtelijke inrichting zijn klimaatbestendig en waterrobuust. Groei in de provincie Utrecht past o.a. bij de bodem en de waterkwaliteit.

Al met al wordt er ruimte geboden aan het inspelen op nieuwe ontwikkelingen, zoals de energietransitie, terwijl de bestaande waarden van het landschap worden beschermd. Ruimtelijke agenda Eemnes 2015- gemeente Eemnes en provincie Utrecht De ruimtelijke agenda heeft tot doel om gezamenlijke ambities van de gemeente en de provincie Utrecht om zo vroegtijdig en integraal met elkaar te kunnen samenwerken. Aandachtspunten zijn bodem en water. In de provinciale Kadernota Ondergrond (2014) staat de ontwikkeling van een duurzaam bodem en watersysteem en een waterveilige omgeving centraal. Via het ruimtelijk spoor wordt ingezet om wonen en werken in gebieden met overstromingsrisico veiliger te maken. Grootschalige woon- en werklocaties dienen bestand te zijn tegen overstroming. Collegeprogramma Eemnes 2018-2022: Koesteren van een groen, sociaal en duurzaam dorp (2018) De ambitie van het college is o.a. het doelmatig inzamelen en verwerken van hemelwater om nadelen van een te hoge grondwaterstand zo veel mogelijk te beperken. Via operatie Steenbreek worden inwoners gestimuleerd om minder stenen in hun tuin te leggen. Daarnaast zet de gemeente Eemnes zich in om ecosystemen beschermen en herstellen. Regionaal Beleidsplan VRU (2020-2023) Er zijn verschillende scenario’s mogelijk voor extreem weer. Eén van de waarschijnlijke weertypen is hevige regenval waardoor wateroverlast ontstaat.

Hierdoor kunnen ook nutsvoorzieningen buiten het gebied waar wateroverlast bestaat uitvallen. Gemeentelijk Rioleringsplan Eemnes 2018 – 2022 De belangrijkste zorgplichten van de gemeente zijn: Afvoeren van afvalwater naar de zuivering Zorgen dat regenwater in openbaar gebied geen overlast veroorzaakt.

Blad 29 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

Zichthouden op grondwaterstanden en zorgen dat deze de functies niet belemmeren. De gemeente Eemnes streeft naar klimaatneutraliteit. De gemeente Eemnes neemt daarvoor de volgende acties: Onderzoek naar de mogelijkheden in het watersysteem om de energiedoelstelling te realiseren Onderzoek of zuiveringsslib van de RWZI van Blaricum daar een bijdrage in kan leveren Onderzoek naar de mogelijkheid van een derde waternet, met name in de Zuidpolder. Een derde waternet kan gebruikt worden om zwartwater zeer geconcentreerd af te voeren ten behoeve van energiewinning en het ontzien van het zuiveringsproces. Onderzoek naar het verduurzamen van het watersysteem Daarnaast heeft het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) als ambitie om het watersysteem aan te passen aan het veranderende klimaat. De gemeente Eemnes neemt daarvoor de volgende acties: De gemeente heeft voor 2020 een klimaatstresstest opgesteld, volgens landelijke richtlijnen, waarin de risico’s van de klimaatverandering voor Eemnes staan. De gemeente neemt waar urgent en mogelijk maatregelen om de risico’s te verkleinen De nu bekende locaties met overlast zullen worden aangepakt. De gemeente stimuleert het afkoppelen van particuliere terrein, daar waar een gemengd rioolstelsel ligt. Bewoners zijn niet verplicht om af te koppelen. Verder neemt de gemeente op het vlak van hemelwater en grondwater actie.

Regionale Ruimtelijke Visie Regio Amersfoort (2018) Verschillende voorwaarden worden gesteld voor verdere groei in de regio. Eén van de voorwaarden is dat het watersysteem wordt ingezet als drager voor klimaatadaptatie, regionale identiteit en ruimtelijke ontwikkelingen. Het waterschap onderzoekt samen met de BEL-gemeenten en de gemeente Huizen of het mogelijk is om de RWZI’s van Blaricum en Huizen samen te voegen tot één nieuwe zuivering. Bestuurlijk wordt hier binnenkort verder over besloten. Afwegingskader Het volgende beoordelingskader is leidend bij het aspect bodem, water en ondergrond. Thema Bodem, water en ondergrond

2.6.2

Aspect Oppervlaktewater

Streefwaarde/Ambitie Goede waterkwaliteit voor alle oppervlaktewaterlichamen

Grondwater

Huidige situatie

Waterbergend vermogen ondergrond

Huidige situatie

Bodemkwaliteit

Geen vervuilde locaties

Gewenste beweging Behalen KRW-status oppervlaktewaterlicham en Verbetering kwaliteit grondwater Beheersen en voorkomen van risico’s van droogte en extreme neerslag Minder vervuilde locaties

Huidige en toekomstige situatie In de gemeente Eemnes zijn verschillende oppervlaktewaterlichamen aanwezig met een KRWstatus. De status van het Eemmeer is matig. Verschillende waterlopen die het gebied doorkruisen, onder andere, de Eemnesservaart en de Noord Midderwetering hebben een

Blad 30 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

ontoereikende status. Lidstaten hebben tot uiterlijk 2027 om een goede status te bereiken, na een verlenging van twee keer zes jaar. Als oppervlaktewateren in 2027 nog steeds geen ‘goede’ status hebben, moeten lidstaten aantonen dat ze alle benodigde maatregelen hebben genomen om dit doel op de langere termijn wel te behalen. Deze inzet om de oppervlaktewaterkwaliteit te verbeteren maakt dat verwacht wordt dat deze toe zal nemen richting de Europese norm. Het is echter onzeker of deze bereikt wordt en in welke mate de maatregelen bijdragen aan de oppervlaktewaterkwaliteit.

Figuur 2.19: Oppervlaktewater kwaliteit KRW-oppervlaktewaterlichamen

De gemeente Eemnes heeft geen grondwaterbeschermingsgebieden en/of drinkwaterwinningen gelegen in het grondgebied. In de gemeente Eemnes bestaat een middelgroot risico op overstroming van verschillende plekken. De impact van de overstroming blijft zeer lokaal rond de waterwegen, zoals de Eem, en het Eemmeer. De gemiddelde waterdiepte blijft beperkt tot maximaal 1 meter, met zeer lokaal uitschieters naar de 1.5 meter. Naar de toekomst toe kunnen overstromingen vaker voorkomen, door de toename in neerslagextremen en de daaraan gerelateerde piekafvoer in de oppervlaktewaterlichamen.

Blad 31 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

Figuur 2.20: Waterdiepte (in meter) bij een overstroming (middelgroot overstromingsrisico)

Het waterbergende vermogen in de gemeente Eemnes is beperkt, doordat de gemeente overwegend in laag gebied gelegen is. De ondergrond kan overwegend tussen de 0 en 250 mm water bergen. In de overgang naar hoger gelegen gebieden in het westen neemt het waterbergend vermogen toe. In het licht van klimaatverandering is het van belang dat wateroverschotten op een moment vastgehouden kunnen worden in het gebied tot een later moment. Naar de toekomst toe zullen er meer neerslag extremen optreden; het beperkte vermogen van de bodem om hier mee om te gaan maakt dat andere maatregelen van belang zijn om wateroverlast tegen te gaan. Beleidsmatig wordt ingezet op het klimaatrobuust en waterrobuust maken van het landschap.

Blad 32 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

Figuur 2.21: Waterbergend vermogen ondergrond

De gemeente Eemnes heeft alleen in het westen te maken met lage grondwaterstanden in de zomer. In de rest van het gebied bevindt het grondwater zich niet te diep onder het maaiveld. In de gemeente bevindt zich, echter, veen in de ondergrond. Door drooglegging van dit veen treedt er bodemdaling op. Verschillende gebieden hebben grote bodemdalingsgevoeligheid, waarbij er 5 tot 15 mm bodemdaling per jaar kan optreden. Naar de toekomst toe is de verwachting dat grondwaterstanden in het gebied zullen dalen. Beleidsmatig wordt ingezet op het klimaatrobuust en waterrobuust maken van het landschap.

Blad 33 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

Figuur 2.22: Gemiddeld Laagste Grondwaterstand

Figuur 2.23: Inschatting bodemdalingsgevoeligheid

Blad 34 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

Landelijk beleid stelt strikte eisen voor de bodemkwaliteit. Bij nieuwe ontwikkelingen moet worden voldaan aan de basisbodemkwaliteit voor de gewenste functies, Dit leidt ertoe dat bij ontwikkelingen de bodemkwaliteit enkel gelijk kan blijven indien deze voldoet aan de bodemkwaliteit voor de gewenste functie of kan verbeteren. In de gemeente Eemnes zijn verschillende voormalige stortplaatsen aanwezig. Lokaal zijn er gebieden gesaneerd of vindt er saneringsactiviteit plaats.

Figuur 2.24: Voormalige stortplaatsen Eemnes

Figuur 2.25: Voortgang bodemonderzoek (bodemloket)

2.6.3

Beoordeling De KRW-status van het Eemmeer is matig. Andere waterlopen hebben ontoereikende status. Naar 2027 toe moeten alle benodigde maatregelen genomen worden om een goede status te

Blad 35 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

behalen. Er bestaat een beperkte en zeer lokale impact bij overstroming met middelgrote kans van voorkomen. Dit kan naar de toekomst toe toenemen door klimaatverandering. In gemeente Eemnes is er sprake van een beperkt waterbergend vermogen van de bodem. Dit maakt het omgaan met neerslagextremen een aandachtspunt. Een deel van de gemeente heeft een hoge bodemdalingsgevoeligheid. Met dalende grondwaterstanden in het licht van klimaatverandering is dit een belangrijk aandachtspunt. Dit leidt tot de volgende beoordeling:

Blad 36 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

2.7

Duurzaamheid

2.7.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding Duurzaamheid is een aspect dat veel verschillende toepassingen heeft. Het beschrijft een manier van omgaan met de leefomgeving waarbij er integraal gekeken wordt naar het natuurlijk, economisch en sociaal systeem. Hierbij wordt het huidige gebruik van de leefomgeving zo ingevuld dat het geen schade berokkend aan de behoeften van toekomstige generaties. Beleid Collegeprogramma Eemnes 2018-2022 De komende jaren wil de gemeente verder inzetten op duurzaamheid. Dit heeft betrekking op wonen, werken en leven in de gemeente Eemnes. Een evenwicht tussen mensen, natuur en economie nu en in de toekomst zorgt dat ook generaties na ons goed kunnen leven. Het beschermen, herstellen en duurzaam gebruiken van onze ecosystemen past bij Eemnes. Stappen die gezet worden op het gebied van duurzaamheid, zijn evaluatie van het huidige afvalsysteem; het gasloos bouwen of aardgasvrij maken van woningen en CO2 compensatie van het verkeer in Eemnes. Coalitieprogramma Dorpsbelang-PvdA 2018-2022 Klimaat en duurzaamheid geven in de gemeente Eemnes richting aan het beleid. Er wordt ingezet op duurzame opwekking van energie en vermindering van het algehele energiegebruik. Isolatie van woningen is een efficiënte manier om energie te besparen. Er wordt gekozen om zonnepanelen aan te brengen op alle soorten gebouwen. De gemeente faciliteert hierin.

De gemeente ondersteunt ook in initiatieven om afval (nog) beter te scheiden. Horizon Utrecht 2050 (2018) Het streefbeeld voor Utrecht is een evenwichtige provincie. Dorpen en steden zijn klaar voor de toekomst. Gebouwen, en woningen specifiek, zijn energieneutraal. Een uitdaging is de bestaande waarden van het landschap te beschermen, terwijl er ook ruimte geboden wordt aan nieuwe ontwikkelingen. Duurzame energie is een permanente ruimtevrager, die een impact op het landschap heeft. Eemnes energieneutraal in 2030 (2011) Eemnes heeft de ambitie om klimaatneutraal te worden. Daarvoor wordt ingezet op een mix van grootschalige productie van duurzame energie; energiebesparing en circulariteit. De maatregelen die in het kader van deze ambities worden genomen zijn: Grootschalige opwek van duurzame energie; tot ca. 30-35 ha. zonneveld Verminderen consumptie fossiele energie woningen Alle huurhuizen gemiddeld nul op de meter in 2027 Ca. 1700 woningen van het aardgas af in 2030 1400-1500 (50 procent) van de koopwoningen (bijna) nul op de meter in 2030. Vermindering consumptie fossiele energie bedrijven: 75 procent reductie inclusief zelf opgewekte duurzame energie in 2022. Eemnes circulair Bouw met eerder gebruikt materiaal en bouw demontabel. Zwart afvalwater 100 procent vergist.

Blad 37 van 54

Leefomgevingsfoto Eemnes projectnummer 0470489.100 7 december 2021 BEL combinatie

Gemeentelijk Rioleringsplan Eemnes 2018-2022 (2017) De ambitie van Eemnes is klimaatneutraliteit. Hiervoor wordt onder ander ingezet op circulariteit en grootschalige productie van duurzaamheid. Eemnes wil uit het vrijkomende slib van de rioolwaterzuivering biogas of groen gas opwekken. Woonvisie Eemnes 2019-2023 (2019) Alle nieuwbouwwoningen dienen aardgasvrij gebouwd te worden. Per project wordt er gekeken naar de meest passende oplossing voor de energie- en warmtevraag van de woning. Prestatieafspraken Eemnes (2018) Alle nieuwbouwwoningen worden aardgasvrij gebouwd. Er wordt gestart met het aardgasvrij maken van alle bestaande woningen in Eemnes. Voor 2021 wordt een gemeentelijke transitievisie opgesteld. Met Alliantie worden afspraken gemaakt over energieneutraliteit van (sociale) huurwoningen in 2030. Afwegingskader Thema Duurzaamheid

Aspect Aardgasvrij Energieverbruik

Opwek duurzame energie Circulariteit