Accommodatiebeleid

Passend accommoderen Accommodatiebeleid 2023

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

versie 10 oktober 2023 Inhoudsopgave Voorwoord .....................................................2 1.

2.

Inleiding .................................................................................................................................................. 3 1.1

Wat is accommodatiebeleid? ............................................................................................................... 3

1.2

Waarom dit accommodatiebeleid? ...................................................................................................... 3

1.3

Doel accommodatiebeleid .................................................................................................................... 4

1.4

Waar gaat accommodatiebeleid wel en niet over? ............................................................................. 4

1.5

Relatie met overig gemeentelijk beleid ................................................................................................ 5

1.6

Leeswijzer ............................................................................................................................................. 6

Visie ........................................................................................................................................................ 7 2.1

Kenmerken gemeente Edam-Volendam............................................................................................... 7

2.2

Onze visie op maatschappelijke accommodaties ................................................................................. 7

2.3

Sturen op maatschappelijke basisvoorzieningen ............................................................................... 11

2.4

Uitgangspunten van ons accommodatiebeleid .................................................................................. 11

3.

Kosten van maatschappelijke accommodaties ...................................................................................... 13

4.

Inzet van verschillende instrumenten ................................................................................................... 16

5.

4.1

Huivesten om-niet .............................................................................................................................. 17

4.2

Accommoderen .................................................................................................................................. 18

4.3

Inkopen............................................................................................................................................... 19

4.4

Financieel ondersteunen .................................................................................................................... 20

4.5

Algemeen Belang Besluit.................................................................................................................... 21

Afwegingskaders ................................................................................................................................... 22 5.1

Afwegingskader inschaling activiteiten ............................................................................................. 22

5.2

Afwegingskader investering en rol maatschappelijke accommodaties ............................................. 26

5.3

Afwegingskader uitbreiding maatschappelijke accommodaties ....................................................... 27

5.4

Afwegingskader overcapaciteit maatschappelijke accommodaties .................................................. 28

Bijlagen .......................................................................................................................................................... 29 Bijlage 1: Overzicht huidige maatschappelijke accommodaties....................................................................... 29 Bijlage 2: Definities en uitleg van begrippen .................................................................................................... 33 Bijlage 3: Inzet instrumenten Edam-Volendam voor maatschappelijke activiteiten ........................................ 35 Bijlage 4: Wet Markt en Overheid en accommodatiebeleid ............................................................................. 58

1

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

Voorwoord De gemeente Edam-Volendam bestaat uit de stad Edam (ca. 7.000 inwoners), de kern Volendam (ca. 22.500 inwoners) en de omliggende kernen Beets, Etersheim, Hobrede, Kwadijk, Middelie, Oosthuizen, Purmer, Schardam en Warder (in totaal circa 7.000 inwoners). Allemaal hebben ze hun eigen identiteit, karakter en een sterk verenigingsleven. De gemeente Edam-Volendam investeert al sinds haar bestaan in maatschappelijk vastgoed zoals sportaccommodaties en welzijnsgebouwen. Hiermee willen we een goed voorzieningenniveau creëren dat bijdraagt aan de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van onze gemeente. Het maakt dat mensen hier prettig wonen, leven en ontspannen. Bij maatschappelijke voorzieningen gaat het om ruimte voor onderwijs, sport en cultuur, welzijn en ontmoeting. Zij vormen het sociale hart van een kern of wijk. Om de volgende generatie ook goede, passende en betaalbare maatschappelijke accommodaties te kunnen bieden, moeten we middelen en ruimte optimaal inzetten. Dat kan door investeringen in te zetten daar waar het nodig is en taken en verantwoordelijkheden op de juiste plek neer te leggen. We vinden het belangrijk om uit te kunnen leggen waarom we als gemeente wel of niet bijdragen aan het faciliteren van activiteiten of het realiseren of in stand houden van een accommodatie. De kaders in dit accommodatiebeleid helpen hierbij.

Activiteiten die waardevol zijn en ons beleid ondersteunen, kunnen behoren tot sociale basis in onze gemeente. Deze activiteiten willen we faciliteren in accommodaties die goed onderhouden, functioneel, duurzaam en toegankelijk zijn. In dit eerste accommodatiebeleidsplan van de gemeente Edam-Volendam gaan we uit van ‘samenkracht’. Het is niet vanzelfsprekend dat de gemeente altijd alle rollen en taken op zich neemt bij maatschappelijk vastgoed. We kijken ook wat de samenleving zelf kan doen. Daar waar ondersteuning van de gemeente nodig is, maken we daarover duidelijke afspraken. Hiermee kunnen we activiteiten die voor de leefbaarheid van onze gemeente van belang zijn passend accommoderen. Wij wensen u veel leesplezier toe!

Wethouder Marisa Kes Wethouder Vincent Tuijp

portefeuillehouder Vastgoed (stenen) portefeuillehouder Sociaal Domein (invulling maatschappelijke activiteiten)

2

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

1. Inleiding 1.1

Wat is accommodatiebeleid?

Accommodatiebeleid geeft aan hoe wij als gemeente maatschappelijke accommodaties inzetten ten behoeve van activiteiten om ons gemeentelijk beleid of wettelijke zorgplicht te vervullen. Het gaat in hoofdlijnen in op de manier waarop de gemeente invulling geeft aan het instrument ‘huisvesting van maatschappelijke activiteiten’. Maatschappelijke accommodaties zijn gebouwen en terreinen waar maatschappelijke activiteiten plaatsvinden waarvoor de gemeente een wettelijke zorgplicht heeft of die het gemeentelijke beleid ondersteunen en die niet door de markt worden gerealiseerd. Als het commercieel interessant en mogelijk was om zonder subsidie of steun van de overheid bijvoorbeeld een sporthal of gymzaal te exploiteren, dan zouden marktpartijen hier wel op grote schaal instappen. Het kenmerk van maatschappelijke accommodaties is dat hiervoor juist een rol weggelegd is voor de overheid. Het is mogelijk dat in een maatschappelijke accommodatie naast maatschappelijke activiteiten ook commerciële activiteiten plaatsvinden, zoals kinderopvang in een schoolgebouw of een sportschool in een sporthal. De realisatie en instandhouding van maatschappelijke accommodaties vraagt een actieve rol van de gemeentelijke overheid.

Maar welke keuzes maak je hierin als gemeente? Hoe verantwoord je een rol als gemeente? Doe je dat overal op dezelfde wijze? Dit accommodatiebeleid geeft duidelijkheid over de afwegingen die de gemeente Edam-Volendam hierin maakt.

1.2

Waarom dit accommodatiebeleid?

Een integraal accommodatiebeleid ontbreekt in Edam-Volendam. Ook in de inhoudelijke gemeentelijke beleidsnota’s is niet benoemd of en hoe vastgoed als instrument wordt ingezet om beleidsdoelstellingen te behalen en welke rol de gemeente hierin speelt. Het accommodatiebeleid moet hierin een heldere lijn aanbrengen en duidelijk maken welke rol is weggelegd voor de gemeente en wat bij de maatschappij hoort. Mede door de gemeentelijke fusie in 2016 (Edam-Volendam met Zeevang) en afspraken die in het verleden zijn gemaakt, zijn er verschillende afspraken over accommodaties en de rol die de gemeente hierbij speelt. De gemeente wil toewerken naar harmonisatie van afspraken. Duidelijke afwegingskaders moeten worden ingezet bij beslissingen over projecten of verzoeken, zodat we uit kunnen leggen waarom we dingen wel of niet doen. We zijn gehouden aan regelgeving over het doorbelasten van kosten en verantwoorden van subsidies. Er mag geen sprake zijn van ongeoorloofde staatssteun en verkapte subsidies. Van de uitgaven die we doen, moeten wij de doelmatigheid kunnen aantonen. We krijgen als gemeente steeds meer taken overgeheveld vanuit het Rijk, die vanuit de gemeentelijke begroting moeten worden bekostigd. Daarnaast stijgen de kosten van de realisatie en instandhouding van accommodaties.

We willen daarom nu goed nadenken over hoe we het gewenste voorzieningenniveau ook naar de toekomst toe betaalbaar kunnen houden voor de gemeente en gebruikers. Dat kan betekenen dat we keuzes moeten maken in wat we wel en niet doen als gemeente. Sinds 2021 is Edam-Volendam een JOGG-gemeente. JOGG staat voor ‘Gezonde jeugd, gezonde toekomst’. Dit betekent dat wij ons richten op het gezonder maken van de leefomgeving van het opgroeiende kind.

3

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

Hier vallen ook accommodaties onder. We willen uitgangspunten ten aanzien van gezondheid meenemen in dit accommodatiebeleid. Maatschappelijke trends en ontwikkelingen zoals individualisering, vergrijzing, vereenzaming en toenemende mobiliteit beïnvloeden de leefbaarheid van onze kernen en wijken. Daarnaast zien we nieuwe vormen van bijvoorbeeld ontmoeting en sport. Dit alles kan leiden tot een andere vraag naar voorzieningen. Passende accommodaties dragen bij aan de leefbaarheid en beïnvloeden de toekomst van onze inwoners en verenigingen.

1.3

Doel accommodatiebeleid

Het accommodatiebeleid maakt duidelijk waarom en hoe we een rol spelen bij het accommoderen van maatschappelijke activiteiten. Het biedt toetsingskaders voor afspraken, planvorming en burgerinitiatieven waarin maatschappelijke accommodaties betrokken zijn. Hiermee kunnen we uitleggen waarom we wel of niet een rol innemen ten aanzien van maatschappelijk vastgoed.

1.4

Waar gaat accommodatiebeleid wel en niet over?

Het accommodatiebeleid richt zich op gebouwen en terreinen met een publieke functie die geen onderdeel uitmaken van de openbare ruimte en waarin / waarop maatschappelijke activiteiten plaatsvinden die vallen onder de volgende categorieën: • • • •

Onderwijs Sport (binnen- en buitensport incl. sportvelden) Cultuur Welzijn (sociaal-maatschappelijk, ontmoeting)

In het vastgoedbeleid van de gemeente Edam-Volendam vallen deze accommodaties wanneer ze eigendom zijn van de gemeente onder de categorie ‘maatschappelijk vastgoed’. Kenmerk van maatschappelijk vastgoed is dat de exploitatie hiervan (gedeeltelijk) door publieke middelen mogelijk wordt gemaakt. Met andere woorden: deze accommodaties zijn commercieel gezien niet rendabel, anders zouden marktpartijen hierin wel voorzien. Het accommodatiebeleid van Edam-Volendam gaat niet over: •

•

De overige categorieën vastgoed1 die worden onderscheiden in het gemeentelijke vastgoedbeleid, tenzij er sprake is van dubbelfuncties, bijvoorbeeld een historisch gebouw waarin maatschappelijke activiteiten plaatsvinden of kinderopvang in een schoolgebouw. Voorzieningen voor sport, spel, beweging en ontmoeting in de openbare ruimte die vrij toegankelijk zijn (dus waarvoor geen huur / entree betaald hoeft te worden). Voorbeelden hiervan zijn speelplaatsen, trapveldjes, Cruijff Court, basketbalveld, jeu de boules-banen, skatebaan, calisthenics, sportcontainer en volkstuintjes. In de Omgevingswet is opgenomen dat we openbare ruimte multifunctioneel inrichten vanuit meerdere disciplines. Onderhoud en vervanging van voorzieningen in de openbare ruimte vallen onder verantwoordelijkheid van de afdeling Openbare Werken. Hieronder valt ook het onderhoud van de terreinen van de ijsbanen, waarmee deze ook niet onder het accommodatiebeleid vallen.

1

Overige categorieën in het vastgoedbeleid van de gemeente Edam-Volendam zijn: huisvesting gemeentelijke organisatie, huisvesting publieke diensten, historisch vastgoed, strategisch vastgoed, en commercieel vastgoed zoals solitaire kinderopvanglocaties en het stadion van FC Volendam.

4

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

•

Hoe met de openbare ruimte wordt omgegaan is opgenomen in de ‘Visie en Handboek Inrichting Openbare Ruimte’. Het beleid over speelvoorzieningen is opgenomen in het ‘Speelruimtebeleid’. Het beleid ten aanzien van sport en bewegen in de openbare ruimte zal onderdeel worden van de ‘Uitvoeringsnota’s’ van de afdeling Samenleving.

In bijlage 1 is een overzicht opgenomen van de huidige situatie waarbij onderscheid is gemaakt tussen maatschappelijke gebouwen enerzijds en maatschappelijke terreinen anderzijds en is aangegeven welke eigendom zijn van de gemeente en welke eigendom zijn van derden.

1.5

Relatie met overig gemeentelijk beleid

Het gemeentelijke Vastgoedbeleid geeft aan hoe de gemeente Edam-Volendam aankijkt tegen de organisatie, het beheer en het onderhoud van het gemeentelijke vastgoed. Voor maatschappelijke accommodaties in eigendom van de gemeente geeft het vastgoedbeleid onder meer aan hoe om te gaan met het onderhoud en verduurzaming van deze gebouwen. Het vastgoedbeleid gaat alleen over gebouwen die eigendom zijn van de gemeente, niet over terreinen / velden. Gebouwen die de gemeente in eigendom heeft, zijn in het vastgoedbeleid gescoord op zes prestatievelden: publieke doelen, maatschappelijk rendement, klanttevredenheid, ontwikkelkansen, financieel resultaat en technische staat. Het eigendom en beheer van sportvelden en andere recreatieve gronden is meegenomen in het Grondbeleid. De doelen en resultaten die -mede naar aanleiding van de uitgangspunten vanuit dit accommodatiebeleid- in het inhoudelijke sectorale beleid of de uitvoeringsnota’s per beleidsterrein worden geformuleerd, kunnen tot aanpassing van bestaande subsidieregelingen of het opstellen van nieuwe subsidieregelingen leiden. De sociaal-maatschappelijke beleidsdoelstellingen van de gemeente Edam-Volendam zijn in 2022 voor het eerst opgenomen in één beleidsnota: het Integraal Beleidskader Sociaal Domein ‘Zelf, Samen, Organiseren’.

In 2023 is dit integrale beleidskader verder uitgewerkt in uitvoeringsnota’s per beleidsterrein zoals sport, welzijn en cultuur. Als daarin accommodaties worden genoemd als instrument om dat beleid te realiseren, kunnen we de uitgangspunten die in dit accommodatiebeleid zijn opgenomen gebruiken om te toetsen op welke wijze we accommodaties voor dat doel kunnen inzetten, welke rol de gemeente hierbij wil innemen en welk(e) instrument(en) de gemeente hierbij kan inzetten. Het specifieke beleidskader voor onderwijshuisvesting is onderdeel van het Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs van de gemeente Edam-Volendam. De algemene uitgangspunten voor schoolgebouwen en de omgang met aanvullende functies in schoolgebouwen, zoals kinderopvang, zijn voor de volledigheid wel opgenomen in dit accommodatiebeleid.

5

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

1.6

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 is de visie van de gemeente Edam-Volendam op maatschappelijke accommodaties opgenomen. In paragraaf 2.2 wordt antwoord gegeven op de vragen: wat leveren maatschappelijke accommodaties op, wanneer is een rol weggelegd voor de gemeente en welke afwegingskaders hanteren we? In paragraaf 2.3 is onze visie op zogenoemde basisvoorzieningen opgenomen. In paragraaf 2.4 worden de uitgangspunten van ons accommodatiebeleid toegelicht. Hoofdstuk 3 gaat in op de kosten van maatschappelijke accommodaties. In hoofdstuk 4 wordt aangegeven welke instrumenten de gemeente kan inzetten bij het faciliteren van maatschappelijke activiteiten. Hoofdstuk 5 bevat afwegingskaders voor achtereenvolgens: • • • •

De inschaling van activiteiten Het al of niet investeren in / spelen van een rol bij maatschappelijke accommodaties Het omgaan met een capaciteitstekort Het omgaan met een capaciteitsuitbreiding

Verder zijn de volgende bijlagen toegevoegd die aangehaald worden in deze beleidsnota: • • • •

Bijlage 1: Overzicht maatschappelijke accommodaties Bijlage 2: Definities en uitleg van begrippen Bijlage 3: Inzet instrumenten Edam-Volendam voor maatschappelijke activiteiten Bijlage 4: Wet Markt en Overheid en accommodatiebeleid

MFA De Groote Molen (Oosthuizen)

6

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

2. Visie 2.1

Kenmerken gemeente Edam-Volendam

Edam-Volendam is een gemeente met uiteenlopende kernen en wijken met elk hun eigen identiteit en achterban. Dit komt mede door de gemeentelijke fusie in 2016 met Zeevang die uit kleine kernen bestond. Daarnaast is er het onderscheid tussen enerzijds de stad Edam en anderzijds Volendam als grootste kern in de gemeente. Oosthuizen is in omvang de derde kern van onze gemeente. In totaal telt onze gemeente bijna 36.500 inwoners. Edam-Volendam kent van oudsher sterke gemeenschappen met veel betrokkenheid en ondernemerschap. Er is een groot gevoel voor saamhorigheid. Vanuit deze saamhorigheid laten onze inwoners als sinds jaar en dag zien er voor elkaar te zijn in moeilijke omstandigheden. Inwoners zorgen voor zichzelf en elkaar. Zelfredzaamheid en verbinding staan centraal. Edam-Volendam is een echte ‘gezinsgemeente’ waardoor we een relatief jonge bevolking hebben. Onze inwoners zijn erg honkvast. Een teken dat ze gehecht zijn aan hun buurt en omgeving. Edam-Volendam heeft een groot en sterk verenigingsleven op het gebied van sport en cultuur. Sport en cultuur (met name muziek) zit in onze genen en zijn een belangrijk kenmerk en kracht van onze gemeente. In tegenstelling tot ontwikkelingen elders in het land, blijft het verenigingsleven in Edam-Volendam groeien. Dit komt mede door de groei van de gemeente en de ontwikkeling dat mensen langer actief blijven en langer blijven bewegen.

2.2

Onze visie op maatschappelijke accommodaties

Voor het ontwikkelen van beleid is het van belang om helder te hebben wat we daarmee willen bereiken. Onze visie op maatschappelijke accommodaties bestaat uit de volgende aspecten:

1.

Aan welk maatschappelijk rendement dragen maatschappelijke accommodaties bij?

1A. Behouden van vitale en leefbare kernen en wijken. Maatschappelijke accommodaties zijn belangrijk voor de leefomgeving in de kernen en wijken, omdat het hierdoor mogelijk is dat inwoners en eventueel andere gebruikers prettig in de gemeente Edam-Volendam wonen, ontspannen en elkaar ontmoeten. Ze vormen een belangrijk middel om de leefbaarheid in de gemeente in stand te houden en waar nodig te versterken. Maatschappelijke accommodaties dragen bij aan het welzijn en de positieve gezondheid van onze inwoners. Het goed georganiseerde verenigingsleven en sociale netwerk zijn belangrijke krachten van onze gemeente. Dit willen we graag behouden. 1B. Faciliteren en stimuleren van ontmoeting. Een belangrijke functie van maatschappelijke accommodaties is het faciliteren van ontmoeting. Elkaar ontmoeten is essentieel voor het leggen van verbindingen tussen diverse (groepen van) inwoners, verenigingen en vrijwilligers. Een ontmoetingsfunctie is een bindende factor voor sociale cohesie en leefbaarheid. Het zorgt voor het versterken van de gemeenschapszin en voorkomt eenzaamheid. Hiermee speelt ontmoeting ook een rol bij preventie. Ontmoetingsplekken zijn een plek waar informatie wordt gedeeld en signalen vroeg kunnen worden geconstateerd door professionals en vrijwilligers. Ontmoetingsplekken worden afgestemd op de veranderende samenstelling en behoefte van onze inwoners.

De wijze waarop en waar ontmoeting plaatsvindt, kan verschillen per kern. 1C. Behalen van beleidsdoelstellingen. Maatschappelijke accommodaties dragen bij aan het behalen van onze beleidsdoelstellingen op het gebied van onderwijs, sport, welzijn en cultuur. De beoordeling van de benutting en het maatschappelijk rendement van een accommodatie wordt

7

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

gedaan door de inhoudelijke beleidsvelden (afdeling Samenleving). Het Team Vastgoed en Grondzaken beoordeelt jaarlijks (al dan niet bij het verstrijken van een huurtermijn) in overleg met de vertegenwoordiger(s) uit het betreffende beleidsveld of de activiteiten in/op maatschappelijke accommodaties (nog) vallen onder één van de door afdeling Samenleving gedefinieerde beleidsvelden.

2.

Wanneer is een rol weggelegd voor de gemeente?

2A. Verschillende redenen mogelijk. De maatschappelijke accommodaties in de gemeente EdamVolendam dienen voor het uitvoeren van onze wettelijke taken en als ondersteuning van onze beleidsdoelstellingen op het gebied van onderwijs, sport, welzijn en cultuur. De gemeente EdamVolendam heeft de volgende redenen om een rol te spelen bij maatschappelijk vastgoed: a. Vervullen van een wettelijke huisvestingsplicht b. Vervullen van een wettelijke taak c. Ondersteunen van gemeentelijke maatschappelijke beleidsdoelstellingen d. Onvoorziene omstandigheden waarop (nog) geen beleid van toepassing is e. Specifieke afspraken met een maatschappelijke organisatie, bijvoorbeeld in verband met een (her)ontwikkeling 2B. Zorgen voor maatschappelijke voorzieningen waarin de markt en gemeenschap niet voorzien. Bij gemeenten ligt de belangrijke taak om te zorgen voor leefbare kernen en wijken met voldoende voorzieningen. Daar waar de markt niet voorziet in deze voorzieningen en indien er voldoende behoefte is en maatschappelijke partners dit om moverende redenen niet alleen kunnen, wil de gemeente Edam-Volendam een rol spelen om te zorgen dat deze voorzieningen laagdrempelig toegankelijk zijn / blijven. Het accommoderen van maatschappelijke activiteiten moet dan een effectieve en efficiënte aanvulling zijn op overige instrumenten die ingezet worden om vastgestelde beleidsdoelstellingen te realiseren.

2C. Het in eigendom hebben van vastgoed is geen doel voor de gemeente. Maatschappelijke accommodaties en/of het in eigendom hebben van (maatschappelijk) vastgoed is geen doel op zich voor de gemeente Edam-Volendam. De gemeente is geen vastgoedbelegger, woningcorporatie of makelaar. Accommodaties kunnen echter wel een belangrijk instrument zijn voor het functioneren van de gemeente en het behalen van beleidsdoelstellingen. 2D. Maatschappelijke accommodaties die we in eigendom hebben behoren tot ons kernvastgoed. Zolang maatschappelijke accommodaties van de gemeente hun functie behouden, behoren ze tot het zogeheten kernvastgoed van de gemeente Edam-Volendam (zie gemeentelijk vastgoedbeleid). Kaders voor onder meer het onderhoud, de toegankelijkheid, het beheer en verduurzaming van ons kernvastgoed zijn opgenomen in het gemeentelijke vastgoedbeleid.

Wijksteunpunt en ontmoeting

8

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

3.

Welke afwegingskaders hanteren we?

3A. Functies en activiteiten zijn leidend. Eerder was het in stand houden van accommodaties belangrijk, nu staat steeds meer het gebruik centraal. Daarbij denken we in termen van functies, activiteiten en maatschappelijk rendement. Deze vormen de verantwoording voor een huisvestingsvraag. Een accommodatie is hierbij ‘slechts’ een middel om maatschappelijke activiteiten mogelijk te maken. Het behoud van functies voor de gemeenschap vinden we belangrijker dan het in stand houden van individuele accommodaties in de individuele kernen of wijken. Uitzondering hierop zijn gebouwen met een historische en/of monumentale waarde. Die houden we aan vanwege de intrinsieke waarde voor de gemeenschap van het gebouw zelf. 3B. Waar mogelijk gebruik maken van bestaande accommodaties. Voordat overgegaan wordt tot een investering in nieuwbouw, kijken we welke mogelijkheden bestaande accommodaties hebben. Dit kunnen gemeentelijke eigendommen zijn, maar ook eigendommen van anderen. Deze afweging geldt niet alleen bij de noodzaak van vernieuwing van een accommodatie, maar ook bij nieuwe ruimtevragen of de behoefte aan extra capaciteit. We verwijzen naar medegebruik van andere accommodaties die binnen een passende afstand of bepaald voedingsgebied aanwezig zijn. Hiermee kunnen ook de bezetting en exploitatie van bestaande accommodaties worden geoptimaliseerd. 3C.

Multifunctioneel inzetbare accommodaties. Maatschappelijke accommodaties staan ten dienste van de gemeenschap Edam-Volendam en niet per se van één gebruiker. Maatschappelijke gebouwen en terreinen worden multifunctioneel ingezet, tenzij er goede redenen zijn om dit niet te doen. Multifunctionele inzet van ons vastgoed vergroot zowel het maatschappelijke rendement als de sociale cohesie en de leefbaarheid. Bij het combineren van functies zoeken we in eerste instantie naar activiteiten en gebruikers die elkaar ook inhoudelijk kunnen versterken. Daarnaast kijken we bij gedeeld gebruik ook naar de tijden waarop verschillende doelgroepen gebruik willen maken van een accommodatie. Daar waar gebruikers die nu nog verschillende accommodaties gebruiken genoeg hebben aan één gezamenlijke accommodatie werken we toe naar gedeeld gebruik van een enkele accommodatie. We stimuleren clustering daar waar dat naar verwachting leidt tot inhoudelijke, ruimtelijke, beheersmatige en/of financiële voordelen. 3D. Uitgaan van ‘Samenkracht’. Maatschappelijke accommodaties zijn voorzieningen van en voor de gemeenschap. De middelen van maatschappelijke partijen en de gemeente zijn beperkt. Om maatschappelijke accommodaties nu en in de toekomst betaalbaar te houden, moeten we krachten bundelen. Hierbij gaat we uit van het principe ‘samenkracht’.

Eerst kijken we wat je (als organisatie / vereniging) zelf kunt. Daarna kijken we wat je samen met anderen kunt. Tot slot kijken we waarvoor je de gemeente nodig hebt. De rol van de gemeente en de bijbehorende taken kan hierdoor verschillen per situatie, maar is altijd uitlegbaar. Voor accommodaties waarvoor we als gemeente een wettelijke huisvestingsplicht hebben en taken en verantwoordelijkheden hiervoor in de wet zijn vastgelegd (bijvoorbeeld bij onderwijshuisvesting), geldt dat als uitgangspunt. Bij overige maatschappelijke accommodaties leggen we, daar waar mogelijk en verantwoord, zoveel mogelijk taken en verantwoordelijkheden bij de samenleving en gebruikers van accommodaties zelf neer. 3E. Basisniveau maatschappelijke voorzieningen. Basisvoorzieningen zijn de minimaal door de gemeente als noodzakelijk bevonden voorzieningen binnen de gemeente. Deze zijn / worden opgenomen in de verschillende Uitvoeringsnota’s van het Integraal Beleidskader Sociaal Domein. De gemeente Edam-Volendam stuurt op verschillende manieren op het aanbod van basisvoorzieningen en zorgt dat dit aansluit op de behoefte. De wijze waarop een maatschappelijke basisvoorziening wordt geaccommodeerd, kan per situatie verschillen. Het schaalniveau van een basisvoorziening kan ook verschillen.

Zo kan de ene basisvoorziening een functie hebben voor de hele gemeente, terwijl de andere basisvoorziening een functie heeft voor een wijk of kern. De rol die gemeente speelt ten

9

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

aanzien van basisvoorzieningen hangt af van verschillende aspecten, zoals heeft de gemeente een wettelijke zorgplicht voor (het huisvesten van) deze voorziening, draagt deze voorziening bij aan het gemeentelijke beleid en is het een maatschappelijke of commerciële voorziening? De gemeente zet verschillende instrumenten in om het basisniveau aan maatschappelijke voorzieningen toegankelijk te houden. 3F. Maatschappelijke accommodaties hebben een voorbeeldfunctie. Maatschappelijke accommodaties vervullen een voorbeeldfunctie voor onze inwoners op het gebied van bijvoorbeeld toegankelijkheid, duurzaamheid, circulariteit en gezondheid (rookvrij, gezond aanbod eten en drinken, alcoholbeleid, aanwezigheid AED). Accommodaties moeten altijd voldoen aan de eisen van het dan geldende Bouwbesluit. Als we als gemeente een rol spelen bij het accommoderen van maatschappelijke activiteiten, willen we dat ze ook voldoen aan de uitgangspunten die wij vanuit ons beleid meegeven. Afspraken over het gebruik van accommodaties nemen we op in (gebruiks)overeenkomsten.

Voetbalveld RKAV (Volendam)

10

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

2.3

Sturen op maatschappelijke basisvoorzieningen

De gemeente Edam-Volendam stuurt op verschillende manieren op het aanbod van maatschappelijke basisvoorzieningen en zorgt dat dit aansluit op de behoefte. Aan de voorkant kan de gemeente bijvoorbeeld via een bestemmingsplan sturen op de situering van bepaalde voorzieningen binnen de gemeente. Bij nieuwbouwwijken kan op basis van het aantal inwoners en de aanwezigheid / nabijheid van bestaande voorzieningen rekening worden gehouden met bijvoorbeeld een plek voor een school, sportaccommodatie en/of ontmoetingsplek. Het schaalniveau van een maatschappelijke basisvoorziening kan verschillen. Zo kan de ene basisvoorziening een functie hebben voor de hele gemeente, terwijl de andere basisvoorziening een functie heeft voor een wijk of kern. Voor diverse basisvoorzieningen bestaan duidelijke normen voor wat er nodig is voor het accommoderen daarvan, zoals de normatieve ruimtebehoefte van scholen (gebaseerd op het type onderwijs, aantal leerlingen en vaste voet) en de normen voor de omvang van sportvelden en het aantal velden per actief lid van een sportvereniging. Deze normen worden als basis gebruikt, waarbij we daarnaast rekening houden met de specifieke opbouw, samenstelling en kenmerken van onze gemeente. Voor andere basisvoorzieningen, bijvoorbeeld voor cultuur en welzijn, zijn dergelijke ‘normen’ niet even helder omschreven.

Gezien de omvang van onze gemeente, stellen wij geen specifieke gemeentelijke referentienormen op voor dergelijke voorzieningen, maar gebruiken we de input vanuit de gemeenschap en ons gezonde verstand om vraag en aanbod te bepalen. De wijze waarop een basisvoorziening wordt gehuisvest en de rol die de gemeente hierbij inneemt, kan per situatie verschillen. Bij het optimaal en efficiënt faciliteren van onze basisvoorzieningen, houden we rekening met de uitgangspunten uit onze visie op maatschappelijke accommodaties (zie 2.2), waaronder: 1. Waar mogelijk gebruik maken van bestaande accommodaties (van de gemeente of van derden) 2. Accommodaties staan ten dienste van de gemeenschap, niet per se van éeń gebruiker 3. Gedeeld en multifunctioneel gebruik van accommodaties waar mogelijk 4. Samenkracht: wat kun je zelf, wat samen met anderen en waarvoor is de gemeente nodig? 5. Taken/verantwoordelijkheden zoveel mogelijk bij de samenleving en gebruikers zelf neerleggen 6. Maatschappelijke accommodaties vervullen een voorbeeldfunctie voor onze inwoners

2.4

Uitgangspunten van ons accommodatiebeleid

Ons accommodatiebeleid moet doelmatig, transparant en uitlegbaar zijn en uitgaan van een gelijke behandeling van gebruikers van maatschappelijke accommodaties. Dit sluit ook aan bij uitgangspunten voor de dienstverlening van onze gemeente zoals beschreven in het collegeprogramma 2022-2026 ‘Verbinden, verbeteren, vernieuwen’. Doelmatig. Het accommodatiebeleid dient eraan bij te dragen dat we als gemeente bij het faciliteren van maatschappelijke activiteiten de instrumenten huisvesten, accommoderen, inkopen en subsidiëren doelmatig inzetten. Transparant. Om tot een transparante regelgeving en tarievenstelsel voor maatschappelijke accommodaties te komen, streven we naar het zoveel als mogelijk ontvlechten van financiële stromen. Indirecte subsidies voorkomen we. De integrale kostprijs is de basis voor de tariefstelling van maatschappelijke accommodaties. Tarieven worden hierdoor meer marktconform. Hier tegenover kan dan wel een hogere activiteitensubsidie staan, waarbij in de hoogte van de activiteitensubsidie ook rekening wordt gehouden met de kosten die nodig zijn om de betreffende activiteit te accommoderen. Hierdoor maken we transparanter aan welke organisaties en activiteiten we steun (subsidie) verlenen en welke verplichtingen daartegenover staan. Een gevolg hiervan is dat deze instellingen niet langer

11

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

afhankelijk zijn van gemeentelijk vastgoed voor hun huisvesting. Paragraaf 2.4 gaat verder in op de integrale kostprijs. Uitlegbaar. Afwegingskaders helpen om te bepalen en uit te leggen of en zo ja hoe de gemeente een rol speelt bij het faciliteren van maatschappelijke activiteiten. Gelijke behandeling. Met dit nieuwe accommodatiebeleid harmoniseren we de regelgeving rondom accommodaties in de gemeente, zodat dezelfde afspraken van toepassing zijn binnen alle kernen en wijken van Edam-Volendam. Uitgangspunt hierbij is dat gebruikers hetzelfde tarief betalen voor vergelijkbare activiteiten in een vergelijkbare accommodatie (bijvoorbeeld het gebruik van een kunstgras voetbalveld). Als een gebruiker via zelfwerkzaamheid bepaalde taken zelf kan en wil uitvoeren, kijken we of dit gewenst is en het tarief hierop aangepast kan worden. Afspraken hierover zijn transparant, doelmatig, uitlegbaar en per type accommodatie gelijk. Gefaseerde invoering. We voeren het nieuwe beleid gefaseerd in, onder meer vanwege bestaande overeenkomsten. Dat betekent dat we bestaande overeenkomsten niet openbreken. Zodra ze aflopen en hernieuwd worden, harmoniseren we de afspraken.

Gymsportcentrum (Volendam)

12

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

3. Kosten van maatschappelijke accommodaties Het huisvesten of accommoderen van een activiteit tegen een lagere vergoeding dan de kostprijs (dat we het ons als gemeente kost) is een indirecte vorm van overheidssteun en verkapte subsidie. Sinds de inwerkingtreding van de Wet Markt en Overheid in 2012 (zie ook bijlage 4) zijn gemeenten verplicht een huur te vragen die kostendekkend is. Dit om marktverstoring te voorkomen en financiële stromen inzichtelijk te maken. Daarnaast is het vanuit het oogpunt van een transparante bedrijfsvoering ongewenst om niet alle kosten toe te rekenen. Bij de verhuur van gemeentelijke accommodaties (of accommodaties van derden waarin de gemeente investeert) wordt de huurprijs gebaseerd op minimaal een kostendekkend tarief. Een marktconform tarief kan hoger liggen dan een kostendekkend tarief. Bij de integrale kostendoorberekening moeten op grond van het Besluit Markt en Overheid in elk geval operationele kosten, vermogenskosten en afschrijvings- en onderhoudskosten worden meegenomen. Kostendekkend tarief De methodiek van de kostendekkende huur houdt in dat over een langere periode de huren voldoende zijn voor de kosten van het vastgoedobject. De aanvangshuur is zodanig bepaald, dat rekening houdend met een jaarlijkse indexering over de contractperiode precies genoeg huur wordt ontvangen om de kosten over diezelfde contractperiode te dekken.

In het gemeentelijke vastgoedbeleid zijn de uitgangspunten voor de berekening van de kostendekkende huur opgenomen. Voor het gemak halen we die hieronder aan. We berekenen de kostprijs van een accommodatie aan de hand van onderstaande kostenposten. Afhankelijk van de rolverdeling en verdeling van verantwoordelijkheden bij een accommodatie, behoren deze kosten wel of niet tot de gemeentelijke kostprijs. A. Eigenaarslasten • Verzekeringen (o.a. opstalverzekering) • Belastingen (o.a. OZB eigenaarsdeel) B. Kapitaallasten • Jaarlijkse afschrijving van investeringen • Jaarlijkse rente van investeringen C. Onderhoudslasten • Gemiddelde kosten voor groot planmatig meerjarig onderhoud • Dagelijks onderhoud • Calamiteitenonderhoud • Schoonmaakonderhoud • Terreinonderhoud D. Beheer- en exploitatiekosten • Dagelijks beheer (o.a. toezicht, opening, sluiting) • Juridisch / administratief beheer • Exploitatiekosten / servicekosten (o.a. energie, water, schoonmaak) 2 E. Prijsindexering 2

Deze kosten worden vaak door een gebruiker van een accommodatie zelf geregeld en verrekend met de leverancier. Afhankelijk van de demarcatieafspraken (wie is waarvoor verantwoordelijk) kunnen deze kosten ook onderdeel uitmaken van de kostprijs die de gemeente in rekening brengt voor een accommodatie. Bij de gemeentelijke binnensportaccommodaties maken de exploitatiekosten bijvoorbeeld wel onderdeel uit van de gemeentelijke kostprijs. 13

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

Opties bij het bepalen van een maatschappelijk (kostendekkend) tarief •

Optie 1: Kosten berekenen specifiek op pandniveau De kosten worden per pand uit- en toegerekend. Hiermee kom je tot een hele zuivere kostprijsberekening van een accommodatie, maar heb je wel te maken met allemaal verschillende tarieven.

•

Optie 2: Kosten berekenen op basis van een gemiddelde Alle kosten voor een bepaald cluster (bijvoorbeeld binnensportaccommodaties) worden bij elkaar opgeteld. De gemiddelde kosten die op basis hiervan worden berekend dienen als basis voor de verdeling van de totale kosten. De gemiddelde kosten kunnen worden omgeslagen naar een bedrag per m2 of bijvoorbeeld een bedrag per zaaldeel (binnensport) of per veld (voetbal).

In onze ‘Inzet instrumenten Edam-Volendam voor maatschappelijke activiteiten’, die als bijlage 3 is opgenomen, is per type accommodatie aangegeven welke wijze gehanteerd worden bij het bepalen van een maatschappelijk tarief. Marktconform tarief De huurprijsberekening voor niet-maatschappelijke huurders is volgens de wettelijke kaders minimaal marktconform. Daarbij mag de gemeente niet onder de kostprijs verhuren. Bij een commerciële marktconforme huur is het uitgangspunt dat de huur op hetzelfde niveau ligt als wanneer een huurder een vergelijkbaar object op de particuliere markt zou huren. Een marktconforme huur wordt bepaald door middel van een taxatie. Hierbij wordt door de taxateur gekeken naar de kenmerken van het vastgoed en naar de huren van gelijksoortige objecten in de nabije omgeving. De marktconforme huur wordt periodiek herzien binnen de mogelijkheden van de te sluiten overeenkomst en wordt jaarlijks geïndexeerd, zoals gebruikelijk is in de markt bij het type huurovereenkomst. Bij marktconforme huur zullen de opbrengsten hoger zijn dan de kosten. Aandachtspunten Op dit moment is nog niet voor alle accommodaties sprake van een minimaal kostendekkend tarief. Wanneer we die gaan hanteren, moet we rekening houden met de volgende aandachtspunten: •

Verandering in de huurtarieven Het gebruik van de door onze gemeente beschikbaar gestelde maatschappelijke accommodaties door maatschappelijke organisaties kan mogelijk veranderen bij een wijziging in huurtarieven. Een (minimaal) kostendekkend tarief dat hoger ligt dan voor een vergelijkbare accommodatie buiten de gemeente, kan ertoe leiden dat gebruikers uitwijken naar deze goedkopere accommodaties. Hierdoor kunnen de deelname aan activiteiten en de bezetting van maatschappelijke accommodaties in onze gemeente afnemen. Of diensten die tot nu toe dicht bij huis gelegen waren zijn alleen nog buiten de gemeente te bereiken.

•

Optimaliseren relatie accommoderen en subsidiëren Maatschappelijke organisaties hebben een belangrijke rol bij het realiseren van ons gemeentelijk beleid. Veel van hun activiteiten, functies en diensten vereisen huisvesting voor de uitvoering. Omdat minimaal een kostprijs dekkende huur voor het gebruik van de accommodatie moet worden gevraagd, kunnen deze lasten van invloed zijn op de kosten van bijvoorbeeld deelname aan een activiteit voor onze inwoners. Bij de realisatie van ons beleid zullen wij via de inzet van het subsidie-instrument daarom bijzondere aandacht besteden aan de beleidsdoelen die via het accommoderen van activiteiten worden behaald. Daar waar de te subsidiëren activiteiten een huisvestingscomponent hebben, zullen wij bij de opstelling van de subsidieregelingen hiermee rekening houden. Zo wordt de huurder middels de subsidie ook indirect gesteund in de bekostiging van zijn huurtarief. Dat draagt bij aan een optimale relatie tussen de inzet van de instrumenten accommoderen en subsidiëren (zie ook hoofdstuk 4).

14

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

•

Verruiming huurverantwoordelijkheden Vanuit de kosten-batenverhouding van een gebouw is het voor ons van belang dat gemeentelijke accommodaties optimaal en efficiënt gebruikt worden. Ook voor het accommoderen geldt dat we zoveel mogelijk verantwoordelijkheden bij de gebruiker / huurder zelf willen leggen. De omvang van de verschuiving van de verantwoordelijkheden is echter niet mogelijk zonder aandacht voor de daarmee gemoeide financiële lasten. Een vorm van financiële ondersteuning door de gemeente zal noodzakelijk zijn. We willen daarom aanvullend onderzoeken op welke manier -daar waar mogelijk en toegestaan- een aanvullende financiële ondersteuning geboden kan worden.

15

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

4. Inzet van verschillende instrumenten In dit hoofdstuk wordt een toelichting gegeven op de verschillende instrumenten die de gemeente kan inzetten om maatschappelijke activiteiten te faciliteren. Inzet van één van deze instrumenten moet bijdragen aan het uitvoeren van een wettelijke taak van de gemeente of aan het realiseren van maatschappelijke beleidsdoelen. Bij de afweging welk instrument de gemeente inzet, hebben we soms zelf de keuze, maar soms moet de gemeente vanuit regelgeving een bepaald instrument inzetten. In dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op de volgende instrumenten: 1. 2. 3. 4. 5.

Huisvesten om-niet Accommoderen Inkopen Financieel ondersteunen Algemeen Belang Besluit

In bijlage 3 is opgenomen welke instrumenten de gemeente Edam-Volendam voor welke maatschappelijke activiteiten inzet / wil inzetten, voor welke in dit hoofdstuk benoemde optie wordt gekozen en in welke gevallen en op welke wijze daarbij wordt afgeweken van de huidige situatie (= nieuw beleid). Het college van B&W kan deze bijlage los van deze beleidsnota actualiseren.

Edams Museum (Edam)

16

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

4.1

Huivesten om-niet

Huisvesten om-niet zien we in de gemeente Edam-Volendam als het vanuit een wettelijke huisvestingsverplichting aanbieden van / in orde maken / beschikbaar stellen van een ruimte of plaats, dan wel het beschikbaar stellen van de benodigde middelen om dit mogelijk te maken. Waar is dit van toepassing? Momenteel heeft de gemeente ten aanzien van maatschappelijke activiteiten alleen een wettelijke huisvestingsplicht voor de capaciteit van het onderwijs (primair, voortgezet en speciaal) en het bijbehorende bewegingsonderwijs. De gemeente is vanuit de wetgeving verantwoordelijk voor (vervangende) nieuwbouw, uitbreiding en het herstel van constructiefouten. Op basis van een wetswijziging die in voorbereiding is, wordt renovatie hieraan toegevoegd. Vanuit de wetgeving is de gemeente ook verantwoordelijk voor de opstalverzekering van de schoolgebouwen, voor de inboedelverzekering van de inboedel van scholen die met overheidsmiddelen is bekostigd en voor de onroerende zaakbelasting (eigenaarsdeel). Hoe kunnen we huisvesten om-niet? Huisvesten om-niet - Optie 1 De gemeente investeert in (vervangende) nieuwbouw, renovatie en uitbreiding van capaciteit voor het (bewegings)onderwijs. Vervolgens zijn er twee mogelijkheden: •

•

Optie 1A: De gemeente draagt na realisatie het juridisch eigendom van de accommodatie overeenkomstig de WPO / WVO / WEC om-niet over aan het schoolbestuur. Zodra de onderwijsfunctie vervalt, komt het juridisch eigendom via het economisch claimrecht dat de gemeente heeft weer bij de gemeente te liggen. De constructie is het meest voorkomend voor onderwijscapaciteit. Optie 1B: De gemeente blijft eigenaar van de accommodatie en geeft capaciteit om-niet in gebruik aan een schoolbestuur. Deze constructie wordt vaak toegepast bij multifunctionele accommodaties (MFA’s) waar onderwijs deel van uitmaakt en bij binnensportaccommodaties zoals een sporthal.

Huisvesten om-niet - Optie 2 Via doordecentralisatie is het juridisch mogelijk om verantwoordelijkheden en bijbehorende middelen te verleggen van de gemeente naar schoolbesturen. De gemeente blijft van het rijk middelen voor onderwijshuisvesting ontvangen via de uitkering gemeentefonds, maar gemeente en schoolbestuur maken langdurige afspraken over de jaarlijkse vergoeding die de gemeente overmaakt aan het schoolbestuur. Bij doordecentralisatie staan de schoolgebouwen bij het schoolbestuur ‘op de balans’, in tegenstelling tot optie 1 waarbij de gemeente de gemeente de investering activeert en hiervan de jaarlijkse kapitaallasten heeft.

17

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

4.2

Accommoderen

Accommoderen zien we in de gemeente Edam-Volendam als het vanuit een beleidskeuze aanbieden van een ruimte of plaats waar maatschappelijke activiteiten kunnen plaatsvinden die bijdragen aan een vastgesteld gemeentelijk beleidsdoel. Binnen dit accommodaties gaat het om de beleidsterreinen onderwijs, sport, welzijn en cultuur. Als de gemeente zelf geen eigenaar is van een accommodatie waar de beleidsondersteunende activiteit kan plaatsvinden, valt onder accommoderen ook het beschikbaar stellen van de benodigde middelen om het accommoderen van deze activiteiten mogelijk te maken. Om het gebruik en de bezetting van accommodaties te optimaliseren, kan het zijn dat naast maatschappelijke activiteiten / partijen ook commerciële activiteiten plaatsvinden in een maatschappelijke accommodatie. Als de gemeente bij deze accommodaties een (accommoderende) rol speelt, is het uitgangspunt dat voor commerciële activiteiten een marktconform, maar altijd minimaal kostendekkend tarief betaald wordt, zodat er geen sprake is van marktverstoring. Hoe kunnen we accommoderen? Accommoderen - Optie 1 De gemeente realiseert een accommodatie (gebouw of veld/baan). De gemeente is verantwoordelijk voor realisatie, renovatie en vervanging. De verantwoordelijkheid voor het beheer en onderhoud wordt bij de gebruiker(s) neergelegd. Het gebruik van de accommodatie vindt plaats: • • •

Optie 1A: Om-niet Optie 1B: Tegen kostendekkend tarief Optie 1C: Tegen marktconform tarief

Accommoderen - Optie 2 De gemeente realiseert een accommodatie (gebouw of veld/baan). De gemeente is verantwoordelijk voor realisatie, renovatie en vervanging, maar ook voor het beheer en onderhoud. Het gebruik van de accommodatie vindt plaats: • • •

Optie 2A: Om-niet Optie 2B: Tegen kostendekkend tarief Optie 2C: Tegen marktconform tarief

Accommoderen - Optie 3 De gemeente stelt middelen beschikbaar / draagt financieel bij aan het realiseren of huren van een accommodatie (gebouw of veld/baan). Dit kan: • •

Optie 3A: Door als gemeente een accommodatie te huren en om-niet in gebruik te geven Optie 3B: Door als gemeente een accommodatie te huren en kostendekkend onder te verhuren

18

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

4.3

Inkopen

Bij het instrument inkopen koopt de gemeente een dienst in bij een externe partij. Met deze dienst wordt voldaan aan een wettelijke zorgplicht of deze dienst draagt bij het realiseren van vastgestelde beleidsdoelen. In het kader van dit accommodatiebeleid hebben we het hier over inkoop waarbij ook afspraken worden gemaakt over het huisvesten van deze dienst. Bij inkoop is sprake van een afdwingbare verplichting. Er is sprake een overeenkomst tussen gemeente en de opdrachtnemer. Hoe kunnen we inkopen? De gemeente kan bij een opdracht van inkoop op verschillende manieren afspraken maken over het accommoderen van activiteiten: Inkopen - Optie 1 Verplicht gebruik maken van één / meerdere gemeentelijke accommodatie(s) tegen een (vooraf afgesproken) vergoeding. Hiermee kan de gemeente bijvoorbeeld leegstand in eigen accommodaties voorkomen. Inkopen - Optie 2 Tegen kostprijs beschikbaar stellen van één / meerdere gemeentelijke accommodatie(s). Hiermee kan de gemeente bijvoorbeeld leegstand in eigen accommodaties voorkomen. Inkopen - Optie 3 Verplicht gebruik maken tegen een (vooraf afgesproken) vergoeding van een / meerdere nietgemeentelijke accommodatie(s), waarmee de gemeente en (financiële) relatie heeft. Met de eigenaar van de betreffende accommodaties maakt de gemeente hierover vooraf afspraken om het gebruik van de accommodatie voor de ingekochte dienst mogelijk te maken.

Hiermee kan de gemeente sturen op de inzet van niet-gemeentelijke accommodaties, terwijl de gemeente hiervoor zelf geen accommodaties in eigendom heeft. De gemeente moet er hierbij voor zorgdragen dat de marktwerking niet verstoord wordt. Inkopen - Optie 4 De aanbieder van de dienstverlening regelt zelf huisvesting om te kunnen voldoen aan de vraag vanuit de gemeente. Hierbij heeft de gemeente geen sturing op welke accommodaties hiervoor ingezet worden.

19

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

4.4

Financieel ondersteunen

De gemeente kan financiële steun bieden aan instellingen, bedrijven en personen om activiteiten te ontwikkelen die bijdragen aan het realiseren van vastgesteld beleid. Voor sommige van deze activiteiten is voor de uitvoering hiervan huisvesting nodig. Het instrument ‘financieel ondersteunen’ heeft in dit accommodatiebeleid betrekking op het leveren van een bijdrage vanuit de gemeente aan de kosten die gepaard gaan met de huisvesting van activiteiten. We onderscheiden hierbij drie vormen van financiële ondersteuning: 1. Subsidiëren van de huisvestingslasten 2. Verstrekken van een lening 3. Afgeven van een garantstelling Hoe kunnen we financieel ondersteunen?

Subsidiëren - Optie 1 We verlenen naar aanleiding van een subsidieaanvraag een subsidie voor het realiseren van activiteiten die bijdragen aan vastgesteld beleid. Dit betreft een integrale activiteitensubsidie die ingezet moet worden voor de kosten voor de uitvoering van activiteit, waarbij een deel van het budget nodig is voor het accommoderen van de activiteit. Hierdoor draagt de gemeente indirect bij aan de huisvesting van de activiteit. Subsidiëren - Optie 2 Voor maatschappelijke activiteiten die bijdragen aan vastgesteld beleid en waarbij we uitsluitend subsidie toekennen ten behoeve van het gebruik van een accommodatie die in gemeentelijk bezit is, stellen we direct de subsidie vast en verrekenen deze subsidie direct op de factuur. Hiermee is het mogelijk dat we de gebruiker een lager tarief in rekening brengen dan de kostprijs. Verstrekken van een lening De gemeente Edam-Volendam kan vanuit de publieke taak van de gemeente en de bijdrage die een maatschappelijke activiteit heeft bij het realiseren van wettelijke taken of vastgestelde beleidsdoelen, in enkele gevallen een lening verstrekken aan maatschappelijke organisaties, bijvoorbeeld om hun accommodatie te verduurzamen. De gemeente is hierbij -naast de bepalingen, toetsingscriteria en voorwaarden uit de gemeentelijke financiële verordening- aan algemene regels gebonden en moet hiermee dus terughoudend omgaan.

Als geldverstrekker loopt de gemeente risico’s bij het niet nakomen van de verplichtingen door de geldnemer. Als de gemeente de geldlening financiert uit eigen middelen, loopt de gemeente ook een renterisico. Afgeven van een garantstelling Voor de financiering van (duurzame) investeringen in maatschappelijke accommodaties, wordt door maatschappelijke organisaties vaak een lening aangetrokken. De geldverstrekker kan bij het verstrekken van een lening als eis stellen dat de concreet genoemde ‘derde’ partij zich onherroepelijk garant stelt voor een tijdige betaling van rente, aflossing en eventueel ook boetes ingeval van wanbetaling door degene die de lening is aangegaan. In dat geval moet de partij dit zich garant heeft gesteld betalen. De gemeente Edam-Volendam kan vanuit de publieke taak van de gemeente en de bijdrage die een maatschappelijke activiteit heeft bij het realiseren van wettelijke taken of vastgestelde beleidsdoelen, in enkele gevallen een garantstelling afgeven aan maatschappelijke organisaties. De gemeente is hierbij naast de bepalingen, toetsingscriteria en voorwaarden uit de gemeentelijke financiële verordening- aan algemene regels gebonden en moet hiermee dus terughoudend omgaan. Bij het afgeven van een garantstelling accepteert de gemeente een risico.

Dit risico moet worden gemeld in de gemeentelijke begroting en jaarrekening, onder meer bij de bepaling van de weerstandsratio.

20

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

4.5

Algemeen Belang Besluit

De gemeente moet -als decentrale overheid- als zij economische activiteiten wil verrichten zoals het verhuren van een sporthal, zich aan diverse gedragsregels houden die vastgelegd zijn in verdragen en wetten. De Wet Markt en Overheid (Wet M&O) is één van deze wetten waarin gedragsregels zijn vastgelegd die voor de gemeente bindend zijn. De Mededingswet (Wem) geeft echter aan dat een gemeente om redenen van algemeen belang bepaalde economische activiteiten kan verrichten zonder dat de mededingingsregels toegepast hoeven te worden. De uitzonderingsregels zijn vastgelegd in artikel 25 van de Wem. Hiervoor moet een specifiek besluit door de gemeenteraad worden genomen. Dit is het zogeheten Algemeen Belang Besluit. Hierdoor hoeft voor deze economische activiteiten niet het marktconforme tarief worden gehanteerd zoals de integrale kostprijs. Mede door een herziening en aanscherping van de wet, moet een algemeen belang besluit / vaststellingsbesluit deugdelijk worden gemotiveerd en regelmatig worden geactualiseerd. Daarnaast moet aan diverse criteria worden voldaan om een dergelijk besluit te laten nemen door de gemeenteraad, waaronder: •

De eerste stap is om duidelijk te maken welk specifiek algemeen belang aan de orde is en of de desbetreffende economische activiteit dat algemeen belang dient. Er moet per accommodatie worden vastgesteld om welk algemeen belang het gaat. Dit moet specifiek benoemd worden en niet te breed worden opgevat. Het aanbieden van de activiteit onder de integrale kostprijs moet noodzakelijk zijn om dit belang te bereiken.

•

Duidelijk moet worden dat er geen andere marktpartij is die het belang kan vervullen en dit is in de praktijk onderzocht.

•

Vervolgens moet worden bepaald welke gevolgen de vaststelling heeft voor derden, in het bijzonder private ondernemers die concurreren met de overheid. De afweging tussen het algemeen belang en de belangen van de betrokken ondernemers moet redelijk zijn gemaakt. De gemeente dient bij voorkeur voorwaarden in het algemeen belang besluit op te nemen om het beoogde effect daadwerkelijk te bereiken, of het nadeel dat de ondernemers ondervinden, te compenseren.

•

Ten slotte moet worden afgewogen of het met de activiteit te dienen algemeen belang opweegt tegen de nadelige gevolgen voor belanghebbenden. Deze belanghebbenden mogen niet onevenredig worden getroffen en dat is bijvoorbeeld wel het geval indien de algemeen belangvaststelling niet noodzakelijk is omdat het beoogde doel ook met minder vergaande middelen kan worden bereikt. De belangenafweging dient beperkt te zijn tot de belangen van degenen die de WM&O beoogt te beschermen. Dat zijn de private ondernemingen die in concurrentie staan met overheden waarvan zal worden vastgesteld dat hun economische activiteiten plaatsvinden in het algemeen belang.

21

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

5. Afwegingskaders 5.1

Afwegingskader inschaling activiteiten

Om duidelijkheid te geven over wat de gemeente wel / niet doet ten aanzien van het huisvesten van verschillende maatschappelijke activiteiten, maken we het volgende onderscheid: • • •

Is het een wettelijke (huisvestings)taak, draagt het bij aan gemeentelijk beleid of geen van beide? Is het een maatschappelijke activiteit / functie of een commerciële activiteit / functie? Is een gemeentelijke bijdrage noodzakelijk?

Dit leidt tot de indeling in onderstaande categorieën, die op de volgende pagina kort worden toegelicht.

Afwegingskader inschaling activiteiten Wettelijke taak

1A

2A

Wettelijke taak voor de huisvesting van een maatschappelijke activiteit

Wettelijke taak voor de huisvesting van een commerciële activiteit

1B

2B

Wettelijke taak voor voldoende aanbod van een maatschappelijke activiteit

Wettelijke taak voor voldoende aanbod van een commerciële activiteit

3A

4A

Maatschappelijke activiteit die bijdraagt aan het behalen van gemeentelijke beleidsdoelstellingen, waarvoor een rol van de gemeente voor huisvesting vanuit beleid kan worden verantwoord en die afhankelijk is van een gemeentelijke bijdrage

Commerciële activiteit die bijdraagt aan het behalen van gemeentelijke beleidsdoelstellingen en waarvoor een rol van de gemeente voor huisvesting vanuit beleid kan worden verantwoord

3B

4B

Maatschappelijke activiteit die bijdraagt aan het behalen van gemeentelijke beleidsdoelstellingen, maar waarvoor een rol van de gemeente voor huisvesting vanuit beleid niet kan worden verantwoord en/of die niet afhankelijk is van een gemeentelijke bijdrage

Commerciële activiteit die bijdraagt aan het behalen van gemeentelijke beleidsdoelstellingen, maar waarvoor een rol van de gemeente voor huisvesting vanuit beleid niet kan worden verantwoord

Noch wettelijke taak, noch gemeentelijk beleid

5

6

Maatschappelijke activiteit waarvoor de gemeente geen wettelijke taak heeft en die niet bijdraagt aan het behalen van gemeentelijke beleidsdoelstellingen

Commerciële activiteit waarvoor de gemeente geen wettelijke taak heeft en die niet bijdraagt aan het behalen van gemeentelijke beleidsdoelstellingen

22

Commercieel

Maatschappelijk

Gemeentelijk beleid

Accommodatiebeleid Edam-Volendam 2023

1A Wettelijke taak huisvesting maatschappelijke activiteit Voor deze maatschappelijke activiteit heeft de gemeente een wettelijke zorgplicht om: • adequate huisvesting om-niet beschikbaar te stellen of tegen de vergoeding die een maatschappelijke organisatie hiervoor zelf van bijvoorbeeld het Rijk ontvangt OF • huisvesting te bekostigen / middelen beschikbaar te stellen Voorbeelden In te zetten instrument

Primair onderwijs, voortgezet onderwijs, bewegingsonderwijs Huisvesten om-niet

1B Wettelijke taak maatschappelijke activiteit Voor deze maatschappelijke activiteit heeft de gemeente een wettelijke verplichting om zorg te dragen voor voldoende aanbod, maar de gemeente heeft geen wettelijke specifieke huisvestingstaak. Afhankelijk van welke activiteit / dienst het betreft, wordt bepaald welk instrument wordt ingezet. De gemeente kan deze diensten inkopen, een rol spelen bij het accommoderen van deze activiteiten en/of een subsidie verstrekken (indien de betreffende dienst / activiteiten gesubsidieerd mag worden). Organisaties kunnen bijvoorbeeld gebruik maken van een maatschappelijke accommodatie tegen een maatschappelijk (kostendekkend) tarief of kunnen zelf een accommodatie realiseren waarbij gemeente faciliteert met bijvoorbeeld financieringsconstructies. Voorbeelden In te zetten instrumenten

Sociale basis, bibliotheek, beschermd wonen, maatschappelijke opvang Accommoderen, financieel ondersteunen, inkopen

2A Wettelijke taak huisvesting commerciële activiteit Voor deze commerciële activiteit heeft de gemeente een wettelijke zorgplicht om voor huisvesting te zorgen. Dit is momenteel niet aan de orde.

2B Wettelijke taak commerciële activiteit Voor deze commerciële activiteit heeft de gemeente een wettelijke verplichting om zorg te dragen voor voldoende aanbod binnen de gemeentegrenzen, maar de gemeente heeft geen wettelijke specifieke huisvestingstaak. De gemeente kan een rol spelen bij het accommoderen van deze activiteit. Voorbeeld In te zetten instrumenten

Voor- en vroegschoolse educatie (VVE) Accommoderen, inkopen

3A Maatschappelijke activiteit, behalen beleidsdoelstelling, bijdrage gemeente nodig Voor deze maatschappelijke activiteit heeft de gemeente geen wettelijke zorgplicht. De activiteit draagt wel bij aan het behalen van een (of meerdere) gemeentelijke beleidsdoelstelling(en). Deze activiteit is afhankelijk van een gemeentelijke bijdrage en een rol van de gemeente bij het accommoderen van de activiteit kan vanuit beleid worden verantwoord. In dat geval speelt de gemeente een rol bij het huisvesten van deze activiteit. Hiervoor gelden kostendekkende tarieven of wordt gebruik gemaakt van het algemeen belang besluit om hiervan af te wijken. De gemeente kan ook faciliteren met financieringsconstructies om huisvesting van activiteiten mogelijk te maken. Voorbeelden In te zetten instrumenten