Rekenkameronderzoek afvalinzameling EV Rapportage.pdf
Tekst van het document
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
21
Projectgerelateerd
Prestaties grof restafval Grof restafval is het grof huishoudelijk restafval en verbouwingsafval dat op afspraak aan huis tegen wordt opgehaald door GP-Groot of wordt gebracht naar één van de milieuparken in Edam of Oosthuizen. De hoeveelheid grof restafval in Edam-Volendam in 2019 was 37 kg/inw (CBS Statline) en nam, vermoedelijk als gevolg van de pandemie toe tot 44 kg /inwoner in 2020. De hoeveelheid in de benchmark huishoudelijk afval in 2019 was 20 kg/inw. De hoeveelheid grof restafval in Edam-Volendam in Edam-Volendam ligt daarmee hoog – bijna 2x de hoeveelheid van de benchmark. Ook valt op dat deze hoeveelheid geen afnemende trend heeft zoals wel het geval is bij de gemeenten uit de benchmark: Waar Edam-Volendam de laatste 5 jaar tussen de 30 en 38 schommelde is de hoeveelheid grof restafval tot 2019 afgenomen van 28 naar 20 kg per inwoner.
6.1.2
Prestaties afvalscheiding
Prestaties nascheiding He Amsterdams Energiebedrijf (AEB), verwerkt het fijne restafval van Edam-Volendam. Het AEB heeft een nascheidingsinstallatie, waarbij de Plastic, Metalen en Drankverpakking (PMD) wordt gescheiden van het restafval. Deze nagescheiden hoeveelheid PMD wordt niet meegenomen in de CBS-cijfers die over het ingezamelde afval gaan. Onderstaand een overzicht van de opbrengsten aan gescheiden stromen uit nascheiding van het restafval. Nagescheiden stroom
2018
2019
2020
PMD (kg / inwoner)
12,4
19,0
16,9
OPK (kg / inwoner)
0,3
0,7
1,1
Totaal (kg / inwoner)
12,7
19,8
18,0
Tabel 6-1 – opbrengst van gescheiden stroom uit verwerking restafval in nascheidingsinstallatie AEB van 2018 tot 2020.
De nascheidingsinstallatie heeft in 2019 en 2020 redelijk constant gepresteerd en gemiddeld 18 tot 20 kg per inwoner aan gescheiden stromen opgeleverd. Aangenomen dat er 29 kg per inwoner aan PMD in het restafval zit9, blijkt dat de nascheidingsinstallatie een gemiddelde effectiviteit heeft van 56% in de periode tussen 2018 en 2020. In 2021 presteerde de nascheider nog iets beter dan 2020 en 2019. Er zijn geen normen afgesproken voor de prestaties van de nascheider. Wel zijn er in 2016 een aantal streefwaarden opgenomen voor iedere fractie: • • •
minimaal 50% van het Kunststof verpakkingsafval en Drankenkartons in het restafval zal worden gescheiden tot DKR-kwaliteit. minimaal 70% van de Metalen (ferro’s en non-ferro’s) in het restafval zal worden gescheiden en aangeboden voor verdere opwerking tot grondstoffen. Ons is niet minimaal 50% van het Papier/Karton in het restafval zal worden gescheiden en aangeboden voor verdere opwerking tot grondstoffen
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
22
Projectgerelateerd
Figuur 6-2 – ontwikkeling percentage afvalscheiding Edam-Volendam vs. Nederland sinds 2001
In de bovenstaande grafiek is het verloop van de afvalscheiding uiteengezet. Te zien is dat Edam-Volendam boven het Nederlands gemiddelde zit met haar afvalscheidingsresultaat, een opvallend resultaat omdat de hoeveelheid restafval ver boven gemiddeld is. Dit kan grotendeels verklaard worden door de grote hoeveelheid puin die ingezameld wordt in Edam-Volendam, dit is een gescheiden stroom en stuwt daardoor het percentage omhoog. Als een gemiddelde hoeveelheid puin wordt ingezameld is het totale afvalscheidingsresultaat van Edam-Volendam ongeveer hetzelfde als ongeveer gelijk aan het gemiddelde afvalscheidingspercentage. Dit wordt bovendien benadrukt door het onderscheid tussen het fijne afvalscheidingspercentage en het grof afvalscheidingspercentage, zoals te zien is in figuur 6-3.
Figuur 6-3 – Afvalscheidingspercentage Edam-Volendam vergeleken met het Nederlands gemiddelde. In de tweede groep grafieken is de hoeveelheid ingezameld puin in Edam-Volendam gelijk getrokken aan het Nederlands gemiddelde om het effect van de grote inzameling van deze stroom weer te geven.
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
23
Projectgerelateerd
Net als bij de ontwikkeling van de restafvalhoeveelheid valt op dat gemiddeld genomen tussen 2001 en 2017 geen netto ontwikkeling van het afvalscheidingspercentage plaatsgevonden heeft, terwijl het in Nederland als geheel met ongeveer 24% is toegenomen. In de jaren daarna lijkt het beleid van omgekeerd inzamelen en nascheiding van PMD een positief effect te hebben.
6.1.3
Benchmark milieuprestaties
Om te kunnen beoordelen of de milieuprestaties in de pas lopen met die van andere gemeenten doen we drie benchmarks met: • Het Nederlandse gemiddelde (al verwerkt in de eerdere grafieken) • De landelijke benchmark huishoudelijk afval • Gemeenten in de regio Benchmark huishoudelijk afval met landelijke klasse D-gemeenten en regionale gemeenten De benchmark is gegroepeerd naar het aandeel hoogbouw in het verzorgingsgebied. Edam-Volendam valt in klasse D (0 t/m 19% hoogbouw). In de benchmark worden gemeenten in die klasse met elkaar vergeleken. Over het algemeen zijn afvalmaatregelen in gemeenten met een hoog aandeel hoogbouw en een hoge stedelijkheidsklasse moeilijker door te voeren en minder effectief dan in gemiddelde Nederlandse steden. Het dashboard op de volgende pagina (figuur 5.3) geeft de prestaties weer van Edam-Volendam ten opzichte van de benchmark en ten opzichte van de regionale gemeenten. Uit het dashboard blijkt dat, op glas en papier na, Edam-Volendam over het algemeen minder goed scoort op milieuprestaties, zowel volgens de benchmark als vergeleken met de regionale gemeenten. Aandachtspunten voor EdamVolendam: • Fijn restafval: In het algemeen geldt dat burgers in klasse D-gemeenten beter kunnen worden gestimuleerd tot betere afvalscheiding. De hoeveelheid restafval voor dergelijke gemeenten in de benchmark is daardoor lager dan het Nederlands gemiddelde.
Edam-Volendam wijkt daarmee flink af van het benchmarkgemiddelde: ongeveer 66% meer fijn restafval wordt geproduceerd dan gemiddeld in klasse D. Een verzachtende omstandigheid is dat dit probleem in de regio ook speelt: ook daar liggen de hoeveelheden restafval een stuk hoger dan de benchmark, al is de hoeveelheid nog steeds lager dan Edam-Volendam. • GFT: De hoeveelheid ingezameld GFT loopt behoorlijk achter op zowel het gemiddelde voor klasse-D gemeenten als vergeleken met de regio. De verwachting is dat inwoners van EdamVolendam wel veel GFT-afval hebben gezien de grote aanwezigheid van laagbouwwoningen. Dit is in lijn met de bevinding vanuit de sorteeranalyses restafval, waaruit blijkt dat er nog circa 64 kg per inwoner aan GFT in het restafval terecht komt. Dit betreft dus een groot deel van de grotere hoeveelheid fijn restafval dat Edam-Volendam produceert – als deze hoeveelheid wel gescheiden zou worden ligt het een stuk dichter bij het klasse-D gemiddelde. Er valt ook op dat de inzameling van GFT-afval, na goede resultaten van boven de 100 kg/inwoner in de periode van 2001-2004, min of meer gelijk constant is sinds ongeveer 2006 rond of onder de 90 kg/inwoner. • PMD: De hoeveelheid nagescheiden PMD is minder dan de hoeveelheid PMD die, over het algemeen door bronscheiding, wordt ingezameld in D-klasse gemeenten.
Ook de omliggende gemeenten zamelen meer PMD in dan de nascheidingsinstallatie oplevert, al is dit verschil een stuk minder groot. Hierbij dient wel te worden aangetekend dat het rendement van de nascheidingsinstallatie zich mogelijk nog kan ontwikkelen. • Oud papier en karton en glas: Inzameling van deze stromen gaat gelijk op met de benchmarkgemeenten en de regionale gemeenten. 16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
24
Projectgerelateerd
•
•
•
Grof restafval: Ondanks het goede grof scheidingspercentage zamelt Edam-Volendam nog steeds twee keer zoveel grof restafval in dan gemiddeld in de benchmark. In omliggende gemeenten is deze afwijking minder groot. Puin: Zoals eerder benoemd is de hoeveelheid puin in Edam-Volendam opvallend. Er blijkt wel dat omliggende gemeenten ook een flink grotere hoeveelheid (circa 30%) meer puin inzamelen dan de benchmark, maar Edam-Volendam zamelt 4,5 keer meer in dan gemiddeld in dergelijke gemeenten. Grof tuinafval: Hoewel GFT-inzameling achterblijft is de hoeveelheid ingezameld grof tuinafval wel ongeveer gelijk aan de benchmark en een stuk beter dan in de regionale gemeenten.
Het is interessant deze resultaten in context te zien van de enquêteresultaten. Hierin geeft 70% van de respondenten aan afval goed te scheiden, 80% vindt het belangrijk om duurzame keuzes te maken. De motivatie om afval te scheiden lijkt dus aanwezig te zijn onder de burgers van Edam-Volendam.
Scorekaart afvalcijfers Edam-Volendam 2019 Vergelijking met Klasse-D Edam Volendam gemiddelde
Algemeen Scheidingspercentage totaal Restafval totaal (kg/inw )
Fijn huishoudelijk afval
Scheidingspercentage fijn huishoudelijk afval Fijn restafval (kg/inw ) Groente-, fruit- en tuinafval (kg/inw ) Oud papier en karton (kg/inw ) Plastic, metalen en drankenkartons Glas verpakkingen (kg/inw ) Textiel (kg/inw )
Grof huishoudelijk afval
Scheidingspercentage grof huishoudelijk afval Grof restafval (kg/inw ) Tuinafval (kg/inw ) Hout A/B (kg/inw ) Puin (kg/inw )
Legenda:
Vergelijking met regionale gemeenten
65% 202*
75% 127
64% 193
49% 184* 86 66 20 23 2
70% 111 137 58 32 22 5,9
57% 165 119 58 24 21 5
87% 37 40 44 129
86% 17 42 29 28
82% 28 22 31 38
*Inclusief aftrek nagescheiden PMD
Prestatie Edam-Volendam meer dan 5% boven het klassegemiddelde Prestatie Edam-Volendam -5% tot +5% van het klassegemiddelde prestatie Edam-Volendam meer dan 5% onder het klassegemiddelde
Figuur 5.3 Scorekaart milieuprestatie Edam-Volendam in vergelijking met de landelijke afvalbenchmark klasse D en regionale gemeenten
Nadere vergelijking met gemeenten in de regio Het dashboard (figuur 5.4) op de volgende pagina geeft een overzicht van een nadere vergelijking van een aantal inzamelcomponenten met regionale gemeenten.
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
25
Projectgerelateerd
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
26
Projectgerelateerd
Figuur 6-4 – Milieuprestaties Edam-Volendam in vergelijking tot individuele gemeenten in regionale benchmark
Zoals eerder is geconcludeerd is de hoeveelheid fijn restafval en grof restafval hoger dan het gemiddelde voor omliggende gemeenten. Daarbij dient wel aangetekend te worden dat Purmerend meer hoogbouw kent en daarmee minder vergelijkbaar is. Wat ook opvalt is dat Edam-Volendam, net als Waterland, een grotere ontwikkeling maken op de hoeveelheid fijn restafval sinds 2016 dan gemiddeld in de benchmark en daarmee aan een inhaalslag bezig leek. In de opvolgende coronajaren is deze trend niet verder te duiden. Daarnaast is het interessant te zien dat Hollands Kroon, met bronscheiding als uitgangspunt, erin slaagt om grote hoeveelheid PMD en een grote hoeveelheid GFT te genereren.
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
27
Projectgerelateerd
D-klasse Gemeenten met diftarsysteem hebben betere prestaties Veel D-gemeenten hebben een vorm van servicedifferentiatie en een gedifferentieerde tariefstructuur. In onderstaande figuur de gemiddelde restafvalhoeveelheid voor gemeenten met diftar, servicedifferentiatie, een combinatie of geen strategie.
Figuur 6-5 – Vergelijking Edam-Volendam met D-gemeenten in huishoudelijk afvalbenchmark met verschillende inzamelstrategieën.
De figuur laat zien dat gemeenten die een vorm van diftar ingevoerd hebben, mogelijk in combinatie met servicedifferentiatie, een significant lagere hoeveelheid restafval genereren dan gemeenten die geen diftar toegepast hebben. Edam-Volendam heeft met omgekeerd inzamelen een vorm van servicedifferentiatie ingevoerd en zit, als wordt gecorrigeerd voor nascheiding, iets boven het gemiddelde voor die gemeenten. De benchmark duidt erop dat een diftarstrategie nodig is om de hoeveelheid restafval significant te verlagen om meer in de richting te komen van de VANG-doelstelling van 100 kg restafval per inwoner. Draagvlak voor Diftar Uit het bewonersonderzoek blijkt dat 40% van de ondervraagden oneens is met een hoger tarief voor huishoudens die minder goed scheiden of meer restafval aanbieden. Tegelijkertijd is 80% het ermee oneens dat meer afvalstoffenheffing moet worden betaald als daar tegenover staat dat er geen afval meer gescheiden hoeft te worden. Daadwerkelijk draagvlak zou nader onderzocht moeten worden.
6.1.4 •
•
•
Kernbevindingen milieuresultaten
Edam-Volendam staat nog ver af van de doelstellingen om in 2020 75% van het afval (bron) te scheiden en maximaal 100 kg/inw restafval te produceren. Om deze te behalen lijkt er meer nodig te zijn dan de maatregelen die het huidige beleid voorschrijft. Door de coronapandemie zijn de doelstellingen op milieugebied enigszins achteruit gegaan. Dit is in lijn met het landelijke beeld, al lijkt dit in Edam-Volendam de hoeveelheid restafval scherper te zijn toegenomen dan landelijk. De hoeveelheid restafval is tussen 2002 en 2017 niet noemenswaardig verbeterd; sinds de invoering van het nieuwe beleid met omgekeerd inzamelen en nascheiding lijkt daar verandering in gekomen te zijn en is de hoeveelheid restafval per inwoner dichterbij het gemiddelde dat geldt in regio te komen.
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
28
Projectgerelateerd
•
•
•
•
Hoewel Edam-Volendam veel laagbouw kent met tuinen is de GFT-opbrengst ondergemiddeld, dat blijkt uit de benchmarkvergelijking met andere gemeenten, maar ook uit de hoeveelheid GFT dat zich nog in het restafval bevindt (circa 64 kg/inwoner). Bewoners lijken zich niet genoeg bewust of niet genoeg gemotiveerd om scheiding verder door te voeren. De nascheidingsinstallatie presteert nog niet constant de laatste jaren. In 2019, het jaar met de hoogste opbrengst van 2018-2020, is de opbrengst circa 20 kg per inwoner geweest, terwijl er circa 29 kilogram zich in het restafval bevindt volgens de sorteeranalyse van het restafval. Omliggende gemeenten die bronscheiding toepassen voor inzameling PMD hebben een hogere PMD-hoeveelheid. De hoeveelheid grof restafval is ongeveer 2 keer zo hoog als gemiddeld voor een Nederlandse gemeente. Het scheidingspercentage van grof afval is wel ongeveer even hoog als de benchmark, ten dele omdat er een grote hoeveelheid schoon puin wordt ingezameld (circa 4,5 keer meer dan gemiddeld in Nederland) en er bovendien ook meer hout wordt ingezameld. Gemeenten die een diftarsysteem invoerden hebben significant betere milieuprestaties dan gemeenten zonder een dergelijk systeem. Edam-Volendam scoort vergelijkbaar met gemeenten uit de benchmark die geen service- of tariefdifferentiatie hebben ingevoerd.
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
29
Projectgerelateerd
6.2
Serviceniveau in Edam-Volendam
De kwaliteit van de dienstverlening van GP-Groot wordt bepaald op basis van de methode die ook wordt gebruikt bij de landelijke benchmark afval. De prestaties van Edam-Volendam wordt hierbij vergeleken met gemiddelde prestaties uit de benchmark van hoogbouwklasse D, net zoals bij de milieu- en kostenprestaties. De service wordt uitgesplitst in de volgende onderdelen: 1. Service afvalinzameling algemeen 2. Service breng- en haalvoorzieningen (huis-aan-huis inzameling, verzamelcontainers en milieustraten) 3. Kernbevindingen serviceniveau
6.2.1
Service afvalinzameling algemeen
Over het algemeen blijkt dat inwoners van Edam-Volendam tevreden zijn over de afvalinzameling en dienstverlening. Slechts 7% is ontevreden of zeer ontevreden, terwijl ruim drie kwart tevreden is over de afvalinzameling en dienstverlening in het algemeen. Er valt op dat in Zeevang men nog iets positiever is, ruim 85% van de respondenten is tevreden of zeer tevreden terwijl in Edam en Volendam ongeveer 71% van de respondenten dat is.
Figuur 6-6 – Uitkomsten enquête – tevredenheid over afvalinzameling en dienstverlening algemeen
Over de inzameling van de verschillende fracties is het beeld consistent: over het algemeen is men niet ontevreden over de wijze hoe het afval ingezameld wordt. Opvallend is dat dit ook voor GFT-inzameling geldt, terwijl de prestaties voor die fractie achterlopen in de benchmark. Dit kan erop duiden dat het niet door de dienstverlening komt dat deze prestatie ondermaats is. Over inzameling van grofvuil zijn respondenten iets minder positief.
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
30
Projectgerelateerd
Figuur 6-7 – Uitkomsten enquête – tevredenheid over inzameling van de verschillende fracties
Andere uitkomsten van de enquête: • •
•
6.2.2
Minder dan 10% is ontevreden over de gebruiksvriendelijkheid of functionaliteit van de website of app voor afvalinzameling Minder dan 10% is ontevreden over hoe de inzamelaar met meldingen en klachten omgaat. 65% heeft bij deze vraag ‘neutraal’ of ‘weet niet’ geantwoord, deze respondenten hebben vermoedelijk geen ervaring met het indienen van een klacht. Minder dan 15% van de respondenten is van mening onvoldoende op de hoogte te worden gesteld van wijzigingen in de afvalinzameling.
Service breng- en haalvoorzieningen
Het serviceniveau voor huis-aan-huis-inzameling en brengvoorzieningen wordt door de gemeente bepaald en vastgelegd in de overeenkomst met de uitvoerder GP-Groot. Daarnaast beheert de gemeente EdamVolendam zelf de milieustraten. Het dashboard hieronder geeft in één oogopslag de serviceprestaties weer.
Scorekaart serviceprestaties Edam-Volendam
Klasse D
Score
Service aan huis (ophaalfrequentie; ledigingen per jaar) Groente-, fruit- en tuinafval
44
28
Oud papier en karton
52
15
Fijn restafval
26
19
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
31
Projectgerelateerd
Service Brengvoorzieningen (aantal huishoudens per container) Fijn restafval
62
57
Oud papier en karton verzamelcontainers
220
627
Glas
286
483
GFT verzamelcontainers
34
33
1100
1.133
Textiel
Service milieustraat Volendam Aantal huishoudens per milieustraat
12.195
12.000
Aantal afvalstromen milieustraat
20
25
Openingsuren totaal
46
36
Openingsuren doordeweeks
42,5
31
Openingsuren zaterdag
3,75
5
Service milieustraat Oosthuizen Aantal huishoudens per milieustraat
2.659
12.000
Aantal afvalstromen milieustraat
20
25
Openingsuren totaal
6
365.7
Openingsuren doordeweeks
5,3
31
Openingsuren zaterdag
0,4
5
Legenda: Boven het klasse-gemiddelde (>5%) Gelijk aan klasse-gemiddelde (-5%-5%) Onder het klasse-gemiddelde (<-5%) Tabel 6-2 – scorekaart serviceniveau in Edam-Volendam
Service aan huis De service aan huis is in het dashboard weergegeven als de inzamelfrequentie: het aantal keer per jaar dat een container aan huis wordt opgehaald. Het getal 26 voor GFT betekent dat de minicontainer 26 maal per jaar aan huis wordt opgehaald. De aan huis service die voor de gescheiden stromen wordt toegepast in Edam-Volendam is vrij hoog vergeleken met de frequentie die wordt toegepast in de benchmark: er worden veel meer inzamelvarianten voor de gescheiden stromen uitgevoerd dan gemiddeld geldt voor gemeenten van dezelfde hoogbouwklasse. Met name GFT valt op – uit de benchmark blijkt dat deze over het algemeen tweewekelijks wordt ingezameld terwijl Edam-Volendam tussen april en november deze wekelijks inzamelt. Ondanks het bovengemiddelde serviceniveau is de GFT-opbrengst laag in Edam-Volendam bleek uit de milieubenchmark.
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
32
Projectgerelateerd
Bij ongeveer 30% van de huishoudens wordt papier wekelijks aan huis ingezameld. Dit serviceniveau is erg hoog ten opzichte van de benchmark, in klasse D-gemeenten wordt oud papier en karton gemiddeld minder dan eens per drie weken aan huis ingezameld. De hoeveelheid gescheiden oud papier en karton is ongeveer gelijk aan de hoeveelheden in vergelijkbare gemeenten. Restafvalcontainers in Zeevang In de dorpskernen van de gemeente Zeevang wordt restafval in restafvalcontainers aangeboden. Deze wordt eens per twee weken ingezameld, wat ook bovengemiddeld serviceniveau betekent. Veel D-klassegemeenten (zoals omliggende gemeenten van Edam-Volendam) passen frequentieverlaging toe als onderdeel van servicedifferentiatie op restafval ten behoeve van betere scheidingsresultaten. Dit leidt tot een lager gemiddelde van 19 inzamelmomenten per jaar voor restafval uit minicontainers. Uit de enquête blijkt dat meer dan 80% van de respondenten die gebruik maken van een plastic container voor restafval tevreden of zeer tevreden zijn over deze inzamelwijze en ook over de inzamelfrequentie. Meer dan 80% maakt bijna nooit mee dat het afval niet is ingezameld op het verwachte moment en heeft geen klachten of meldingen over de inzameling ervan. Service brengvoorzieningen Het dashboard laat zien dat Edam-Volendam ook een relatief hoog serviceniveau heeft voor de brengvoorzieningen.
Het serviceniveau wordt uitgedrukt als het aantal aansluitingen dat gebruik moet maken van één brengvoorziening (voor textiel bijv. 1.111 Wha’s op één container). Er valt op dat alleen voor de fractie restafval (ondergrondse containers) er (ca. 10%) meer huishoudens van één container gebruik maken dan in het gemiddelde van de benchmark huishoudelijk afval. Dit aantal zal in de toekomst mogelijk nog dalen omdat nog niet alle geplande ondergrondse containers in Edam-Volendam al geplaatst zijn. Voor papier en glas valt daarentegen op dat het aantal aansluitingen per container veel lager ligt dan gemiddeld (en daarmee een beter serviceniveau kennen). Dit draagt waarschijnlijk bij aan de milieuresultaten van die fracties die min of meer gelijk of beter dan de benchmark scoren. Textiel- en GFTcontainers hebben een vergelijkbaar aantal huishoudens per container. Uit het bewonersonderzoek dat inwoners van Edam-Volendam die op dit moment gebruik maken van een ondergrondse restafvalcontainer over het algemeen tevreden zijn over het gebruik van ondergrondse restafvalcontainers t.o.v. de vorige situatie. 75% ervaart deze overgang als positief, minder dan 20% ervaart dit als een achteruitgang (zie ook onderstaande grafiek). Hierbij dient te worden aangetekend dat dit de inwoners van Edam en Volendam betreft.
Voor inwoners van de voormalige gemeente Zeevang geldt dat deze containers veel minder geplaatst zijn, daarmee is het aantal respondenten uit dat gebied voor deze vraag een stuk lager (n = 44). Hiervan geldt wel dat een minderheid (8) deze overgang als negatief ervaren heeft en terug zou willen naar een systeem met minicontainers (11).
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
33
Projectgerelateerd
Figuur 6-8 – uitkomsten enquête – ervaring van de overstap naar ondergrondse restafvalcontainers
Daarnaast zijn over de ondergrondse restafvalcontainers de volgende uitspraken te doen: • • •
Slechts 10% van de respondenten zijn negatief over de locatie en de directe omgeving van de ondergrondse inzamelcontainers. Meer dan 70% maakt meerdere malen per jaar mee dat afval naast de container wordt geplaatst (30% meerdere keren per maand) Meer dan 80% maakt meerdere keren per jaar mee dat ‘hun’ restafvalcontainer vol zit of om andere redenen niet geopend kan worden. 40% maakt dit zelfs vaker dan maandelijks mee.
Service milieustraten De gemeente Edam-Volendam kent twee milieustraten: Volendam en Oosthuizen. Als ze samen worden genomen betekent dit een vrij hoog serviceniveau: ca. 7.500 huishoudens voor iedere milieustraat (gemiddeld is circa 12.000 huishoudens). Gezien de geschiedenis en de ligging van de milieustraten analyseren we ze los van elkaar en zijn ze gerelateerd aan de inwoners van Edam-Volendam die er het dichtste bij wonen. We zien dat de milieustraat van Volendam een aanzienlijk hoger serviceniveau heeft dan die van Oosthuizen en bovendien goed scoort ten opzichte van benchmark. De milieustraat in Oosthuizen bedient minder huishoudens, en heeft aanzienlijk krappere openingstijden waardoor het serviceniveau een stuk lager is. Uit de enquête blijkt dat een krappe meerderheid van de respondenten (ca. 55%) tevreden is over de openingstijden van hun milieustraat, terwijl ruim 40% er ontevreden over is. Wat opvalt is dat bij deze vraag geen duidelijk verschil is tussen de milieustraat in Oosthuizen en de milieustraat in Volendam, terwijl de eerste aanzienlijk krappere openingstijden kent. Het commentaar dat respondenten konden bijvoegen duidt hierbij op de beperkte openingstijden van Volendam op zaterdag en dat de milieustraat niet ’s avonds geopend is, waardoor het slecht aansluit op hun vrije tijd.
Er is een voorstel opgesteld om vanaf eind 2022 weer een avondopenstelling aan te bieden.
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
34
Projectgerelateerd
Figuur 6-9 Uitkomsten enquête – mening van burgers over openingstijden milieustraten
Gekeken naar het gemiddeld aantal huishoudens per milieustraat in Nederland zou mogelijk ook één milieustraat kunnen volstaan voor alle huishoudens in Edam-Volendam (inclusief de buitengebieden). De beperkte grootte en functionaliteit van de milieustraat in Oosthuizen is hier mogelijk een extra argument voor. Wel dient Edam-Volendam te onderzoeken of de capaciteit, logistiek en inrichting van de milieustraat in Volendam ingericht is op het extra verkeer. Daarnaast dient rekening te worden gehouden met de mening van de inwoners van de voormalige gemeente Zeevang hierover. Door de extra reistijd en -afstand zijn ze wellicht minder geneigd afval te brengen. Uit de enquête blijkt dat bijna 90% van de respondenten uit de voormalige gemeente Zeevang tegen sluiting zijn van de milieustraat in Oosthuizen, ook als daar verruiming van openingstijden van de milieustraat in Volendam tegenover staan. Hieruit blijkt dat burgers nog erg hechten aan deze milieustraat. Deze maatregel zou minder effect hebben op de burgers van Edam en Volendam: respondenten die hier wonen zijn hier dan ook aanzienlijk neutraler over. Uit de enquête blijkt ook dat 92% van de inwoners van Zeevang meerdere keren per jaar de milieustraat bezoekt, in Edam en Volendam ligt dit met 82% iets lager.
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
35
Projectgerelateerd
Figuur 6-10- uitkomsten enquête – mening van burgers over mogelijke sluiting van milieustraat Oosthuizen, inclusief onderscheid tussen voormalig gemeente Zeevang
6.2.3 •
•
•
•
• •
Kernbevindingen resultaten dienstverlening
Inwoners van Edam-Volendam tonen zich over het algemeen positief over de huidige dienstverlening van de afvalinzameling in hun gemeente. Dit geldt ook voor iedere afzonderlijk ingezamelde fractie en voor communicatie en klachtenafhandeling. Uit de enquête lijkt het beeld te komen dat men tevreden is over de huidige situatie, en liever weinig veranderingen wil. Edam en Volendam zijn tevreden over de overgang naar een ondergrondse restafvalcontainer en de dorpen van Zeevang tonen zich tevreden over de plastic minicontainer voor restafvalinzameling en willen daarbij geen verandering. De twee milieustraten in de gemeente hebben een verschillend serviceniveau. De grote in Volendam scoort qua service ongeveer hetzelfde als andere milieustraten in de benchmark. De kleine die de dorpen in Zeevang bedient heeft daarbij de krapste openingstijden en scoort gemiddeld een stuk lager op dienstverlening. Inwoners van de dorpen in voormalig Zeevang hebben zich in de enquête uitgesproken voor het open houden van de kleine milieustraat. Daarnaast is een krappe meerderheid tevreden over de openingstijden in beide milieustraten. Kijkend naar indicatoren zoals de dichtheid van de verzamelcontainers of de ledigingsfrequentie van de scoort Edam-Volendam gelijk of beter dan gemiddeld in de benchmark. Edam-Volendam heeft ingezet op plaatsing van ondergrondse restafvalcontainers.
Gebruikers ervan zijn daar over het algemeen positief over. Kanttekeningen zijn dat het aantal inwoners per container hoger is (mogelijk komen hier nog een aantal bij) en dat burgers regelmatig meemaken dat er bijplaatsingen zijn of containers niet open kan omdat hij vol of geblokkeerd is.
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
36
Projectgerelateerd
6.3
Financiële Prestaties
In deze paragraaf staan de bevindingen met betrekking tot de financiële prestaties van het afvalbeheer in Edam-Volendam. We gaan nader in op: 1. Kosten afvalinzameling 2. Kosten afvalverwerking 3. Kosten afvalinzameling en -verwerking grof vuil 4. Totale directe kosten afvalbeheer 5. Benchmark financiële prestaties 6. Kernbevindingen financiële prestaties
6.3.1
Kosten afvalinzameling
Met betrekking tot de kosten voor afvalinzameling gaan we nader in op: • De totale inzamelkosten • De inzamelkosten voor restafval Totale afval inzamelkosten In de volgende tabel staan de kosten voor de inzameling van afvalstromen aan huis en via verzamelcontainers die in de gemeente staan (de fijne afvalstromen) voor zover die nader gespecificeerd kunnen worden (totaal en per woonhuisaansluiting). Dit kan op basis van de aanbestedingsdocumenten (geactualiseerd en geindexeerd naar 2021) van de partijen die hebben ingeschreven. Stroom
Inzamelaar
Restafval
GP Groot
€ 411.771
€ 26,54
GFT
GP Groot
€ 256.530
€ 16,53
Papier/karton
GP Groot
€ 178.793
€ 11,52
Verenigingen
€ 102.399
€ 6,60
Glas
Renewi
€ 42.481
€ 2,74
Textiel
Verenigingen / Reshare
€ 1.975
€ 0,13
Luiers
PreZero
€ 1.972
€ 0,13
Aporthekers afval
GP Groot
€ 9.229
€ 0,59
HDO afval
GP Groot
€ 40.640
€ 2,62
-
€ 61.247
€ 3,95
GP Groot
€ 55.000
€ 3,54
€ 1.162.037
€ 74,89
Overig Overhead TOTAAL
Kosten totaal
Per aansluiting
Tabel 6-3 Overzicht Inzamelkosten per afvalstroom 2021
In totaal gaat het om bijna € 1,2 miljoen euro aan inzamelkosten op jaarbasis. De grootste kostenposten bij de inzameling zijn restafval en GFT. Samen zijn die twee goed voor 58% van de inzamelkosten.
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
37
Projectgerelateerd
Specificatie inzamelkosten restafval Restafval wordt deels via ondergrondse containers en deels nog met minicontainers ingezameld. De onderstaande tabel vergelijkt de inzamelkosten van beide systemen: Inzamelmiddel
Aantal aansluitingen
Kosten totaal
Per aansluiting
Ondergrondse cont.
12.802
€ 340.718
€ 26,61
Minicontainers
1.916
€ 66.388
€ 25,74
136
€ 4.665
€ 34,30
Zakken
Tabel 6-4 Overzicht Inzamelkosten per inzamelmiddel voor restafval
Uit de tabel blijkt dat sec de logistieke kosten voor de inzameling van restafval via ondergrondse containers vergelijkbaar zijn aan die van minicontainers: respectievelijk € 26,61 en € 25,74 per aansluiting. Boven op de logistieke kosten komen ook de kosten voor onderhoud (exploitatie) en kapitaalkosten over de inzamelmiddelen. De onderstaande tabel geeft een overzicht op basis van kentallen die RHDHV in veel andere gemeenten hanteert 5: Inzamelmiddel
Kostensoort
Ondergrondse cont.
Minicontainers
Kosten totaal
Per aansluiting
Onderhoud / exploitatie
€ 102.000
€ 7,97
Kapitaalkosten
€ 231.080
€ 18,05
Afvalpassen
€ 38.406
€ 3,00
Subtotaal
€ 371.486
€ 29,02
Onderhoud / exploitatie
€ 2.579
€ 1,00
Kapitaalkosten
€ 6.021
€ 2,33
Subtotaal
€ 8.600
€ 3,33
€ 380.086
€ 24,49
TOTAAL Tabel 6-5 Overzicht Onderhouds- en kapitaalkosten restafval per inzamelmiddel
De totale inzamelkosten bestaan uit de inzamel-, onderhouds- en kapitaalkosten. De volgende tabel zet deze op een rij, zodat de totaalkosten inzichtelijk worden per inzamelmethode. Kostensoort
Ondergrondse containers Totaal
Per aansluiting
Minicontainers Totaal
Per aansluiting
Inzameling
€ 340.718
€ 26,61
€ 66.388
€ 34,94
Onderhoud
€ 102.000
€ 7,97
€ 2.579
€ 1,00
Kapitaal
€ 231.080
€ 18,05
€ 6.021
€ 2,33
Afvalpassen
€ 38.406
€ 3,00
-
-
TOTAAL
€ 712.204
€ 55,63
€ 74.988
€ 38,27
Tabel 6-6 Totaaloverzicht inzamel-, onderhouds- en kapitaalkosten per inzamelmiddel voor restafval 5
All-in prijs ondergrondse container € 11.000 per stuk, All-in prijs minicontainer € 30 per stuk, afschrijftermijn 15 jaar, 2% rente
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
38
Projectgerelateerd
Uit de tabel blijkt dat de inzamelkosten voor restafval hoger zijn voor ondergrondse containers in vergelijking met minicontainers: de kosten zijn circa € 26,- per aansluiting lager voor minicontainers. Wanneer alle huishoudens met een minicontainer in voormalig Zeevang op termijn overgaan naar een ondergrondse container stijgen de kosten voor inzameling met € 68.000 op jaarbasis.
6.3.2
Kosten afvalverwerking
Met betrekking tot de kosten voor afvalverwerking gaan we nader in op: • De totale verwerkingskosten • De verwerkingskosten voor restafval per inzamelmiddel Totale afval verwerkingskosten In de volgende tabel staan de kosten voor de verwerking van afvalstromen aan huis en via verzamelcontainers die in de gemeente staan (de fijne afvalstromen) voor zover die nader gespecificeerd kunnen worden (totaal en per woonhuisaansluiting). Dit kan op basis van de aanbestedingsdocumenten van de partijen die hebben ingeschreven. Stroom
Verwerker
Tonnage
Tarief (€ / ton)
Kosten totaal
Per aansluiting
AEB
9.222
€ 69,04
€ 636.715
€ 42,86
Belasting
9.222
€ 33,15
€ 305.723
€ 20,58
HVC
3.218
€ 58,10
€ 186.993
€ 12,11
Kras
2.361
Tussen de -€ 75 en € 141
- € 287.298
- € 18,52
Nedvang
2.361
- € 1,80
- € 4.251
- € 0,27
Renewi
925
- € 42,84
- € 39.611
- € 2,55
Nedvang
925
- € 33,00
- € 30.510
- € 1,97
Textiel
Reshare
*
*
*
*
Overig
GP Groot
2,51
€ 3.216
€ 0,21
€ 770.977
€ 49,68
Restafval GFT Papier/karton
Glas
TOTAAL
€ 1.281
Tabel 6-7 Overzicht Inzamelkosten per afvalstroom (realisatie 2021)
Uit de tabel blijkt dat de verwerkingskosten voor restafval verreweg het grootste zijn met € 942.000 op jaarbasis. Dit kost € 61 per aansluiting. Dit zijn kosten voor de verwerking bij AEB (verbranding en nascheiding PMD) en de verbrandingsbelasting van het Rijk. Oud papier en karton heeft in 2021 veel geld opgeleverd voor de gemeente: € 278.000,- door gunstige marktprijsontwikkeling. Voor oud papier en karton en glas ontvangt de gemeente ook een vergoeding van Nedvang in het kader van de productentenverantwoordelijkheid. De meerkosten in verwerking om PMD na te scheiden i.p.v. bron te scheiden bedroegen in 2021 ongeveer € 316.000 op jaarbasis. Hierin zijn inbegrepen de gemiste Nedvang vergoeding van € 245 per ton en de kosten voor verwerking van restafval bij AEB incl. de verbrandingsbelasting. Wel ontvangt de gemeente een inzamelvergoeding voor de nascheiding van restafval van € 8,90 per ton (totale opbrengst € 61.348,-). 16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
39
Projectgerelateerd
Specificatie verwerkingskosten restafval per inzamelmiddel Restafval wordt deels via ondergrondse containers en deels nog met minicontainers ingezameld. De onderstaande tabel vergelijkt de verwerkingskosten van beide systemen: Stroom
Tonnage
Per inwoner
Kosten totaal
Kosten per aansluiting
Ondergrondse cont.
5.689
191
€ 581.359
€ 45,41
Minicontainers
1.204
188
€ 123.037
€ 47,71
TOTAAL
6.893
€ 704.396
€ 45,40
Tabel 6-8 Overzicht verwerkingskosten per type inzamelmiddel voor restafval
De hoeveelheden per aansluiting per type inzamelmiddel zijn gebaseerd op de ingezamelde hoeveelheden in de gebieden Edam-Volendam (vooral ondergrondse containers) en voormalig Zeevang (vooral minicontainers). Uit de tabel blijkt dat de ingezamelde hoeveelheden restafval in kg per inwoner niet veel verschillen tussen de beide systemen, maar de kosten wel verschillen. Dat de kosten per aansluiting iets hoger zijn bij minicontainers komt doordat er in voormalig Zeevang wat grotere huishoudens zijn (meer personen per aansluiting).
6.3.3
Kosten afvalinzameling en -verwerking grof vuil
Met betrekking tot de kosten voor de inzameling en verwerking van grof vuil gaan we nader in op: • Kosten milieustraten (VIS) • Kosten tweewekelijkse aan-huis inzameling • Verwerkingskosten Kosten milieustraten In de gemeente staan twee milieustraten (afvalinzamelstations): in Volendam (Julianaweg 137) en in Oosthuizen (Hoornse Jaagweg 2A). In de onderstaande tabel staan de kosten voor de milieustraten weergegeven gespecificeerd naar verschillende kostenposten. Kostensoort
Locatie Volendam
Locatie Oosthuizen
Kapitaalkosten
€ 5.873
€ 43
Personeelskosten
€ 364.999
€ 40.555
Exploitatiekosten *
€ 26.471
€ 13.031
Huur containers (van Renewi)
€ 11.585
€ 14.277
TOTAAL
€ 408.928
€ 54.875
€ 32
€ 21
TOTAAL per aansluiting
* Onder exploitatiekosten worden alle kosten verstaan de om de milieustraten operationeel te houden, zoals verzekeringen, energie, belastingen, onderhoud, et cetera. Tabel 6-9 Overzicht exploitatiekosten per locatie van de milieustraten
Uit de tabel blijkt dat de grootste kostenpost verreweg de personeelskosten vormen voor de milieustraten (exclusief de verwerkingskosten): ca 90% bij de milieustraat in Edam-Volendam en ca 75% bij de
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
40
Projectgerelateerd
milieustraat in Oosthuizen. Dat komt deels ook door de lage kapitaalslasten. Deze zijn laag, omdat de in het verleden gedane investeringen inmiddels al vrijwel helemaal zijn afgeschreven. Ook zijn de kosten per aansluiting berekend per verzorgingsgebied. In voormalig Edam-Volendam zijn deze € 32 per aansluiting en in voormalig Zeevang € 21 per aansluiting. De lagere kosten in voormalig Zeevang komen volledig door de relatief lage personeelskosten (vanwege de beperkte openingstijden). Kosten tweewekelijkse aan-huis inzameling GP Groot doet tweewekelijks een inzamelronde aan-huis door de hele gemeente. GP Groot haalt dan grof restafval en AEEA (apparaten) op. De kosten voor deze inzamelronde bedragen € 79.347,-. Verwerkingskosten Renewi verzorgt een groot deel van de verwerking (incl. het transport) van de grof vuil afvalstromen vanaf de twee milieustraten en de verwerking daarvan. De gemeente verzorgt zelf ook een deel van het transport. In de onderstaande tabel staat een kostenoverzicht van de grof vuil stromen uitgesplitst per milieustraat. Locatie Volendam
Kostensoort
Tonnage
Asbest
Locatie Oosthuizen
Kosten
Tonnage
Kosten
8,30
€ 1.394,40
3,30
€ 554,40
214,23
**
36,40
**
6,42
€ 1.284,00
0,81
€ 162,00
1.064,45
€ 157.474,73
73,07
€ 10.809,98
KCA
33,00
€ 24.416,30
7,50
€ 5.547,04
Harde kunststof
41,56
€ 4.675,50
16,18
€ 1.820,25
Tapijt
93,21
€ 13.527,57
6,88
€ 998,49
Matrassen
26,45
€ 15.208,75
5,88
€ 3.381,00
Vlak glas
744,73
€ 15.639,31
137,53
€ 2.888,00
Asfalt
8,30
€ 323,70
3,30
€ 128,70
B-hout
1.668,58
€ 90.186,75
167,12
€ 9.032,84
C-hout
120,17
€ 11.416,15
72,65
€ 6.901,75
Bouw- en sloopafval
379,21
€ 36.024,95
30,10
€ 4.031,59
Dakafval
33,04
€ 6.711,42
6,63
€ 1.346,75
Gips
136,43
€ 8.015,26
12,15
€ 713,81
Schoon puin
3.960,71
€ 24.833,65
232,83
€ 1.459,84
Veegvuil *
467,60
€ 33.106,08
0
€ 0,00
Metalen
208,57
**
36,35
**
Groenafval
939,26
€ 22.072,61
351,950
€ 8.270,83
TOTAAL
10.154,22
€ 466.311,10
1.200,63
€ 58.047,27
Apparaten (AEEA) Banden Grof restafval
* Dit is geen hushoudelijk afval, maar afval van de reinigingsdienst.
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
41
Projectgerelateerd
** Voor metalen (ca € 150/ton) en apparaten (ca € 93/ton) ontvangt de gemeente een vergoeding Tabel 6-10 Overzicht verwerkingskosten grof vuil stromen per locatie van de milieustraten
Totale kosten grof vuil In de onderstaande tabel staan de totale kosten voor de inzameling en verwerking van grof vuil. Kostensoort
Bedrag
Milieustraat Volendam (exploitatie)
€ 408.928
Milieustraat Oosthuizen (exploitatie)
€ 54.875
Tweewekelijkse aan-huis service *
€ 79.347
Transportkosten (personeel en tractie) 6
€ 268.924
Verwerkingskosten milieustraat Volendam
€ 466.311
Verwerkingskosten milieustraat Oosthuizen
€ 58.047
Opbrengsten metalen en AEEA
- € 60.000
TOTAAL
€ 1.218.385
* Vier routes om vier stromen op te halen (o.a. hout, apparaten en grof restafval) ** De gemeente voert een deel van de stromen af met eigen voertuigen en personeel Tabel 6-11 Overzicht van de totale kosten voor de inzameling en verwerking van grof afval
6.3.4
Totale directe kosten afvalbeheer
De totale directe kosten op jaarbasis zijn ca € 3,8 miljoen ofwel € 244 per aansluiting. Kostensoort
Bedrag
Fijn
Totaal
Inzamelkosten fijn (incl. kapitaal/onderhoud rest)
Per aansluiting
€ 1.542.123
€ 99,38
Verwerkingskosten fijn
€ 770.977
€ 49,95
Inzamelvergoeding Nedvang PMD nascheiding
- € 61.348
- € 3,95
Grof
Totaal
Per aansluiting
Milieustraten 2x
€ 463.802
€ 29,89
Aan huis ophaalservice grof stomen
€ 79.347
€ 5,11
Verwerkingskosten grof stromen
€ 524.358
€ 33,79
Opbrengsten grof stromen
- € 60.000
- € 3,87
Totaal
Per aansluiting
€ 268.924
€ 17,33
Overig Transportkosten (personeel en tractie)
6
Een deel van de transportkosten wordt ook gemaakt voor fijn afval. Deze zijn nu volledig opgenomen in de tabel voor grof vuil. Het maken van een uitsplitsing is niet mogelijk. De kosten bestaan ui de personele kosten (€ 130.824) en de kosten voor tractie (€ 138.100).
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
42
Projectgerelateerd
Indirecte personeelskosten gemeente TOTAAL
€ 263.831
€ 17,00
€ 3.792.014
€ 244,38
Tabel 6-12 Overzicht directe kosten afvalbeheer
6.3.5
Benchmark financiële prestaties
Net als de milieuprestaties benchmarken we de kostenprestaties met de benchmark huishoudelijk afval klasse D voor peiljaar 2020. Het dashboard geeft de prestaties weer van Edam-Volendam t.o.v. de benchmark 7: De benchmark laat zien dat in de totale afvalbeheerkosten in Edam-Volendam hoger zijn (45%) dan de benchmark voor klasse D: € 244,- per Wha (woonhuis aansluiting) in Edam-Volendam versus € 168,- per Wha in de benchmark. NB. In de benchmark worden een aantal posten die wel in de afvalstoffenheffing van Edam-Volendam staan buiten beschouwing gelaten om gemeenten onderling goed te kunnen vergelijken. Het gaat bijvoorbeeld om de toerekening van kosten straatreiniging, btw-compensatie en toegerekende gemeentelijke overhead. Scorekaart financiële prestaties afval
Edam-Vol. (2021)
Klasse D (2020)
Score
Totaaloverzicht (€ per Wha) Inzamelkosten fijn en grof (inclusief kapitaallasten en onderhoud)
134
104
Overslag en transportkosten
17
6
Verwerkingskosten (incl. verbrandingsbelasting en Nedvang verg.)
76
20
Overige kosten communicatie)
17
38
244
168
(o.a.
overhead
GP
Groot,
beleid,
Totale afvalbeheerkosten
Totale kosten per afvalstroom (€ per Wha) Fijn restafval
96
48
Groente-, fruit- en tuinafval (GFT)
29
37
Oud papier en karton
0
12
n.v.t.
25
Textiel
0
1
Glas verpakkingen
0
3
Grof huishoudelijk afval (GHA)
75
27
Plastic, metalen en drankenkartons (PMD) - excl. vergoeding
Legenda: Boven het klasse-gemiddelde (>5%) 7 NB. Voor Edam-Volendam zijn cijfers voor 2021 gebruikt en voor de benchmark cijfers van 2020. In 2020 waren mede door Corona de verwerkingstarieven voor afval zeer hoog.
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
43
Projectgerelateerd
Gelijk aan klasse-gemiddelde (-5%-5%) Onder het klasse-gemiddelde (<-5%) Tabel 6-13 – scorekaart financiële prestaties Edam-Volendam (2021) vs. benchmark huishoudelijk afvalinzameling klasse Dgemeenten (peiljaar 2020)
Opvallende zaken in de benchmark: • De totale afvalbeheerskosten zijn in Edam-Volendam hoger (+45%) dan de benchmark. Op basis van de bovenstaande vergelijkende tabel zijn daar in hoofdzaak twee afvalstromen voor verantwoordelijk: de totale kosten voor fijn restafval zijn 2 keer hoger en voor grof huishoudelijk afval zijn die meer dan 2,75 keer zo hoog. o Restafval: de kosten voor de inzameling en verwerking van restafval zijn hoog in vergelijking met de benchmark. Dat heeft meerdere oorzaken: Grote hoeveelheid restafval: de hoeveelheid restafval per inwoner is in EdamVolendam met ca 190 kg/inw hoger dan de benchmark (115 kg/inw). Grotere hoeveelheden betekenen hogere verwerkingskosten (1:1 relatie). Iedere extra kg/inw leidt tot € 0,24 hogere kosten per Wha. Nascheiding PMD: in de benchmark wordt 34 kg/inw aan PMD brongescheiden. Bij Edam-Volendam is dit onderdeel van het restafval. De extra verwerkingskosten per Wha zijn ongeveer € 8,-. Duur inzamelsysteem: de inzamelkosten per Wha zijn in Edam-Volendam met € 47 per Wha al vrijwel vergelijkbaar met de totale kosten voor restafval in de benchmark (€ 48). De reden voor de hoge inzamelkosten komt door de ondergrondse restafvalinzameling met de hoge dichtheid (veel ondergrondse containers). Deze hoge dichtheid is mede nodig omdat in Edam-Volendam het (volumieuze) PMD ook met het restafval wordt ingezameld.
In de meeste andere gemeenten wordt PMD brongescheiden. Hoge service: het serviceniveau voor restafvalinzameling is hoog in Edam-Volendam. Veel gemeenten kiezen voor ca 100 Wha’s per container. In Edam-Volendam is dat ca 57. Ook ligt de inzamelfrequentie van minicontainers hoog: tweewekelijks t.o.v. gemiddeld driewekelijks in de benchmark. Deze hoge inzamelservice is noodzakelijk vanwege de gecombineerde inzameling van restafval en PMD. o Grof vuil: ook de totale kosten voor de inzameling en verwerking van grof vuil is hoog in EdamVolendam. Ook dit heeft meerdere oorzaken: Grote hoeveelheid grof vuil: er wordt in Edam-Volendam relatief veel grof vuil ingezameld (296 kg/inw vs 155 kg/inw gemiddeld in Nederland) en ook veel “duur” grof restafval (44 kg/inw vs 23 kg/inw in de benchmark): dit kost ca € 150 per ton. Daardoor zijn de verwerkingskosten voor grof vuil hoog. Hoge service grof vuil: de gemeente Edam-Volendam biedt ten opzichte van andere gemeenten in de benchmark een hoge service met twee milieustraten en een tweewekelijkse ophaalservce aan huis. Daar hangt een prijskaartje aan (€ 35 per aansluiting). De geboden service zelf is “marktconform”: de hoge kosten komen door de gemaakte keuze om een hoog serviceniveau te bieden.
De tweewekelijkse ophaalservice heeft als neveneffect dat ook relatief veel duur grof restafval wordt ingezameld met bijbehorende prijskaartje (zie bovenstaande punt). • Een aantal andere posten zijn in Edam-Volendam juist lager dan de benchmark. Het gaat daarbij om de totale kosten voor GFT, Oud papier en karton, PMD en glas: o GFT: de lagere kosten komen grotendeels door de kleinere hoeveelheid ingezameld GFT (86 kg/inw in Edam-Volendam vs 157 kg/inw in de benchmark). Daardoor zijn de verwerkingskosten lager. De service (aantal inzamelmomenten aan huis per jaar voor GFT) is hoog in EdamVolendam. Dat leidt dus desondanks niet tot een hogere kostenpost t.o.v. de benchmark.
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
44
Projectgerelateerd
Oud papier en karton: er wordt in Edam-Volendam relatief veel oud papier en karton ingezameld (66 kg/inw vs 58 kg/inw in de benchmark). Daarnaast is voor Edam-Volendam gerekend met de papierprijs van 2021 en in de benchmark met die van 2020. De opbrengst per ton was in 2021 minimaal een factor 2 per ton hoger. De service (aantal inzamelmomenten aan huis per jaar voor oud papier en karton) is hoog in Edam-Volendam. Dat leidt dus desondanks niet tot een hogere kostenpost t.o.v. de benchmark. Per saldo kostte de inzameling van oud papier en karton niks in 2021 in Edam-Volendam. PMD: er wordt geen PMD ingezameld in Edam-Volendam. Dit wordt uit het restafval nagescheiden. Daarom zijn er geen kosten voor PMD. In de andere gemeenten in de benchmarkl kost de inzameling van PMD gemiddeld € 25 per aansluiting. De Nedvang opbrengsten zijn hierbij niet meegenomen.
o
o
6.3.6 •
•
• •
•
•
•
Kernbevindingen financiële prestaties
De totale directe kosten voor het afvalbeheer in Edam-Volendam gaat richting de € 4 miljoen euro op jaarbasis. De inzamel- en transportkosten zijn samen goed voor ca 60% van de totale kosten. Ruim 40% van de kosten wordt gemaakt voor de inzameling en verwerking van restafval. De inzamelkosten voor restafval zijn met € 55,63 per Wha hoger voor de ondergrondse inzameling in vergelijking met inzameling van restafval via een minicontainer (€ 29,08 per Wha). De logistieke kosten zijn lager voor ondergrondse containers, echter de kapitaal- en onderhoudskosten zijn een stuk hoger. De twee milieustraten kosten samen op jaarbasis ruim € 460.000,-. De tweewekelijkse inzameling aan huis kost ongeveer € 80.000,- per jaar. Deze service voor grof vuil kost op jaarbasis € 35 per Wha. Doordat gekozen is voor nascheiding van PMD, moet het serviceniveau voor de inzameling van restafval hoog zijn. Dat hoge serviceniveau leidt tot meer kosten voor de inzameling van restafval. In vergelijking tot de benchmark zijn de kosten voor de inzameling (en verwerking) van restafval in EdamVolendam ruim een factor twee hoger (€ 96 vs € 48 per Wha in de benchmark). In vergelijking met de benchmark liggen de totale kosten voor het afvalbeheer 45% hoger in EdamVolendam. De twee belangrijkste redenen kunnen gevonden worden bij de stromen restafval en grof vuil.
Voor beide stromen geldt dat de gemeente hier een hoog serviceniveau biedt (wat tot een marktconform hoger prijskaartje leidt) en dat de grote hoeveelheden afval van deze stromen worden ingezameld in Edam-Volendam t.o.v. de benchmark (wat wellicht mede wordt veroorzaakt door het hoge geboden serviceniveau). Het 45% hogere kostenniveau kan vrijwel geheel verklaard worden door de gemaakte beleidskeuzes: het is het prijskaartje dat hangt aan het gekozen serviceniveau. De kosten voor inzameling en verwerking zijn in de regel vergelijkbaar aan de benchmark cq marktconform. Er zijn ook een aantal stromen waarvoor de kosten in Edam-Volendam juist lager zijn dan de benchmark. Het gaat daarbij om de totale kosten voor GFT (doordat er minder gescheiden wordt ingezameld), Oud papier en karton (doordat er meer wordt ingezameld en er met een betere prijs wordt gerekend), PMD (wordt niet gescheiden ingezameld) en glas.
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
45
Projectgerelateerd
6.4
Opbouw en trend afvalstoffenheffing
In deze paragraaf over de afvalstoffenheffing in Edam-Volendam gaan we nader in op: 1. Opbouw afvalstoffenheffing 2. Dekking van de afvalstoffenheffing 3. Trend hoogte afvalstoffenheffing Edam-Volendam 4. Benchmark van de afvalstoffenheffing 5. Reinigingsrecht 6. Kernbevindingen afvalstoffenheffing
6.4.1
Opbouw afvalstoffenheffing
De afvalstoffenheffing die huishoudens betalen moeten de kosten die de gemeente maakt voor het (laten) inzamelen en verwerken van huishoudelijk afval dekken. De afvalstoffenheffing mag maximaal kostendekkend zijn. De opbrengst van de afvalstoffenheffing hoeft niet toereikend te zijn: eventuele extra kosten voor de inzameling mogen ook vanuit andere geldstromen worden gedekt. Edam-Volendam hanteert voor de afvalstoffenheffing een tariefsysteem waarbij onderscheid gemaakt wordt in de omvang (aantal personen) van een huishouden 8: • één persoon: € 249,75 • door twee personen: € 323,50 • door meer dan twee personen: € 336,45 De volgende tabel geeft een overzicht van de kosten- en opbrengsten die zijn geraamd in het kader van de afvalstoffenheffing 2021: Opbrengsten
€ x 1.000 Kosten
Opbrengsten heffingen
€ x 1.000
4.457 Kosten product afval
3.906
Inkomsten producten
548 BTW
697
Saldo (algemene middelen)
488 Overhead
643
TOTAAL
Toerekening straatreiniging
109
Kwijtscheldingen
90
Extra rente kapitaallasten
48
5.493
5.493
Tabel 6-14 Onderbouwing Afvalafvalstoffenheffing 2021 (realisatie)
De post “opbrengsten heffingen” bestaat uit de van opbrengsten de afvalstoffenheffingen van huishoudens. Het product afval is de grootste kostenpost. Deze bestaat uit onder andere (zie ook paragraaf 6.3): • Verwerkingskosten • Inzamelkosten (vooral GP Groot) • Toebedeelde interne salarislasten 8
Bron: Afvalstoffenheffing | Gemeente Edam-Volendam. Afvalstoffenheffing in 2022
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
46
Projectgerelateerd
• Kwijtscheldingen • Vuilinzamelstations BTW BTW is ook een kostenpost. Op grond van artikel 15.33 Wet Milieubeheer wordt onder de kosten die onderdeel mogen zijn van de afvalstoffenheffing mede verstaan de omzetbelasting die als gevolg van de Wet op het BTW-compensatiefonds recht geeft op een bijdrage uit dat fonds. Er wordt alleen BTW geheven over externe kosten (dus niet over de kosten van eigen personeel). In 2021 ging het om een bedrag voor de BTW van € 697.000,-. Overhead In het Besluit begroting en verantwoording (BBV) is vastgelegd dat de gemeenteraad een keuze moet maken hoe de overhead wordt toegerekend. Het BBV eist dat de gemeenteraad die keuze vastlegt. De methodiek voor de toerekening van overhead is opgenomen in de financiële verordening. Gemeente EdamVolendam heeft ervoor gekozen om de overhead toe te rekenen op basis van personeelslasten. In deze systematiek wordt de overhead volledig omgeslagen naar rato van de personele kosten. Gesimplificeerd ziet dit er in formulevorm dan als volgt uit. Personeelslasten product afval (+ inhuur) --------------------------------------------------------------------------------------------- x totaal overhead = opslag product Totale personeelslasten (+ inhuur) alle producten exclusief overhead De overhead voor het product afval bedraagt € 643.000.
Toerekening kosten straatreiniging In de heffing wordt 33% van de kosten voor straatreiniging toegerekend aan de afvalstoffenheffing. Dit zijn de kosten voor het verwijderen van o.a. zwerfafval (handmatig en machinaal). Daarnaast wordt 50% toegerekend aan de rioolheffing en 1% aan het reinigingsrecht. De totale gerealiseerde kosten voor straatreiniging zijn € 331.341. Ongeveer de helft daarvan gaat naar de post ingeleend personeel. Op basis van eerdere rekenkameronderzoeken die Royal HaskoningDHV heeft uitgevoerd is het toegerekende bedrag (zowel absoluut als procentueel) in vergelijking met andere gemeenten laag. Ongeveer 2% van de heffing in Edam-Volendam bestaat uit de kosten voor straatreiniging. In andere onderzochte gemeentes lag dat tussen de 0 en 10%. In geval van 0% heeft de desbetreffende gemeente ervoor gekozen om deze niet toe te rekenen. Toerekening kosten kwijtschelding Als een belastingplichtige als gevolg van financiële omstandigheden niet in staat is een belastingaanslag geheel of gedeeltelijk te betalen, kan gehele of gedeeltelijke kwijtschelding worden verleend. Het gaat in Edam-Volendam om een bedrag van € 90.000 ofwel 1,6% van de afvalstoffenheffing. Op basis van eerdere rekenkameronderzoeken die Royal HaskoningDHV heeft uitgevoerd is het bedrag voor kwijtschelding (zowel absoluut als procentueel) in vergelijking met andere gemeenten laag.
In andere onderzochte gemeentes bedroeg het bedrag voor kwijtschelding dat tussen de 0 en 10% van de totale begroting (tegen 1,6% in Edam-Volendam). In geval van 0% heeft de desbetreffende gemeente ervoor gekozen om kwijtschelding niet toe te rekenen.
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
47
Projectgerelateerd
6.4.2
Dekking van de afvalstoffenheffing
De opbrengsten uit de afvalstoffenheffing zijn in Edam-Volendam op dit moment nog niet kostendekkend. Dat betekent dat er vanuit de algemene middelen aanvullende gelden moeten worden betrokken om de kosten van afvalbeheer te dekken. In 2021 is de kostendekkendheid uitgekomen op ca 90% en wordt er € 488.000 uit de algemene middelen beschikbaar gemaakt om dat gat te dichten. De gemeente EdamVolendam streeft op termijn wel een 100% dekking van de afvalstoffenheffing na. De afgelopen jaren waren is het dekkingstekort teruggebracht van rond de 80% in de periode 2018-2020 naar 90% in 2021. Het terugdringen van dit tekort is mede de oorzaak van de stijgende tarieven van de afvalstoffenheffing.
Dekkingspercentage
95 90 85 80 75
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Figuur 6-11 - Trend dekkingspercentage Afvalstoffenheffing (Bron: Afvalstoffenheffing 2012-2020, Rijkswaterstaat)
6.4.3
Trend hoogte afvalstoffenheffing Edam-Volendam
Gemeenten in Nederland beslissen zelf hoe ze afvalstoffenheffing aan hun inwoners opleggen. In tabel 6.7 staat een overzicht van de vorm en hoogte van de afvalstoffenheffing in Edam-Volendam. Deze zijn vergeleken met de gemiddelde heffing per huishouden in Noord-Holland en Nederland 9. De tabel laat de gemiddelde afvalstoffenheffing in € per huishouden zien. Te zien is dat vanaf 2016 de heffing in Edam-Volendam steeds zo’n 5 tot 10% hoger is dan het landelijk gemiddelde en zo’n 10% lager is dan het gemiddelde in Noord-Holland. Hierbij moet worden aangetekend dat de kostendekkendheid in Edam-Volendam in deze periode schommelt tussen de 80 en 93%. In de meeste gemeenten is de kostendekkendheid wel 100%. De eigenlijke heffing voor 2021 zou dan € 349,- (bij de voor 2021 begrote 86% dekking 10) zijn en in 2020 komt die op € 350,- (bij 80% dekking). Daarmee is de eigenlijke heffing wel hoger of vergelijkbaar dan het gemiddelde in Noord-Holland. Gemeente
Type heffing
EdamVolendam
Aantal personen
300
280
259
249
242
242
236
Gem. Noord-H
Divers
339
306
301
272
273
275
275
Gem. NL
Divers
287
263
244
232
235
239
242
2021
2020
2019
2018
2017
2016
2015
Tabel 6-15 Benchmark gemiddelde afvalstoffenheffing (o.b.v. rapport Rijkswaterstaat)
9
Bron: Rijkswaterstaat, 2022. Afvalstoffenheffing 2021. In de praktijk (realisatie) is de dekking in 2021 hoger geweest dat begroot. Dat komt door hogere baten van ingezameld afval (hogere opbrengsten grondstoffen). Dat effect is bij de andere gemeenten in de benchmark niet beschouwd, maar in de praktijk daar ook aanwezig. Daarom is uitgegaan van de begroting in plaats van realisatie om een eerlijkere vergelijking te maken.
10
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
48
Projectgerelateerd
6.4.4
D. Benchmark van de afvalstoffenheffing
In vergelijking met de andere gemeenten in NoordHolland scoort Edam-Volendam in 2021 met een gemiddelde afvalstoffenheffing van € 300 per huishouden en begrote 86% dekking per jaar relatief hoog: • Beemster: € 315 (100%) • Hollands Kroon: € 323 (100%) • Koggeland: € 305 (99%) • Medemblik: € 319 (91%) • Purmerend: € 354 (100%) • Waterland: € 256 (100%) Bron: Afvalstoffenheffing 2021, RWS 2022. Tussen 2010 en 2018 is de gemiddelde afvalstoffenheffing in Nederland gemiddelde met 1% per jaar gedaald. Dat kwam door gunstige verwerkingstarieven, de implementatie van systemen gericht op extra afvalscheiding en de implementatie van diftar. Figuur 6-12 Hoogte afvalstoffenheffing in Nederlandse gemeenten
Sinds 2019 stijgt de gemiddelde afvalstoffenheffing in Nederland weer. In Edam-Volendam begon die stijging al in 2018. Sinds 2018 is ook de dekking van de heffing in Edam-Volendam gedaald. Landelijk bedroegen de stijgingen in 2020 rond de 8% en in 2021 rond de 10%. Landelijk waren de belangrijkste oorzaken voor deze stijgingen onder andere stijgende verwerkingstarieven voor (grof) restafval, de gestegen verbrandingsbelasting voor restafval en toename van het afvalaanbod door COVID. In EdamVolendam ging het in 2020 om een stijging van 8% en in 2021 om een stijging van bijna 7%. Met de huidige tariefstelling is de afvalstoffenheffing met in achtneming van het dekkingspercentage is de heffing van Edam-Volendam 22% hoger dan gemiddeld in Nederland en ongeveer in lijn met andere gemeenten in Noord-Holland. Zoals op bovenstaande kaart is te zien, is de heffing in het westelijk deel van Nederland een stuk hoger dan het oostelijk deel van Nederland (waar veel beter afval wordt gescheiden en grotendeels met diftar systemen wordt gewerkt).
6.4.5
Reinigingsrecht
De inkomsten uit reinigingsrechten (inzameling en verwerking afval van bedrijven) van € 175.000 zit daarbij niet inbegrepen.
6.4.6 •
Kernbevindingen afvalstoffenheffing
De afvalstoffenhefing in Edam-Volendam is, als gecorrigeerd wordt voor het lagere dekkingspercentage ongeveer 22% hoger dan gemiddeld in Nederland. Deze heffing is in lijn met de benchmark van regionale gemeenten en andere gemeenten in west-Nederland
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
49
Projectgerelateerd
•
•
Edam-Volendam streeft naar een 100% dekkingspercentage, maar momenteel wordt 90% van de kosten door de heffing afgedekt. De overige kosten worden gedekt uit de algemene middelen van de gemeente. De toerekening van straatreinigingskosten en kwijtscheldingen aan de afvalstoffenheffing is in EdamVolendam laag in vergelijking tot andere rekenkameronderzoeken die door Royal HaskoningDHV uitgevoerd zijn
16 januari 2023
REKENKAMERONDERZOEK AFVAL
BI1565-ZZ-XX-RP-Z-0009
50
Projectgerelateerd
A1
Resultaten bewonersonderzoek
Onderstaand zijn de resultaten opgenomen van het bewonersonderzoek. Vragen 17, 21, 25, 29 en 30betreffen open vragen, de resultaten hiervan zijn opgenomen in een aparte bijlage. De enquête is ingevuld door 1.087 respondenten. Het is belangrijk om bij deze resultaten aan te tekenen dat deze respondenten niet representatief verdeeld zijn over de gebieden Edam-Volendam en (voormalige gemeente) Zeevang. Dit is goed te zien in vraag 1 ~ de verdeling tussen deze gebieden qua inwoners is ongeveer 80-20%, terwijl de respondenten ongeveer 45% – 65% verdeeld zijn over de respectievelijke gebieden. Bij de enquêteresultaten die in het hoofdrapport zijn opgenomen en waar conclusies aan verbonden zijn is rekening gehouden met dit verschil.