Bijlage 1 - Regiovisie Zaanstreek-Waterland ‘’Samenwerken vanuit vertrouwen en partnerschap met resultaat voor jeugdigen en gezinnen’’
Tekst van het document
Tegelijkertijd spelen er vaak vragen op meerdere leefgebieden, zoals wonen, onderwijs, werk, inkomen, gezondheid en sociale relaties. Voor jongeren in een kwetsbare positie kan dit onder andere leiden tot knelpunten in de ondersteuning, met name wanneer de overgang tussen verschillende wettelijke kaders en ondersteuningsvormen onvoldoende op elkaar aansluit. Binnen onze regio werken gemeenten en partners vanuit de uitgangspunten van toekomstgericht werken. Daarbij staat een tijdige voorbereiding op de overgang naar volwassenheid centraal, met aandacht voor een stabiele basis op verschillende leefgebieden en een goede aansluiting tussen betrokken partijen. 28 Om deze werkwijze te ondersteunen hebben wij regionaal instrumenten ontwikkeld: het Toekomstplan, afstemmingsdocument en een handreiking. Deze instrumenten bieden houvast voor de samenwerking rondom jongeren, ondersteunen een warme overdracht en dragen bij aan de continuïteit van ondersteuning. - (Boven)regionale afstemming en vertegenwoordiging Onderwerpen worden voorbereid, besproken en uitgewerkt in ons regionaal Ambtelijk Overleg (AO) Jeugd en het regionale Directeurenoverleg Sociaal Domein (DO SD) en bestuurlijk in het regionaal Portefeuillehouder overleg (PHO) Jeugd. De wethouders Jeugd van de regiogemeenten sluiten aan bij bovenregionale overleggen op provinciaal/landsdeelniveau en het bestuurlijk netwerk BJ42.
Terugkoppeling en besluitvorming vinden plaats in het PHO Jeugd, zodat bovenregionale afspraken steeds regionaal zijn geborgd. Wij werken daarbij met een vast ritme van afstemming: bovenregionale thema’s (w.o. Thuis voor Noordje) worden periodiek geagendeerd en voorbereid in regionale AO Jeugd en het regionale DO SD en wanneer besluitvorming of richtinggevende keuzes nodig zijn in het regionale PHO Jeugd. Hiermee borgen we dat bovenregionale afspraken tijdig worden teruggekoppeld, vertaald naar regionale vervolgstappen en waar nodig landen in de regionale agenda. Voor een deel van de (hoog)specialistische functies is de schaal van onze regio alleen niet groot genoeg om beschikbaarheid en continuïteit duurzaam te borgen. Daarom maken wij, aanvullend op onze regionale inkoop, structurele afspraken over bovenregionale afstemming. Deze afstemming is gericht op het beschikbaar houden van schaars aanbod, het gezamenlijk oplossen van knelpunten (zoals capaciteitstekorten) en het realiseren van transformatieopgaven die op landsdeelschaal georganiseerd worden. Wij organiseren deze bovenregionale afstemming via vaste overlegstructuren. De bovenregionale afstemming vindt plaats met andere jeugdregio’s en landsdeelstructuren, maar ook met bijvoorbeeld gecertificeerde instellingen die belangrijk zijn voor continuïteit, veiligheid en passende toeleiding naar specialistische hulp.
Er wordt bestuurlijk opgeschaald wanneer gezamenlijke richting of besluitvorming nodig is. De concrete werkwijze, en werkafspraken worden uitgewerkt in de regionale agenda. Thuis voor Noordje, BENNH en BORN Op landsdeelniveau Noord-Holland werken we samen in de netwerksamenwerking ‘Thuis voor Noordje’24 en het Bovenregionaal Expertisenetwerk Jeugd Noord-Holland (BEN-NH)25 voor consultatie, kennisdeling en het organiseren van maatwerkoplossingen wanneer regionale mogelijkheden tekortschieten. Hiervoor is een bovenregionale governance afgesproken (BORN) en zijn leidende principes vastgesteld. Wij borgen dat afspraken, signalen en leerpunten uit deze bovenregionale tafels landen in onze regionale governance en agenda, zodat bovenregionale afspraken doorwerken in de praktijk voor jeugdigen en gezinnen. 24 Thuis voor Noordje transformatie en alternatieven voor gesloten jeugdzorg 25 Bovenregionaal Expertisenetwerk Jeugd Noord-Holland , werkdocument Thuis voor Noordje 2025-2026 5. Onze regio in beeld: cijfers en financiën In dit hoofdstuk beschrijven wij hoe onze regio Zaanstreek-Waterland eruitziet, onder andere het aantal inwoners en welke soort zorg zij ontvangen. In hoofdstuk 3, paragraaf 3.3. zijn wij de verschillende vormen uitgelegd. 5.1. | Cijfers Demografie De regio bestaat uit zeven gemeenten: Edam-Volendam, Landsmeer, Oostzaan, Purmerend, Waterland, Wormerland en Zaanstad.
De regio telt ongeveer 350.000 inwoner en 86.000 jeugdigen en jongvolwassenen in de leeftijdscategorie 0–23 jaar. De gemeenten verschillen sterk in omvang: Oostzaan heeft het laagste aantal inwoners (9.733) en Zaanstad het hoogste aantal inwoners (162.828 26). Aantal jongeren dat gebruik maakt van jeugdzorg In 2023 kregen ongeveer 6.800 jeugdigen in onze regio een vorm van | Aantal toegewezen jeugdigen specialistische jeugdhulp. In 2025 | 7.000 waren dat ongeveer 7.600 jeugdigen, | 6.000 een stijging van bijna 12%. | 5.000 4.000 3.000 Er is een stijging van het aantal | 2.000 jeugdigen in de regio dat gebruik | 1.000 maakt van specialistische jeugdzorg. | 0 In de tabel is het totaal aantal jeugdigen dat regionaal ingekochte specialistische jeugdhulp ontvangt in | segment B | segment C | Verblijf de regio voor de jaren 2024 en 2025 te | Dyslexie | GI | Unieke zien27. 26 CBS 1-1-2025 27 Bron Regionaal Dashboard VERDER: Dit is het aantal jongeren in de regio dat regionaal ingekochte specialistische jeugdhulp ontvangt. Jeugdigen met niet ingekocht aanbod, landelijk ingekocht aanbod en PGB zijn hierin niet meegeteld. 29 30 Aantal aanbieders in regio Zaanstreek-Waterland De regio koopt de specialistische jeugdhulp segment B, C en V sinds 2022 zelfstandig in.
In de inkoopperiode 2027–2034 versterken wij de samenwerking met een beperkt aantal kernpartners met uiteindelijk minder gecontracteerde aanbieders om versnippering te verminderen en partnerschap en sturing te versterken. 5.2. Trends en ontwikkelingen De cijfers laten meerdere trends zien die het jeugdhulpstelsel onder druk zetten en die de kern vormen van onze veranderstrategie (hoofdstuk 3). De belangrijkste ontwikkelingen in de regio zijn: - Stijging van het aantal jeugdigen in regionaal ingekochte specialistische jeugdhulp, met de grootste groei in de enkelvoudige (lichte) hulp - Groei van uitgaven - Druk op beschikbaarheid: wachtlijsten en wachttijden maken tijdige start van passende hulp lastiger en vergroten de kans op escalatie. - Toename van casuïstiek met meervoudige problematiek en samenloop met andere domeinen (onderwijs, bestaanszekerheid, wonen en gezondheid), waardoor domein overstijgend werken vaker noodzakelijk is. - Kwetsbare overgangen, met name richting 18-/18+, die vragen om tijdige planning en warme overdracht. 5.3. Financiën Sinds de decentralisering in 2015 zien we landelijk een stijging van het aantal kinderen in de jeugdzorg. In de regio zien wij de afgelopen jaren een stijging van de uitgaven aan (hoog)specialistische jeugdzorg.
De financiële trend benadrukt de noodzaak van de twee bewegingen uit deze regiovisie: het versterken van de lokale pedagogische basis en het hervormen van het specialistische landschap. De kosten voor de regionaal ingekochte specialistische jeugdhulp stegen in de periode van 2023 naar 2025 van regionaal ongeveer €90 miljoen naar ruim regionaal €118 miljoen. Dit is een toename van meer dan 30%. De sterkste stijging deed zich voor in het segment voor enkelvoudige (lichte) hulp. 31 6. Leren, innoveren, monitoring en sturing Het is essentieel dat de jeugdhulp in de regio een solide structuur en cultuur van kennisontwikkeling heeft. Om dit te borgen streven wij ernaar om te werken vanuit een Permanent Lerend Systeem (PLS) waarin gemeenten, kernpartners en verwijzers in gezamenlijkheid door ontwikkelen en verbeteringen aanbrengen via de meerjarige prioritaire ontwikkelopgaven en de ontwikkelopgaven die mogelijk in de toekomst ontstaan. 6.1. Permanent lerend systeem (PLS): leren en innoveren Een permanent lerend systeem vraagt om een blijvende inrichting en governance. Met het inrichten van het permanent lerend systeem beogen we een cultuur van leren en innoveren te creëren. Professionals, beleidsmakers, jeugdigen en hun opvoeders dragen actief bij aan het verbeteren van de jeugdhulp.
Wij werken samen in partnerschap en organiseren een bestuurdersgroep, koersgroep, (data) analysegroep, reflectiegroep en werkgroepen. Binnen de governance zijn gemeenten en kernpartners vertegenwoordigd. In elk overleg kunnen daarnaast andere partners worden uitgenodigd wanneer zij belanghebbende zijn. Het organogram geeft op hoofdlijnen een beeld van de governance van het permanent lerend systeem28. De leercycli binnen het permanent lerend systeem zijn gebaseerd op de leidende principes uit de Hervormingsagenda Jeugd. 1. Het werkelijk samen verbinden aan de opgave; 2. Het maken van een gezamenlijke analyse; doelbepaling en aanpak; 3. Gebruikmaken van de kennis over wat wel en wat niet werkt; 4. Meten om te verbeteren in het kader van de maatschappelijke opgave. 28 Opdrachtomschrijving Specialistische Jeugdhulp 2027 segment C en V
32 6.2. Monitoring en sturing Wij streven naar een permanente verbetering van het stelsel en van de prestaties van alle samenwerkende partners binnen dat stelsel, waaronder wij als gemeenten zelf. Hiervoor is het noodzakelijk om prestaties te monitoren en om (bij) te sturen binnen het stelsel. Dit doen wij op verschillende niveaus: - Strategisch niveau met indicatoren - Tactisch niveau met o.a. prestatiedialoog - Operationeel niveau Het gebruik van bestaande regionale dashboards specialistische jeugdhulp en de reguliere bestuurlijke bespreking van signalen vormen bestaand beleid. De nieuwe kritische prestatie indicatoren (KPI) worden in 2027 opgenomen in de regionale agenda. 6.3. Actualisatie en evaluatie regiovisie De regiovisie jeugd is een richtinggevend kader voor de lange termijn, dit betekent dat wij deze visie niet voortdurend gaan actualiseren bij elke ontwikkeling in beleid, uitvoering of cijfers. De doorontwikkeling van het jeugdstelsel organiseren wij daarom primair via een regionale agenda. In deze regionale agenda vertalen wij de visie naar concrete acties, prioriteiten en leer- en verbeteropgaven. Wij vinden heldere taal, eenduidige begrippen en begrijpelijke informatie over procedures, voorziening en toegang tot hulp belangrijk.
Deze regiovisie jeugd is geen publieksversie of uitvoeringshandleiding voor inwoners, maar een bestuurlijk en beleidsmatig kader voor de regionale koers en afspraken. De doorvertaling naar begrijpelijke informatie voor jeugdigen en gezinnen, verwijzers en partners vindt plaats via de regionale agenda en lokaal beleid. De individuele gemeenten zijn verantwoordelijk voor duidelijke informatie over hun eigen lokale toegang, lokale teams en vrij toegankelijke voorzieningen. Regionaal stemmen wij af waar gezamenlijke begrippen, instructies of informatie nodig zijn, zodat jeugdigen, gezinnen, verwijzers en partners weten wat zij mogen verwachten en waar zij terechtkunnen. De regionale agenda is daarmee het instrument voor verdere uitwerking van onderdelen die in deze regiovisie als ontwikkelrichting zijn opgenomen. Hiermee maken wij expliciet onderscheid tussen bestaand en vastgesteld beleid enerzijds en ontwikkelonderwerpen opgenomen in de regionale agenda anderzijds. De ontwikkelonderwerpen zijn in ieder geval: de nadere concretisering van de gemeenschappelijke regeling en de uitwerking van het permanent lerend systeem met de werkgroep data, reflectiegroep en de werkgroepen van de ontwikkelopgaven. Bestaand en vastgesteld beleid blijft in deze regiovisie leidend. Nieuwe of nadere uitwerkingen worden bestuurlijk vastgesteld via de regionale agenda.
Hierbij evalueren en sturen wij cyclisch bij zonder de regiovisie jeugd steeds te herschrijven. Jaarlijks stellen wij een voortgangsbeeld op over de uitvoering van de regionale agenda, inclusief resultaten uit monitoring en de reflectiegroep voor het regionaal PHO Jeugd en wordt er gekeken welke bijsturing nodig is. 33 Bij het voortgangsbeeld van de regionale agenda en de werking van het stelsel betrekken wij nadrukkelijk jeugdigen, ouders, aanbieders, adviesraden en andere partners. Daarbij kijken wij niet alleen naar cijfers en prestaties, maar ook naar de maatschappelijke opgaven en eventuele veranderingen in zorgbehoefte in de regio. De regionale agenda is een dynamisch document. Wij stoppen met wat niet werkt, schalen op wat effectief is en voegen waar nodig nieuwe opgaven toe. De regionale agenda wordt, op basis van ambtelijke voorbereiding en advies vanuit de koersgroep, bestuurlijk vastgesteld en vormt vervolgens de basis voor de (door)ontwikkeling van werkwijzen, contractmanagement en uitvoering. Actualisatie van de regiovisie jeugd zelf vindt alleen plaats bij grote wijzigingen, zoals relevante wetswijzigingen, als deze van invloed zijn op de regionale borgingsopdracht. Tot slot Wij werken met elkaar samen met en voor de jeugdigen en gezinnen in onze regio.
Zij moeten kunnen rekenen op tijdige, passende ondersteuning dichtbij als het kan en op specialistische hulp die beschikbaar is wanneer het nodig is. Wij geloven dat dit alleen lukt als we samenwerken vanuit vertrouwen en partnerschap: gemeenten, lokale teams, aanbieders, onderwijs, jeugdgezondheidszorg, Veilig Thuis en andere partners, ieder vanuit zijn eigen invalshoek en met gezamenlijke inzet op het resultaat in de leefwereld van gezinnen. Samen met onze (kern)partners werken wij via de regionale agenda, stap voor stap aan een stelsel waarin jeugdigen zich kansrijk, gezond en veilig kunnen ontwikkelen tot personen die zoveel mogelijk een zelfstandige plek kunnen vinden in deze samenleving. 34 Bijlage 1 Begrippenlijst regiovisie jeugd Begrip Toelichting AO Een Ambtelijk Overleg is een vergadering tussen ambtenaren van een overheidsinstantie (zoals gemeente, provincie of ministerie) om inhoudelijke zaken, beleid of projecten voor te bereiden en af te stemmen. Dit overleg is gericht op feitelijke uitwerking en advisering, vaak ter voorbereiding op een politiek-bestuurlijk overleg. BENNH Het Bovenregionale Expertisenetwerk Jeugd Noord-Holland is er sinds 2020 om te zorgen dat jeugdigen met complexe hulpvragen niet tussen wal en schip vallen.
DO Een Directeurenoverleg is een periodieke bijeenkomst waarin de leidinggevenden (directeuren) van een afdeling of afdelingen samenkomen om strategische en tactische zaken te bespreken. DVO Dienstverleningsovereenkomst ED Ernstige Dyslexie valt te zien als een behandelindicatie in Nederland, in het bijzonder in het kader van dyslexiezorg vanuit de Jeugdwet. Dit betekent dat het kind een indicatie heeft gekregen voor specifieke gespecialiseerde behandeling. De Jeugdwet voor dyslexiezorg geldt alleen voor kinderen op de basisschool in de leeftijd van 7 tot en met 13 jaar. FEN NH Het Forensisch Expertise Netwerk Noord-Holland is ingericht om professionals snel en laagdrempelig te ondersteunen wanneer zij vastlopen in casuïstiek met een forensische component. GGD Gemeentelijke Gezondheidsdiensten beschermen, bewaken en bevorderen de gezondheid van de inwoners van Nederland. Dit heet ook wel publieke gezondheidszorg. Publieke gezondheidszorg is een zeer divers taakgebied wat ooit begon met de waterzuivering en schoolartsen en nu is uitgegroeid tot een taak waar ook seksuele gezondheid en toezicht op de kinderopvang onder valt. GI Gecertificeerde Instellingen zijn organisaties die, volgens de Jeugdwet, maatregelen van jeugdbescherming en jeugdreclassering uitvoeren.
GR Een gemeenschappelijke regeling is een wettelijk vastgelegd samenwerkingsverband tussen Nederlandse overheden, zoals gemeenten, provincies of waterschappen, om gezamenlijk taken uit te voeren. Deze samenwerking, gebaseerd op de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr), kan variëren van specifieke projecten tot de overdracht van bevoegdheden aan een nieuw, overkoepelend orgaan. HVA Jeugd De Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 is een landelijk actieplan om de jeugdhulp in Nederland te verbeteren, toegankelijker te maken en financieel houdbaar te houden. Het doel is tijdige, passende hulp (minder zware zorg) en een betere samenwerking tussen gemeenten, aanbieders en onderwijs om kinderen en gezinnen effectiever te ondersteunen. IZA In het najaar van 2022 is het Integraal Zorgakkoord (IZA)ondertekend door partijen uit zorg, ondersteuning en welzijn. Samen werken deze partijen toe naar passende zorg en ondersteuning, samen met de patiënt, op de juiste plek en met de nadruk op gezondheid. JB Jeugdbescherming is verplichte hulp bij de opvoeding van kinderen. De rechter kan een jeugdbeschermingsmaatregel opleggen. JGZ JGZ: De Jeugdgezondheidszorg is preventieve gezondheidszorg in Nederland voor alle kinderen van 0 tot 18 jaar. Het doel is het bevorderen van een gezonde en veilige ontwikkeling, onder andere via het consultatiebureau en schoolonderzoeken.
35 JR Jeugdreclassering is begeleiding voor jongeren die een proces-verbaal hebben gehad. De bedoeling is om ze op het rechte pad te brengen en te houden. Jeugdreclassering is er voor jongeren tussen de 12 en 23 jaar. Alleen kinderrechters, het Openbaar Ministerie, de Raad voor de Kinderbescherming en justitiële jeugdinrichtingen kunnen jeugdreclassering verplichten. KEET K-EET staat voor de landelijke Ketenaanpak EETstoornissen. Het is een netwerkorganisatie die zich inzet om eetstoornissen bij kinderen en jongeren eerder te herkennen en beter te behandelen. LTA LTA: Het Landelijk Transitiearrangement is een set aan afspraken die door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten landelijk wordt gemaakt, met een beperkter aantal jeugdhulpaanbieders, om er zeker van te zijn dat er een contractbasis is voor aanbieders met uitzonderlijk aanbod. LVB Licht verstandelijke beperking NIA Niet ingekocht aanbod Normaliseren Mensen in staat stellen zichzelf en anderen te helpen, het niet te snel opplakken van etiketten en het creëren van ruimte in het gewone leven voor mensen om te zijn wie zij willen zijn. PHO Jeugd Het Portefeuillehouder Jeugd overleg is een overleg waarin wethouders uit alle gemeenten in de regio bij elkaar komen om afspraken te maken over specifieke beleidsterreinen. RET Het Regionaal Experti Team helpt om passende zorg te organiseren, hoe complex de situatie ook is.
Het RET werkt samen met de jongere zelf, de ouders of verzorgers, de gemeente en zorgaanbieders uit de regio. Dit doen we met een vast kernteam met gedragswetenschappers vanuit de verschillende jeugdhulppartijen. Het RET richt zich op jeugdigen van 0-18 jaar. Segment A Vrij toegankelijke, lokale ondersteuning, waaronder Lokale Teams, algemene voorzieningen en vormen van preventieve en lichte ondersteuning, die door de betrokken gemeenten individueel wordt verworven. Segment B Niet vrij toegankelijke, over het algemeen enkelvoudige ondersteuning met een specialistisch karakter. Segment C Niet vrij toegankelijke, over het algemeen complexe ondersteuning met een hoog specialistisch karakter. Segment V Niet vrij toegankelijke voorzieningen voor 24-uursverblijf. Segment D Ernstige Dyslexie (ED) zorg SJH Specialistische jeugdhulp SJSO Specialistische jeugdhulp op het speciaal onderwijs SLT De Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 vraagt dat we Stevige Lokale Teams vormen die zelf hulp bieden. Een Stevig Lokaal Team is toegankelijk en stevig verankerd in de leefwereld van kinderen en volwassen. Ze bieden zelf (jeugd)hulp en ondersteuning, maar halen ook andere hulp op maat erbij. VA Een Verklarende Analyse is een samenhangend, gedeeld beeld van de problematiek, waarin factoren die het ontstaan, voortbestaan en versterken van problemen verklaren.
Het verbindt vraagverheldering met hulpverlening om te begrijpen waarom iets speelt, in plaats van alleen wat er speelt. VT Veilig Thuis is het landelijke advies- en meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling. Wmo Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 WPO Wet op het primair onderwijs Wvbj Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg 36