CONCEPT OMGEVINGSVISIE_stap 3.pdf
Tekst van het document
Concept omgevingsvisie Samen zetten we koers!
Gemeente Edam-Volendam Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
Voorwoord | Concept omgevingsvisie Gemeente Edam-Volendam maakt een omgevingsvisie! Het voorliggende document is een eerste globale aanzet tot die omgevingsvisie. Het is het resultaat van: • een intensieve verkenning naar onze leefomgeving (stap 1), • enorm veel interessante gesprekken over de ambitie van onze gemeente als het gaat om onze leefomgeving (stap 2), en • een verdiepingsslag in de vorm van een tijdmachine om ons koers en de samenhang tussen onderwerpen te verkennen (onderdeel stap 3). Met deze concept omgevingsvisie wordt stap 3 in ons proces afgerond en leggen we de basis voor verdere gesprekken over de visie (stap 4) en vervolgens de uitwerking van de definitieve visie (stap 5).
Concept omgevingsvisie Gemeente Edam-Volendam werkt samen met inwoners, ondernemers, belangenverenigingen en andere overheden aan een omgevingsvisie voor de gemeente Edam-Volendam. Met de uitwerking van deze concept omgevingsvisie zetten we samen een eerste inhoudelijke stap. In 2022 willen we onze definitieve omgevingsvisie klaar hebben.
Wat is eigenlijk een omgevingsvisie? Een omgevingsvisie is een nieuw beleidsinstrument onder de Omgevingswet dat richting geeft aan de toekomst van de gemeente. Het geeft de strategische doelen voor onze ‘fysieke leefomgeving’ weer. Die leefomgeving omvat bijvoorbeeld gebouwen, infrastructuur, water of landschap. Maar ook lucht, bodem, geluid of duurzaamheid zijn daar onderdeel van. Welke doelen stellen we ons voor onze leefomgeving? Wat voor gemeente willen wij in de toekomst zijn? Hoe ziet onze leefomgeving van de toekomst eruit? Wat zijn de kwaliteiten en de verbeterpunten, welke uitdagingen komen op ons af? Wat zijn onze wensen, kansen en behoeftes voor de toekomst? Om dergelijke vragen te beantwoorden, bekijken we de verschillende onderdelen van onze leefomgeving niet apart maar in samenhang. En dat doen we niet van achter een bureau. Het maken van de visie en het bepalen van de koers doen we graag samen!
2
Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
plan | Hoe ziet het proces eruit? VERKENNEN
komt tot stand in een wisselwerking en onze bewoners, ondernemers, gio. We stellen een bondig en vijf stappen voor:
Verkenningen
IN GESPREK OVER DE VISIE
voorblad
20
20
RT
20
M
Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!
Verkenningen | Samen zetten we koers!
1 Samen zetten we koers!
19
20
1
M
RT
20
JU
9
01 N2
201
JUL
4
R
LUIT BES D RAA
AP
1
9
LUIT BES D RAA
Verkenningen | Omgevingsvisie
In gesprek over ambitie
2
MEI 2020 JUN 2020
3
IN GESPREK OVER AMBITIE
AC
TU
AL
IS
DEC 2019
NOV 2019
IT BESLU RAAD
AT
IE
SIE
VI
5
Verslag fase 2 | In gesprek over ambitie Samen zetten we koers!
2
Tijdmachine
UITWERKEN DEFINITIEF
UITWERKEN CONCEPT GEMEENTE EDAM-VOLENDAM 9
3
b
Verdieping fase 3 | Tijdmachine Samen zetten we koers!
Gemeente EDAM-VOLENDAM
3
a
3 Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
Inhoudsopgave | Concept omgevingsvisie 1
2
3
ALGEMEEN | Nederland stapt over op de Omgevingswet!
PAGINA 06
1.1
Doel omgevingsvisie
pagina 08
1.2
Leeswijzer
pagina 10
ONZE LEEFOMGEVING | Een 'foto' van ons vertrekpunt!
PAGINA 12
2.1
Ons vertrekpunt
pagina 12
2.2
Grote vraagstukken
pagina 17
2.3
Gebiedsverhalen
pagina 22
IN GESPREK OVER AMBITIE | Samen zetten we koers!
PAGINA 26
3.1
'Het Praathuis'
pagina 26
3.2
Afstemming vooraf
pagina 32
4
Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
4
VISIE | De hoofdlijnen van ons beleid!
PAGINA 40
4.1
Krachtige kernen en linten
pagina 44
4.2
Werken aan ondernemen
pagina 48
4.3
Ontspanning binnen handbereik
pagina 52
4.4
Zorg voor water en land
pagina 56
4.5
Klaar voor transitie
pagina 60
5
AFWEGINGSKADER | Een helder basis voor onze keuzes!
PAGINA 66
6
SAMENWERKEN | Samen uitvoering geven aan onze visie!
PAGINA 68
7
SLOTWOORD | In gesprek over de visie!
PAGINA 72
8
BIJLAGEN | Voor een compleet overzicht!
PAGINA 74
Gemeente EDAM-VOLENDAM
5 Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
1 ALGEMEEN | Nederland stapt over op de Omgevingswet! In Nederland hebben we nu veel verschillende wetten en regels over bouwen, verkeer, wonen, erfgoed, milieu, natuur en water. Om het eenvoudiger en overzichtelijker te maken, treedt in 2022 de Omgevingswet in werking. De Omgevingswet bundelt al deze wetten in één wet. De bedoeling is dat bedrijven, bewoners en overheden makkelijker zaken kunnen doen op het gebied van ruimtelijke ordening. Er komt meer ruimte voor initiatief, er zijn minder vergunningen nodig en de procedures worden korter. Alle digitale informatie is op één plek te vinden. De Omgevingswet richt zich ook op meer duurzaamheid, meer maatwerk en het beter betrekken van de samenleving bij ruimtelijke plannen. Omgevingsvisie, omgevingsplan en programma Bij de Omgevingswet horen nieuwe ‘instrumenten’, zoals de omgevingsvisie, het omgevingsplan en het programma. Elke gemeente moet met deze instrumenten gaan werken. Welke instrumenten gebruiken we nu in EdamVolendam? Op dit moment hebben we twee structuurvisies en aparte visies over onderwerpen als verkeer, wonen, bouwen, zorg, milieu, water en natuur. Niet alle stukken zijn meer actueel. Daarnaast hebben we een groot aantal verschillende bestemmingsplannen met de (bouw)regels per gebied.
6
Waar gaan we naar toe? We willen dat ons ruimtelijke beleid simpeler wordt, met minder regels en meer ruimte voor initiatief. Daarom maken we: • Eén visie voor alle onderwerpen die met de leefomgeving te maken hebben: de omgevingsvisie. • Alle lokale regels over de leefomgeving komen in één omgevingsplan. De verschillende bestemmingsplannen worden hierin opgenomen. • De visie kan verder worden uitgewerkt in programma’s. Een programma kan over een thema gaan, zoals landbouw of toerisme. Een programma kan ook gericht zijn op ontwikkeling van een gebied. Hoe de gemeente Edam-Volendam wil omgaan met het invoeren van de Omgevingswet staat in het Ambitiedocument Omgevingswet. Door het opstellen van de omgevingsvisie geven we mede invulling aan deze ambities. De omgevingsvisie van Edam-Volendam De omgevingsvisie is een toekomstvisie voor onze (ruimtelijke) leefomgeving. Elke gemeente moet één omgevingsvisie voor haar grondgebied vaststellen. Dit is geen optelsom van bestaand beleid, maar een samenhangende visie over alle terreinen van de ruimtelijke leefomgeving. Onze omgevingsvisie moet minstens bevatten wat de Omgevingswet ons voorschrijft. Dat is een beschrijving op hoofdlijnen van: 1. De (gewenste) kwaliteit van de leefomgeving. 2. De geplande ontwikkeling, gebruik, beheer en bescherming van het grondgebied. 3. Het samenhangende beleid voor onze leefomgeving.
Het is onze bedoeling dat de omgevingsvisie in 2022 klaar is.
Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
Gemeente EDAM-VOLENDAM
7 Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
1.1 Doel omgevingsvisie Wat willen we in Edam-Volendam bereiken met onze omgevingsvisie? In Edam-Volendam hebben we voor onze leefomgeving nu veel verschillende visies over uiteenlopende onderwerpen. Dat is onoverzichtelijk en gaat ten koste van de samenhang. Wij willen dat ons beleid simpel en overzichtelijk wordt, met minder regels en meer ruimte voor initiatief. Daarom maken we één visie voor alle onderwerpen die met de leefomgeving te maken hebben: de omgevingsvisie. Het invoeren van de omgevingsvisie is voor elke gemeente verplicht. Hoe die visie eruit ziet en wat er precies in staat, dat is vrij. Daarom willen we dat onze omgevingsvisie aansluit op wat we belangrijk vinden in Edam-Volendam: onze kernwaarden en ambities. Met het invoeren van de omgevingsvisie willen we drie dingen bereiken: 1. Een goede leefomgeving in Edam-Volendam 2. Een duidelijke visie voor de toekomst van Edam-Volendam 3. Ruimte voor initiatief
8
Een goede leefomgeving in Edam-Volendam We vinden het belangrijk dat iedereen in onze gemeente op een prettige manier kan leven. Kinderen moeten bijvoorbeeld veilig buiten kunnen spelen, jongeren en ouderen hebben een goede plek nodig om te wonen en er is zorg voor elkaar. Ondernemers hebben ruimte om bedrijven te starten en te laten groeien. Toeristen zijn welkom en tegelijkertijd kunnen onze bewoners op een goede manier wonen en werken. De gemeente heeft als taak om hiervoor te zorgen. In onze omgevingsvisie geven we daarom aan hoe we werken aan een goede leefomgeving voor onze bewoners, ondernemers en bezoekers. We beschrijven hoe we die leefomgeving op een goede manier kunnen beheren, beschermen, gebruiken en ontwikkelen.
Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!
1
Concept | Omgevingsvisie
Duidelijke visie voor de toekomst van Edam-Volendam De komende jaren komen er grote vraagstukken op ons af. Hoe gaan we om met bewoners die steeds ouder worden? Hoe zorgen we dat iedere woning van het gas af gaat? Hoe gaan we om met het tekort aan woningen? Hoe houden we droge voeten als de bodem daalt en het steeds vaker regent? Hoe zorgen we voor een goede toekomst voor onze bedrijven en boerderijen? Om antwoord te kunnen geven op dit soort vraagstukken hebben we een visie voor de toekomst nodig. We kunnen deze vraagstukken ook niet los van elkaar zien. We maken daarom één visie, waarin al die verschillende onderwerpen in samenhang worden bekeken.
2
Ruimte voor initiatief Onze gemeente zit vol met ondernemende mensen, verenigingen en bedrijven. Zij maken met hun initiatieven onze omgeving tot wat die is. Wij willen ze daarvoor voldoende mogelijkheden en een goede dienstverlening bieden. Dit staat beschreven in ons ambitiedocument voor de Omgevingswet. In de omgevingsvisie willen we hier een vervolg aan geven. De omgevingsvisie beschrijft straks de gewenste ontwikkelingsrichting van onze leefomgeving. Met de visie geven we ruimte aan initiatieven, zeker als die plannen bijdragen aan de gewenste koers. En de visie geeft een duidelijke richting om samen te werken aan een goede leefomgeving. Samen, uitnodigend, servicegericht en met ruimte voor maatwerk.
Gemeente EDAM-VOLENDAM
9 Samen zetten we koers!
3
Concept | Omgevingsvisie
1.2 Leeswijzer Met een duidelijke opbouw vormt deze concept omgevingsvisie een heldere basis voor het gesprek (stap 4) en onze definitieve omgevingsvisie (stap 5): Hoe ziet onze leefomgeving er anno 2020 uit? In hoofdstuk 2 maken we een ‘foto’ van ons vertrekpunt. Hoe ziet onze leefomgeving er nu uit? We beschrijven onze leefomgeving en kijken kritisch naar knelpunten. Welke verbeterpunten komen daaruit naar voren? Welke grote vraagstukken en uitdagingen staan er op ons te wachten? Welke gesprekken over ambitie hebben wij gehad? In stap twee van het proces zijn we met een breed participatietraject gericht in gesprek gegaan over ambitie. Hoofdstuk 3 is een weergave van hoe we belanghebbenden hebben betrokken en welke afstemming met andere bestuursorganen er heeft plaatsgevonden. Concept visie: Richting ònze toekomst! Hoofdstuk 4 draait het uiteindelijk allemaal om! Wat willen we bereiken met onze omgevingsvisie? Hoe zien de speerpunten voor onze leefomgeving eruit? Het te voeren strategische beleid voor onze leefomgeving wordt op hoofdlijnen beschreven.
10
Hoe maken we een weloverwogen keuzes als belangen botsen? Met de omgevingsvisie kijken we vooruit, maar de toekomst is door niemand te voorspellen. We kunnen daarom niet nu al bepalen welke keuzes we in de toekomst maken. We kunnen door middel van heldere principes wel richting geven aan toekomstige afwegingen, zodat de richting daarin meer voorspelbaar wordt. We geven in hoofdstuk 5 duidelijk aan welke principes we hanteren als we bij toekomstige opgaven te maken krijgen met spanningsvelden tussen verschillende belangen in de leefomgeving. Hoe maken we werk van onze visie? We werken samen aan de toekomst van onze leefomgeving! Wat is de rol van de gemeente? Welke rol ziet de gemeente Edam-Volendam voor anderen? Hoe geven we uitvoering aan onze visie? We beschrijven in hoofdstuk 6 de verschillende rollen en geven er onze sturingsfilosofie.
Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!
Samen uitvoering geven aan onze visie
Een helder afwegingskader
Een 'foto' van ons vertrekpunt
Gesprekken over ambitie
Eerste aanzet tot ons strategisch en samenhangende beleid voor de leefomgeving in Edam-Volendam
Concept | Omgevingsvisie
2 ONZE LEEFOMGEVING | Een 'foto' van ons vertrekpunt! Hoe ziet onze leefomgeving er nu uit? Dat beschrijven we in dit hoofdstuk! Wat is (nu) kenmerkend voor onze gemeente en welke grote vraagstukken en uitdagingen staan er op ons te wachten? Welke gebieden kunnen we onderscheiden en wat is hun verhaal? Kortom; we beschrijven onze leefomgeving en kijken kritisch naar knelpunten. Welke verbeterpunten komen daaruit naar voren?
2.1 Ons vertrekpunt Ligging gemeente Gemeente Edam-Volendam is een uitgestrekte, grotendeels landelijk agrarische gemeente, aan het Markermeer. Edam-Volendam is onderdeel van regio Zaanstreek-Waterland in de noordvleugel van metropoolregio Amsterdam. Het bestaat uit de plaatsen Beets, Edam, Hobrede, Kwadijk, Middelie, Oosthuizen, Schardam, Volendam en Warder en een gedeelte van de polder De Purmer. Iedere kern heeft een eigen karakter en identiteit. Ontstaansgeschiedenis De individuele identiteiten van de verschillende kernen komen voort uit de ontstaansgeschiedenis, wat tegelijkertijd ook een bindende factor is tussen de kernen. De ontwikkeling langs veenstroom de IJe, waar zowel Edam als Volendam hun naam direct of indirect aan te danken hebben, was zeer bepalend voor de ruimtelijke structuur van beide kernen. De IJe liep door 'Zeevanck' van de Beemster naar de Zuiderzee. Omstreeks 1230 werden de zeegaten van de Zuiderzee afgedamd. De stad Edam ontwikkelde zich vervolgens als
12
nederzetting aan de rivier de IJe. De naam Edam is een verwijzing naar de IJe-dam, die aangelegd werd om de overslag tussen de IJe en de handelsweg mogelijk te maken. In 1357 kreeg Edam stadsrechten. Tegelijkertijd werd er een nieuwe verbinding van Edam en de Purmer naar de Zuiderzee gerealiseerd: het Oorgat. Het Zuiderzeegat bij Volendam werd juist dichtgemaakt. Door deze sluiting ontstond de Folledam (later Volendam) tussen de Zuiderzee en het achterliggende Volendammermeer. De eerste vermelding van Volendam stamt uit 1460. Zeevang lag 'gevangen door de zee' ingeklemd tussen de Beemster, de Purmer en de Zuiderzee. De regio kent grofweg twee verschillende typen dorpen. De dam- en dijkdorpen zijn op een dijk of dam ontstaan, terwijl de lintdorpen langs een weg in het landschap tussen de dijken in liggen. Het dorp Middelie - midden in de gemeente - herinnert ook nog aan de IJe: oorspronkelijk heette dit dorp dit Middel-IJe. In het begin van de 16e eeuw werden de vestingwerken van Edam aangelegd. Twee eeuwen later (ca 1830) worden de poorten afgebroken en de stadsmuur omgevormd tot aarden wal. Vandaag de dag kan de vesting bewandeld worden en is het een dankbare, duidelijke afbakening van het historische centrum. Volendam ontstond in de 15e eeuw als vissersnederzetting met een aantal huizen aan de dijk.
Vervolgens werd het dorp uitgebreid op een compact stukje grond dat tegen de dijk aan lag: het Doolhof. De hoge dichtheid hiervan heeft te maken met het feit dat toentertijd het Volendammermeer nog niet was drooggelegd. Dit gebeurde pas in 1640. Edam en Volendam hebben na de tweede wereldoorlog een grote stedenbouwkundige ontwikkeling doorgemaakt en zijn inmiddels tegen elkaar aan gegroeid. De jongste wijken zijn De Broeckgouw in Volendam en De Keetzijde in Edam, die beide door de gemeente zelf zijn ontwikkeld als antwoord op een zeer grote behoefte aan woningen onder onze starters.
Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
Edam, De ‘Parel van Holland’. De Edammer kaas heeft wereldwijde bekendheid en het stadje verrast elke bezoeker! In Edam heeft het leven zich honderden jaren binnen de vesting afgespeeld. De beschikbare ruimte in de stad was beperkt en de ruimtedruk groot, waardoor elke vierkante meter nauwkeurig is gepland. Hierdoor zijn er in Edam veel verschillende functies op een relatief klein oppervlak. De manier waarop deze ruimtes zijn georganiseerd geeft een kijkje in de geschiedenis van deze koopmansstad. De noord-zuid verbinding laat de oorspronkelijke oriëntatie zien en herbergt ruimtes van het publieke leven. De oost-west verbinding staat in het teken van de haven en de voormalige Zuiderzee. Moet deze cultuurhistorische parel nog intensiever worden beschermd, of moet Edam naast een goede bescherming zich juist ontwikkelen om de unieke kwaliteiten te behouden voor de toekomst?
Van kaasmarkt tot versierfiets! Gemeente EDAM-VOLENDAM
13 Samen zetten we koers!
Volendam is, anders dan Edam, ontstaan langs de dijk en georiënteerd op de haven. De haven, het weidse uitzicht over de voormalige Zuiderzee en alle activiteit maakt dit tot het hoofdmoment van Volendam. De bekendheid van Volendam heeft mede zijn oorsprong in een vroege vorm van ‘city branding’; kunstenaars mochten van een slimme hoteleigenaar overnachten in ruil voor een schilderij. Andere schilderijen van het leven hier gingen de wereld over. Het beeld van klederdracht en klompen was geboren. De dijk met de visserij, de dijkhuisjes en de klederdracht is nu nog steeds een krachtig exportproduct en trekt veel bezoekers naar het dorp. ‘Het nieuwe Volendam’ speelt zich achter de dijk af. Een samenleving met grote sociale betrokkenheid en controle. ‘De Volendammer’ is misschien eigenwijs te noemen, maar wellicht zijn deze hardwerkende en ondernemende mensen juist daarom wel heel succesvol. Hoe benutten we dit ondernemerschap voor een succesvolle toekomstige Volendamse leefomgeving?
Van kunst op de dijk tot kunstgras in de voortuin!
Het landelijk gebied van Zeevang ligt tussen de voormalige Zuiderzeedijk en de ringdijken van de Beemster en de Purmer. Het heeft een zeer open karakter en de invloed van het water is hier onmiskenbaar aanwezig. Het veenweidelandschap wordt agrarisch gebruikt, heeft grote natuurwaarden en trekt veel recreanten. Je kunt er niet alleen heel goed fietsen, maar het gebied leent zich ook heel goed voor wandelen, kanoën, skeeleren en schaatsen in de winter. De natuurlijke hagelwitte schelpenstrandjes aan het Markermeer lenen zich voor zonnen, picknicken en (kite)surfen bij de juiste wind. De dorpen in Zeevang zijn allemaal dam/dijkof lintdorpen met doorzichten naar dat mooie achterliggende landschap. Ze verschillen van elkaar door hun positie aan de Zuiderzeedijk, langs één van de ringdijken, of in het open landschap. Een kerk of school vormt over het algemeen het centrum van de verschillende dorpen. Oosthuizen heeft de voorzieningen. Beets en Hobrede stralen rust en ruimte uit. Schardam heeft een sterk recreatief karakter. In Warder en Kwadijk wordt wonen en werken gecombineerd en in Middelie zijn de agrarische waarden en natuurwaarden goed voelbaar. Hoe kunnen die kernkwaliteiten zich verder ontwikkelen? Het deel van de Purmer binnen de gemeente Edam-Volendam is een kenmerkend polderlandschap met een grootschalige verkaveling.
De openheid van dit gebied vormt een ruimtelijke groene buffer tussen de verstedelijking van onze gemeente die van Purmerend. Blijven we inzetten op behoud van de groene buffer of kijken we daar ook naar mogelijkheden om ontwikkelingen mogelijk te maken?
Van verzonken dorp tot kamperen bij de boer!
Analyse leefomgeving Voordat we met het avontuur 'omgevingsvisie' begonnen, hebben we een 'foto' gemaakt van ons vertrekpunt; een nulmeting van onze leefomgeving, waarmee we vaststellen hoe die leefomgeving er nu voor staat. Voor een uitgebreide analyse wordt verwezen naar de bijlage 'Leefomgevingsfoto'. Dit vormt tevens de opstap naar een MER (Milieueffectrapport), die - afhankelijk van de diepgang van de definitieve visie - opgesteld zal (moeten) worden. In het bijzonder hebben we ook onderzoek gedaan naar onze woonbehoefte. De uitkomsten daarvan zijn terug te vinden in de bijlage 'Woningmarktanalyse'. Onze leefomgeving verandert! Wereldwijd verandert het klimaat. Tussen 1901 en 2010 is het gemiddelde zeeniveau met 19 centimeter gestegen. De verwachting is dat hier tot 2065 24 tot 30 centimeter en tot 2100 40 tot 63 centimeter bij komt (un.org, 2020). Op basis van het VN-Klimaatakkoord van Parijs hebben de 28 lidstaten afgesproken dat de EU in 2030 minimaal 40% minder moet uitstoten. Maar zelfs als we klimaatverandering weten af te remmen, zullen de gevolgen eeuwen lang blijven bestaan. Welke maatregelen nemen wij in onze gemeente en hoe gaan we om met verandering? In Edam-Volendam zijn twee keer zoveel zzp-ers actief als gemiddeld in Nederland. In vergelijking verdienen zij gemiddeld meer, en zijn er minder zzp-ers met lage inkomens.
Dit is toonbeeld van het ondernemerschap. Onze industrie- en bedrijventerreinen bieden geen grote ontwikkelruimte meer voor onze ambitieuze ondernemers. Werkgebieden die eerst op de goede plek lagen, liggen nu ingeklemd tussen woongebieden. Hoe kunnen we onze economie versterken en tegelijkertijd onze leefomgeving verbeteren? Hoe gebruikt de ondernemer de leefomgeving en hoe ontwikkelt zich dat in de toekomst?
16
De totale oppervlakte van de gemeente bedraagt ca. 8.000 ha. Ongeveer 36% van dit oppervlak bestaat uit water. Het land gebruiken we voor 79% voor agrarische doeleinden. We zijn dus een echte waterrijke en agrarische gemeente! Hoe ziet de toekomst van dit landschap er uit?
Concept | Omgevingsvisie
In onze gemeente wonen ongeveer 36.000 mensen in bijna 15.000 woningen. Edam-Volendam kenmerkt zich door een percentage koopwoningen dat opmerkelijk hoger is dan het gemiddelde in Nederland. Dat betekent ook dat het percentage sociale huurwoningen en particuliere huurwoningen kleiner is dan gemiddeld. Met 87,3% ééngezinswoningen binnen de totale woningvoorraad en een gemiddeld huishouden van 2,45 personen, zou je kunnen zeggen dat we ook een 'gezinsgemeente' zijn. Hoe zal dit in de toekomst zijn? Hebben we dan nog steeds grote behoefte aan die ééngezinswoning? Onze gemeente heeft naar verwachting een huishoudensgroei van +1.165 in de periode tot 2030 en +570 in de periode 20302040. [Woningmarktanalyse, Gem. E-V] Waar kunnen we die extra woningen bouwen? We hebben een duidelijke opgave voor de bereikbaarheid en diversiteit van de voorzieningen binnen de gemeente [Leefbaarometer, Min. BZK]. Hoe houden we samen onze voorzieningen dichtbij?
Sport en de gemeente Edam-Volendam zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. We hebben veel sportaccommodaties en we maken ook graag gebruik van onze mooie leefomgeving om te ontspannen. De verwachting is bovendien dat sport en bewegen naar de toekomst toe steeds minder gebonden is aan tijd, plaats en een vereniging. Vaak kiezen sporters ervoor om zelfstandig of in kleine, zelfgeorganiseerde groepen te sporten, op momenten dat het hen uitkomt. Hierbij maken ze gebruik van de openbare ruimte en het groen in en rondom de kernen. We mogen daarnaast jaarlijks vele mensen verwelkomen om van onze leefomgeving te genieten. Mensen komen voor ontspanning in ons landschap en bezoeken onze verschillende kernen. Edam scoort bijvoorbeeld een gemiddeld rapportcijfer van 8,4 bij bezoekers; met name de bereikbaarheid per openbaar vervoer en het aspect veiligheid scoren daarbij hoog. (Amsterdam Marketing, 2016) Hoe kunnen we ook in de toekomst blijven genieten van onze sport- en recreatie mogelijkheden? Hoe scoren bezoekers onze gemeente in de toekomst?
Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
2.2 Grote vraagstukken We willen dat de omgevingsvisie een duidelijke koers uitzet voor de toekomst. Daarom hebben we een verkenning gedaan van grote opgaven die op onze gemeente afkomen. Woningbehoefte Door individualisering, huishoudensverdunning en vergrijzing veranderen de woonwensen. Daardoor blijft er vraag naar meer geschikte en passende woonruimte bestaan, zowel in de huur- als in de koopsector. In de periode 2019-2040 neemt de woningbehoefte in Noord-Holland toe met circa 202.000 woningen. [bron: Bevolkingsprognose Noord-Holland 2019-2040] Tot 2030 verwacht provincie Noord-Holland voor onze gemeente een groei van 1.100 huishoudens. Hoe gaat die woningbehoefte zich verder ontwikkelen? Hoe willen wij wonen in de toekomst? Vergrijzing, zelfredzaamheid en zorg voor elkaar Absoluut en relatief gezien is de vergrijzing hoog. In Edam-Volendam is de huishoudensgroei hierdoor de komende jaren groter dan de bevolkingsgroei. De zorgvraag neemt sterk toe. Tegelijkertijd willen we dat inwoners langer thuis wonen kunnen blijven wonen, maar ook dat er voldoende woonmogelijkheden zijn wanneer thuis wonen niet meer gaat. Met de toewijzing van veel nieuwe
18
zorgtaken aan de gemeente lijkt het erop dat er een nieuwe behoefte is ontstaan aan maatschappelijk vastgoed. Deze ontwikkeling gaat gepaard met het terugtrekken van woningcorporaties uit maatschappelijk vastgoed, omdat deze zich meer op het kerndoel ‘sociale woningbouw’ zijn gaan concentreren. Het aanpassen van bestaande huur- en koopwoningen, maatschappelijk vastgoed en de mobiliteit van de ouder wordende bevolking vraagt de komende jaren om extra aandacht. Hoe spelen we in op de veranderende woonwensen van de ouder wordende bevolking? Hoe passen we onze leefomgeving aan zodat deze ook voor senioren veilig gebruikt kan blijven worden? Hoe zorgen we dat onze kernen vitaal en leefbaar blijven? Vitale en leefbare kernen De vitaliteit en leefbaarheid vergt constante aandacht. In de kleinere kernen staan de voorzieningen onder druk. In de grotere kernen dreigen gebieden onder de voet te worden gelopen door grote aantallen bezoekers en zien we door de bussen de bus niet meer. Door stedelijke verdichting komen woon- en werkgebieden (weer) dichter bij elkaar. Hoe houden we het leven in de kleine kernen vitaal? Hoe houden we onze lucht, bodem en water schoon? Hoe zorgen we dat geluidshinder acceptabel blijft? Hoe zorgen we voor een goede balans tussen toerisme en leefbaarheid?
Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
Gemeente EDAM-VOLENDAM
19 Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
Economische transitie en werkgelegenheid In Edam-Volendam wordt gewerkt. Hard gewerkt. Dat is goed voor de mensen. En wat goed is voor de mensen is goed voor de gemeenschap. Om ook later te kunnen genieten van al dat harde werken is het zaak dat er nu vooruit wordt gekeken. Op bedrijventerrein Julianaweg zijn vragen uit de markt voor de realisatie van woningbouw, maar ambitieuze ondernemers hebben geen ruimte om te groeien.
Energie, klimaatverandering en biodiversiteit Duurzaamheid betreft een steeds omvangrijker onderwerp, waarvan de energietransitie op dit moment de meest actuele en ook acute is. Dat is een typisch transitievraagstuk: we weten ongeveer waar we vandaan komen (centrale energieopwekking op basis van gas en kolen), we kennen elementen die behulpzaam zijn bij een transitie naar een nieuw systeem, maar hebben nog geen vastomlijnd idee hoe het eruit gaat zien en hoe we dat gaan organiseren.
Kunnen we hier in de toekomst nog wel werken of krijgen we meer informele werklocaties? Moeten alle bedrijven de gemeente uit, om plaats te maken voor woningbouw? Of worden we het nieuwe Siliconvalley? Kan vis uit een 3D printer komen? Moeten al onze agrariërs een carrièreswitch tot krokodillenfluisteraar overwegen? Is er straks nog genoeg werk voor onze kinderen?
Hoe kunnen wij in de toekomst in onze energiebehoefte voorzien? Kunnen we onze energiebehoefte verminderen?
Met de wereldwijde ambities op het gebied van verduurzaming groeit de noodzaak van een transitie naar een circulaire economie. Hierin worden nieuwe verbindingen in productieprocessen tussen bijvoorbeeld water, landbouw en energie gezocht om kringlopen te sluiten en het hergebruik van rest- en afvalstoffen mogelijk te maken. Productieprocessen worden niet alleen efficiënter, maar hebben ook een minder grote negatieve impact op mens en natuur. Samen met Gemeente Purmerend en Beemster hebben we in 2020 de handschoen opgepakt om van onze regio de 'houtbouwregio' van de MRA - of misschien wel van Nederland - te maken. Hoe zou de circulaire economie van Edam-Volendam er uit kunnen zien? Kunnen wij een koploper worden in bepaalde circulaire economische ontwikkelingen?
20
We leven al eeuwenlang samen met water. Dit heeft ons welvaart, kennis en erfgoed opgeleverd. Maar ook risico’s. Klimaatverandering zorgt voor steeds meer extremere weersomstandigheden. Extreme warmte en droogte of juist hevige regenval. De kans op overstromingen neemt toe en hittestress wordt een groeiend probleem. Door landbouwkundige drooglegging van veenweiden treedt krimp, inklinking en oxidatie van veenbodems op. Hierdoor daalt het maaiveld en komen broeikasgassen vrij. Door klimaatverandering zal dit proces toenemen. Hoe gaan we er samen voor zorgen dat we droge voeten houden? We hebben in Europa met elkaar afgesproken dat we in 2050 klimaatneutraal willen zijn. Hoe zou het klimaatbestendige Edam-Volendam van de toekomst er uit kunnen zien? Kunnen we onze veenweidegebieden minder kwetsbaar te maken voor gevolgen van klimaatverandering (zoals meer maaivelddaling, wateroverlast en verdroging)? Of kiezen we voor een andere toekomst van het landschap?
Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
De biodiversiteit is in 2016 in Noord-Holland met 85% afgenomen ten opzichte van de oorspronkelijke ongestoorde situatie rond 1700. Prognoses geven aan dat dit percentage met nog eens tien procent afneemt in de komende veertig jaar. Afbreuk van onze ecosystemen heeft een negatieve invloed op de basis van ons leven. Dit alles vraagt om meer waterberging, dijkversterking en terreinen klimaatbestendig (adaptief) en ecologisch in te richten. Er is een transitie nodig naar een situatie waarin investeringen in groen, water, wegen en (her)ontwikkeling worden gecombineerd om de klimaatbestendigheid, veiligheid, kwaliteit en gezondheid van de stad te verbeteren en betaalbaar te houden. De gemeente heeft zich in maart 2019 aangesloten bij de landelijke publiekscampagne van Stichting Steenbreek. Het doel van deze actie is het tegengaan van de verstening in de tuin en bewoners bewust maken van de nadelige gevolgen van deze verstening. Is de bij er straks ook nog bij of luisteren we dan naar het gezoem van 'bestuifdrones'? Technologie en innovatie Digitale informatie en communicatie is steeds meer aanwezig in de fysieke leefomgeving (sensoren, camera’s) en maakt nieuwe innovaties mogelijk op het vlak van bijvoorbeeld veiligheid en mobiliteit. Hoe kunnen we nieuwe technieken inzetten om onze leefomgeving te verbeteren?
Mobiliteit en bereikbaarheid Onze mobiliteit gaat veranderen! Tegenwoordig delen we soms auto’s en we gaan steeds meer elektrisch rijden; niet alleen met de auto maar ook met de fiets krijgen we een duwtje in de rug. De Noord-Zuidlijn rijdt en bussen naar Amsterdam worden binnenkort allemaal elektrisch. Elke fabrikant die iets met auto's of luchtvaart doet, houdt zich ook bezig met de ontwikkeling van 'vliegende auto's'. Hoe ontwikkelt dit zich verder in de toekomst? En wat voor eisen stelt dat aan de leefomgeving van morgen? Van Waterlandse tram naar 'bouwbusjesfile' op de N247. Onze bereikbaarheid is constant in beweging. Als we meer woningen en bedrijven bouwen, moet onze infrastructuur mee (kunnen) bewegen. Hoe passen we onze wegen aan op een veranderende wens voor bereikbaarheid? We hebben een snelweg door onze gemeente maar geen op en afrit. We hebben een spoorlijn door onze gemeente maar geen station. Om de bereikbaarheid van onze gemeente te behouden en te verbeteren moeten we nadenken over nieuwe ontsluitingen. Niet alleen voor de bereikbaarheid, maar ook voor de veiligheid, leefbaarheid en gezondheid van de leefomgeving rondom de bestaande primaire ontsluitingswegen. Welke kansen liggen er voor een betere bereikbaarheid van onze gemeente?
Gemeente EDAM-VOLENDAM
21 Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
2.3 Gebiedsverhalen Voor een goede vertaling van ons beleid (omgevingsvisie) naar regelgeving (omgevingsplan) wordt het grondgebied van de gemeente Edam-Volendam aan de hand van vier samenhangende gebieden beschreven. We noemen dit 'gebiedsverhalen'. We geven daarin een beschrijving op hoofdlijnen, we beschrijven de uitdagingen / grote vraagstukken die specifiek voor de betreffende gebiedstypologie kenmerkend zijn en we verwijzen naar relevante documenten voor de beschrijving van de gebiedskarakteristieken. We onderscheiden hierin: 1. 2. 3. 4.
Oude kernen Woongebieden Landelijke gebieden Industrie- en bedrijventerreinen
We leggen de basis voor het onderscheid van de gebieden in de omgevingsvisie, maar de concrete afbakening en beschrijving van de gebieden wordt uitgewerkt in het omgevingsplan, aangezien hier bij ontwikkelingen verschuivingen in kunnen ontstaan.
22
Oude kernen De historische dorpskern Oosthuizen met de kenmerkende Raadhuisstraat, het beschermde stadsgezicht van Edam met het Oorgat, de Zeesluis en de haven en tot slot de oude kom van Volendam met het attentiegebied, de bebouwing aan de dijk en de haven. Allen omgeven door groen en water. Niet voor niets heet de regio Waterland. Rijk aan historie en verscheidenheid. Elke kern met z’n eigen charmes en in alle oude kernen is een verscheidenheid aan gebouwen en openbare ruimte terug te vinden. De oude kernen hebben hun eigen identiteit maar kennen overeenkomstige uitdagingen. Individuele wensen tot uitbreiding of aanpassing van woningen en gebouwen, kunnen er toe leiden dat de gebiedskarakteristiek langzaam wordt verlaten. De vitaliteit van de kernen staat over druk doordat de draagkracht voor een goed voorzieningenniveau verandert. De balans tussen de aantrekkingskracht van de kernen op bezoekers enerzijds en leefbaarheid anderzijds is delicaat. Daarnaast zorgen de smalle straten voor een uitdaging op het gebied van verkeersveiligheid, bereikbaarheid en parkeren. De opgave voor de energietransitie binnen deze gebieden is groot als we denken aan de overwegend oude bebouwing en het historische karakter dat behouden zou moeten worden. De compacte bebouwing en verharding leidt er bovendien tot een verhoogde kans op hittestress en wateroverlast bij hevige neerslag. •
Voor een beschrijving van het karakter van de oude kern van Edam wordt verwezen naar het 'Aanwijzingsbesluit Stadsgezicht Edam' van het Ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk uit 1977.
•
Voor een beschrijving van karakteristieken van de oude kern van Volendam, waaronder in het bijzonder het attentiegebied, wordt verwezen naar de 'Cultuurhistorische Verkenning Attentiegebied Oude Kom Volendam' van de gemeente Edam-Volendam uit 2012.
Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
Woongebieden Het gaat hier om de gebieden met daarin overwegend moderne woningbouw. Thans gaat het daarbij enerzijds om het gebied tussen de Julianaweg en het gebied begrensd door Stadsgezicht Edam, het Groot- en Klein Westerbuiten en anderzijds het gebied van Oosthuizen begrensd door de N247 en de Oostdijk. De twee gebieden zijn omgeven door agrarisch gebied en groene longen (natuur/stadsparken) en water. Rustige woonwijken met verschillende ontwikkelmomenten bestaan overwegend uit grondgebonden woningen, met hier en daar op een aantal locaties geconcentreerde winkelgebieden en/of supermarkten en maatschappelijke/sport voorzieningen op wijkniveau. Er is een diversiteit in stedenbouwkundige structuren, groen- en waterstructuren en woningtypen. Woningbehoefte in het verleden, nu en in de toekomst leidt tot een groei van stedelijk gebied. Dit leidt in toenemende mate tot de noodzaak van efficiënt en duurzaam ruimtegebruik voor de toekomstige behoefte, zonder dat dit ten koste gaat van de leefbaarheid en kwaliteit van de bestaande woongebieden. Binnen de woongebieden vormen klimaatverandering en biodiversiteit in toenemende mate een uitdaging. De energietransitie zorgt voor een aanzienlijke opgave voor individuele woningeigenaren, maar ook voor de uitrol van collectieve warmtevoorzieningen en een aanpassing van ons elektriciteitsnetwerk. •
Voor een beschrijving van het karakter van de verschillende woongebieden wordt ondermeer verwezen naar de verschillende beeldkwaliteitsplannen die ten tijde van de ontwikkeling van de gebieden zijn uitgewerkt.
Gemeente EDAM-VOLENDAM
23 Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
Landelijke gebieden Het buitengebied van Edam-Volendam heeft voor het overgrote deel een groen karakter en wordt gekenmerkt door grote openheid: weidse weilanden en natuurgebieden gecombineerd met veel water. De openheid wordt doorbroken door verspreide lintdorpen en verkeersaders. De hoofdactiviteit binnen het gebied is agrarisch en wordt gebruikt door agrarische bedrijven, meest(melk)rundveehouderijen. Daarnaast zijn er enkele (hoogwaardige) paardenhouderijen en -fokkerijen en worden schapen gehouden. Andere bedrijvigheid zijn enkele loonbedrijven. Bij particulieren of gecombineerd met deze bedrijven is er veel verblijfsrecreatie in de vorm van diverse B&B ’s en zijn er diverse campings, variërend in omvang van enkele plekken in de vorm van kamperen-bij-de-boer tot grote, formele campingterreinen. De agrarische bedrijven zijn essentieel voor behoud en onderhoud van het veenweidegebied. Zonder beweiding, begrazing en maaien zou het gebied zeer snel verruigen en minder of niet geschikt zijn voor weidevogels. Veel agrariërs hebben natuurbeheercontracten met bijvoorbeeld Staatsbosbeheer. Anderzijds is er het spanningsveld tussen natuurbeheer (hoog waterpeil) en agrarisch beheer (laag waterpeil). Grote delen van het gebied zijn aangewezen als natuurgebied. Het gaat daarbij zowel om grote Natura2000 gebieden (Polder Zeevang en het Markermeer) als om het Natuur Netwerk Nederland.
Tevens zijn er nog kleinere natuurgebieden als zodanig bestemd en beschermd, met name langs de IJsselmeerdijk. Het grootste deel van het gebied is aangewezen als weidevogelleefgebied. Het gebied straalt rust en natuur uit. Met deze (kern) kwaliteiten nodigt het gebied uit tot extensief recreatief gebruik in de vorm van wandelen en fietsen. Daarnaast is er veel waterrecreatie hetgeen kan worden afgeleid uit de diverse jachthavens in het gebied. Het gaat hierbij om een (voldoende) aantal goed gefaciliteerde voorzieningen, die een bijdrage leveren aan de recreatieve beleving van het gebied. Het gaat daarbij om de vluchthaven Schardam, de kleine jachthaven in Warder nabij het openluchtzwembad en de grote(re) havens van Edam en Volendam.
24
Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
Vanwege toekomstige ontwikkelingen die op ons af komen (woningbehoefte, klimaatadaptatie, energiestrategie) staat het landschap in onze gemeente onder druk. De uitdaging is dan ook om de toekomstbestendigheid en de economische draagkracht van het gebied te versterken en - in het geval van ontwikkelingen - op basis van ons integrale beleid zorgvuldige afwegingen te maken die passend zijn bij het karakter van het gebied. •
Voor een beschrijving van het karakter van het gebied wordt verwezen naar de 'Leidraad Landschap en Cultuurhistorie' van de Provincie NoordHolland uit 2018.
Industrie- en bedrijventerreinen In Edam-Volendam zijn meerdere bedrijventerreinen. De bebouwing op de terreinen wisselt sterk in kwaliteit, omvang, hoogte en gebruikte materialen. De terreinen kennen veel verharding en weinig groen. De ruimte tussen of voor gebouwen wordt veelal gebruikt als parkeer-, laad- en losruimte. Aan de Oosthuizerweg/Nijverheidsstraat te Edam ligt het industrieterrein Oosthuizerweg. De ruimtelijke opbouw bestaat uit een aantal evenwijdig lopende straten waarlangs de bedrijven zijn gevestigd. Het stratenpatroon en de verkaveling volgen in grote lijn de oorspronkelijke richting van het landschap. In Volendam ligt het bedrijventerrein Julianaweg. De structuur van het gebied bestaat uit een centrale ontsluitingsweg (Julianaweg) - een woonboulevard met (boven)lokale functie - met dwars daarop een aantal verkeerslussen die zorgen voor de verdere ontsluiting van andere bedrijvigheid. In Oosthuizen, aan de Hoornse Jaagweg, ligt het bedrijvenpark Oosthuizen. Door de ligging ten noorden van Oosthuizen en de ligging aan het open landschap, is de locatie van invloed op de ruimtelijke beleving van de aanliggende gebieden. Het laatste terrein betreft Slobbeland dat achter het Zuideinde te Volendam buitendijks aan het water is gelegen.
Door de ligging aan het water, en tussen het Marinapark en de haven, ondergaat dit gebied al langer een transitie, waardoor bedrijven het terrein delen met recreatieve en toeristische functies.
Binnen de gemeente Edam-Volendam is geen verdere fysieke uitbreidingsruimte meer beschikbaar. Bestaande bedrijven worden daardoor belemmerd in hun ontwikkelingsmogelijkheden, waardoor de kans ontstaat dat werkgelegenheid weg vloeit. Bovendien groeit de gemeente in aantallen huishoudens, maar kan de gemeente door het gebrek aan uitbreidingsruimte onvoldoende meegroeien in de hoeveelheid werkgelegenheid. De Volendamse terreinen liggen in toenemende mate ingeklemd tussen woongebieden waardoor de twee functies elkaar in toenemende mate in de greep houden. De ligging van deze twee gebieden leidt daarnaast tot opgaven voor de bereikbaarheid van de bedrijven enerzijds en de leefbaarheid van woongebieden anderzijds. De bebouwing op de bestaande terreinen is wisselend in kwaliteit, waardoor een aanzienlijke opgave ligt ten aanzien van verduurzaming. De terreinen zijn bovendien veelal verhard, waardoor ook deze gebieden gevoelig zijn voor hittestress en wateroverlast bij hevige neerslag.
Gemeente EDAM-VOLENDAM
25 Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
3 IN GESPREK OVER AMBITIE | Samen zetten we koers! Eerst participatie, dan pas een visie. We zijn in aanloop naar de verwoording van een eerste versie van onze omgevingsvisie breed in gesprek gegaan over ambitie. We hebben onder de noemer ‘Het Praathuis’ voor de breedste participatieaanpak tot nu toe gekozen, om inwoners en ondernemers de mogelijkheid te geven om samen de koers van onze leefomgeving in EdamVolendam te bepalen. Ook zijn we op bezoek geweest bij andere overheden en instanties om vooraf afstemming te zoeken naar onderwerpen die een rol zouden kunnen spelen binnen onze gemeente. We gaan hier een vervolg aan geven in stap 4 van het proces.
2.1 'Het Praathuis' We kijken allemaal anders tegen onze leefomgeving aan. Dat komt bijvoorbeeld doordat we een andere achtergrond hebben, doordat we op een andere plek wonen of doordat we van een andere leeftijd zijn. Door met elkaar in gesprek te gaan ontstaat enerzijds wetenschap en begrip voor elkaars belangen en kunnen we anderzijds gezamenlijke waarden en doelstellingen benoemen die ten grondslag liggen aan die belangen. Door een breed spectrum aan middelen die een diversiteit aan doelgroepen aanspreekt in te zetten en door naar deze doelgroepen toe te gaan, hebben we er naar gestreefd om een zo goed mogelijke afspiegeling te verkrijging van hoe de samenleving in onze gemeente denkt over de toekomst van onze leefomgeving. Op de site omgevingsvisie.edam-volendam.nl was het traject actueel te volgen. We zijn actief geweest op sociale media en hebben diverse activiteiten en acties gehouden. Eén van de meest opvallende activiteiten was ons mobiele praathuis. Het was een van de middelen, maar ‘Het Praathuis’ - geïnspireerd op het praathuis op de dijk in Volendam - is in onze gemeente synoniem gaan staan voor (burger)participatie; het gesprek dat we met elkaar hebben om samen koers te zetten.
Verslag fase 2 Sam en zette
n we koer s!
26
er ambitie | In gesprek ov
In deze paragraaf vindt u een korte samenvatting van de verschillende activiteiten en de opbrengsten. Een uitgebreid verlag van deze stap 2 van ons proces is terug te vinden in de bijlage 'In gesprek over ambitie'. Daarin staat ook de 'rode draad' benoemd, waar we het met elkaar over eens zijn en die de basis vormt voor voor de verdere uitwerking van onze visie!
Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
Afspraken vooraf! Om mensen uit Edam-Volendam goed bij de omgevingsvisie te betrekken, maakten we vooraf afspraken. De afspraken maken duidelijk wat we van deelnemers vragen, hoe we met de inbreng om gaan, en wat en op welke manier we deelnemers betrekken. ‘Het Praathuis’ kwam naar u toe! Wie kent ons praathuis aan de dijk nou niet? En hoe mooi zou het zijn als we met het praathuis naar de mensen toe kunnen gaan? Het praathuis op de dijk stond symbool voor ons mobiele praathuis. Met dat mobiele praathuis zijn we de gemeente rond gegaan en hebben we ontzettend veel mensen gesproken over de toekomst van onze leefomgeving. We hebben het mobiele praathuis op verschillende plekken in onze gemeente geplaatst; niet overal spelen dezelfde onderwerpen. Hierdoor hebben we uit alle hoeken van onze gemeente en (ver) daarbuiten een breed spectrum aan belanghebbenden over een verscheidenheid aan onderwerpen gesproken. T�K�N-DE-�O����ST-T�K�N-�AT�LE!!!
Teken de toekomst Van september tot en met december 2019 liep er een tekeningenactie voor de kleinste inwoners van onze gemeente. De tekeningenplaat kon worden opgehaald op het stadskantoor, werd uitgedeeld bij het mobiele praathuis maar was ook te downloaden op de internetpagina. De prijswinnaars kwamen met geweldige ideeën! Omschrijving actie
Hoe wil jij dat onze toekomst er uit ziet? Rijd je dan nog steeds op je fiets naar school, of heb je dan misschien wel vleugels aan je fiets en ga je vliegend naar school? En als alle auto’s dan óók vliegen, hebben we dan wel een weg nodig waar ze over moeten rijden of kunnen we daar dan een mooi park van maken? In de gemeente Edam-Volendam willen we de plek waar je woont, naar school toe gaat en speelt nòg mooier en nòg beter maken. Hoe ziet het er buiten in de toekomst uit? De gemeente gaat daar een groot plan voor maken! We noemen dat een omgevingsvisie. Maar voor dat we dat mooie plan gaan maken, willen we eerst van heel veel mensen weten of zij leuke ideeën daar voor hebben. Wij zijn daarom erg benieuwd naar wat voor een leuk idee jij hebt! Op dit tekenvel kun je jouw idee tekenen! Je mag het idee ook een mooie naam geven. Misschien heeft jouw droom-school wel een voetbal- of tennisveld op het dak, omdat je graag meteen wilt sporten na school. Of zou je het leuk vinden als de stoep een atletiekbaan is, zodat je naar school kan sprinten? Hoe wil jij graag wonen als je later ouder bent?
Inleveren tekening
Lever je tekening voorzien van je naam, adres en leeftijd in bij de gemeente, of stuur een scan of foto van de tekening door naar omgevingsvisie@edam-volendam.nl o.v.v. TEKENINGENACTIE. Doe dit voor 1 januari 2020. We gaan dan alle ideeën verzamelen. Alle ideeën zijn goed en wij gaan bekijken of we dit kunnen gebruiken om het buiten nog mooier te maken!
Prijs
De leukste ideeën winnen een mooie prijs! De gemeente maakt na afloop van de actie bekend wie de winnaars zijn. Winnaars krijgen een persoonlijk bericht. Over de selectie van de tekeningen kan niet met de gemeente worden gecorrespondeerd.
naam adres
leeftijd
Samen zetten we koers!
Gemeente EDAM-VOLENDAM
27 Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
Debattle Op 21 november 2019 vond er een spectaculaire ‘Debattle’ plaats tussen de Triade en het Don Bosco College in de PX te Volendam. Die dag gingen 143 leerlingen en in het bijzonder 12 debathelden met elkaar in discussie over onderwerpen uit onze leefomgeving. Het was een mooie show. De jeugd moest wel even opwarmen en loskomen, maar zeker in ronde 2 werd, na wat tips van de vakjury, een erg goed debat gevoerd. De twee winnaars hebben een mooie prijs ontvangen. Van de dag is een mooi film- en tekenverslag gemaakt.
28
Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
Gemeente EDAM-VOLENDAM
29 Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
Buurtbingo Om ouderen te betrekken bij de omgevingsvisie, zijn we op 19 november 2019 bij het Sint Nicolaashof in Volendam en op 29 november 2019 bij de Meermin in Edam langs geweest en hebben we daar de Buurtbingo gespeeld. Aan de hand van vragen over de leefomgeving zijn we daar het gesprek aan gegaan en kregen we te horen wat door de bewoners van verzorgingshuizen belangrijk wordt gevonden of wat ze vanuit hun levenservaring willen meegeven voor de toekomst van de leefomgeving. Ansichtkaarten We deelden ansichtkaarten uit aan de inwoners met het verzoek ze terug te sturen naar de gemeente. Op de voorkant stonden foto’s van mooie plekken in de gemeente en op de achterkant stonden vragen over de leefomgeving. Veel mensen vonden de kaarten te mooi om terug te sturen en vroegen er ééntje meer om te bewaren! We kregen desondanks diverse kaarten terug. Fotografeer een duim Wij hebben meerdere duimen van 50 x 50 cm uitgedeeld binnen de gemeente. De bedoeling was dat deze duimen op de foto werden gezet op plekken in de gemeente die mooi zijn of juist beter zouden kunnen en dat de duim vervolgens aan een bekende werd doorgegeven. Met de foto’s kon een prijs worden gewonnen en de gemeente gebruikt de foto’s als input voor de omgevingsvisie.
Het spel dat uw toekomst zal veranderen Op donderdag 14 november 2019 hebben we de eindbijeenkomst van ‘Onze economische toekomst 2040’ aangegrepen om in gesprek te gaan met aanwezigen. Ongeveer 400 ondernemers en andere geïnteresseerden waren getuige van deze spectaculaire en inspirerende avond! Speciaal voor deze avond hebben we een spel ontwikkeld om in één van de workshops op een leuke en toegankelijke manier met elkaar in gesprek te gaan en vrij te denken
30
over de toekomst van onze fysieke leefomgeving. Het spel is door de ambtelijke organisatie bedacht en vormgegeven om op een toegankelijke manier in korte tijd veel bruikbare inbreng voor de omgevingsvisie te verkrijgen. De toegangskaarten voor de workshop waren in sneltreinvaart vergeven. Met twee groepen enthousiaste deelnemers hebben we in twee keer twintig minuten ongeveer 200 ideeën voor de leefomgeving opgehaald. Dat doen niet veel participatievormen ons na! Het spel werkte prikkelend voor de verbeelding en gaf ruimte om vrij te denken. Het doel en de ondertoon is echter een serieuze en dat werd door de deelnemers goed vertaald in een hoop bruikbare ideeën voor de toekomst van onze leefomgeving! De vele ideeën die we hebben opgehaald kunnen we natuurlijk niet allemaal realiseren. Dat was vooraf duidelijk gecommuniceerd en daar was de aard van het spel vaak ook niet naar; geluksvakjes met een onbeperkte investeringsmogelijkheid komen helaas in onze fysieke leefomgeving niet voor. We hebben de ingebrachte ideeën wel zo goed mogelijk gecategoriseerd naar ambities. Dit hebben we meegenomen in het proces om tot de voorliggende concept omgevingsvisie te komen. Het spel heeft inmiddels regionaal de nodige aandacht en navolging gekregen in de vorm van een nieuw spel gericht op samenwerking binnen de MRA deelregio Zaanstreek-Waterland.
Alle gemeenten en de provincie hebben een eigen spel gekregen. Nieuwe spellen voor de hele Metropool Regio Amsterdam, voor deelregio’s van de provincie, voor de hele provincie Noord-Holland en voor een congres van de VNG zijn in voorbereiding.
Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
Gemeente EDAM-VOLENDAM
31 Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
2.2 Afstemming vooraf De Omgevingswet voorziet niet in juridische doorwerking van de omgevingsvisie van een ‘hoger’ bestuursorgaan naar de omgevingsvisie – of enig andere instrument – van andere bestuursorganen. Desalniettemin maken de verantwoordelijkheden en de omgevingsvisies van andere bestuursorganen deel uit van de context waarbinnen wij onze visie vast gaan stellen. Wij stemmen daarom - voor de vaststelling van de definitieve visie – onderwerpen met andere bestuursorganen af. Daarnaast voeren we regelmatig gesprekken over onderwerpen in de fysieke leefomgeving met andere partijen en samenwerkingsverbanden. Soms gaat dat over lokale onderwerpen, maar soms zijn onderwerpen zo groot dat wij die regionaal of nationaal moeten bespreken. We gebruiken deze contacten ook voor het opstellen van en het werken met de omgevingsvisie. Met de afstemming hebben we reeds in stap 2 en stap 3 ambtelijk een begin gemaakt. Daar is deze paragraaf een weergave van. In stap 4 zetten we die gesprekken voort en breiden we de afstemming - met de voorliggende concept omgevingsvisie onder de arm – ook uit naar andere partijen waarvan de navolgende weergave geen uitputtende opsomming is.
Nationale omgevingsvisie (NOVI) Op 20 juni 2019 is de ontwerp-NOVI gelanceerd. Dit ontwerp is samen met het Milieueffectrapport NOVI (PlanMER) van 20 augustus 2019 tot en met 30 september 2019 ter inzage gelegd. Tijdens die periode vond in het provinciehuis in Haarlem op 11 september 2019 een informatiebijeenkomst plaats. In september 2020 is de definitieve NOVI gepubliceerd. We hebben deelgenomen aan de informatiebijeenkomst van de ontwerpNOVI. We hebben kennisgenomen van de ontwerp-NOVI en de definitieve NOVI. Binnen ons concept voor de gemeentelijke omgevingsvisie houden we op verschillende onderdelen rekening met de nationale versie. Een goed voorbeeld daarvan is het afwegingskader, maar ook bij de formulering van onze hoofdambities is rekening gehouden met de nationale ambities. Nationale omgevingsvisie (NOVI) Duurzaam perspectief voor onze leefomgeving In Nederland staan we voor grote opgaven. De bouw van 1 miljoen nieuwe woningen, duurzaam energie opwekken, klimaatverandering en de overgang naar een circulaire economie vragen veel ruimte. Meer ruimte dan beschikbaar is in Nederland. We moeten keuzes maken zodat Nederland ook voor toekomstige generaties een veilig, gezond en welvarend land kan blijven. De uitdagingen waar we voor staan, de keuzes die we moeten maken staan in de NOVI beschreven.
De NOVI is ontwikkeld in nauwe samenwerking met overheden en maatschappelijke partijen. Het uitvoeren van de visie doen we met elkaar: als één overheid, samen met de samenleving.
32
Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
Provincie Noord-Holland De omgevingsvisie van de provincie 'NH2050' is op 19 november 2018 vastgesteld. De gemeente Edam-Volendam heeft ambtelijk in bijeenkomsten aan de inhoud bijgedragen.
Nationale Omg
Duurzaam pers
evingsvisie
pectief voor on
ze leefomgeving
We zijn op de hoogte van de doelstellingen van de provincie die in NH2050 zijn verwoord. Wij houden de provincie op de hoogte van de voortgang van ons proces om tot een gemeentelijke omgevingsvisie te komen. We zijn op 05 oktober 2021 het gesprek met de provincie aan gegaan met de centrale vraag, waar de gemeentelijke omgevingsvisie van Edam-Volendam rekening mee zou moeten houden als het gaat om de doelstellingen en belangen van de provincie. Er is afgesproken om in stap 4 op basis van onze concept visie verder in gesprek te gaan.
50 SVISIE NH20 OMGEVING sche groei en en economi Balans tuss leefbaarheid
E I S I V S G N I OMGEV Gemeente EDAM-VOLENDAM
33 Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
Buurgemeenten Niet alleen binnen samenwerkingsverbanden hebben wij gesprekken met andere gemeenten. Wij weten onze buren natuurlijk ook te vinden als bepaalde onderwerpen daar om vragen. De omgevingsvisie is zo’n onderwerp. We zijn in het eerste kwartaal van het jaar 2020 in gesprek gegaan met de gemeenten Purmerend/Beemster, Koggenland en Waterland over onze omgevingsvisie. In die gesprekken zijn samen gemeenschappelijke doelen benoemd en is ‘de buren’ de vraag gesteld waar de gemeentelijke omgevingsvisie van Edam-Volendam rekening mee zou moeten houden als we kijken naar de belangen van de betreffende gemeente. We hebben afgesproken om in stap 4 nogmaals afstemming met elkaar te zoeken. Andere gemeenten in de regio gaan we informeren. Gemeente Koggenland Gemeente Koggenland is reeds enige tijd bezig met de implementatie van de Omgevingswet in de organisatie en werkt door middel van een kadernota naar een omgevingsvisie toe. Koggenland heeft daarvoor een succesvolle enquête gehouden. Uit deze enquête is duidelijk naar voren gekomen wat de bevolking wil: rust en groen, maar starters en senioren moeten wel een plek krijgen.
Gemeente Waterland Gemeente Waterland heeft in 2017 een omgevingsvisie vastgesteld. Deze moet alleen nog wel ‘Omgevingswet-klaar’ gemaakt worden. Dit zal de komende jaren gebeuren. De gemeente Waterland heeft de ambitie om in de komende periode ongeveer 1000 woningen te realiseren. Dit gaat op diverse locaties gebeuren, waarvan de herstructurering van het Galgeriet in aantallen de voornaamste is. Ten aanzien van bedrijvigheid kiest Waterland er namelijk voor om dit zo veel mogelijk te verwijzen naar bijvoorbeeld Baanstee-Noord in Purmerend, om ruimte te maken voor binnenstedelijke woningbouw. Met het oog op ontwikkelingen in de gemeenten Purmerend, Waterland en Edam-Volendam is ook over de doorstroming van de N247 en het openbaar vervoer besproken. Met Waterland hebben we in landschappelijk opzicht veel verwantschap. Voor dit gezamenlijke karakteristieke veenweidelandschap waren onder andere klimaatverandering, waterhuishouding, bodemdaling en de energietransitie belangrijke gespreksonderwerpen.
In de afstemming met Koggenland is onder andere gesproken over woningbouw. In Koggenland worden naar verwachting 100 woningen per jaar gebouwd. Maar ook energie was onderwerp van gesprek. Koggenland kent meerdere windmolens. Edam-Volendam niet. Komen er meer windmolens in onze regio als gevolg van de energietransitie? En hoe kijken we aan tegen zonneparken? Andere verbindende onderwerpen die zijn verkend, zijn bijvoorbeeld recreatie (zoals het verbinden van fiets-, wandel- en vaarroutes), de agrarische sector, dijkversterking en het water van het Markermeer
34
Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
Gemeente Purmerend Gemeente Purmerend heeft actueel beleid of werkt momenteel aan beleid voor diverse onderwerpen van de leefomgeving. In 2017 is er bijvoorbeeld gestart met het maken van de agenda ‘Purmerend 2040’. Hierin verkent Purmerend de stappen die genomen moeten worden om onze stad voor te bereiden op de toekomst. Woningbouwlocaties, verkeersafwikkeling en duurzaamheid zijn enkele van de onderwerpen die in de agenda aan bod komen. Ander beleid (of beleid dat in ontwikkeling is) in Purmerend gaat onder andere over hoogbouw, leefbaarheid, mobiliteit en economie. Samen vormen deze documenten straks bouwstenen voor de omgevingsvisie van Purmerend. Purmerend heeft een aanzienlijke woningbouwopgave. De gemeente Purmerend verwacht tot 2040 een aantal van 10.000 woningen bij te moeten bouwen om de eigen groei te huisvesten. Het zet daarbij beleidsmatig nadrukkelijk in op binnenstedelijke inbreiding. Purmerend beoogt daarmee de toevoeging van aanvullende woonmilieu’s en het draagkrachtiger maken van openbaar vervoer en centrumgebieden. Purmerend wilt minder gebruik van de auto en meer gebruik van de fiets en het openbaar vervoer. Net als in Edam-Volendam is het openbaar vervoer bijna volledig gericht op Amsterdam. De onderlinge verbindingen tussen kernen in de regio zijn met het openbaar vervoer minder sterk.
Edam-Volendam en Purmerend hebben gedeelde belangen als we het hebben over de economische ontwikkeling van de regio, voldoende werkgelegenheid en studiemogelijkheden.
Het klaphek door, en op de koffie bij onze buren!
Gemeente EDAM-VOLENDAM
35 Samen zetten we koers!
Concept | Omgevingsvisie
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) Het HHNK is er voor het beschermen van het land tegen het water, tegen wateroverlast en watertekort, voor schoon en gezond oppervlaktewater en voor veilige (vaar)wegen. De wettelijke bevoegdheden van het waterschap zijn vastgelegd in de Waterschapswet. Voor de onderdelen waar het waterschap in dit kader nadere eisen en stelt zijn vastgelegd in De Keur met bijbehorende leggers en beleidsregels. Een belangrijk project vormt de dijkversterking van de Markermeerdijken. Op 4 december 2019 en op 26 augustus 2020 zijn de speerpunten van het HHNK in het kader van onze omgevingsvisie met het HHNK besproken. We houden daar in de concept omgevingsvisie zo veel mogelijk rekening mee en hebben afgesproken de afstemming in stap 4 voort te zetten. Wijk- en dorpsraden Wijk- en dorpsraden spelen een belangrijke rol in het gesprek tussen inwoners en de gemeente. Op 25 september 2019 en 29 september 2021 zijn we met de wijk- en dorpsraden in gesprek gegaan over de omgevingsvisie. In 2019 was er in Hobrede een uitgebreide presentatie van het proces en uitleg over het nieuwe instrument. Er zijn ter plaatse duimen uitgedeeld en ansichtkaarten verspreid. Diverse raden hebben hun leden opgeroepen om het mobiele praathuis te bezoeken om inbreng te geven voor de omgevingsvisie.