Accommodatiebeleid

47

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

Accommoderen 4: Zwembad Een zwembad behoort tot de gemeentelijke basisvoorzieningen. Het zwembad heeft naast een lokale functie ook een regionale functie. Zwembad De Waterdam bestaat uit een binnen- en buitenbad. Het buitenbad heeft een recreatiegedeelte met twee glijbanen. Daarnaast zijn er een peuterbad met ligweide en een 25 meter-bad met duikplank. Binnen zijn er een recreatiebad met een glijbaan en stroombad, enkele bubbelbaden, een wedstrijdbad van 25 meter en een doelgroepenbad. Eigendom Het terrein en de opstallen van het zwembad zijn eigendom van de gemeente. Verdeling verantwoordelijkheden De gemeente verzorgt het groot onderhoud aan het gebouw en het buitenterrein (inclusief de buitenbaden). Middels een overeenkomst ligt de verantwoordelijkheid voor de exploitatie en het beheer van Zwembad De Waterdam in handen van Sportfondsen Edam-Volendam. De gemeente betaalt hiervoor een exploitatievergoeding.

De gemeente is ten aanzien van het gemeentelijke zwembad verantwoordelijk voor: • Realisatie, renovatie en vervanging van het zwembad • Groot onderhoud van het zwembad • Onderhoud van het buitenterrein (inclusief buitenbaden) conform demarcatieafspraken • De materialen voor het uitvoeren van het onderhoud De exploitant van het zwembad is zelf verantwoordelijk voor: • Sport- en spelmateriaal dat nodig is voor de sportbeoefening • Dagelijks onderhoud conform demarcatieafspraken • Beheer- en exploitatie • Verhuur Accommoderen 5: Beachvolleybal Vanwege het opgeven van de oude locatie van de volleybalvereniging in verband met herontwikkeling, is destijds met de volleybalvereniging tot een overeenkomst gekomen over het accommoderen van vier beachvolleybalvelden door de gemeente. De gemeente heeft de velden aangelegd en is hiervan eigenaar. De vereniging betaalt een jaarlijkse vergoeding aan de gemeente. De vereniging doet het onderhoud van de velden. Dit is een specifieke situatie die niet geldt voor beachvolleybal in het algemeen in EdamVolendam. Inzet van het instrument Financieel ondersteunen Financieel ondersteunen 1: Algemeen Binnen het gemeentelijke subsidiebeleid is er een subsidieregeling Sport waarvan sportverenigingen gebruik van kunnen maken. Financieel ondersteunen 2: Tennis Tennis behoort niet tot de basisvoorzieningen die de gemeente Edam-Volendam accommodeert.

Tennisverenigingen moeten zelfredzaam zijn en zich zonder inmenging van de gemeente kunnen redden. Dit geldt zowel voor de realisatie en instandhouding van de opstallen (kleedkamers, kantine) als voor de banen. De gemeente Edam-Volendam telt momenteel twee tennisverenigingen: T.P.V. Dijkzicht in Volendam en Tennisvereniging De Zeevangspelers in Zeevang.

48

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

Eigendom en verdeling verantwoordelijkheden Het eigendom van de tennisbanen en opstallen bij Tennisvereniging De Zeevangspelers ligt bij de vereniging, die ook volledig verantwoordelijk is voor de realisatie, vervanging, onderhoud, beheer en exploitatie van het sportpark (banen en opstallen). Het eigendom van een deel van de tennisbanen en alle opstallen bij T.P.V. Dijkzicht ligt bij de vereniging, die hiervoor ook de verantwoordelijk heeft voor de realisatie, vervanging, onderhoud, beheer en exploitatie. De gemeente heeft echter ook nog 9 tennisbanen bij T.P.V. Dijkzicht in eigendom en deze banen worden momenteel ook door de gemeente onderhouden en vervangen. Consequentie Uitgaande van het principe dat het eigendom, onderhoud en beheer van tennisbanen bij de verenigingen ligt, wordt ook de situatie waarbij de gemeente momenteel nog een rol speelt bij het accommoderen van tennis (dit geldt voor de 9 tennisbanen bij T.P.V. Dijkzicht in Volendam) wordt de rol van de gemeente de komende jaren afgebouwd. Hierover worden afspraken gemaakt met T.V. Dijkzicht. Inzet van het instrument Algemeen Belang Besluit Het huidige algemeen belang besluit van de gemeente Edam-Volendam is van toepassing op de verhuur van sportaccommodaties. Vanwege herziening en aanscherping van de van de wet, is het huidige algemeen belang besluit onvoldoende deugdelijk gemotiveerd (zie ook bijlage 4).

Samenvatting voorzieningen en inzet instrumenten Sport SPORT

Algemene binnensportaccommodaties Zwembad Voetbal Atletiek

Basisvoorziening

Wettelijke taak huisvesting

Wettelijke Bijdrage Maatschaptaak gemeentelijke pelijke activiteit beleidsdoelen activiteit

Commerciële activiteit

(Mogelijk) instrument

x

x

x

Accommoderen

x x x

x x x

x x x

Beachvolleybal

x

x

Binnensporten met eigen accommodatie

x

x

Overige buitensporten

x

x

Accommoderen Accommoderen Accommoderen Accommoderen / eventueel financieel ondersteunen Financieel ondersteunen Financieel ondersteunen

49

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

3. Welzijn Welzijnsaccommodaties geven onze inwoners de gelegenheid om elkaar te kunnen treffen voor allerlei sociaal-maatschappelijke activiteiten. Bij gemeenten ligt de belangrijke taak om te zorgen voor leefbare kernen en wijken met voldoende voorzieningen. Verschillende soorten sociaal-maatschappelijke accommodaties spelen daarbij een belangrijke rol door onderdak te bieden aan verschillende verenigingen, (hulp)organisaties en allerlei activiteiten op het gebied van ontspanning, ontmoeting en ontwikkeling. Het zijn dé plekken bij uitstek om elkaar te ontmoeten, deel te nemen aan allerlei activiteiten en onderdeel te zijn van de samenleving. Sociaal-culturele accommodaties zijn daarmee voor gemeenten belangrijke voorzieningen bij de uitvoering van onder meer het welzijns- en integratiebeleid. Het uitvoeren van de ‘sociale basis’, die draait om ontmoeting, steun, iets betekenen voor elkaar en meedoen, is een wettelijke verplichting van een gemeente. De vorm waarin dit gebeurt is echter niet wettelijk vastgesteld. De gemeente Edam-Volendam is momenteel bezig om de uitvoering van de sociale basis op te zetten. Een mogelijkheid is om hiervoor fysieke voorzieningen te creëren en dit onder te brengen in wijksteunpunten en buurtkamers.

Basisvoorzieningen Welzijn Het gemeentelijke beleid op het gebied van het sociaal domein zet in op het op- en doorbouwen van een toegankelijk, kwalitatief, houdbaar en betaalbaar hulpstelsel. Hulp die past bij wat inwoners kunnen en willen. De eerste toegang tot het sociaal domein wordt door de gemeente Edam-Volendam samen met de samenleving georganiseerd in de volgende basisvoorzieningen: •

Ontmoetingsplekken die laagdrempelig zijn en waar inwoners die daar behoefte aan hebben elkaar kunnen ontmoeten. Ontmoeten is belangrijk om het gevoel van saamhorigheid en ‘samenkracht’ te bevorderen en eenzaamheid te bestrijden. Ontmoetingsplekken sluiten aan bij de behoefte in een kern of wijk. De functie ontmoeten kan op verschillende manieren worden ingevuld en geaccommodeerd, bijvoorbeeld in een buurtcentrum, buurtkamer, MFA of school. Momenteel zet de gemeente Edam-Volendam in op het oprichten van buurtkamers. Buurtkamers zijn laagdrempelige informele ontmoetingsruimten in kernen en wijken. De buurtkamers zijn voorzieningen van, voor en door buurtbewoners. Hier komen mensen samen om elkaar te ontmoeten en te leren kennen. Inwoners in de leeftijd van 0-100+ jaar kunnen in een buurtkamer dichtbij en laagdrempelig activiteiten ondernemen. De buurtkamers versterken de zelfredzaamheid van onze inwoners in hun directe omgeving. De buurtkamers worden waar mogelijk gefaciliteerd in kwetsbare wijken. De buurtkamers zijn bij voorkeur geen opzichzelfstaande voorzieningen, maar maken onderdeel uit van een accommodatie waarin ook andere maatschappelijke activiteiten plaatsvinden (mogelijk ook in combinatie met een wijksteunpunt). Het PX-gebouw vervult momenteel ook de functie van buurtcentrum.

•

Een wijksteunpunt vormt de informele toegang tot in de wijk georganiseerde voorzieningen van het sociaal domein. Een wijksteunpunt is laagdrempelig inlooploket waar inwoners terecht kunnen voor informatie, advies en verwijzing, onder andere voor maatschappelijk werk, sociaal raadswerk, vrijwilligerswerk, mantelzorgondersteuning en onafhankelijke cliëntondersteuning. Wijksteunpunten hebben geen kern-/ wijkfunctie maar worden wel op meerdere plekken in de gemeente opgezet waarbij er 1 ‘hoofdlocatie’ is en 2 tot 4 ‘overige locaties’. De wijksteunpunten zijn bij voorkeur geen opzichzelfstaande voorzieningen, maar maken onderdeel uit van een accommodatie waarin ook andere maatschappelijke activiteiten plaatsvinden (mogelijk ook in combinatie met een buurtkamer).

•

Iedere gemeente is verplicht om een Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) in te richten. In deze (laagdrempelige) fysieke voorziening worden de preventieve werkzaamheden van verschillende

50

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

professionals verricht, zoals jeugdverpleegkundigen, jeugdartsen, pedagogen, psychologen en ambulant hulpverleners, schoolmaatschappelijk werkers, leerplichtambtenaren en jongerenwerkers. Hierdoor kan het CJG meerdere functies invullen, zoals consultatie, ondersteuning bij het opvoeden en het bieden van steun aan jongeren die kampen met uiteenlopende problemen bij het volwassen worden. Het CJG heeft een functie voor de hele gemeente. Een deel van de dienstverlening van het CJG vindt plaats in een fysieke CJG-locatie. De administratieve functies worden niet vanuit de CJGlocatie uitgevoerd. En jongerenwerkers en schoolmaatschappelijk werkers zijn werkzaam op de scholen en in de wijken. •

Dierenopvang. De gemeente heeft op basis van de wet Dieren de wettelijke taak om zwerfdieren en gedumpte dieren twee weken op te vangen. De opvang en verzorging van de dieren vallen gedurende deze periode onder verantwoordelijkheid van de gemeente. Daarnaast is de opvang en het vervoer van dieren bij calamiteiten ook onderdeel van de zorgplicht van de gemeente.

•

Beschermd wonen en maatschappelijke opvang. De wettelijke verplichting tot het bieden van beschermd wonen en maatschappelijke opvang staat in artikel 1.1.1 van de Wmo 2015. Voor beide gold tot 2021 dat deze taken waren belegd bij centrumgemeenten. Het rijk en de VNG hebben afgesproken om beide taken door te decentraliseren. Dit betekent dat alle gemeenten verantwoordelijk worden voor het bieden van deze voorzieningen voor hun eigen inwoners. Voor beschermd wonen is de doordecentralisatie vanaf 2021 ingezet. Voor maatschappelijke opvang is 2026 genoemd als streefdatum voor de doordecentralisatie. Naar verwachting wordt de nieuwe ‘Woon-zorg-welzijn-visie’ van Edam-Volendam, waarin ook de beleidsvisie ten aanzien van beschermd wonen en maatschappelijke opvang is opgenomen, eind 2023 aan de gemeenteraad aangeboden.

Visie: Overige voorzieningen Welzijn •

Gemeenten hebben de wettelijke verplichting om voldoende aanbod voor- en vroegschoolse educatie (VVE) te realiseren -> artikel 116 lid 1 WPO. Hierbij heeft de gemeente geen wettelijke specifieke huisvestingstaak. Voor- en vroegschoolse educatie maakt onderdeel uit van het onderwijsachterstandenbeleid. Het houdt in dat kinderen op jonge leeftijd meedoen aan educatieve programma’s die starten in een voorschoolse voorziening (die wordt aangeboden door peuter- of kinderopvang) en doorlopen tot in de eerste twee groepen van de basisschool. Centraal staat dat kinderen bij hun zesde levensjaar een startniveau hebben behaald dat goed past bij aanvang van groep 3 van de basisschool. De rol van de gemeente hierbij is het regisseren van de afstemming en samenwerking tussen de verschillende voorschoolse voorzieningen onderling en tussen de voorschoolse voorzieningen en het basisonderwijs.

•

Hoewel het aanbieden en faciliteren van kinderopvang (peuteropvang, dagopvang, buitenschoolse opvang) geen wettelijke taak van de gemeente is, kiest Edam-Volendam ervoor om dergelijke commerciële activiteiten waar nodig te faciliteren. Vanuit de visie op de ontwikkeling van (integrale) kindcentra is de gemeente bereid om voor te investeren in extra capaciteit bij schoolgebouwen tegen een marktconform tarief.

•

We willen onze jeugd de mogelijkheid bieden om laagdrempelige ondersteuning te ontvangen. Dit met als doel dat zij gezond en veilig kunnen opgroeien en zichzelf durven zijn. Deze ondersteuning is beschikbaar in het Centrum Jeugd Gezin en op (bestaande) plekken waar de jeugd veel tijd doorbrengt zoals bij de kinderopvang, het basis- en voortgezet onderwijs, de containers van Link en de straat. Hiervoor worden geen aparte accommodaties ingezet.

51

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

Inzet van het instrument Accommoderen Accommoderen 1: Buurtkamers Om de zelfredzaamheid van onze inwoners in hun directe omgeving te versterken, eenzaamheid te bestrijden en samenkracht te bevorderen, faciliteert de gemeente een aantal laagdrempelige ontmoetingsplekken: de buurtkamers. De gemeente accommodeert de buurtkamers door hiervoor ruimte om-niet beschikbaar te stellen aan de partij die de dienstverlening voor de buurtkamers verzorgd. In eerste instantie wordt gekeken naar mogelijkheden om een buurtkamer in een accommodatie in eigendom van de gemeente te realiseren. Dit kunnen ook schoolgebouwen zijn. Als dat niet mogelijk is, wordt gekeken naar de inzet van accommodaties van anderen. De kosten hiervoor zijn voor rekening van de gemeente. Accommoderen 2: Buurtcentrum PX Het gebouw PX heeft -naast dat het een poppodium is- ook een buurthuisfunctie en horecafunctie. Het gebouw is via een recht van opstal-constructie eigendom van stichting Club- en buurthuiswerk EdamVolendam (het ‘CBW’). De gemeente Edam-Volendam is eigenaar van de grond. Het CBW ontvangt voor de welzijnsactiviteiten van het poppodium een activiteitensubsidie van de gemeente.

Bij het vaststellen van de hoogte van de subsidie wordt ook rekening gehouden met de huisvestingskosten van de gesubsidieerde activiteiten, waarmee de gemeente indirect ook bijdraagt aan de instandhouding van deze maatschappelijke accommodatie. Aandachtspunt bij het subsidiëren van de welzijnsactiviteiten van het CBW zijn de overige (onder meer commerciële) activiteiten die het CBW ook uitvoert. Accommoderen 3: Centrum Jeugd en Gezin en wijksteunpunt in De Singel Het gebouw De Singel wordt verbouwd zodat in ieder geval het CJG en wijksteunpunt hierin gehuisvest kunnen worden. Hiermee gaat De Singel twee belangrijke basisvoorzieningen voor de gemeente EdamVolendam accommoderen. De Singel is eigendom van de gemeente en behoort met de nieuwe functies tot het kernvastgoed van de gemeente. De gemeente gaat het gebouw verhuren aan CJG en wijksteunpunt. Gebruikers die tot nu toe altijd via de Stichting Club- en Buurthuiswerk Volendam (het ‘CWB’) ruimte in De Singel huurden, kunnen nog tijdelijk in het gebouw blijven. Accommoderen 4: Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) en/of kinderopvang Schoolgebouwen zijn al jaren geen op zichzelf staande voorzieningen meer. Ze worden steeds vaker multifunctioneel ingezet en vervullen hiermee een belangrijke maatschappelijke functie.

Als er ruimte is in bestaande gebouwen, verleent de gemeente toestemming aan het schoolbestuur voor tijdelijke verhuur van een deel van de onderwijscapaciteit voor Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) en/of kinderopvang. Accommoderen 5: De Botterwerf De Botterwerf biedt onderdak aan de Vereniging Behoud de Volendammer Botters (VBVB), Stichting De VD Botterwerf en dagbesteding van Stichting Odion. De Botterwerf ontsluit de geschiedenis en het culturele erfgoed van Volendam voor een breed publiek en de museale inrichting is een gewenste aanvulling op het bestaande culturele aanbod in Volendam. De Botterwerf heeft naast cultureelhistorische waarde, een grote maatschappelijke functie, waaronder het bieden van dagbesteding en werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. De gemeente hanteert bij de langdurige huurovereenkomst een minimaal kostendekkend tarief. Nieuw beleid De gemeente geeft bij het verlenen van toestemming voor tijdelijke verhuur van onderwijscapaciteit voorwaarden mee, waaronder het betalen van een vergoeding voor de kosten die de gemeente heeft voor het betreffende schoolgebouw. Hiermee wordt voldaan aan de Wet Markt en Overheid. Bij nieuwbouw of renovatie van schoolgebouwen is de gemeente bereid om -indien mogelijk- extra vierkante meters te realiseren / renoveren voor VVE en/of kinderopvang. Voorwaarde hierbij is dat er een 52

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023 langdurige huurovereenkomst wordt aangegaan en een marktconform tarief wordt gehanteerd dat minimaal kostendekkend is. Inzet van het instrument Financieel ondersteunen Financieel ondersteunen 1: Voor- en vroegschoolse educatie (VVE) De gemeente Edam-Volendam levert een financiële bijdrage aan de kinderopvanglocaties die VVE aanbieden. De kinderopvangorganisatie ontvangt per kind dat een VVE programma volgt een vergoeding vanwege de hogere kostprijs van VVE-activiteiten. Met deze gemeentelijke bijdrage draagt de gemeente indirect bij aan huisvesting van de VVE. Inzet van het instrument Inkopen Inkopen 1: Sociale basis Om te voldoen aan de wettelijke taken van de gemeente op het gebied van sociale basis, wordt dienstverlening ingekocht waar huisvesting van activiteiten en diensten ook onderdeel vanuit maakt. Inkopen 2: Wijksteunpunt De gemeente heeft dienstverlening voor de organisatie van de wijksteunpunten ingekocht. Hierbij is overeengekomen dat de aanbieder zorgdraagt voor de huisvesting van de wijkservicepunten. De kosten hiervoor maken onderdeel uit van de inkoopopdracht, waardoor de gemeente deze indirect bekostigt.

Voorafgaand aan een volgende aanbesteding van de dienstverlening in het sociaal domein (waar de wijksteunpunten onder vallen), wordt in de toekomst binnen de gemeente een brede afweging gemaakt op welke wijze de accommodaties die onderdeel uitmaken van de invulling van de dienstverlening meegenomen worden. Inkopen 3: Bescherm wonen Beschermd wonen loopt voor de regio ‘Waterland’ (waar Edam-Volendam onder valt) via centrumgemeente Purmerend. De huidige accommodaties voor beschermd wonen en opvang staan nu ook in Purmerend. Momenteel wordt beschermd wonen gesubsidieerd door de gemeente Purmerend. Vanaf 2024 zal de gemeente Purmerend overgaan naar Inkoop. Tot voor kort werd het aanbod voor beschermd wonen uitsluitend ‘intramuraal’ geboden (binnen de muren van een instelling). Mensen verblijven in een gebouw dat het bezit is van of gehuurd wordt door de instelling. Ze betalen zelf geen huur en hebben geen huurcontract. Er is dus sprake van een wettelijke verplichting om deze instellingen te accommoderen. Het rijksbeleid is om mensen zoveel mogelijk thuis begeleiding te bieden, omdat de kans op (blijvend) herstel groter is in de eigen omgeving en verhuizen kan leiden tot stress en terugval in de problematiek.

Daarom geldt voor beschermd wonen de wens om mensen zoveel mogelijk in de eigen omgeving en buiten de muren van een instelling begeleiding te bieden, behalve voor mensen die de thuissituatie hebben verlaten vanwege de veiligheid. Beschermd wonen betekent dat mensen intensieve begeleiding krijgen met 24-uurs toezicht. Momenteel onderzoeken we of we mensen thuis die intensieve begeleiding kunnen bieden via het nieuwe product ‘Beschermd Thuis’ in de vorm van 24-uurs bereikbaarheid. Om die bereikbaarheid en begeleiding goed te kunnen regelen en betaalbaar te houden, is het wenselijk dat cliënten en begeleiders binnen een bepaalde afstand wonen van een centraal punt van waaruit de zorg en begeleiding wordt geboden. Indien mogelijk combineren we dat punt met een ander punt van waaruit 24-uurs zorg wordt geboden. Het gaat hier om een ambulant aanbod van woningen die worden gehuurd of door de aanbieder van zorg of door de bewoner. De gemeente Edam-Volendam zit daar niet tussen. Inkopen 4: Bouwspeelplaats Voor de ‘Bouwspeelplaats’ wordt dienstverlening ingekocht waarvan huisvesting van de huttenbouwactiviteiten ook onderdeel uitmaakt.

53

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

Inkopen 5: Dierenopvang De gemeente Edam-Volendam heeft vanuit het instrument ‘inkopen’ voor dierenopvang een contract afgesloten met dierenopvang Amsterdam (DOA). Bij calamiteiten waarbij dieren betrokken zijn werkt de gemeente Edam-Volendam samen met Politie en Brandweer en de Veiligheidsregio ZaanstreekWaterland.

Inzet van het instrument Algemeen Belang Besluit Het huidige algemeen belang besluit van de gemeente Edam-Volendam is van toepassing op de verhuur van maatschappelijk accommodaties. Vanwege herziening en aanscherping van de van de wet, is het huidige algemeen belang besluit onvoldoende deugdelijk gemotiveerd (zie ook bijlage 4).

Samenvatting voorzieningen en inzet instrumenten Welzijn WELZIJN

Basisvoorziening

Sociale basis Ontmoetingsplek (bijv. buurtkamer of buurtcentrum) Wijksteunpunt Centrum Jeugd & Gezin Beschermd wonen en maatschappelijke opvang

Wettelijke taak huisvesting

Wettelijke Bijdrage Maatschaptaak gemeentelijke pelijke activiteit beleidsdoelen activiteit x

x

Accommoderen of Inkoop

x

x

Accommoderen Inkopen Accommoderen Accommoderen, Subsidiëren of Inkopen Maatwerk (afhankelijk van situatie) Accommoderen -> marktconform verhuren / Financieel ondersteunen Accommoderen -> marktconform verhuren Inkopen Accommoderen Inkopen

x x

x x

x

x

x

x

x

x

x

Kinderopvang Bouwspeelplaats De Botterwerf Dierenopvang

x

x

Voor- en vroegschoolse educatie (VVE)

x

x x

54

(Mogelijk) instrument

x

x x

Jeugd ondersteuning

Commerciële activiteit

x

x

x

x

x x x

x x x

x

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023 4. Cultuur In de gemeente Edam-Volendam is cultuur op verschillende manieren aanwezig, bijvoorbeeld in de vorm van erfgoed, musea, muziek, theater en verenigingen. Veel mensen zijn verbonden aan de lokale cultuur door bijvoorbeeld mee te zingen in één van de vele koren of als vrijwilliger in een museum aan de slag te zijn. Cultuurparticipatie vervult een onmisbare rol bij het creëren van een aangenaam leefklimaat en een kansrijke omgeving voor jong en oud. In de gemeente werken we veel aan talentontwikkeling van de jeugd, om cultuurparticipatie binnen- en buitenschools te bevorderen. Naast de talenontwikkeling onder jongeren zet de gemeente zich ook in om eenzaamheid onder de bewoners tegen te gaan. Het stimuleren van toneel, fanfare, zangkoren en culturele activiteiten is van belang om de sociale cohesie te versterken. Cultuur inspireert en stimuleert de creativiteit van inwoners en draagt bij aan de leefbaarheid in dorpen en kernen. Een sterk cultureel aanbod in de gemeente verbetert de sociale omgeving en bevordert het welzijn van de inwoners. De gemeente Edam-Volendam stimuleert de amateurkunst door verenigingen, accommodaties en activiteiten, waar mogelijk en passend in het beleid, te ondersteunen en stimuleren. Hierbij ligt een extra focus op kunst en cultuur in de (kleine) kernen vanwege de rol die het speelt bij de leefbaarheid.

Ook hecht de gemeente een grote waarde aan cultureel (immaterieel) erfgoed en oude ambachten. Het is van belang deze levendig te houden en zichtbaarder te maken voor (jonge)bewoners en bezoekers. Niet alleen voor de identiteit en leefbaarheid van de gemeente, maar ook vanwege de economische factor. De cultuurhistorische musea van Edam en Volendam spelen daarbij een belangrijke rol. Kenmerkend voor maatschappelijke accommodaties die onder de categorie cultuur vallen is dat dit vaak oude (monumentale) gebouwen zijn. Oude gebouwen kunnen vaak aanzienlijke kosten met zich meebrengen als het gaat om (levensduurverlengend) onderhoud, exploitatie en verduurzaming. Basisvoorzieningen Cultuur •

Gemeente moeten vanaf 2025 zorgen voor voldoende en volwaardige openbare bibliotheekvoorzieningen. Het kabinet wil deze zorgplicht omzetten in de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob). In de gemeente Edam-Volendam zijn er drie bibliotheekpunten: o Bibliotheek Edam - inclusief wijksteunpunt, eigendom van woningcorporatie o Bibliotheek Volendam - eigendom van stichting openbare bibliotheek Waterland o Bibliotheek Oosthuizen - onderdeel van MFA, eigendom van gemeente

•

Om over het ontstaan en de geschiedenis van onze gemeente te vertellen en onze historische collectie tentoon te stellen, behoort een cultuurhistorisch stadsmuseum tot onze basisvoorzieningen. Deze functie wordt momenteel vervult door het Edams Museum en het Volendams Museum.

Overige voorzieningen Cultuur Overige voorzieningen die bijdragen aan het behalen van culturele beleidsdoelstellingen van de gemeente Edam-Volendam zijn onder andere: •

Het Schooltje van Dik Trom in Etersheim is een museum gevestigd in de voormalige dorpsschool. Het museum beschikt over een ruime collectie kinderboeken. Het gebouw is eigendom van Stadsherstel Amsterdam N.V., die als doel heeft bedreigde pandeeeen die karakteristiek zijn voor Amsterdam en omstreken aan te kopen en te restaureren. Stadsherstel Amsterdam N.V. verzorgt ook het onderhoud aan het gebouw.

55

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

•

Muziekschool Waterland levert muzieklessen op basisscholen in de gemeente Edam-Volendam. Dit vindt plaats in de schoolgebouwen. Volgens de wetgeving wordt het gebruik van een schoolgebouw voor culturele activiteiten gezien als medegebruik. Hiervoor hoeft het schoolbestuur als juridisch eigenaar van het schoolgebouw geen toestemming te vragen aan de gemeente. De gemeente mag hiervoor geen vergoeding vragen.

•

Er heerst een grote muziekcultuur in Edam-Volendam. Muzikale inwoners van de gemeente kunnen gebruik maken van de podiumfunctie van de PX. Het poppodium PX heeft een functie voor de hele gemeente.

•

Verschillende toneel, muziek en zangverenigingen. Zij gebruiken voor hun activiteiten een eigen pand of maken medegebruik van een accommodatie zoals een school of multifunctionele accommodaties zoals MFA Oosthuizen, een buurthuis of De Singel. De kosten hiervan kunnen (deels) worden gedekt vanuit de ledenbijdrage / activiteitenbijdrage.

Inzet van het instrument Huisvesten om-niet Huisvesten om niet 1: Muziekschool in schoolgebouwen Voor muzieklessen van de muziekschool kan medegebruik worden gemaakt van schoolgebouwen. Voor medegebruik van onderwijscapaciteit hoeft een schoolbestuur geen toestemming te hebben van de gemeente en mag de gemeente volgens de wet geen vergoeding vragen voor de kosten die verbonden zijn aan het economisch eigenaarschap. Schoolbesturen kunnen als juridisch eigenaar voor deze activiteiten wel een bijdrage vragen voor de exploitatielasten van het schoolgebouw. Inzet van het instrument Accommoderen Accommoderen 1: Museum Volendam Het Museum Volendam is gehuisvest in een gemeentelijk monument. De functie van het Museum Volendam is direct gekoppeld aan het gebouw. Uitgangspunt van de gemeente Edam-Volendam is om dit cultureel erfgoed te behouden. De gemeentelijke kostprijs van het gebouw waarin Museum Volendam is gehuisvest, wordt volledig doorbelast aan het museum. Via een integrale activiteitensubsidie van de gemeente ontvangt Museum Volendam financiële middelen om de huisvestingslasten te dekken. Accommoderen 2: Museum Edam Het Edams Molendam is gehuisvest in twee Rijksmonumenten: het Koopmanshuis en het voormalige raadhuis. De functie van het Museum Edam is direct gekoppeld aan de gebouwen. Uitgangspunt is om cultureel erfgoed en identiteit te behouden.

De gemeentelijke kostprijs van de gebouwen waarin Museum Edam is gehuisvest, wordt volledig doorbelast aan het museum. Via een integrale activiteitensubsidie van de gemeente ontvangt Museum Volendam financiële middelen om de huisvestingslasten te dekken. Inzet van het instrument Financieel ondersteunen Financieel ondersteunen 1: Bibliotheek Om te zorgen voor voldoende en volwaardige openbare bibliotheekvoorzieningen krijgt Bibliotheek Waterland jaarlijks een subsidie toegekend van de gemeente voor de bibliotheekvoorzieningen in EdamVolendam. Bij het vaststellen van de hoogte van de subsidie wordt ook rekening gehouden met de huisvestingskosten van de gesubsidieerde activiteiten, waarmee de gemeente indirect ook bijdraagt aan de instandhouding van de huisvesting. Financieel ondersteunen 2: Schooltje van Dik Trom De gemeente Edam-Volendam levert een activiteitensubsidie aan het museum Schooltje van Dik Trom. Met deze gemeentelijke bijdrage draagt de gemeente indirect bij aan huisvesting van dit museum.

56

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

Financieel ondersteunen 3: Poppodium PX Momenteel is het poppodium onderdeel van het gebouw PX, dat ook een buurthuisfunctie en horecafunctie vervult. Pop- en buurtcentrum PX is via een recht van opstal-constructie eigendom van stichting Club- en buurthuiswerk Edam-Volendam (het ‘CBW’). De gemeente Edam-Volendam is eigenaar van de grond. Het CBW ontvangt voor de culturele activiteiten van het poppodium een activiteitensubsidie van de gemeente. Bij het vaststellen van de hoogte van de subsidie wordt ook rekening gehouden met de huisvestingskosten van de gesubsidieerde activiteiten, waarmee de gemeente indirect ook bijdraagt aan de instandhouding van deze maatschappelijke accommodatie. Aandachtspunt bij het subsidiëren van de culturele activiteiten van het CBW zijn de overige (onder meer commerciële) activiteiten die het CBW ook uitvoert. Financieel ondersteunen 4: Diverse koren, muziekverenigingen en toneelverenigingen Culturele verenigingen kunnen voor uitvoeringen en evenementen een activiteitensubsidie aanvragen bij de gemeente Edam-Volendam waarin ook een component huisvesting wordt meegenomen. De verenigingen zijn zelf verantwoordelijk voor het regelen / huren van ruimte voor repetities et cetera.

Culturele verenigingen met een eigen accommodatie kunnen -net als sportverenigingen- financiële ondersteuning aanvragen bij de gemeente voor bijvoorbeeld verduurzaming, renovatie of vervanging van een opstal. Aan de hand van de afwegingskaders worden deze aanvragen getoetst. Inzet van het instrument Algemeen Belang Besluit Het huidige algemeen belang besluit van de gemeente Edam-Volendam is van toepassing op de verhuur van maatschappelijk accommodaties. Vanwege herziening en aanscherping van de van de wet, is het huidige algemeen belang besluit onvoldoende deugdelijk gemotiveerd (zie ook bijlage 4). Samenvatting voorzieningen en inzet instrumenten Cultuur CULTUUR

Basisvoorziening

Cultuurhistorisch stadsmuseum

x

Bibliotheek

x

Wettelijke taak huisvesting

Wettelijke Bijdrage Maatschaptaak gemeentelijke pelijke activiteit beleidsdoelen activiteit x

x

x

x

Schooltje van Dik Trom

x

x

Poppodium

x

x

Muziekschool

x

x

Koren / muziekverenigingen

x

x

Particuliere accommodaties met culturele functie

?

?

x

57

Commerciële activiteit

(Mogelijk) instrument Accommoderen

?

Financieel ondersteunen Financieel ondersteunen Financieel ondersteunen Huisvesten om-niet (medegebruik schoolgebouwen) / Financieel ondersteunen (?) Financieel ondersteunen / Geen Financieel ondersteunen indien het bijdraagt aan beleid (= maatwerk)

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

Bijlage 4: Wet Markt en Overheid en accommodatiebeleid Op 1 juli 2012 is de Wet Markt en Overheid (WM&O) van kracht geworden. Deze wet is een onderdeel van de Wet economische mededinging (Wem) en heeft als doelstelling om oneerlijke mededinging (oneerlijke concurrentie) tegen te gaan. Het sluit aan bij de Europese regelgeving op dat gebied. Deze wet vult het staatssteunrecht aan en geldt niet als het staatssteunrecht van toepassing is. De wet bevat een regeling voor door overheidsinstanties (waaronder gemeenten) uitgevoerde economische activiteiten. Een ‘economische activiteit’ wordt gedefinieerd als “iedere activiteit bestaande uit het aanbieden van goederen en/of diensten op een bepaalde markt”. Dit kan bijvoorbeeld zijn de verhuur en/of het gebruik van gemeentelijke accommodaties (zoals sportzalen), het verzorgen van de groenvoorziening bij particulieren, het aanbieden van reclamediensten, het exploiteren van een parkeergarage, haven of fietsenstalling of het maken van pasfoto’s door de burgerlijke stand. Of er sprake is van een economische activiteit in vorenstaande zin, is afhankelijk van de karakteristieken van de activiteit. De wet kent namelijk ook een aantal uitzonderingen. Het ministerie van EZ heeft in 2012 een handreiking opgesteld waarin de reikwijdte van de WM&O nader worden toegelicht.

Echte overheidstaken vallen niet onder de wet en in het verlengde daarvan ook niet het uitvoeren van die taken ten behoeve van derden zoals regiogemeenten. Het gaat om een overheid die een economische activiteit verricht of een overheidsbedrijf bevoordeelt. Andere uitzonderingen zijn openbaar onderwijs, sociale werkvoorziening. De WM&O bevat vier gedragsregels die overheidsinstanties zoals gemeenten in acht moeten nemen als zij economische activiteiten uitvoeren. Voor het accommodatiebeleid is de gedragsregel over de integrale kostendoorrekening relevant. Overheden moeten ten minste de integrale kosten van hun goederen of diensten in hun tarieven doorberekenen. Bij de kostendoorberekening moeten op grond van het Besluit Markt en Overheid in elk geval in aanmerking worden genomen: a. operationele kosten b. afschrijvings- en onderhoudskosten c. vermogenskosten Als een overheid goederen of diensten op de markt aanbiedt, dan moet zij zich aan deze gedragsregels houden. Dit is bijvoorbeeld het geval als de gemeente een sporthal verhuurt. De wet maakt het wel mogelijk om af te wijken van de gedragsregels, maar dan moet dit wel gebeuren op basis van een raadsbesluit, waarin is bepaald dat de daarin genoemde activiteiten worden verricht in het algemeen belang (artikel 25h, vijfde lid en art. 25j Wem).

De gemeenten hebben een grote mate van beleidsvrijheid bij het nemen van een dergelijk besluit. Er kunnen voor overheden redenen op grond van het algemeen belang bestaan om economische activiteiten uit te voeren. Aan welke economische activiteiten moet worden gedacht? Van de kant van de Autoriteit Consument en Markt (ACM) is een lijst van voorbeelden opgesteld, waaronder: • • • • • • • •

Verhuur van vastgoed aan een muziekschool voor een symbolische prijs Exploiteren van gemeentelijke sportaccommodaties (zwembaden, sporthallen) Exploiteren van horecavoorzieningen in overheidsgebouwen (personeelskantine) Exploiteren van bioscopen, uitlenen door bibliotheken Cateringdiensten door musea Aanbieden van kinderopvang Borg staan voor een lening van een plaatselijke voetbalvereniging De leefbaarheid van een kleine kern kan een ontmoetingsplek vergen

In deze gevallen kan het algemeen belang erbij gebaat zijn dat de gedragsregels uit de WM&O niet worden toegepast, in het bijzonder om de genoemde diensten onder de kostprijs aan te kunnen bieden.

58

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

Voorwaarden voor algemeen belang-besluit De raad heeft ruime beleidsvrijheid bij het afbakenen van het algemeen belang. De besluiten dienen echter wel te voldoen aan de bestuursrechtelijke eisen c.q. waarborgen die zijn gesteld in de Algemene wet bestuursrecht (zorgvuldige voorbereiding, goede motivering, inspraak en bezwaar/beroep). Vanwege herziening en aanscherping van de van de wet is de geldigheidsduur van een vaststellingsbesluit beperkt tot 5 jaar. Dit betekent dat een genomen algemeen belang besluit periodiek geëvalueerd moet worden. Een algemeen belang besluit / vaststellingsbesluit moet deugdelijk worden gemotiveerd. 1. De eerste stap is om duidelijk te maken welk specifiek algemeen belang aan de orde is en of de desbetreffende economische activiteit dat algemeen belang dient. Er moet per accommodatie worden vastgesteld om welk algemeen belang het gaat. Dit moet specifiek benoemd worden en niet te breed worden opgevat. Het aanbieden van de activiteit onder de integrale kostprijs moet noodzakelijk zijn om dit belang te bereiken. 2. Duidelijk moet worden dat er geen andere marktpartij is die het belang kan vervullen en dit is in de praktijk onderzocht. 3. Vervolgens moet worden bepaald welke gevolgen de vaststelling heeft voor derden, in het bijzonder private ondernemers die concurreren met de overheid.

De afweging tussen het algemeen belang en de belangen van de betrokken ondernemers moet redelijk zijn gemaakt. De gemeente dient bij voorkeur voorwaarden in het algemeen belang besluit op te nemen om het beoogde effect daadwerkelijk te bereiken, of het nadeel dat de ondernemers ondervinden, te compenseren. 4. Ten slotte moet worden afgewogen of het met de activiteit te dienen algemeen belang opweegt tegen de nadelige gevolgen voor belanghebbenden. Deze belanghebbenden mogen niet onevenredig worden getroffen en dat is bijvoorbeeld wel het geval indien de algemeen belangvaststelling niet noodzakelijk is omdat het beoogde doel ook met minder vergaande middelen kan worden bereikt. De belangenafweging dient beperkt te zijn tot de belangen van degenen die de WM&O beoogt te beschermen. Dat zijn de private ondernemingen die in concurrentie staan met overheden waarvan zal worden vastgesteld dat hun economische activiteiten plaatsvinden in het algemeen belang. Het afgeven van een algemeen belang besluit wordt enkel door een rechter in stand gelaten indien het bestuursorgaan de nodige kennis heeft vergaard over de relevante feiten en de af te wegen belangen heeft vergaard en deze zichtbaar heeft afgewogen voordat het besluit werd genomen.

De vereiste belangenafweging voor de totstandkoming van een algemeen belang besluit dient zorgvuldig en met schriftelijke feiten en een krachtige motivering te zijn onderbouwd. Een dergelijke motivering bevat bij voorkeur: • Een tweeledig feitenonderzoek waarin de doeltreffendheid en belangenafweging zijn onderzocht. • Er mogen geen aannames in staan en geen onderzoeksrapporten met verkeerde uitgangspunten

worden aangehaald. • De belangenafweging moet kenbaar zijn gemaakt en er dient een toelichting bij het algemeen belang

besluit te worden gepubliceerd. De conclusie van een algemeen belang besluit moet zijn dat zij noodzakelijk en doeltreffend is voor de instandhouding van de activiteiten, los van de aanbieder. Het enkel concluderen dat de kosten te hoog zijn voor partijen is niet voldoende. Er dient bij voorkeur een berekening aan ten grondslag te liggen. Tegen concrete vaststellingsbesluiten (de zogenaamde concretiserende besluiten van algemene strekking) staan bezwaar en beroep open. Als het vaststellingbesluit in de vorm van een algemeen verbindend voorschrift (verordening) wordt gegoten, staat geen rechtstreeks beroep open maar is slechts indirect beroep bij de bestuursrechter mogelijk. Een belanghebbende kan dan de rechtmatigheid van een concreet uitvoeringsbesluit aanvechten. Een belanghebbend ondernemer kan in geval van schending van gedragsregels ook bij de civiele rechter terecht en een procedure uit onrechtmatige daad aanspannen.

59

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

Gelet op de vergaande gevolgen van een besluit dat bepaalde activiteiten worden geacht in het algemeen belang plaats te vinden, verdient het de voorkeur actief inspraak mogelijk te maken alvorens tot besluitvorming over te gaan (op basis van de inspraakverordening). Risico’s niet voldoen aan wet De ACM is belast met toezicht op de WM&O. Als de ACM na onderzoek vaststelt dat een gemeente in strijd met de WM&O handelt, kan de ACM: 1. 2.

verklaren dat een overtreding is vastgesteld en een last onder dwangsom opleggen.

De last onder dwangsom kan niet alleen kan worden opgelegd aan de rechtspersoon waartoe het bestuursorgaan behoort, maar ook aan de feitelijk leidinggevers of opdrachtgevers. De ACM richt zich daarbij op economische activiteiten die de meeste schade toebrengen, bijvoorbeeld waar verdringing van particulier initiatief duidelijk is. Een belanghebbende kan verder een actie uit onrechtmatige daad beginnen. Daarnaast is het wellicht mogelijk om de nietigheid van overeenkomsten in te roepen. Huidig algemeen belang besluit Op 29 januari 2015 heeft de gemeenteraad van Edam-Volendam besloten de volgende economische activiteiten aan te wijzen als activiteiten die plaatsvinden in het algemeen belang, als bedoeld in artikel 25h, vijfde lid van de Mededingingswet: 1. 2. 3.

de verhuur van sportaccommodaties de verhuur van maatschappelijk vastgoed ligplaatsen in de gemeentelijke havens

Deze aanwijzing heeft tot gevolg dat de gedragsregels van de Wet Markt en Overheid niet op deze activiteiten van toepassing zijn. Niet valt uit te sluiten dat momenteel in de praktijk situaties bestaan die op gespannen voet staan met deze regelgeving. Voor de gemeente is het van belang te inventariseren (met behulp van de genoemde handreiking) welke huidige economische activiteiten onder de WM&O vallen. Uiteraard dienen vanaf nu alle nieuwe economische activiteiten te worden getoetst aan de WM&O. Voor alle afdelingen die te maken hebben met het verrichten van economische activiteiten is de WM&O van belang. Uit de gegeven voorbeelden blijkt dat alle afdelingen bij de wet betrokken (kunnen) zijn. De regierol voor de uitvoering van de wet ligt bij het team Algemeen juridische zaken (sectie AC). Verdere procedure Actualisatie van het huidige algemeen belang-besluit van de gemeente Edam-Volendam waarbij per accommodatie gemotiveerd wordt aangegeven waarom een activiteiten welk algemeen belang dient. Het vaststellen van het algemeen belang besluit is een bevoegdheid van de gemeenteraad. Tegen dit besluit kan een bezwaarschrift worden ingediend.

60

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023 Voorwoord Bijdrage van wethouder Wim Runderkamp?

61