Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit Kustzone Hoorn _ Amsterdam - Bijlage 3.pdf
Tekst van het document
•
Hoge kwaliteit: ontginningspatronen, biodiversiteit, onderscheidende kernkwaliteiten en fiets- en wandelpaden.
Het hoofddoel is vertaald naar acht uitgangspunten. De gemeente gaat met eveneens acht thema’s aan de slag, allen relevant voor het ambitieprogramma: •
Bodemdaling en biodiversiteit in Waterland
•
Recreatie
•
Klimaat en landschap
•
Ontwikkeling van de scheggen, waaronder IJmeer
•
Bekostiging en aansturing van het landschap
•
Voedselstrategie
•
Bereikbaarheid van het landschap (landschapspoorten)
•
Cultuurimpuls
De gemeente gaat een nieuw instrument ontwikkelen om onderscheid aan te brengen in gewenste en ongewenste initiatieven in het landschap: de ladder voor het landschap.
2.4 Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier 2.4.1 Collegeprogramma 2019-2023 HHNK Belangrijke elementen uit het collegeprogramma “Samen werken aan de toekomst” zijn: •
Het hoogheemraadschap heeft wettelijk een drietal kerntaken: water beheren, water keren en water zuiveren en een neventaak, het wegbeheer.
•
Door samen te werken kunnen de kerntaken optimaal uitgevoerd worden, en kunnen ruimte en mogelijkheden worden geboden aan andere organisaties, burgers, bedrijven en andere overheden om daarbij aan te haken, een ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheden.
•
Als functionele overheid gaat het schap uit van de eigen kerntaken, maar voelen wij ons ook nauw betrokken bij aspecten waarvoor andere partijen primair verantwoordelijk zijn zoals ruimtelijke ordening, natuur, klimaatadaptatie, waterrecreatie, vaar- en schaatsroutes, visgelegenheden en wandel- en fietsroutes.
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
24
Provincie Noord-Holland
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
25
Provincie Noord-Holland
2.4.2 Projectplan versterking Markermeerdijken De doelstelling van de Versterking is tweeledig: •
Een veilige dijk die voldoet aan de wettelijke veiligheidsnorm tegen overstromingen. Ervoor zorgen dat de Markermeerdijken gedurende de planperiode van 50 jaar aan de wettelijke veiligheidseisen voldoen. Dit houdt in dat in het ontwerp rekening wordt gehouden met toekomstige ontwikkelingen (onder andere door een toeslag op de ontwerpwaterstand door klimaateffecten en bodemdaling) en (kennis)onzekerheden, zodat het uitgevoerde ontwerp tijdens de planperiode blijft functioneren zonder dat ingrijpende en kostbare aanpassingen noodzakelijk zijn.
•
Een dijk die zo veel als mogelijk wordt ingepast in haar omgeving. Door de inpassingsdoelstelling vindt bij de versterkingsopgave een zorgvuldige afweging plaats tussen - soms tegenstrijdige - belangen en belangrijke waarden van de dijk en haar omgeving. De dijk is een provinciaal monument, kent archeologische en landschappelijke waarden en delen van de dijk zijn onderdeel van de Stelling van Amsterdam (UNESCO werelderfgoed). Daarnaast liggen aan de dijk beschermde dorpsgezichten en historische plaatsen die van recreatieve en toeristische waarde zijn, net als de dijk zelf. Ook grenst de dijk aan diverse beschermde natuurgebieden en vormt de dijk het leefgebied voor bijzondere plant- en diersoorten. Als leidraad voor de afweging tussen de verschillende belangen is het Kader Ruimtelijke Kwaliteit Markermeerdijken (KRK) ontwikkeld. Het KRK benoemt per deelgebied van de dijk de belangrijkste waarden. Deze hebben geleid tot de parels die per module zijn benoemd in de Parelkaart. Het KRK en de Parelkaart worden betrokken bij de keuze voor de oplossingen. Hierdoor is geborgd dat het ontwerp van de versterkte dijk, zowel per module als per deelgebied, zo veel als mogelijk is ingepast in haar omgeving.
Met name de oeverdijk heeft een bijdrage aan kernopgaves en/of doelstellingen die gesteld zijn in het kader van Natura 2000, KRW, TBES, visstand en het Ecologische Perspectief voor het IJsselmeergebied. Deze verbeteringen dragen allen bij aan een verbetering van natuur in het Markermeer. Hiermee heeft het project een positief effect op de maatschappelijke gebruiksfunctie natuur van het rijkswater.
2.4.3 Legger en Peilbesluit HHNK Vanwege het veiligheidsbelang stelt HHNK eisen aan eventueel (mede)gebruik van een waterkering en de ruimte er omheen. Wat daar wel en niet mag, staat beschreven in de Keur van HHNK. De legger is het juridische document, waarin de vorm, ligging, afmeting en constructie van de waterkering én de zones voor het duurzaam in stand houden van de waterkering zijn vastgelegd. Hierbij worden verschillende zones onderscheiden: de zone waterstaatswerk (de waterkering), de beschermingszone en het profiel van vrije ruimte. Activiteiten binnen deze zones, zoals graven of het plaatsen van een object, zijn op basis van de Keur slechts toegestaan als wordt voldaan aan de algemene regels of wanneer HHNK hiermee heeft ingestemd door het verlenen van een watervergunning. De Legger Markermeerdijken uit 1992 (HHNK, BK11.03873 en BK11.03874) geeft een nadere beschrijving van de huidige opbouw en dimensies van de dijk en de waterkerende kunstwerken. Nadat de Versterking gerealiseerd is, wordt een nieuw leggerbesluit in procedure gebracht. Dit leggerbesluit legt de definitieve vorm, ligging, afmeting en constructie van de primaire kering (reguliere dijkversterking en oeverdijk) en de daarbij behorende (beschermings)zones vast. Ook zal de afwaardering van de primaire kering achter de oeverdijk worden verwerkt in de legger.
Deze ‘oude’ dijken krijgen de status van regionale kering. Deze behouden dan ook de status van een genormeerde kering wegens de hoeveelheid te keren water in het ontstane tussenwater. Tot het moment van vaststellen van het nieuwe leggerbesluit, valt het nieuwe waterstaatswerk al wel onder de bescherming van de Keur. In de Keur is opgenomen dat in dat geval de ligging, vorm, afmeting en constructie van het waterstaatswerk aangehouden worden zoals aangegeven in het Projectplan en dat de grenzen van het waterstaatswerk, de beschermingszone en het profiel van vrije ruimte wordt aangehouden zoals aangegeven in bijlage 2 van de Keur.
2.4.4 Beleid en regelgeving HHNK Keur HHNK 2016
De Waterwet en de Keur van het HHNK zijn de basis voor de watervergunning. Beide bevatten regels met betrekking tot het watersysteem (inclusief grondwater en de waterbodem) en alles wat daarbij hoort, zoals kunstwerken en dijken.
Waterprogramma 2016-2021
HHNK presenteert in het Waterprogramma 2016-2021 het beleid, de maatregelen, de programma’s en de projecten die zij in die periode zelf en samen met anderen gaat uitvoeren op het gebied van veilige dijken, droge
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
26
Provincie Noord-Holland
voeten en voldoende schoon en gezond water. De Versterking van de Markermeerdijken maakt onderdeel uit van het Waterprogramma. Ook de maatregelen van de Kaderrichtlijn Water zijn in het Waterprogramma opgenomen.
Beleidsnota Waterkeringen 2012-2017
De beleidsnota is een uitwerking van het Waterbeheersplan 2010-2015. In de Beleidsnota Waterkeringen worden het beleid en de uitgangspunten voor het beheer en medegebruik van de waterkeringen beschreven. Centraal in deze nota staat de veiligheid. Medegebruik in het waterstaatswerk, de beschermingszone en het profiel van vrije ruimte van de waterkering is onder maatschappelijk verantwoorde kosten mogelijk als het functioneren van de waterkering volgens gestelde veiligheidseisen nu en in de toekomst niet wordt aangetast en als het beheer en onderhoud van de kering niet wordt belemmerd. Voor de dijkversterking Markermeerdijken zijn met name de volgende beleidsuitgangspunten voor mede gebruik relevant: •
voor primaire waterkeringen geldt dat beweiding mogelijk is buiten het stormseizoen van 15 oktober tot 15 april. Het uitgangspunt is maximaal tien dieren (kleinvee, zoals schapen en geiten) per hectare;
•
(nieuwe) wegen op waterkeringen zijn toegestaan, zolang de stabiliteit van de waterkering bij de aanleg, het beheer, onderhoud en gebruik op geen enkel moment in het geding komt;
•
plannen voor recreatieve of natuurlijke doelen op of nabij waterkeringen zijn mogelijk zolang er geen nadelige effecten ontstaan op de veiligheid;
•
de dijken zijn opengesteld voor recreatie met wandelroutes over de kruin. De beheerders houden het effect van intensieve recreatie op de grasmat in de gaten.
•
bij primaire waterkeringen, die een hoge veiligheidsnorm hebben, wordt het dijktoerisme gestuurd, om te voorkomen dat er open plekken in de grasmat ontstaan;
•
een groot deel van de primaire en regionale waterkeringen is als verbindingszone opgenomen in het NNN. Hierbij zijn ook de begroeiing langs de oevers en in kwelzones langs de waterkering van belang. Deze kunnen plaatselijk natuurvriendelijker worden ingericht om de ecologische waarde van verbindingszones te versterken. Bij het inrichten en onderhouden van de waterkering bekijken we of er mogelijkheden zijn om de voor de natuur gewenste inrichting te realiseren.
Wegenbeleidsplan 2012-2017
In dit plan wordt de ambitie met betrekking tot de wegentaak weergegeven. Het Wegenbeleidsplan van HHNK draagt bij aan een integrale aanpak van waterschapstaken en regionale samenwerking. In het Wegenbeleidsplan staan de huidige verkeerskundige functies weergegeven: •
het grootste deel van de weg over de dijk is aangeduid als erftoegangsweg type II1;
•
in Hoorn is sprake van een erftoegangsweg type I2;
•
ter hoogte van ‘aaneengesloten’ bebouwing is op enkele trajecten een bebouwde kom grens vastgesteld.
•
erftoegangswegen zijn bedoeld voor het toegankelijk maken van erven. Dit betekent dat alle groepen verkeersdeelnemers hiervan gebruik moeten kunnen maken. Manoeuvres zoals keren, draaien, in- en uitstappen en oversteken moeten zo veilig mogelijk kunnen worden uitgevoerd. De snelheid van het gemotoriseerde verkeer moet daarom laag zijn. Bij een erftoegangsweg type I heeft de dijk een belangrijkere functie voor autoverkeer dan bij een erftoegangsweg type II. De dijk heeft met deze categorisering een functie voor het autoverkeer.
•
op het noordelijke gedeelte zijn er langs de dijk meerdere toegangswegen; in het zuidelijke gedeelte zijn dit er aanmerkelijk minder. Met name ten zuiden van de N518 zijn er slechts twee toegangswegen (met tonnagebeperking), ten noorden van Durgerdam en ter hoogte van Uitdam.
Verkeersveiligheidsplan (2006–2010)
Belangrijke elementen in dit plan zijn routenetwerken voor alle vervoerwijzen, bermbeheer, bebakening, bewegwijzering en openbare verlichting.
2.5 Overige organisaties 2.5.1 Metropool Regio Amsterdam Programma Metropolitaan Landschap MRA Binnen dit Programma vindt een verkenning plaats van de Metropolitane betekenis van het MarkermeerIJmeer en haar kusten. Het resultaat moet zijn:
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
1
27
Provincie Noord-Holland
Een beeld wat partijen vanuit de MRA bekeken met het Markermeer-IJmeer willen en hoe dit de kwaliteit van het gebied kan versterken: “Bewustzijn”.
2
Een inspirerend overzicht van de concrete projecten/ ontwikkelingen in het Markermeer-IJmeer aanvullend op de bestaande - die de internationale concurrentiepositie van de MRA (gaan) versterken en bijdragen aan het Toekomst Bestendig Eco Systeem (TBES): “Handelingspersperspectief”.
3
Een agenda of programma van bestaande en (realistische en haalbare) gewenste projecten en ontwikkelingen en hun onderlinge verbanden, toe te voegen aan bestaande agenda(´s).
Thema’s die van belang zijn voor de Metropolitane betekenis van Markermeer-IJmeer en tegelijkertijd voor het APRK, zijn: 1
Grondbalans/grondmotor en onderwaterlandschap: door winning van zand kan de ecologie van het meer via werk-met-werk, dus relatief voordelig worden verbeterd. Een betere ecologische staat van het Markermeer-IJmeer betekent meer ontwikkelmogelijkheden.
2
MRA- kustlandschap: De randen van het Markermeer-IJmeer hebben specifieke potenties voor het ‘bedienen’ van de MRA. Dit gaat onder andere om een plaats in de directe omgeving als ‘hofleverancier’ voor de MRA: regionale producten waarvan de herkomst duidelijk is. Binnen het APRK wordt onderzocht hoe hiervoor ruimte geboden kan worden. Dit gaat breder dan alleen de kust en de waterkant, ook het veenweidegebied en de polders worden hierbij betrokken. Initiatieven als de proefboerderij Wieringermeer zijn hier ook mogelijk voor een voedsel- en natuurproductieve kust. Productie van vis wordt hierin meegenomen. Dit is mogelijk interessant voor de natuur, de transitie van de beroepsvisserij en sportvisserij. Het gaat hier om deels recent gestarte projecten, die de kracht van het kustlandschap als onderdeel van de MRA ontwikkelen.
3
Ontwikkeling van een ruimtelijk-landschappelijk samenhangend (wens)beeld voor het MarkermeerIJmeer. Er zijn verschillende niet-samenhangende projecten in en langs het Markermeer. Samenhang in maatregelen leidt tot een betere ruimtelijke kwaliteit. De samenhang wordt nu gemist. Het aanbrengen van ruimtelijk-landschappelijke samenhang is gewenst. Dit wensbeeld zou kunnen worden opgenomen in de Agenda van de provincies en de Gebiedsagenda IJsselmeergebied 2050.
Strategische Agenda Toerisme MRA 2025
Daarnaast is in de MRA de Strategische Agenda Toerisme MRA 2025 van belang. Het is onmiskenbaar dat Amsterdam een ware magneet is als het gaat om toerisme. Met ruim 8 miljoen overnachtingen per jaar en meer dan 5 miljard euro aan bestedingen staat de Metropoolregio Amsterdam (MRA) in de top tien van populairste toeristische bestemmingen van Europa. Een gezamenlijke visie op de toeristische sector draagt bij aan het behoud, maar ook aan de verbetering van de toppositie van de MRA als toeristische bestemming. Daarom gingen in 2008 de Stadsregio Amsterdam, provincie Noord-Holland en de Gemeente Amsterdam samen met een groot aantal partners (deelnemende en financierende gemeenten en andere overheden, samenwerkingspartners en het Amsterdam Toerisme en Congresbureau) van start met het project ‘Amsterdam Bezoeken, Holland Zien’ (ABHZ). ABHZ richt zich erop om toeristen die naar Amsterdam komen te stimuleren om ook de regio te bezoeken. Het doel van dit project is om de toeristen beter te spreiden over de regio en de economische opbrengst van toerisme te vergroten. Door toeristen te spreiden over de regio blijven zij langer, geven ze meer uit, en zijn ze eerder geneigd om vaker terug te komen.
In de Strategische Agenda Toerisme MRA zijn uitdagende doelstellingen geformuleerd ten aanzien van de groei van het aantal internationale bezoekers en het aandeel daarvan dat ook een bezoek brengt aan gebieden buiten Amsterdam en de groei van het aantal bezoeken in de MRA door inwoners van de MRA.
Marketingconcept
Om internationale bezoekers aan Amsterdam te verleiden de regio te bezoeken heeft Amsterdam Marketing in samenwerking met promotieorganisaties en overheden een marketingconcept voor de Metropool Amsterdam ontwikkeld. Aan de hand van zes thema’s worden bezoekers verleid de verschillende gebieden in de regio te bezoeken. De kustzone is opgenomen in het thema “Old Holland”.
Onderliggende karakters
Naast thema’s kent de regio karakters. Omdat gemeentegrenzen voor de internationale bezoeker niet interessant en herkenbaar zijn is de regio opgedeeld in belevingskarakters. Deze belevingskarakters geven enerzijds een verdieping op de thema’s, anderzijds zijn ze zeer belangrijk voor productontwikkeling. Door deze karakters te gebruiken bij productontwikkeling kunnen partijen zich richten op onderscheidende producten die passen bij het karakter van het gebied. Onder ieder thema vallen verschillende karakters. Bijvoorbeeld:
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
28
Provincie Noord-Holland
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
29
Provincie Noord-Holland
onder het marketingthema Old Holland vallen de karakters (en sub gebieden): Industrial Heritage (het industrieel erfgoed rondom de Zaan), Smalltown Harbours (de Zuiderzeestadjes Edam, Volendam, Monnickendam, Marken) en Amsterdam Waterland (de Beemster en Laag Holland).
Bereikbaarheid en connectiviteit MRA
Bereikbaarheid en connectiviteit is misschien wel het belangrijkste thema als het gaat om groei en spreiding van toerisme in de MRA. Het gemak en de betaalbaarheid waarmee bezoekers zich naar en binnen de MRA kunnen verplaatsen, is van grote invloed op de beleving van hun bezoek. Voor het ambitieprogramma zijn de meest relevante maatregelen op het gebied van bereikbaarheid en connectiviteit MRA: 1
Sterke verbetering van wayfinding en informatievoorziening (meertaligheid!).
2
Een netwerk van regionale (openbaar vervoers- of toeristische) verbindingen over water (als methode om ergens te komen, naast de pleziervaart/ recreatieve routes).
3
Groene lopers als een aansprekend merk en daarmee negen toeristische fietsroutes die het centrum van Amsterdam verbinden met de regio.
4
De regio (de grote steden en belangrijke toeristische locaties) is 24/7 en binnen drie kwartier bereikbaar per OV vanaf Amsterdam Centraal.
2.5.2 Recreatieschap Westfriesland Het recreatieschap heeft in het Natuur- en Recreatieplan Westfriesland (2016) een toekomstbeeld opgesteld voor de komende tien tot vijftien jaar:
Een aantrekkelijk landschap
De kernkwaliteiten van het landschap zijn nog altijd aanwezig. Het afwisselende polderlandschap met authentieke dorpjes en historische steden geeft een oer-Hollands gevoel. De Westfriese Omringdijk is verder uitgegroeid tot een icoon voor Westfriesland. Een icoon, dat het gebied letterlijk omhelst. De dijk heeft een verbindende functie gekregen. Juist de overgangen tussen binnen en buiten vormen interessante plekken in het landschap. De belevingsmogelijkheden van het landschap hebben een flinke impuls gekregen. Oude landschapselementen zijn in ere hersteld, verhalen zijn leesbaar in het landschap. Het Westfriese landschap biedt over tien tot vijftien jaar veel mogelijkheden om te genieten van ruimte en rust, maar ook om geluiden, geuren en kleuren te beleven.
Met groene dorpen en steden
Groene dorpen en steden kenmerken de regio over tien tot vijftien jaar. De kwaliteiten van natuur en landschap leveren een belangrijke bijdrage aan het goede woon- en leefklimaat. Zowel in het stedelijk gebied als in de dorpen begint het groen dicht bij huis. Langs waterlopen komen wandelen fietspaden uit op parkachtige groen direct buiten de bebouwde kom. De routes lopen door naar de landbouwgebieden, waarin veel oude landschapselementen in ere zijn hersteld. De routes verbinden recreatieterreinen. Natuur- en recreatiebruggen zorgen voor optimale verbindingen zonder barrières van snel-, spoor- of waterwegen. Recreatie van bewoners in hun eigen regio is een grote economische factor in de regio. Zo draagt de regiobewoner bij aan de draagkracht voor lokale voorzieningen als winkels, horeca en de verbrede agrarische sector.
Een sterke binding met het water
Westfriesland biedt over tien tot vijftien jaar ruime mogelijkheden voor watersport voor meerdere doelgroepen. De regio staat hier landelijk ook om bekend. Aan de kusten van IJsselmeer en Markermeer is een interessant aanbod voor waterrecreatie, zonnen en zwemmen. Er zijn plekken aangewezen voor meer uitdagende en sportieve vormen van watersport, zoals (kite)surfen. De jachthavens in Hoorn, Enkhuizen en Medemblik zijn populair. Opgaven op het gebied van waterveiligheid (Marker Wadden en de luwtemaatregelen in het Markermeer) zijn benut om ook recreatieve kwaliteiten van Westfriesland te versterken. Een routenetwerk voor varen maakt het mogelijk het binnenland te verkennen. De bijzondere relatie van Westfriesland met het water is op veel plekken beleefbaar gemaakt door de verhalen te vertellen. De Westfriese Omringdijk speelt hierin een glansrol. Recreatieve fietsers en wandelaars hebben volop mogelijkheden het waterrijke gebied te beleven.
Met aantrekkingskracht op de omgeving
Westfriesland is over tien tot vijftien jaar een interessante bestemming voor de directe omgeving. Doelgroepen die de regio vaak aandoen zijn de inwoners uit het stedelijk gebied van Noord-Holland (bijvoorbeeld Alkmaar, Heerhugowaard en de Metropool Regio Amsterdam). Zij komen voor het watersportproduct of doen de regio aan
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
30
Provincie Noord-Holland
tijdens een recreatieve tocht. Toeristische Opstappunten aan de randen van de regio zijn logische plekken om een bezoek aan Westfriesland te starten. Goede routestructuren zorgen dat Westfriesland ook per fiets goed te vinden is. Maar ook toeristen die in de regio verblijven, weten Westfriesland te vinden. Westfriesland weet met interessante producten rondom de thema’s water en historie toeristen te trekken die verblijven in Amsterdam en langs de kust. Met de sterke merken zoals Hoorn, Medemblik, Enkhuizen en de Westfriese Omringdijk zet de regio zich op de kaart.
Een robuuste natuur
Over tien tot vijftien jaar heeft de biodiversiteit in Westfriesland een impuls gekregen. Natuurvriendelijke oevers, natuurlijke bermen en plas-drasgebieden zorgen voor goede leefomstandigheden voor een breed spectrum aan flora en fauna. Weidevogels hebben het er goed doordat inrichting en beheer in delen van Westfriesland goed zijn afgestemd op hun behoeften. In de bewoonde gebieden is meer ruimte voor de natuur. Ook draagt het stedelijk gebied bij aan goede leefomstandigheden. De inwoners van dorpen en steden weten hoe zij met groen in hun woonomgeving kunnen bijdragen aan een grotere biodiversiteit.
En een sterk en veelzijdig landbouwgebied.
De landbouw is en blijft over tien tot vijftien jaar de belangrijkste economische drager en beheerder van het agrarisch cultuurlandschap voor Westfriesland. De landbouwsector staat open voor nauwere samenwerking op het gebied van natuurbeheer en recreatie. Zij draagt onder voorwaarden een steentje bij aan de beleefbaarheid via bijvoorbeeld initiatieven voor verbrede landbouw en routes over boerenland.
2.5.3 Recreatieschap Twiske-Waterland Recreatieplan Waterland 2012 In de Landschapsvisie Waterland is de Recreatieve Hoofdstructuur geïntroduceerd. Deze is bedoeld om, in relatie tot de doelstellingen van Landschap Waterland, recreatie te zoneren, waarbij de grootste recreatiedruk wordt opgevangen in de directe randen van de steden Amsterdam, Zaanstad en Purmerend. Dit gebeurt door
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
31
Provincie Noord-Holland
groengebieden als Noorderstrook, Twiske, Groengebied Purmerland, Purmerbos en Hemmeland op te waarderen en onderling hoogwaardig te verbinden tot een recreatieve hoofdstructuur. Door kwalitatief hoogwaardige wandel-, fiets-, skate- en ruiterpaden en nieuwe voorzieningen ontstaat een samenhangende structuur die mensen aantrekt. Hierdoor kan de bestaande belevingswaarde van het overig landelijk gebied voor de rust-, natuur- en cultuurminnende recreant behouden blijven. In de groenblauwe as worden hoofdknooppunten tot ontwikkeling gebracht, als toegangspoorten vanaf de hoofdinfrastructuur. Hier komen diverse recreatieve land- en waterroutes samen en worden voorzieningen als informatie, horeca, verhuur en parkeren gebundeld. Ontwikkeling van deze knooppunten betekent daarmee een opwaardering van de recreatieve kwaliteit voor heel Waterland.
Intensieve recreatie
De bestaande intensieve groengebieden zijn in 2011 versterkt met het gereedkomen van Groengebied Purmerland. Dit betekent tevens een waardevolle toevoeging aan de recreatieve hoofdstructuur, waarbij in de periode 2011-2015 ook de recreatieve verbindingen tussen Het Twiske, Groengebied Purmerland, het Purmerbos en Edam-Volendam zijn vernieuwd en opgewaardeerd. De bundel paden ontsluit het landelijk gebied als een regionaal landschapspark. Daarnaast liggen er kansen om de Waterlandse Zeedijk op te waarderen tot langgerekt ‘oeverpark’, als onderdeel van deze hoofdstructuur. Verder verdient een aantal delen van de hoofdroute nadrukkelijk opwaardering, zoals tussen Zunderdorp en Landsmeer/ Twiske. Ontwikkeling van hoofdknooppunt De Poort van Waterland en opheffen van het knelpunt van het Noord-Hollands kanaal vervolmaken deze schakel in de recreatieve hoofdstructuur.
Wandelen
Het aanbod aan wandelmogelijkheden in Waterland is groot. In het gebied zijn ruim 20 bewegwijzerde routes aanwezig, gestructureerd rondom de recreatieve knooppunten van het Wandelroutenetwerk. Ook zijn kades en ‘boerenlandpaden’ opengesteld en zijn er enkele Lange Afstand Wandelroutes. Aan enkele routes wordt nog actief gewerkt, zoals in de stadsrand van Amsterdam om de verbindingen tussen stad en (Water)land te verbeteren. In 2020/2021 wordt het reeds bestaande Wandelroutenetwerk in de regio Laag-Holland uitgebreid naar Amsterdam-Noord. De Volgermeer, als nat en droog ‘zwerflandschap’ vormt in dit gebied een belangrijke toevoeging aan het aanbod. In de gehele regio worden ook nieuwe ‘Rustpunten’ opgenomen als kleinste particuliere recreatievoorziening.
Fietsen/ skaten
Binnen Waterland is in het afgelopen decennium een uitgebreid netwerk van fietsknooppunten gerealiseerd. Dit functioneert uitstekend, alhoewel enkele ontbrekende schakels en bijvoorbeeld pontjes ontbreken. Ook de oude gemarkeerde fietsroutes zijn in het systeem opgenomen en er zijn enkele Lange Afstand Fietsroutes aanwezig. Het fiets-/ skatepad in de recreatieve hoofdstructuur is een belangrijk nieuw element waaraan gestaag wordt verder gebouwd. Vooral liggen ook hiervoor kansen in combinatie met de dijkversterking.
Ruiters
Ruiterroutes zijn in het natte Waterland geen vanzelfsprekendheid. Alleen in recreatiegebieden kunnen substantieel routes worden aangeboden. In het afgelopen decennium zijn hiervoor tussen Het Twiske, via Groengebied Purmerland naar het Purmerbos en op de Volgermeer ruiterpaden aangelegd. Eventuele verdere uitbreiding van het netwerk in de omgeving van Purmerend en Edam-Volendam is hooguit bescheiden van omvang.
Waterrecreatie en schaatsen
Waterrecreatie hoort bij Waterland. Landschap Waterland streeft dan ook naar verbetering van de mogelijkheden. Het gaat om vele vormen. Voor kanoën en roeien is het netwerk van ondiepe veensloten inmiddels uitstekend belegd met routes en overhaalvoorzieningen. In ijsperioden worden hier ook schaatsroutes uitgezet, waarbij Landschap Waterland een ondersteunende rol heeft. Voor zwemmen zijn aanvullende kleinschalige voorzieningen goed mogelijk langs de Markermeerkust tussen Durgerdam en Edam. Dit zou een belangrijk onderdeel kunnen zijn van een integraal oeverproject. Voor de toervaart, kleine tot middelgrote motorjachten, is een sloepennetwerk ontwikkeld op de grotere ringvaarten en boezemwateren. Speciaal hierbinnen is de ‘staande-mastroute’. Rondvaarten tenslotte worden beperkt aangeboden op de Zaan, het Wormer- en Jisperveld en de Gouwzee. Er zal vooral ingezet worden op de bereikbaarheid van het water vanuit de stedelijke gebieden, en dan met name in de vorm van opheffen van knelpunten in de vaarverbindingen.
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
32
Provincie Noord-Holland
Voorzieningen
Aan het assortiment voorzieningen is het laatste decennium weer het nodige toegevoegd. Zo zijn naast de knooppunten en informatiepanelen van het fiets-, wandel- en sloepnetwerk nu ook Toeristische Overstap plaatsen (TOP’s) gerealiseerd en wordt particuliere ontwikkeling van ‘Rustpunten’ begeleid. In natte veenweidegebieden worden rustvlotten geïntroduceerd, in navolging op het voorgaande recreatieplan. Daarnaast zijn, en worden het aantal landvast-locaties uitgebreid. Dit zijn openbare aanlegplaatsen in de natuur en bij (kleine) bezienswaardigheden als musea of buitenplaatsen die vrij toegankelijk zijn om doorheen te wandelen of een horecagelegenheid te bezoeken.
2.5.4 Amsterdam Wetlands Landschap Noord-Holland, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en Recreatie Noord-Holland hebben gezamenlijk het visiedocument Amsterdam Wetlands (juni 2018) opgesteld. Een afgestemd water- en natuurbeheer en slimme recreatiemogelijkheden maken straks van Amsterdam Wetlands de groene achtertuin van Amsterdam. Actief natuurherstel is daarvoor de basis. Het visiedocument dient als handelings kader en is een uitnodiging aan andere partners om mede vorm te geven aan het droombeeld. Daarvoor zijn vier programmalijnen onderscheiden (bodemdaling en klimaat, landbouw en natuur, recreatie en toerisme en governance). De daling van biodiversiteit, verlies aan identiteit van het landschap, moeizame landbouwkundige condities en bodemdalingsproblematiek lagen ten grondslag aan het document. De ambitie is de regionale waterhuishouding te verbeteren en een klimaatbestendig landschap te realiseren waar ook (beleving van) natuur en landschap baat bij heeft. Een Recreatief Grid ondersteunt een optimale beleving, stimuleert productontwikkeling en zorgt voor balans. Meerdere bouwstenen worden onderscheiden, denk daarbij aan robuuste topnatuur als basis, landschap, aantrekkelijke leefomgeving voor de MRA, toekomstbestendige landbouw die bijdraagt aan de aantrekkelijkheid van het gebied en beleving van Nederland voor bezoekers.
3
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
33
KANSEN, THEMA’S EN DOELEN
Provincie Noord-Holland
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
34
Provincie Noord-Holland
3.1 Kansen Analyse van de beleidslijnen, trends en ontwikkelingen en gesprekken met een aantal belanghebbenden (gemeenten, natuurorganisaties, recreatieschappen, Rijkswaterstaat) in het gebied heeft geleid tot een eerste overzicht van kansen voor (delen van) de kustzone.
Recreatie en toerisme •
Op veel plaatsen is de dijk niet of nauwelijks bereikbaar en toegankelijk en daarmee is de weidsheid en de pracht van het Markermeer niet of nauwelijks beleefbaar. Het wordt als een kans gezien om de dijk beter bereikbaar en toegankelijk te maken en uitzichtpunten te maken waar de cultuurhistorie of waterrecreatie te beleven is en daarnaast lokaal en kleinschalig horeca te ontwikkelen.
•
Door de kusten in de vorm van dijken is er weinig ruimte voor kleine water- en oeverrecreatie. Het wordt als een kans gezien om delen van deze harde land-waterovergangen met zand geleidelijker te maken en daarmee te verzachten zodat deze delen meer bruikbaar worden voor water- en oeverrecreatie.
•
Er zijn zeer weinig plekken waar het Markermeer is verbonden met binnenwateren. Het aanleggen van verbindingen vergroot de bevaarbaarheid en de gebruiksmogelijkheden voor de watersport.
•
De verkeersdrukte in het gebied neemt toe en de weginfrastructuur is hier deels niet op berekend. Dit leidt tot overlast voor bewoners maar ook gevaarlijke situaties voor langzaam verkeer. Door een aantal wegen te verbeteren, langzaam verkeer en snelverkeer waar gewenst te scheiden en wellicht doorgaand verkeer om te leiden, kan de verkeerssituatie verbeteren.
Cultuurhistorie en landschap •
De cultuurhistorie en archeologie in het gebied is nog weinig beleefbaar. Het wordt als kans gezien om de cultuurhistorische en archeologische waarden van het gebied bekender en beter beleefbaar te maken. De Markermeerkust is eigenlijk een openluchtmuseum voor de rijke Noord-Hollandse historie met als verbindende schakel het provinciale monument Markermeerdijk.
•
Het landschap biedt kansen voor de spreiding van de groeiende stroom recreanten en toeristen. Deze bezoekers zijn gebaat bij voorzieningen maar veroorzaken ook (verkeer)overlast. Bewoners, recreanten en toeristen zijn gebaat bij de instandhouding van het landschap. Sterke verdichting van infrastructuur en horeca vormen een risico. Het beleid is daarom gericht op het bevorderen van bezoek dat weinig impact heeft op de omgeving: wandelaars, fietsers, mensen die op de dijk of aan de oevers en de waterkant verblijven. Bij de groep hoort onder andere kleinschaligheid bij verdere ontwikkeling van recreatie en toerisme. Er zijn kansen om de wegen- en padeninfrastructuur zo aan te passen dat overlast beperkt blijft, de recreatiemogelijkheden toenemen en het open landschap in stand blijft. Ook zijn er nieuwe voorzieningen denkbaar, gericht op de bereikbaarheid en bruikbaarheid van de oevers van het Markermeer, maar ook op bruikbaarheid van de dijk zelf.
Natuur •
In het Markermeer (en het IJsselmeer) staat de natuur al langer onder druk. De biodiversiteit is sinds het aanbrengen van de Afsluitdijk sterk afgenomen evenals de visstand. Door het geregelde waterpeil en de harde dijkkusten zijn ondiepe oevers en overstromende graslanden vrijwel geheel verdwenen. Ook het onnatuurlijke waterpeilverloop (’s winters lager dan ’s zomers) is hier debet aan. De aanwezigheid van voldoende ondiepe en overstroombare oevers is een voorwaarde voor een grotere biodiversiteit omdat hier veel waterplanten kunnen groeien en vissen zich kunnen voortplanten en opgroeien. Het wordt als een kans gezien om met het versterken van de kusten tegelijkertijd ondiepten aan te brengen zodat daarmee de natuurwaarden worden versterkt.
•
Het beheer van natuurgebieden binnendijks van Polder Zeevang en Waterland-oost is vooral gericht op weidevogels. Echter ook het watersysteem van slootjes, braken, aën en dieën kan grote hoeveelheden en diversiteit aan waterplanten en waterdieren (vissen) herbergen. Het peilbeheer, de oeverinrichting en de aaneengeslotenheid van de wateren zou hierop moeten worden ingericht.
•
Natuur is een belangrijke drager van landschappelijke kwaliteit en daarmee van beleving en recreatie. Dat moet gewaarborgd worden door de verstorende aspecten van recreatie op natuur te minimaliseren door een goede zonering (en handhaving).
Waterveiligheid en -kwaliteit •
Het Markermeer en bovengenoemde binnenwateren van onder meer Zeevang en Waterland zijn door dijken en kunstwerken van elkaar gescheiden. Bij sluizen, gemalen en inlaatwerken worden in toenemende mate vispassages gerealiseerd. Een fijnmaziger netwerk van verbindingen tussen binnen- en buitenwateren
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
35
Provincie Noord-Holland
(mogelijk door de aanleg van achteroevers) draagt bij aan de hoeveelheden en soortenrijkdom van vis in binnen- en buitenwater. Dit zijn noodzakelijke maatregelen aanvullend op de visverbindingen in de afsluitdijk en de Houtribdijk, om de gehele levenscyclus van een aantal vissoorten te ondersteunen. De veenweide daalt door diepe ontwatering. Als deze ontwatering wordt voortgezet, dan verdwijnt de veenweide op de langere termijn (in minder dan 100 jaar), met al zijn landschappelijke en ecologische kwaliteiten. Omdat hierdoor bovendien het peilverschil tussen binnen- en buitenwater sterk toeneemt, komt ook de kustveiligheid op langere termijn in het geding. Immers bij een groter peilverschil tussen binnen- en buitenwater neemt de kans op afschuiven van de dijk toe. Een mogelijkheid om een waterpeil te hanteren waarbij de bodem niet daalt, is de aaneenschakeling van natte natuurgebieden.
Regionale economie en landbouw •
Natuur, landschap, de grote cultuurhistorische en archeologische waarden, een duurzame landbouw met streekeigen producten en diensten kunnen motoren zijn van de regionale vrijetijdseconomie.
•
De Markermeerkust heeft een rijke visserijhistorie. De productiviteit daarvan is echter sterk verminderd door de veranderingen die het ecosysteem heeft ondergaan onder andere als gevolg van de aanleg van de Afsluitdijk. Door maatregelen voor een gezond waterecosysteem en Markermeer, Waterland en Zeevang kan de productie van vis weer toenemen. Extensieve visserij als streekproduct wordt hierdoor wellicht verantwoord. Maatregelen ter verbetering van de visstand kunnen zowel binnendijks als buitendijks worden genomen.
•
Daarnaast kan ook worden gedacht aan extensieve tot intensieve teeltwijzen, onder gecontroleerde omstandigheden. Vissen, schelpdieren en kreeftachtigen zijn wellicht interessant hiervoor. Maar ook teelt van gewassen als voedsel of als biomassa zijn denkbaar. Dergelijke toepassingen langs de Markermeerkust kunnen de visserijcultuur, maar dan op nieuwe leest geschoeid, weer doen opleven. Essentieel is wel dat dit past binnen het landschap dat we willen behouden.
•
Ook kan gedacht worden aan het ondersteunen van circulaire landbouw en het vergroten van de samenwerking met agrariërs/ natuurinclusieve landbouw rondom natuurkernen in Waterland-Oost met aanvullende inrichtingsmaatregelen voor maatwerk in agrarisch beheer.
3.2 Thema’s, doelstellingen en principemaatregelen Een verdere aanscherping van de kansen leidt tot de volgende thema’s en doelstellingen.
3.2.1 Recreatie en toerisme In 2017 is een vraag- en aanbodanalyse naar toerisme en recreatie uitgevoerd. In de marktanalyse is dieper ingegaan op de leefstijlen van de bezoekers en de verwachte ontwikkelingen in de vraag. De analyse is gekoppeld aan de kwaliteiten van de verschillende deelgebieden van de kustzone. Op basis daarvan is, vanuit de sector bekeken, een zonering van toerisme en recreatie voorgesteld voor de verschillende deelgebieden.
Hoorn en Koggenland
Dit is de zone waar de inwoners van Hoorn, Drechterland en Koggenland recreëren. Het aanbod aan recreatie mogelijkheden voor de inwoners is nu beperkt. Vanuit de inwoners verwachten we een groei in de vraag naar dagrecreatie, maar deze is naar verwachting niet zo groot als in de MRA. De identiteit van de stadsbaai is een passende setting voor een drukker stadsstrand, waarbij een profilering kan plaatsvinden met de voorzieningen aan de oostzijde van de baai. Qua leefstijl kan het stadsstrand zich, ook met te ontwikkelen private voorzieningen, meer richten op vermaak, amusement en gezelligheid. Hierbij ligt een focus op oeverrecreatie. Voor het terrein Hoornse Hop kan het accent meer komen te liggen op sportieve recreatievormen. De oostzijde bedient (nu ook al) meer avontuurlijke en trendy vormen van recreatie in de vorm van kitesurfen en beachclub. Watersport is voor Hoorn een belangrijke sector. Deze sector heeft groeipotenties. Belangrijk daarbij is de kwaliteiten van het zwemwater en de bereikbaarheid van de aanleggelegenheden over water. Waterplanten kunnen deze bereikbaarheid verstoren. In contrast op de stedelijke drukte kunnen, verder weg gelegen van de stad, meer rustige zones voor natuur beleving worden ingericht. De natuurlijke kwaliteiten bieden bijvoorbeeld een aantrekkelijk gebied voor vogelaars (weidevogels).
Daarop aanvullend biedt de Kaap en het nieuwe gemaal bij Schardam een goede locatie om de landschappelijke en historische kwaliteiten van de zone beter te beleven. Samenhangend met de grote vraag van routegebonden recreatie vanuit Hoorn zijn veilige en aantrekkelijke verbindingen met de omgeving noodzakelijk. Zowel naar het oosten als naar het zuiden biedt de kustzone hiervoor nu nog onvoldoende mogelijkheden, terwijl de dijk daar wel goede potenties voor heeft.
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
36
Provincie Noord-Holland
Met name Hoorn heeft, met haar cultuurhistorische waarden (bijvoorbeeld VOC) en goede bereikbaarheid, kansen om dagrecreanten van verder weg en ook de citytripper uit de MRA aan te trekken. Aansluiting op de veerverbinding gaat helpen deze kansen te verzilveren. Gecombineerd met de zakelijke markt kunnen deze waarden de basis vormen om ook de hotelsector in de stad verder te ontwikkelen. Dit heeft dan voornamelijk betrekking op hotels en kleine logementen, ook mede gelet op de vraagontwikkeling in de bungalow- en kampeersector.
Zeevang
De zone Zeevang heeft in recreatief gebruik een duaal karakter. De zone ten noorden van Edam-Volendam is een relatief rustige zone waar nu met name inwoners van de regio komen. Als het gaat over dagrecreatie, is dit ook voor de toekomst de belangrijkste doelgroep. Qua leefstijl kan de zone zich meer richten op cultuur geïnteresseerde ingetogen recreanten. Voorzieningen voor deze doelgroep kunnen zo worden uitgevoerd dat ook toeristen en recreanten van verder weg worden verleid naar deze zone te komen. Dit vormt qua aantallen een secundaire doelgroep. De noordelijke zone heeft met de ensembles rondom Warder (lintdorp, stolpen) en Etersheim (Oud Etersheim, Dik Trom, laagste punt), Etersheimbraak, het Fort Edam, het karakteristieke (veen)polderlandschap en het Markermeer genoeg in huis om de bezoeker te verrassen. Verbetering van de mogelijkheden om het Markermeer te zien en te beleven, geeft deze zone de impuls die nodig is om het recreatief gebruik te bevorderen, dit geldt met name voor fietsers. Op deze wijze kan een betere basis worden gecreëerd voor private vestigingen. Kansrijke ontwikkellocaties voor de private sector ontstaan als voorzieningen worden geclusterd. Dit betekent op zoek gaan naar clustering en combinaties van oeverrecreatie (zwemmen en vissen), horeca, verblijfs accommodaties en eventuele dagrecreatieve attracties.
De bovengenoemde ensembles en de bestaande campings zijn de meest kansrijke locaties die tot (her)ontwikkeling kunnen komen. Koppeling aan het water blijft hier het voornaamste unique selling point. Het achterland biedt op beperkte schaal mogelijkheden voor ontwikkeling van agrotoerisme.
Edam en Volendam
De steden Edam en Volendam hebben een (inter)nationaler bereik. Aanbod en beleving zijn nu primair gericht op toeristen die zijn gericht op gezelligheid en vermaak. Samen met Monnickendam en Marken vormen zij een krachtig cluster om de MRA citytripper (voornamelijk Europeanen) in een dag(deel) een unieke beleving van het andere Holland aan te bieden en hier langer te laten verblijven. Kansen liggen op gastheerschap, verlengen van het verblijf en het richten op cultuur, het individuele bezoek en een koppeling met het fietstoerisme. Essentieel zijn goede (fiets)verbindingen, informatievoorziening en onderlinge samenwerking tussen onder nemers (arrangementvorming). De veerverbinding met Amsterdam en andere steden aan het Markermeer is hierin ook een belangrijk element. Deze ‘basis op orde’ vormt de vruchtbare voedingsbodem voor ontwikkeling van de hotelsector. Hierbij ligt er een focus op kwaliteitsverbetering.
Gouwzee
Monnickendam vormt de magneet in deze zone, kansen komen overeen met Edam en Volendam. Monnickendam onderscheidt zich van de andere steden door haar focus op watersport. Voor de Gouwzee liggen in deze sector ook de grootste kansen. Dit vertaalt zich onder meer in ontwikkeling van jachthavens met een verbreding van het aanbod, waaronder een sterkere combinatie met landrecreatie. Ook een toename van het gebruik van de Gouwzee door de kleine recreatievaart is kansrijk. De ligging ten opzichte van de groeimarkt Amsterdam en de combinatiemogelijkheden met het achterland liggen daaraan ten grondslag.
Waterland - IJmeer
Dominant in de vraag naar recreatie in deze zone zijn de eigen inwoners en de sterkgroeiende gemeente Amsterdam. Daar ligt ook een groot deel van de uitdaging van deze zone: het bewaken van de rust en kleinschaligheid, in combinatie met een sterk groeiende vraag van buiten ten aanzien van vrijwel alle recreatievormen. Dit vraagt om een uitgekiende zonering en optimalisering van verbindingen. Vergeleken met de andere zones heeft het achterland van Waterland - IJmeer de meeste potentie voor toeristisch-recreatieve ontwikkeling (grote vraag en gebied met grote aantrekkingskracht). Dit biedt kansen voor plattelands toerisme, zowel op het gebied van dag- als verblijfsrecreatie. Daarnaast blijft de kust ook wandelaars en (met name) fietsers trekken. Beleef- en rustpunten (in de vorm van Dijkplaatsen) aan de dijk zijn wenselijk, bijvoorbeeld gesitueerd aan de kapen. Door een focus te leggen op de bezoekers die op zoek zijn naar inspiratie, verwondering en duiding kan tegelijkertijd een invulling worden gegeven aan het inzetten op de ‘kwaliteitstoerist’.
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
37
Provincie Noord-Holland
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
38
Provincie Noord-Holland
Gelet op de bereikbaarheid vanuit Amsterdam is een grootschalige locatie voor oeverrecreatie en kitesurfen ten noorden van Amsterdam wenselijk. Voor kitesurfen neemt dit ook een deel van de druk bij de locatie Edam/ Volendam weg. Andere kansen op het gebied van waterrecreatie liggen met name op het vlak van vissen, zeilen, kanoën, sloepen en fluisterbootvaren. De karakteristieke vaarverbindingen in het achterland bieden daarvoor een uitstekende basis. Het Kinselmeer vraagt om een grondige kwaliteitsslag van (water)recreatieve voorzieningen. Het Kinselmeer is, in combinatie met de Uitdammer Die, een kansrijke locatie voor een overtoom van kleinere boten. Waterland - IJmeer biedt goede kansen voor de ontwikkeling van nieuwe, kleinschalige verblijfsaccommodatie, bijvoorbeeld in het hotel- en bungalowsegment. Belangrijk is een eigen (aanvullende) doelgroep aan te boren. Kansrijk daarbij is de (internationale) toerist die een bijzondere accommodatie zoekt net buiten Amsterdam. Thema recreatie en toerisme Doelstelling
Principemaatregelen
Betere bereikbaarheid en bruikbaarheid Markermeerkust
Lokaal vernieuwen/ versterken wegennetwerk, uitzichtpunten en recreatieknooppunten (aanpassen fiets- en wandelnetwerk, Toeristisch Overstap Punten met parkeergelegenheid en horeca, voorzieningen als vlonders, vogelkijkhutten, strandjes, toegankelijke strekdammen, mini-boulevard. Let op kleinschaligheid.
Diversificatie van aanbod van verblijfsrecreatie
Meer overnachters van midden- tot hogere segment. Ontwikkelen van gevarieerd aanbod overnachtingsmogelijkheden.
Faciliteiten voor kleine watersport/ waterrecreatie
Creëren van aantrekkelijke zones voor spelevaren, kanoën, kitesurfen, zwemmen, landvast-locaties (bereikbaarheid, toegankelijkheid en informatievoorziening).
Verder ontwikkelen van het gastheerschap van recreatieondernemers
Gastheren verblijfsrecreatie krijgen een rol in de presentatie van marketing kustzone.
Meer kansen voor de sportvisserij
Verbeteren van de visstand en realiseren van voorzieningen voor de sportvisserij
Bevaarbaarheid van de kustwateren
Veiligstellen bereikbaarheid van de kust (in verband met waterplanten). Zoeken naar plekken waar het varen op het besloten water binnendijks en het varen op het grote buitenwater verbonden kunnen worden (voor kleinere recreatievaart).
Beleefbaar maken van de kust als geheel van Hoorn tot Amsterdam, of forse onderdelen, bevorderen langzaam-verkeerrouterecreatie
Doorgaande fiets- en wandelverbindingen langs de kust van Hoorn tot Amsterdam, met daarop aangehaakt lokale ommetjes. Ontwikkelen van dijkplaatsen (beleefpunten) op meerdere locaties in de kustzone.
3.2.2 Cultuurhistorie en landschap De rijke historie en ontwikkeling van de Markermeerkust van Hoorn tot Amsterdam kan veel zichtbaarder en meer beleefbaar worden gemaakt. De dijkversterking zal nieuwe archeologische vondsten opleveren en zal een nieuw hoofdstuk toevoegen aan die historie. Hoe en waar dit wordt ingevuld, zal worden uitgewerkt. Thema cultuurhistorie en landschap Doelstelling
Principemaatregelen
Meer en beter beleefbaar maken van de grote Programma voor routes, locaties etc. met informatie, boek, tentoonstelling etc. cultuurhistorische en archeologische Leesbare inrichting van de dijk zodat het verhaal van de dijk (heden, verleden en de waarden van deze kust voor een brede toekomst) duidelijk is te zien en te snappen. doelgroep Het beter beleefbaar maken door historie te herstellen en het nieuwe daarvan te onderscheiden.
Het oude zorgvuldig herstellen en het nieuwe herkenbaar en onderscheidend vormgeven. Uitdragen van de dijk als levend monument.
3.2.3 Natuur De kansen en doelstellingen voor natuur betreffen die kustvakken waar belangrijke natuurwaarden aanwezig zijn of waar door nieuwe maatregelen condities daarvoor worden gecreëerd. Hoofddoel voor natuur is het versterken van de basis van de voedselpiramide (schelpdieren, watervegetaties, vissen) door verbeterde inrichting en door verbindingen tot stand te brengen tussen het Markermeer en de binnendijkse gebieden. Die plekken zijn: •
De Hoornse Kustboog: Oeverdijk, tussenwater en tussenoever met een apart te reguleren peil en achter de dijk gelegen natuurgebiedjes vormen samen een natuurkern, die verder kan worden versterkt aan de Markermeerzijde. Dit kan onder meer door het realiseren van verondiepingen waardoor waterfauna omvangrijker en gevarieerder wordt.
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
•
39
Provincie Noord-Holland
De oeverlanden van Schardam en Schardammer Koog: buitendijks een flink areaal potentiële achteroever(s) en binnendijks versterking van het weidevogelgebied.
•
De Waterlandse Zeedijk: met daarbinnen De Nes/Uitdammer Dieën en omstreken en Kinselmeer/Polder IJdoorn en omstreken. Er liggen kansen om buitendijkse gronden en binnendijkse aën, dieën en weide gebieden als achteroevers aaneen te sluiten tot een natuurgebied. Aan Markermeerzijde kunnen verondiepingen sterk bijdragen aan vergroting en diversifiëring van waterorganismen, die weer als voedsel dienen voor vogels.
Voor deze gebieden worden plannen bedacht en uitgewerkt waarbij wordt bepaald welke maatregelen op welke locatie en schaal de beste bijdrage leveren. Bij verondiepingen wordt rekening gehouden met het in stand houden van de bereikbaarheid voor de watersport (waterareaal en verbindingen). Thema Natuur Kansen en doelstellingen
Principemaatregelen
Verbetering van de visstand, variatie aan watervegetaties en leefgebied voor de driehoeksmossel als aanbod voor vogels en sportvisserij.
Creëren van geleidelijke overgangen van diep naar ondiep water, luwte en rust. Maatregelen zijn verondiepingen, onderwaterdammen etc. Zorgen voor een fijnmazig netwerk van vispassages tussen Markermeer en achterland.
Verbetering en uitbreiding van foerageer-, rust- en ruigebieden voor watervogels, steltlopers, reigerachtigen, roerdomp, rietfauna etc.
Flora en fauna hebben voor een belangrijk deel voordeel bij hierboven genoemde maatregelen voor waterplanten en visstand.
Verbeteren van leefmilieu voor specifieke soorten: Noordse Woelmuis, Ringslang, etc.
Realiseren van voldoende aaneengesloten leefgebied en specifieke milieus voor voortplanting en opgroeien.
Ontwikkelen/toepassen van wijzen van natuurbeheer die tot topcondities leiden voor weidevogels en waterleven.
In gebieden waar topnatuur tot stand moet komen herbezinnen op de relatie met agrarisch beheer en gebruik, maar ook bezien of er afzetmogelijkheden zijn voor maaisel en andere producten uit deze topnatuurgebieden.
3.2.4 Waterveiligheid en -kwaliteit De Markermeerdijken worden door de Alliantie Markermeerdijken veilig gemaakt voor de komende decennia (zie paragraaf 2.4.2 Projectplan Versterking Markermeerdijken). Bezien wordt of bepaalde natuurlijke processen (bv. plantengroei en aanzanding) de kust voor de lange termijn robuust kunnen houden waardoor grootschalig onderhoud en nieuwe versterkingen in de toekomst beperkt kunnen worden. Daarnaast wordt, in het verlengde van de doelstellingen op het gebied van natuur, de koppeling van het binnen- en buitenwater nagestreefd zodat een robuust watersysteem ontstaat. Thema Waterveiligheid en -kwaliteit Doelstelling
Principemaatregelen
Verondiepen kustzone door bijvoorbeeld aanzanding
Experimenten, kleinschalige projecten op basis van ervaringen elders.
Vergroten van de rol van (natuurlijke) vegetaties in de stabiliteit van de kust
Experimenten naar voorbeeld van Houtribdijk waarbij vegetatie een aanwijsbare rol krijgt in de sterkte van de zachte delen van de kustversterking. Dit bevordert de natuurwaarden maar kan ook de beheer- en onderhoudskosten beperken. Verder kan het aanleiding zijn om harde materialen op termijn te verwijderen en de kust verder te verzachten.
Bevorderen van waterconservering voor natuur
Ontwikkelen dynamische achteroeversystemen waarin water langer kan worden vastgehouden en tijdens droogte minder snel water (van ongewenste kwaliteit) hoeft te worden ingelaten.
3.2.5 Regionale economie en landbouw Particulieren en bedrijven worden uitgenodigd om op voorgaande thema’s met initiatieven en innovaties te komen die de regionale economie versterken. Kansrijke onderwerpen daarbij zijn initiatieven die gericht zijn op energietransitie, circulaire economie en klimaatadaptatie. Door bodemdaling (veenoxidatie) staat het veenweidelandschap onder druk. Bij voortdurende ontwatering zullen grote delen ervan verdwijnen en veranderen in (diepe) droogmakerijen. Daarnaast draagt de bodem daling sterk bij aan de emissie van broeikasgassen. Doel van dit thema is op zoek te gaan naar vormen van landbouw waarbij het veen niet meer verdwijnt maar de landbouw wel levensvatbaar blijft. Dit betekent het introduceren van landbouwvormen waarbij hoge waterstanden geen probleem vormen c.q. bevorderlijk zijn.
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
40
Provincie Noord-Holland
Er zijn in het veenweidegebied allerlei experimenten waarmee ervaringen worden opgedaan. Daarnaast is doel van dit thema om te bezien of en hoe ook langs het Markermeer aquacultures tot stand kunnen komen. Of dit slaagt, zal sterk afhangen van particulier initiatief én de mogelijkheden om dit landschappelijk goed in te passen. Locaties en specifieke maatregelen zijn daarom nog niet genoemd. Thema regionale economie en landbouw Doelstelling
Principemaatregelen
Versterken, diversifiëren en duurzamer Het stimuleren en uitdagen van particulieren en ondernemingen om in maken van de regionale (en lokale) economie. bovenstaande of volgend op bovenstaande maatregelen te investeren in allerlei voorzieningen die de (vrijetijds-)economie doen groeien. Hierbij wel letten op kwaliteitsniveau en intensiteit (kleinschalig en hoogwaardig) en aansluitend op actuele thema’s als circulariteit, energietransitie en klimaatadaptatie. Verduurzaming en behouden van de concurrentiepositie door vernieuwing, vormen de hoofdopgaven voor de agribusiness. De provincie zet in op natuurinclusieve landbouw.
Aanpassing van bedrijfsstrategie, waarbij schaalvergroting en verduurzaming belangrijke uitdagingen zijn. Kansen voor maatschappelijke opgaven gericht op een duurzame en klimaatneutrale ontwikkeling (nieuwe stalsystemen, opschaling), behoud weidegang, dierenwelzijn en volksgezondheid, biodiversiteit en milieu.
Veenweide- en klimaatvriendelijke landbouw Landbouwvormen ontwikkelen en toepassen die combineerbaar zijn met een in Waterland-Oost. dermate hoge waterstand waarbij beperkte of geen bodemdaling meer optreedt. Minder wereldmarkt, meer streekeigen Stimuleren van kwaliteit boven kwantiteit, kringlooplandbouw, productinnovatie, (biologische) producten: ‘hofleverancier’ voor marketing. Amsterdam Productie van vis, kreeftachtigen en schelpdieren (Indien daarvoor vanuit de markt initiatieven komen en dit haalbaar blijkt).
Kennis en ervaringsontwikkeling: stimuleren start proef- en toepassingslocatie zie bv. Achteroevers Wieringermeer en Koopmanspolder, Proefboerderij Zegveld etc. Bedrijfsleven uitnodigen tot initiatief, bijvoorbeeld: extensieve duurzame, ecologische palingproductie, visproductie in veenweidegebied en kweken en afmesten van andere soorten (duurzaam).
Productie van ‘natte’ gewassen.
Kennis- en ervaringsontwikkeling: stimuleren start proef- en toepassingslocatie complementair op Achteroever Wieringermeer, Proefboerderij Zegveld etc. Bedrijfsleven uitnodigen tot initiatief bijvoorbeeld door: grond verwerven door overheden, instellen van een hoog peil en het aanbieden van de gronden tegen een agrarisch tarief dat past bij dat hoge peil. Dit op die plaatsen waar geen weidevogelwaarden of -doelstellingen meer zijn.
4
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
41
Provincie Noord-Holland
RESULTATEN VERKENNING AMBITIES
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
42
Provincie Noord-Holland
4.1 Overzicht ambities In meerdere rondgangen in de regio is een aantal ambities benoemd voor het APRK. Het eerder omschreven beleid en het KROK zijn daarbij richtinggevend geweest. Genoemde partijen hebben deze ambities elk vanuit hun eigen verantwoordelijkheid aangedragen. Ambities variëren van kleinschalig, zeer concreet, snel uitvoerbaar tot grootschalig, een idee op hoofdlijnen en op middellange termijn uitvoerbaar. Onderstaand is een overzicht opgenomen van de ambities en aan welk thema zij primair invulling geven. In het overzicht komen geen ambities voor wat betreft duurzame energie. De partijen hebben een aantal ambities op dit thema voorgedragen maar deze zijn, om verschillende redenen, door de partijen niet verder ontwikkeld. Mogelijk dat op dit thema alsnog ambities worden voorgedragen gezien de ontwikkelingen binnen de Regionale Energie Strategieën. Deze ruimte is er, mits de initiatieven passen binnen het Kader Ruimtelijke Ontwikkeling Kustzone Hoorn-Amsterdam. Project
Thema (primair)
Gehele kustzone Hoorn-Amsterdam Doorlopende fiets- en wandelverbinding
Recreatie en toerisme
‘Dijk van een Kust’
Landschap en cultuurhistorie
Kwaliteit routenetwerk
Recreatie en toerisme
Dijkplaatsen (onderdeel projectplan dijkversterking)
Landschap en cultuurhistorie
Dijkplaatsen (aanvullend op projectplan dijkversterking/ optioneel )
Landschap en cultuurhistorie
Bloemrijke dijk
Natuur
Hoorn / Koggenland Stadsstrand Hoorn
Recreatie en toerisme
Natuurkern Oeverdijk
Natuur
Recreatieterrein De Hulk (binnendijks en buitendijks)
Recreatie en toerisme
Vaarnetwerk Westfriesland
Recreatie en toerisme
Zeevang Natuurkern Oeverlanden van Schardam en Kogen
Natuur
Cultuurtoerisme Etersheim
Recreatie en toerisme
Opknappen braken Zeevang
Natuur
Kruising Warder
Recreatie en toerisme
Fort bij Edam
Landschap en cultuurhistorie
Passage zeesluis Edam
Recreatie en toerisme
Kitesurflocatie Edam (zuid)
Recreatie en toerisme
Gouwzee Dijkovergang Volendam
Recreatie en toerisme
Historische scheepswerf Slobbeland
Landschap en cultuurhistorie
Route kleine watersport Gouwzee
Recreatie en toerisme
Binnenhaven Monnickendam
Recreatie en toerisme
Herinrichting Hemmeland
Natuur
Herontwikkeling De Poel
Landschap en cultuurhistorie
Waterland - IJmeer Natuurkern De Nes, Peereboom e.o.
Natuur
Natuurkern Waterlandse Weiden
Natuur
Natuurkern De Munt, Kinselmeer en Kinsel
Natuur
Oostoever Kinselmeer: recreatie en natuur
Recreatie en toerisme
Aanlegsteiger Kaap Uitdam - Kinselmeer
Recreatie en toerisme
Zwemstrandjes Amsterdam
Recreatie en toerisme
Vaarnetwerk Waterland en Amsterdam-Noord
Recreatie en toerisme
Natuurkern IJdoorn, Kinselbaai en Hoeckelingsdam
Natuur
Stad-landverbinding Amsterdam - Waterland
Recreatie en toerisme
Natuur in de buurt
Natuur
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
43
4.2 Gehele kustzone Hoorn-Amsterdam
Provincie Noord-Holland
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
44
Provincie Noord-Holland
Doorlopende fiets- en wandelverbinding Hoorn-Amsterdam Initiatiefnemers
Provincie Noord-Holland en Recreatieschap Twiske-Waterland, Recreatieschap Westfriesland en gemeente Koggenland
Doel
Creëren van een doorlopende fiets- en wandelverbinding met recreatieve voorzieningen van Hoorn naar Amsterdam die zo veel als mogelijk over de top van de dijk loopt. De ligging en uitvoering hangt sterk af van de wijze van de dijkversterking en de ruimte die voorhanden is.
Fysieke maatregelen
Afhankelijk van de ruimte na de dijkversterking vindt aanleg plaats op, aan binnenzijde of langs de buitenzijde van de toekomstige dijk. Er wordt, onder andere door de situering van de opgangen, zo goed mogelijk aangesloten op bestaande (langzame) verkeerstructuren en woonwijken. Ook worden de nodige afwegingen met natuurbelangen gemaakt. Onderdeel van de maatregelen is het terugbrengen van de recreatieve voorzieningen zoals bankjes, picknicksets, fietsnietjes, dijktrappen etc. Hiervoor is een familie van ontwerpen ontwikkeld, zodat een zelfde kwaliteit van voorzieningen op en langs de hele dijk wordt gewaarborgd. Aan de hand van de nieuwe inrichting van de dijk wordt bepaald wat de meest logische en gewenste locaties zijn.
Volgende stap
De complete fiets- en wandelverbinding inclusief de recreatieve voorzieningen is uitgewerkt binnen het kader van de dijkversterking. Er is een definitieve kostenraming gemaakt. Met HHNK worden afspraken gemaakt over financiering op basis van te nemen GS-/ PS-besluiten. Ook wordt gekeken naar subsidiemogelijkheden buiten het APRK.
Ambitieprogramma Ruimtelijke Kwaliteit kustzone Hoorn-Amsterdam
45
Provincie Noord-Holland
‘Dijk van een Kust’ Voorlopig Initiatiefnemer
Projectgroep (Bureau voor Toerisme Laag-Holland, gemeente Edam-Volendam, Alliantie Markermeerdijken, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, provincie Noord-Holland).