2. Mobiliteitsprogramma van Eisen De Lange Weeren
Tekst van het document
Mobiliteitsprogramma van Eisen De Lange Weeren, Volendam Definitief
Kenmerk:
MPvE De Lange Weeren
Datum:
05-06-2024 1
Colofon
Titel Rapport:
Mobiliteitsprogramma van Eisen De Lange Weeren
Opdrachtgever:
Gemeente Edam-Volendam
Projectteam Goudappel:
Anna Visser, Yorick van Pelt, Claudia de Koning, Tom Hartog, Martijn Stevens
Kenmerk:
017061.20240605.R1.01
Status:
Definitief
Datum:
5-6-2024
05-06-2024
MPvE De Lange Weeren
2
Inhoudsopgave
05-06-2024
1
Inleiding……………………………………………………………………………………...
4
2
Gebiedsontwikkeling……………………….…..…………….…………………………
7
3
Mobiliteitsopgaven……………………………………………………………………..
16
4
Beleidsambities………………..…………………………………………………………..
26
5
Mobiliteitsbehoefte……...………………………………………………………………
32
6
Mobiliteitsprogramma van Eisen………………………………………………….
41
Bijlagen………………………………………………………………………………………
50
MPvE De Lange Weeren
3
1. Inleiding
05-06-2024
MPvE De Lange Weeren
4
Het Mobiliteitsprogramma van Eisen Inhoud van het MPvE Wat is het MPvE? Een Mobiliteitsprogramma van Eisen (MPvE) is een bundeling van uitgangspunten gericht op mobiliteit voor een bepaalde gebiedsontwikkeling. Om tot een gedragen MPvE voor De Lange Weeren te komen hebben er tijdens de totstandkoming verschillende werksessies plaatsgevonden. Vakspecialisten van de gemeente Edam-Volendam en de betrokken stakeholders vanuit de regio hebben hieraan deelgenomen. Tijdens de werksessies zijn gesprekken gevoerd tussen deze partijen over de uitgangspunten met betrekking tot mobiliteit voor de gebiedsontwikkeling. Deze uitgangspunten zijn onder te verdelen in vier typen: 1.
Ambities: wat willen we waarmaken met de gebiedsontwikkeling?
2.
Eisen: welke toetsbare eisen worden aan de ontwikkelende partijen gesteld om de ambities te kunnen behalen?
3.
Wensen: welke wensen kunnen bijdragen aan het behalen van de ambitie?
4.
Randvoorwaarden: welke randvoorwaarden moeten door de betreffende overheden worden ingevuld om de ambitie te kunnen behalen?
Het resultaat is het voorliggende document wat onderdeel wordt van het beleidskader (SPvE) voor de gebiedsontwikkeling. Waarom een MPvE? Met het opstellen van een Mobiliteitsprogramma van Eisen (MPvE) voor een gebiedsontwikkeling krijgt mobiliteit aan de voorkant een belangrijke rol in de totstandkoming van de gebiedsontwikkeling. Mobiliteit vormt hiermee een inherent onderdeel van de ontwikkeling. Het MPvE is gemaakt om het kader voor de gebiedsontwikkeling gericht op duurzame mobiliteit goed uit te werken. Met het MPvE wordt mobiliteit op een integrale wijze onderzocht en worden de kansen en uitdagingen verkend. Het MPvE vormt zo een uitgangspunt voor de gebiedsontwikkeling en vormt een basis voor de verdere ruimtelijke uitwerking. Het fundament van het MPvE De bestaande visies en beleidsstukken van de gemeente Edam-Volendam, de provincie NoordHolland, de Vervoersregio Amsterdam (VRA) en de Metropoolregio Amsterdam (MRA) vormen de basis van het MPvE. De genoemde uitgangspunten in deze documenten vormen de ruggengraat van het MPvE.
De beleidsambities zijn tijdens het proces geïnventariseerd en aangevuld en vervolgens vertaald naar uitgangspunten voor de gebiedsontwikkeling De Lange Weeren waarbij rekening wordt gehouden met de ruimtelijke context en wensen vanuit de betrokken stakeholders. Een MPvE voor De Lange Weeren Vanaf begin 2024 is het plan De Lange Weeren verder uitgewerkt naar een ontwikkelkader inclusief stedenbouwkundig plan, waarin beleidsambities worden vertaald naar een kader voor de gebiedsontwikkeling. Parallel hieraan wordt het Mobiliteitsplan Edam-Volendam opgesteld. Om ervoor te zorgen dat de beleidsambities vanuit het mobiliteitsplan goed worden geïntegreerd in dit kader, heeft de gemeente opdracht gegeven voor dit MPvE*, dat input zal leveren voor het stedenbouwkundig plan. Binnen deze kaders gaan we aan de slag met mobiliteit, waarbij het stedenbouwkundigplan wordt getoetst aan de kennis van Goudappel voor mobiliteit. Verder richt het MPvE zich op het bevorderen van duurzame mobiliteit, met als doel het verminderen van autobezit en autogebruik. Dit MPvE wordt vervolgens gebruikt om het stedenbouwkundig plan verder aan te vullen, zodat het plan voldoet aan het inzetten op duurzame mobiliteit. Hierbij wordt rekening gehouden met de kenmerken van het gebied en de inwoners om tot een plan te komen dat gedragen wordt door de gemeente, de provincie en de VRA.
*Bij dit MPvE gaan we uit van een volledige realisatie van De Lange Weeren met de ontwikkeling van 1.160 woningen en diverse voorzieningen.
05-06-2024
MPvE De Lange Weeren
5
Het Mobiliteitsprogramma van Eisen Inhoud van het MPvE Leeswijzer Dit MPvE is opgebouwd uit een 6-tal hoofdstukken. In het eerste hoofdstuk wordt een inleiding gegeven over wat een MPvE inhoudt en hoe het zich verhoudt tot de planvorming van de gebiedsontwikkeling. Vervolgens wordt in hoofdstuk 2 een introductie gegeven van de gebiedsontwikkeling door de ruimtelijke context te schetsen, de stedenbouwkundige doelen te benoemen en het ontwikkelprogramma met beoogde doelgroepen toe te lichten. Een nadere analyse van de mobiliteitskwaliteit is toegelicht in hoofdstuk 3 waaruit de mobiliteitsopgaven blijken. In hoeverre deze opgaven met huidig beleid reeds worden ingevuld is toegelicht in hoofdstuk 4, waarna in hoofdstuk 5 een vertaling is gemaakt van de te verwachten effecten op de mobiliteit in de gebiedsontwikkeling. In hoofdstuk 6 zijn tot slot de mobiliteitsambities toegelicht die nodig zijn om de stedenbouwkundige doelen te bereiken. De ambities zijn vervolgens vertaald naar een programma van concrete eisen, wensen en randvoorwaarden.
05-06-2024
Slimme mobiliteitswiel als kapstok In het MPvE wordt mobiliteit benaderd op een integrale wijze. Daarom is het ‘Slimme Mobiliteitswiel’ gebruikt als kapstok. Hierin komen verkeerskundige én ruimtelijke aspecten in samenhang tot hun recht. De volgende thema’s zijn uitgewerkt: 1.
Verstedelijkingskeuzes (verdichten): afstemming mobiliteit met ruimtelijke verdichting en functiemenging
2.
Netwerken (verbinden): goede aansluitingen op omliggende mobiliteitsnetwerken waarbij er eerst wordt gekeken naar voetganger, fiets en OV en daarna pas naar de auto
3.
Mens centraal in de openbare ruimte (veraangenamen): aantrekkelijke omgeving
4.
Mobiliteits-services & hubs (verknopen): aanbieden van deelmobiliteit en aanvullende voorzieningen
5.
Gedragsbeïnvloeding (verleiden): o.a. met passende parkeernormen
MPvE De Lange Weeren
Het ‘Slimme Mobiliteitswiel’
6
2. Gebiedsontwikkeling
05-06-2024
MPvE De Lange Weeren
7
Beschrijving van de gebiedsontwikkeling Introductie van het gebied Plangebied De Lange Weeren maakt deel uit van het ensemble Waterland en is gelegen op de overgang tussen Waterland en Zeevang binnen de gemeente grenzen van Edam-Volendam. Het plangebied van De Lange Weeren wordt aan de noordzijde begrensd door de Zuiderzeeweg, aan de zuidzijde door de Zeddeweg. Aan de oostzijde sluit het gebied aan op Blokgouw en aan de westzijde een open akkerlandschap, begrensd door de N247. De naam 'De Lange Weeren' vindt zijn oorsprong in de verkaveling van het landschap; de lange, noord zuid georiënteerde sloten en de langgerekte percelen daartussen werden 'Lange Weeren' genoemd. Het ontwerp voor het polderlandschap is gebaseerd op het behoud van het bestaande slotenpatroon, wat de eigen identiteit van De Lange Weeren waarborgt en zorgt voor een naadloze overgang tussen het bebouwde gebied en het open polderlandschap.
Muziekwijk
Homeruskwartier
Figuur 2.1: Locatie plangebied. Bron: B+B
05-06-2024
MPvE De Lange Weeren
8
Beschrijving van de gebiedsontwikkeling Introductie van het gebied Opgave In de gemeente Edam-Volendam is er, net als in heel Nederland, sprake van een aanzienlijk tekort aan woningen. Specifiek in de kern Volendam wordt verwacht dat er tot het jaar 2040 een behoefte is aan circa 1.500 extra woningen. Deze uitdaging strekt zich ook uit tot de andere kernen van onze gemeente en de bredere regio. Om dit tekort aan te pakken, richt de gemeente Edam-Volendam zich primair op mogelijkheden binnen de stedelijke gebieden. Tot 2030 kan naar schatting slechts een derde van deze behoeften worden vervuld met binnenstedelijke ontwikkelingen. Uitsluitend bouwen binnen bestaande gebieden is dan ook niet toereikend, zowel in kwantiteit als in kwaliteit. Daarom is de gemeente Edam-Volendam van plan om tot ten minste 2035 uitbreidingsruimte binnen de gemeente te benutten. Het gebied De Lange Weeren is het gebied dat deze mogelijkheid voor woningbouw biedt en is al jaren de beoogde planlocatie. Inrichting van De Lange Weeren Stedenbouwkundigbureau B+B heeft een stedenbouwkundige visie waarin de plannen zijn opgenomen en de structuur voor de wijk is weergegeven. De hoofdstraat, het dorpscentrum en de dorpsweide vormen het hart van de wijk. Elke buurt heeft direct toegang tot groen, ook in het hart van de wijk. In de buurten zijn gezamenlijke open ruimtes om samen te komen.
Dankzij een uitgebreid netwerk van fietsen wandelpaden zijn de buurten, het centrale gedeelte en de buitenranden optimaal met elkaar verbonden.
05-06-2024
Muziekwijk
Figuur 2.2: Voorlopige inrichting van het plangebied. Bron: B+B
MPvE De Lange Weeren
9
Ambities van de gebiedsontwikkeling Stedenbouwkundige ambities voor De Lange Weeren De Lange Weeren is een ambitieuze ontwikkeling waar veel elementen samenkomen. De stedenbouwkundige ambities worden hieronder toegelicht. Mobiliteit is een onderdeel van het stedenbouwkundig plan en is onlosmakelijk verbonden met deze ambities.
4 Nieuwe dorpsrand van Volendam De Lange Weeren wordt de nieuwe dorpsrand van Volendam. Hierbij vormt het maken van een nieuw dorps silhouette, optimaal verweven met het landschap, het uitgangspunt.
1 Cultuur historisch landschap De cultuurhistorisch waardevolle slagenverkaveling van de Lange Weeren vormt de basis voor de ontwikkeling van de nieuwe wijk.
5 Buurten met menselijke maat De nieuwe wijk zal bestaan uit verschillende buurten en woonsferen met een sterke sociale cohesie. Iedere buurt heeft zijn eigen collectieve ruimte in de vorm van een plein of een groene natuurlijke speelruimte.
2 Klimaat robuuste wijk van de toekomst In De Lange Weeren komen wonen, voorzieningen en water samen in een klimaatrobuuste wijk van de toekomst. Hierbij geldt het principe van bodem en water sturend. De wijk wordt enkel opgehoogd waar noodzakelijk, bestaande sloten worden gehandhaafd en de wijk voorziet in de waterbergingsopgave van Volendam.
6 Duurzame mobiliteit De Lange Weeren wordt opgebouwd op basis van de principes van duurzame mobiliteit. Een fijnmazig netwerk van paden voor voetgangers en fietsers zorgen voor een comfortabele en veilige woonwijk. Een buslijn en auto-ontsluiting zorgen voor een goede verbinding met het dorp en de regio.
3 Versterken van de ecologie en biodiversiteit In De Lange Weeren worden de nieuwe woonwijk en het landschap optimaal verweven. Het veenweidelandschap in de flanken transformeert tot een divers veenlandschap met kansen voor ecologie. De sloten en dorpsweide verweven het landschap met de wijk.
1
05-06-2024
2
3
4
MPvE De Lange Weeren
5
6
10
Beschrijving van de gebiedsontwikkeling Ontwikkelprogramma
Programma woningen
Woningen
Sociale huur:
Ontwikkelprogramma Voor De Lange Weeren is het uitgangspunt om totaal 1.160 woningen te realiseren binnen het plangebied. Het uitgangspunt is een goede mix van doelgroepen, woningtypologieën, koop/huur, prijssegmenten én een kwalitatief goede inrichting van de openbare ruimte te creëren ten gunste van de leefbaarheid binnen de wijk. Hiervan wordt 33% sociale huurwoningen in eigendom van woningcorporaties De Vooruitgang en Wooncompagnie, 33% Betaalbaar (80% tot 100% van de betaalbaarheidsgrens) en 33% van de woningen wordt vrije sector. Deze verdeling geldt voor het gehele plangebied. Dit betekent dat wanneer de ontwikkeling van De Lange Weeren gereed is er een verdeling is van 1/3e, 1/3e en 1/3e, verdeeld over het gehele plangebied. De onderverdeling is weergegeven in tabel 2.1. De Lange Weeren wordt een diverse woonwijk, met een aaneenschakeling van diverse woonbuurten. De buurten hebben een gedifferentieerd woonprogramma en zijn gegroepeerd rondom een gezamenlijke openbare ruimte waardoor ontmoeting en sociale cohesie wordt gestimuleerd. Binnen het programma wordt ruimte geboden aan zorgen levensloopbestendige woningen. Aanvullend op het woningbouwprogramma worden diverse overige functies gerealiseerd zoals een school, een kinderdagverblijf, een supermarkt, een sporthal, een huisartsenpost en diverse speel- en ontmoetingsplaatsen.
De voorziene volumes zijn weergegeven in tabel 2.2.
05-06-2024
• •
387 155 232
Eengezinswoningen Meergezinswoningen
Betaalbaar:
387
Koop: • Eengezinswoningen tot 80% betaalbaarheidsgrens • Eengezinswoningen tot 100% betaalbaarheidsgrens • Appartementen tot 80% betaalbaarheidsgrens • Appartementen tot 100% betaalbaarheidsgrens Vrije sector (middelduur): • Eengezinswoningen • Appartementen
287 107 100 44 36 100 75 25
Koop, duur:
386
• • •
Rij- en hoekwoning 2-onder-1 kap Vrije kavel
1.160 Volume
Supermarkt
1300 m2 bvo
Sporthal
2350 m2 bvo
Kinderdagverblijf
120 m2 bvo
Peuteronderwijs
55 m2 bvo
BSO
55 m2 bvo
Basisschool
12 lokalen
Huisartsenpost
Tabel 2.1: Concept ontwikkelprogramma woningen
2 behandelkamers
Ontmoetingsruimte
60 m2 bvo
Multifunctionele accommodatie
200 m2 bvo
MPvE De Lange Weeren
Corporaties zijn bereid middeldure woningen/betaalbare vrije sectorhuur te realiseren.
150 118 118
Totaal Voorzieningen
Zorgappartementen; aanpasbare of levensloopgeschikte appartementen
Tabel 2.2: Concept ontwikkelprogramma voorzieningen
11
Nabijheid voorzieningen Een blik op de voorzieningen Bereikbaarheid voorzieningen In de plannen voor De Lange Weeren is “een leefomgeving die voorziet in de behoeften van haar bewoners” het uitgangspunt. Binnen een straal van 500 meter hemelsbreed zijn essentiële voorzieningen zoals een school, sporthal, supermarkt, huisartsenpost en ontmoetingsruimte beschikbaar. Bewoners aan de oostkant van De Blokgouw hebben bovendien toegang tot twee extra scholen binnen dezelfde afstand. Vanwege de spreiding van leerlingen over de basisscholen in Volendam komen kinderen niet altijd op de school die eerste keuze is. Dit kan betekenen dat ze worden ingeloot op een school verder van huis. Bij een toenemende afstand kan dit kan invloed hebben op het mobiliteitspatroon. Op 800 meter hemelsbreed breidt het aanbod uit met drie scholen, twee supermarkten, een sporthal, huisartsenpost en ontmoetingsruimte. Sportvelden en andere recreatieve faciliteiten bevinden zich op 1,7 kilometer hemelsbreed, bereikbaar via de Blokgouw binnen 10-15 minuten fietsen. Het Dijklander Ziekenhuis/poliklinisch-centrum buiten het plangebied is op 1,3 kilometer hemelsbreed bereikbaar, met goede fiets- of autoverbindingen. Speelplekken zijn op loopafstand beschikbaar.
05-06-2024
Figuur 2.3: Voorzieningen en loopafstanden De Lange Weeren, Volendam
MPvE De Lange Weeren
12
Verwachting sociaal geografische opbouw van bewoners en bezoekers Toekomstige bewoners en bezoekers van De Lange Weeren Beoogde doelgroepen en leefstijlen De Lange Weeren is een plek waar mensen dorps kunnen wonen met de natuur op loopafstand. Mensen moeten hier een wooncarrière kunnen doorgaan, van prettig opgroeien tot fijn oud worden. Er wordt dan ook gestreefd naar een gedifferentieerd nieuwbouw aanbod dat iets toevoegt aan de huidige type woningen in de woningvoorraad. Dat betekent dat er 33% sociale huur en 33% betaalbare koop (betaalbaarheidsgrens) wordt gerealiseerd. Om kansengelijkheid in ruimtelijke zin te bevorderen is deze diversiteit ook terug te zien op het schaalniveau van nieuwbouwprojecten.
Starters/jongeren Deze doelgroep zoekt woningen in het sociaal- en middensegment in koop- en huursector. Dit is afhankelijk van de burgerlijke staat, gezinssamenstelling en het niveau van welvaart. Binnen de doelgroep starters zijn verschillende subgroepen te identificeren. Jonge stellen zoeken eerder een koopwoning in het betaalbare of middeldure segment. Het autobezit ligt voor deze groep relatief laag en dus is er baat bij een goede OV bereikbaarheid en fietsinfrastructuur. Deze groep is gebaat bij een nabijheid of goede bereikbaarheid van voorzieningen zoals winkels, horeca en kantoren. Dat verkleint de kans dat zij een tweede auto aanschaffen. Daarnaast is er ook de groep jonge stellen dat wel één of meerdere auto’s bezit. Ook worden bouwbussen veel gebruikt voor woon-werk verkeer vanwege het hoge aantal ondernemers in deze gemeente.
De ontwikkelingen zijn vooral gericht op: • Starters/jongeren • Ouderen • (Jonge) gezinnen • Empty-nesters
Ouderen (zorgwoningen) Aangezien De Lange Weeren een plek moet zijn waar je oud kunt worden moet er in de ontwikkeling ook op de doelgroep ouderen worden ingezet. Ouderen zoeken vaak een flat of appartement al dan niet met een zorgfunctie. Dit kan zowel in de middeldure- huur of koop zijn, wederom afhankelijk van het welvaartsniveau. Ouderen kennen over het algemeen een hoger autobezit dan gemiddeld en doen moeilijker afstand van de auto vanwege een hoge mate van afhankelijkheid1. Wel ligt er bij deze doelgroep een kans voor de e-bike voor de korte en middellange afstanden. Tot slot is het voor deze doelgroep belangrijk om toegang te hebben tot vervoer op maat om vervoersarmoede tegen te gaan.
In de volgende alinea’s worden per doelgroep de gemiddelde kenmerken qua vestigings- en mobiliteitsgedrag beschreven.
(1) CBS (2018). Autobezit 75-plussers neemt toe.
05-06-2024
MPvE De Lange Weeren
13
Verwachting sociaal geografische opbouw van bewoners en bezoekers Toekomstige bewoners en bezoekers van De Lange Weeren (Jonge) gezinnen Jonge gezinnen (met kinderen) zijn redelijk vergelijkbaar met starters. Ze richten zich op het sociale huursegment of het midden- en vrije sectorsegment in huur en koop, afhankelijk van het niveau van welvaart.
Empty-nesters Empty-nesters zijn vaak stellen in de leeftijd van 50-65 jaar waarvan de kinderen het huis uit zijn. Het autobezit en inkomen ligt binnen deze groep relatief hoog. Daarnaast is er vaak overwaarde aanwezig op de huidige woning. Kansen qua verduurzaming van mobiliteit bij empty-nesters liggen met name bij gebruik van de e-bike voor korte tot middellange verplaatsingen. Door hierop in te zetten is er kans op reductie van tweede auto’s. Voor deze groep is het verder belangrijk dat basis voorzieningen (buurtsuper, pinautomaat, zorgvoorzieningen) zoveel mogelijk op loopafstand liggen.
Het autobezit is met gemiddeld 1 of 2 auto’s per gezin veelal hoger dan bij starters, afhankelijk van de autobereikbaarheid en de parkeervoorzieningen. Het percentage huishoudens met meer dan één auto is binnen deze doelgroep twee keer zo hoog als gemiddeld. Ook onder gezinnen worden bouwbussen veel gebruikt in deze gemeente. Door het gebruik van alternatieven als bijvoorbeeld de bakfiets te stimuleren kan worden gestuurd op maximaal 1 auto per huishouden. Jonge gezinnen zijn gebaat bij de nabijheid van parkjes, pleintjes en groen.
De Lange Weeren als bestemming Naast woningen komen er in De Lange Weeren ook andere functies/voorzieningen, zoals een onderwijslocatie, sporthal en een supermarkt. Daarmee zijn er niet alleen groepen met een herkomst in het gebied, maar zijn er ook groepen met een bestemming in het gebied. Ook deze groepen kunnen gestuurd worden in hun mobiliteitsgedrag.
De dagelijkse mobiliteit van gezinnen wordt gekenmerkt door een mix van bestemmingen in de nabije woonomgeving en bestemmingen die ergens anders in de stad of regio liggen. Afhankelijk van het type bestemming en de afstand die daarnaartoe moet worden afgelegd, kunnen verschillende vervoerswijzen aantrekkelijk zijn voor ouders.
05-06-2024
MPvE De Lange Weeren
•
De sporthal kan mogelijk een breder publiek aantrekken dan alleen de inwoners van het gebied. Een goede aansluiting op het voetgangers- en fietsersnetwerk is daarbij belangrijk om te zorgen dat publiek van buiten de wijk niet met de auto naar deze voorziening komt.
•
Ook de school in De Lange Weeren kan bijvoorbeeld kinderen van naastgelegen buurten aantrekken aangezien er wordt geloot waar kinderen op school komen in de gemeente.
14
Verwachting sociaal geografische opbouw van bewoners en bezoekers Toekomstige bewoners en bezoekers van De Lange Weeren Betekenis voor de mobiliteitsbehoefte Uit de beschreven doelgroepen blijkt dat er met name voor starters/jongeren veel mogelijkheden zijn om het autogebruik te beperken. Deze doelgroep heeft een laag autobezit en is minder gericht op het bezit van een auto. Het fietsgebruik is hoog en de doelgroep hecht belang bij de nabijheid van voorzieningen en openbaar vervoer in de directe omgeving. Bovendien is deze doelgroep welwillend bij het gebruiken van nieuwe mobiliteitsvormen, zoals deelmobiliteit.
Jongeren/starters en empty-nesters vormen daarmee de meest belangrijke doelgroep om specifiek aandacht aan te besteden. Waar starters/jongeren eerder ‘vanzelf’ al minder gericht zijn op het bezit en gebruik van een auto, moeten empty-nesters met goede alternatieven verleidt worden om het autobezit- en gebruik te beperken. Daarbij is het de uitdaging om de toekomstige mobiliteitsbehoefte van jongeren/starters op te vangen met duurzame vormen van mobiliteit zodat zij ook geen (tweede) auto aanschaffen.
Bij de empty-nesters zal het autogebruik relatief hoog liggen en is het lastiger het gebruik te beperken. Deze doelgroep is vaak gehecht aan een eigen auto. Mede afhankelijk van het niveau van inkomen en welvaart ligt de behoefte om voor alternatieve mobiliteitsvormen te kiezen lager. Er zijn kansen om een deel van de autoritten te vervangen voor ritten met de e-bike wanneer dit veilig en prettig kan.
Samenvattend
Ook in (jonge) gezinnen met kinderen is er behoefte aan autobezit. Mede afhankelijk van de gezinssituatie zijn ook twee auto’s per huishouden denkbaar. Bij deze doelgroep is het met name van belang het bezit van een tweede auto te beperken door bijvoorbeeld alternatieven als een deelauto of bakfiets mogelijk te maken. Hoewel het woningbouwprogramma op verschillende doelgroepen is gericht, bevat het programma met name grondgebonden woningen. De goedkopere appartementen zullen met name starters/jongeren aantrekken, terwijl de duurdere appartementen interessant zijn voor de gezinnen en empty-nesters.
05-06-2024
MPvE De Lange Weeren
✓
Starters/jongeren, ouderen en empty-nesters vormen de belangrijkste doelgroepen voor dit MPvE.
✓
Bij starters/jongeren zien we kansen het autobezit te beperken en alternatieve vormen van mobiliteit te stimuleren.
✓
Aandachtspunt zijn de empty-nesters: aanbieden van hoogwaardige mobiliteitsalternatieven is noodzakelijk om autobezit te beperken.
✓
Ook bezoekers van De Lange Weeren kunnen worden gestuurd in hun mobiliteitsgedrag door lopen en fietsen aantrekkelijker te maken dan het gebruik van de auto.
15
3. Mobiliteitsopgaven
05-06-2024
MPvE De Lange Weeren
16
Mobiliteitskwaliteit
Edam/Hoorn
Een blik op de infrastructuur nabij de gebiedsontwikkeling De Lange Weeren Purmerend Plangebied in het bestaande netwerk Voor de analyses van de mobiliteitskwaliteit is er allereerst gekeken naar de huidige netwerken en vervolgens een doorkijk gemaakt naar de bereikbaarheid van de Lange Weeren wanneer de wijk is gerealiseerd. Hierbij is gekeken naar verschillende modaliteiten, zoals de aanwezigheid van bestaande infrastructuur voor voetgangers, fietsers, openbaar vervoer, deelmobiliteit en gemotoriseerd verkeer.
Volendam/ Edam
1
Voordat er ingezoomd wordt op de mobiliteitskwaliteit is het van belang het gebied te positioneren in de regionale context. De Lange Weeren ligt ten noordoosten van de kruising tussen N247 (Monnickendammerjaagweg) en de N517 (Zeddeweg). Via de N247 is in noordelijke richting o.a. Edam en Hoorn te bereiken en in zuidelijke richting o.a. Monnickendam en Amsterdam. De N244 zorgt voor een verbinding met Purmerend in westelijke richting. Via de Zuiderzeeweg in oostelijke richting is zowel Volendam als Edam te bereiken en via de N517 is in oostelijke richting het centrum van Volendam te bereiken. Op de volgende pagina’s is de mobiliteitskwaliteit verder geanalyseerd voor de verschillende modaliteiten. De bereikbaarheidsanalyses zijn uitgevoerd met behulp van de MapItOut-tool beschikbaar via https://mapitout.iamsterdam.com/. Dit is een tool die uit gaat van het huidige netwerk, en reistijden geeft op basis van een free-flow situatie, zonder verstoringen in het netwerk zoals congestie. In de huidige situatie is er geen wegennetwerk in het plangebied. Daarom nemen we voor de bereikbaarheidsanalyse van De Lange Weeren het middelpunt van het plangebied als startpunt, en zoekt de tool naar het dichtstbijzijnde beschikbare netwerk als eerste deel van de route. De reistijden dienen hiermee in een bandbreedte te worden geanalyseerd en vormen een indicatie van de bereikbaarheid.
2 Monnickendam/ Amsterdam
Centrum Volendam Figuur 3.1: Concept plankaart De Lange Weeren *De ontsluiting aan de zuidzijde is optioneel
05-06-2024
MPvE De Lange Weeren
17
Mobiliteitskwaliteit Netwerken en bestemmingen in beeld Netwerken rondom het plangebied Gezien de afwezigheid van woningen en functies in De Lange Weeren in de huidige situatie is er op dit moment geen voetgangers, fiets, auto of OV-netwerk beschikbaar in het gebied. Daarom wordt hier het huidige netwerk rondom het gebied beschreven waar het gebied op zal worden aangesloten wanneer het is ontwikkeld. In figuur 3.2 is de netwerkkaart van Volendam weergegeven. Binnen de gemeente Edam-Volendam zijn verschillende fietsnetwerken, waarmee belangrijkste bestemmingen te bereiken zijn. Aan de westzijde van het plangebied ligt de provinciale weg de N247. De gemeente is aangesloten op het regionale OV-netwerk. De 314 en 316 zijn regionale buslijnen naar Amsterdam, Edam, en Hoorn en deze rijden met een hoge frequentie van 6x/u in de spitsperiodes. Deze busverbindingen maken veelal gebruik van de provinciale wegen en kennen op de N247 een vrije busbaan in enkele richting voor lijnbussen. Het plangebied van De Lange Weeren wordt kijkend naar het auto-netwerk geflankeerd aan de noordzijde door de Zuiderzeeweg, aan de zuidzijde door de Zeddeweg en aan de westzijde door de N247.
Figuur 3.2: Netwerkkaart Edam-Volendam (Bron: Mobiliteitsplan Edam-Volendam 2024)
05-06-2024
MPvE De Lange Weeren
18
Mobiliteitskwaliteit Doorstroming N247 Studies doorstroming N247 De doorstroming van de N247 staat onder druk. Dit is een regionaal probleem. In de regio Waterland is een aantal knelpunten op het gebied van de doorstroming, bereikbaarheid en verkeersveiligheid. Een van deze knelpunten in het gebied is de doorgang in Broek en Waterland. Ook op de N247 ter hoogte van Volendam ontstaan tijdens de ochtend- en avondspits (OS en AS) files vanwege knelpunten bij Monnickendam. Om die knelpunten op te lossen, werken de provincie Noord-Holland en de Vervoerregio Amsterdam nauw samen met de gemeenten Waterland, Purmerend, Edam-Volendam en Amsterdam. Ondanks dat de knelpunten relatief ver buiten het plangebied van dit MPvE liggen zijn de doorstromingsproblemen op de N247 niet helemaal los te koppelen van de planontwikkeling. De ontwikkeling in De Lange Weeren zorgt namelijk voor extra motorvoertuigen op deze provinciale weg en meer druk op de doorstroming. Arcadis heeft in het kader van de N247 studie Broek in Waterland met een dynamisch verkeersmodel berekeningen uitgevoerd om de knelpunten in kaart te brengen op de N247 tijdens de spitssituatie. Daarbij werden nog geen grote knelpunten geconstateerd op de N247 ter hoogte van de gemeente Edam-Volendam. In deze studie zaten echter maar 740 woningen opgenomen en niet de 1.160 woningen waar we in dit plan gebied vanuit gaan.
Om het effect van 1.160 woningen te berekenen heeft Goudappel aanvullend een studie uitgevoerd gebruikmakend van het verkeersmodel van de gemeente Edam-Volendam met verdiepende kruispuntanalyses.
05-06-2024
Resultaten aanvullend onderzoek Goudappel Uitgaande van 1.160 woningen in De Lange Weeren en een ontsluiting van het plangebied op de Zuiderzeeweg (noordkant) is er een toename tussen de 4.6% en 7.5% extra verkeer op de N247 tussen Volendam en Edam. In absolute aantallen gaat het hier om een toename van +-1.000 motorvoertuigen op etmaalbasis. Op basis van deze verkeersaantallen is vervolgens de verkeersafwikkeling berekend op de rotonde Zeddeweg – N247 in de studie ‘Verkeersonderzoek ontsluiting De Lange Weeren’, 2023. Deze rotonde is vormgegeven als een enkelstrookrotonde met bypass, een vrijliggende busbaan in zuidelijke richting op de N247 en doseerlichten voor bussen. De resultaten zijn weergegeven in onderstaande tabel, waarbij de verliestijden en maximale wachtrijen zijn beoordeeld met de kleuren blauw (goed), geel (matig) en rood (slecht). Spits
Spits
Variant
N247 Zeddeweg Variant Zeddeweg (zuid)
N247 N247 (noord) (zuid)
N247 (noord)
OS
Gem. verliestijd (sec) LW1 Gem. verliestijd (sec) 10LW1 OS Max. wachtrijMax. (meters) wachtrijLW1 (meters) 55LW1
105
530
30
5525
180 25
180
AS
Gem. verliestijd (sec) LW1 Gem. verliestijd (sec) 40LW1 AS Max. wachtrijMax. (meters) wachtrijLW1 (meters) 120 LW1
405
525
25
80 120
150 80
150
Tabel 3.1: verliestijden en wachtrij op de rotonde N247- Zeddeweg
Uit bovenstaande tabel blijkt dat de kwaliteit van de verkeersafwikkeling matig is in de plansituatie. In de ochtendspits bedraagt de verliestijd circa 30 seconden op de N247-Noord. In de avondspits is de verliestijd met 40 seconden het grootste op de Zeddeweg. Het verkeer staat tijdens de spitsen als gevolg van drukte dus iets langer te wachten op deze maatgevende takken, maar de verliestijden zijn te overzien en kan bestaande rotonde op de N247 (nabij het Van der Valkhotel, Volendam) het verkeersaanbod verwerken. Dit kan wel in drukke situaties zorgen voor een verminderde verkeersafwikkeling, maar vormt geen structureel knelpunt. Dit onderschrijft de conclusies van de berekeningen van Arcadis.
MPvE De Lange Weeren
19
Mobiliteitskwaliteit Bestemmingen van inwoners Bestemmingen Met behulp van data uit het onderzoek Onderweg In Nederland (ODiN, CBS) is een analyse uitgevoerd naar de mobiliteitspatronen van de gemeente EdamVolendam ten opzichte van de omliggende steden en regio’s. Hieruit blijkt dat circa 70% van de verplaatsingen van bewoners van Edam-Volendam blijft binnen de eigen gemeente. Amsterdam en Purmerend zijn met ruime afstand de gemeenten met de sterkste relatie met Edam-Volendam, wat mede verklaard kan worden door de grootte van de stad (Amsterdam) of de nabijheid (Purmerend). Circa één op de drie uitgaande verplaatsingen heeft een bestemming in Amsterdam. Hiervan wordt ongeveer de helft van de verplaatsingen met de auto afgelegd en de andere helft met het openbaar vervoer. Bijna de helft van de verplaatsingen naar Amsterdam zijn woon-werk verplaatsingen, ruim een kwart is recreatief verkeer. Ongeveer een kwart van de verplaatsingen van Edam-Volendam gaat naar Purmerend. Hiervan wordt ruim 80% met de auto afgelegd. Meer dan de helft betreft recreatief verkeer. Naast Amsterdam is Waterland de enige andere bestemming waarbij het autogebruik lager is dan 80%. Interne verplaatsingen Op dit moment zijn veel logistieke functies gevestigd aan de Julianaweg in Volendam, waar ook een deel van het woon-werkverkeer binnen de gemeente naartoe gaat.
In de Omgevingsvisie streeft de gemeente ernaar om deze functies te verplaatsen naar buiten de kernen, bijvoorbeeld naar het gebied De Purmer. Het gebied de Purmer ligt aan de noordwest zijde van Volendam en is goed te bereiken via de N244. Bij de (her)ontwikkeling van werkgebieden zoals industriegebied de Purmer en de Julianaweg wordt dan ook gezocht naar een menging van functies (woon-werk-vrijetijdsvoorzieningen) waarbij er werkgelegenheid en voorzieningen dicht bij huis wordt gehouden om in te zetten op duurzame mobiliteit zoals fietsen.
05-06-2024
MPvE De Lange Weeren
Figuur 3.3: Bestemmingen inwoners Edam-Volendam. Bron: ODIN
20
Bereikbaarheidsanalyse Het voetgangersnetwerk Lopen In de nieuwe plansituatie zal naar verwachting een basisschool, sporthal, huisartsenpraktijk, buurtkamer, kantoorlocatie en supermarkt gerealiseerd worden in het plangebied. Indien deze functies wordt gerealiseerd, zijn er voldoende faciliteiten op loopafstand. Voor een acceptabele loopafstand wordt maximaal 15 minuten aangehouden. Vanwege de aantakkingen van wandelroutes naar de Blokgouw (zie figuur 3.4) kan er ook in dit gebied gebruik worden gemaakt van de basisscholen en supermarkten. Voor een deel van de inwoners van De Lange Weeren ligt dit op loopafstand. Een groot deel van Volendam en deel van Edam is binnen 30 min lopen te bereiken. Dit is aantrekkelijk voor recreatief lopen. De nabijheid van dagelijkse voorzieningen binnen 15 minuten lopen draagt bij aan de auto-onafhankelijkheid van een gebied. Figuur 3.5 geeft het gebied weer dat is te bereiken binnen 15 en 30 minuten lopen met als herkomst De Lange Weeren. 15 min
30 min Figuur 3.4: Concept netwerkkaart lopen De Lange Weeren. Bron: B+B
05-06-2024
MPvE De Lange Weeren
Figuur 3.5: Bereikbaarheidskaart lopen Bron: MapitOut
21
Bereikbaarheidsanalyse Het fietsnetwerk Fietsen Binnen 15 minuten fietsen is heel Volendam en Edam bereikbaar. Binnen 30 min fietsen is een groot deel van de gemeente en deel Purmerend bereikbaar. Hiermee zijn 6 tot 10 basisscholen, middelbare scholen en MBO scholen bereikbaar binnen een acceptabele fietsafstand van 30 minuten. Vanwege ontbrekende schakels is het fietsnetwerk niet optimaal ontsloten (conclusie Mobiliteitsplan). Rondom de belangrijke bestemmingen en in de centrumgebieden is de oversteekbaarheid van wegen extra van belang (verkeersveiligheid). Figuur 3.7 geeft het gebied weer dat is te bereiken binnen 15 en 30 minuten fietsen met als herkomst De Lange Weeren. Regionaal bevinden Purmerend, Hoorn (voor het noordelijke deel van de gemeente) en Monnickendam (voor het zuidelijke deel van de gemeente) zich binnen fiets of ebike afstand (potentie). De vormgeving van de regionale hoofdfietsroutes (doorfietsroutes) is nog niet op alle plekke optimaal, wat van invloed is op de aantrekkelijkheid van de fietsverbindingen. De Lange Weeren wordt ontsloten met fietsverbindingen aan de Blokgouw, de Zeddeweg en de Zuiderzeeweg.
05-06-2024
15 min
30 min Figuur 3.6: Concept netwerkkaart fiets De Lange Weeren. Bron: B+B
MPvE De Lange Weeren
Figuur 3.7: Bereikbaarheidskaart fiets Bron: MapitOut
22
Bereikbaarheidsanalyse Het OV-Netwerk 30 min Openbaar vervoer Amsterdam Noord is met het OV te bereiken binnen 25 minuten vanaf De Lange Weeren (incl. voortransport). Amsterdam Centraal binnen 35 minuten en Hoorn zijn te bereiken binnen 45 minuten vanaf De Lange Weeren. Figuur 3.9 geeft de gebieden weer die te bereiken zijn binnen 30 en 45 minuten reizen met het OV. Binnen de gemeente Edam-Volendam is geen treinstation, men is afhankelijk van de bus en dient zo nodig over te stappen op de trein. Inwoners van De Lange Weeren kunnen met het huidige netwerk gebruik maken van een HOV en OV-halte buiten het plangebied. De OV-halte Schoener, die ligt op 5 minuten lopen vanaf de grens van de Blokgouw en de HOV-halte Hotel Volendam aan de zuidzijde van het plangebied. De HOV-halte Hotel Volendam is vanuit het gehele plangebied te bereiken binnen 15 minuten lopen, of 5 minuten fietsen. De bus rijdt met een hoge frequentie, ‘s middags om de 15 minuten en ‘s avonds om de 30 minuten. Richting Purmerend is de OV verbinding matig, er dient te worden overgestapt. Reistijden variëren tussen 36 tot 49 minuten. Dit is in sommige gevallen bijna 2x de reistijd die het met de auto kost. In figuur 3.9 is de fiets als voor-transport genomen, mocht er gewandeld worden naar de halte dan zijn de reistijden hoger.
Figuur 3.8: Netwerkkaart OV-lijnen in Volendam
05-06-2024
45 min
Voor een auto-onafhankelijke omgeving, dient een groot deel van de banen binnen 45 minuten bereikbaar te zijn voor inwoners. Dit is onderzocht voor scholen en arbeidslocaties. Het huidige OVnetwerk verbindt het plangebied met dagelijkse bestemmingen. Er zijn meerdere middelbare scholen, MBO instellingen, HBO instellingen en universiteiten te bereiken binnen 45 minuten. Het aantal arbeidslocaties wat vanuit het plangebied met het OV te bereiken is, ligt hoger dan 100.000, dit aantal ligt niet veel lager dan vanuit Amsterdam. Met de auto zijn meer dan 500.000 arbeidslocaties te bereiken binnen 45 minuten.
MPvE De Lange Weeren
Figuur 3.9: Bereikbaarheidskaart OV met fiets als voor- en natransport. Bron: MapitOut
23
1
Bereikbaarheidsanalyse
30 min 45 min
Het auto-netwerk In de eerste stedenbouwkundige conceptuitwerking van de netwerken wordt er vanuit het plangebied rekening gehouden met twee mogelijke ontsluitingsopties voor gemotoriseerd verkeer: 1.
Aansluiting op de Zuiderzeeweg aan de noordzijde van het plangebied: voor regulier autoverkeer en openbaar vervoer;
2.
Aansluiting op de Zeddeweg (N517) aan de zuidzijde van het plangebied: voor openbaar vervoer en nood- en hulpdiensten.*
De autobereikbaarheid van het plangebied is goed buiten de spitstijden. Zonder files is men binnen 30 min in Purmerend, Zaandam, Amsterdam Noord en Hoorn zoals te zien op figuur 3.13. Echter zijn er veel verstoringen in de ochtend- en avondspits op de N244, N247 en A7 waardoor de reistijden over het algemeen een stuk hoger uitvallen dan zonder deze verstoringen zoals beschreven op dia 19. Vanuit de analyses die zijn gedaan in het kader van het Mobiliteitsplan EdamVolendam blijkt dat Volendam een sterke woon-werk pendel kent voornamelijk richting Amsterdam. Dit zorgt voor een relatief hoge piekbelasting in het netwerk. Daarnaast is het aandeel bedrijfswagens in de gemeente hoger dan gemiddeld in Nederland en speelt dit een belangrijk aandeel op de files die elke dag voorkomen op de N247 richting Amsterdam. Op figuur 3.11 is een gemiddeld beeld van de ochtendspits te zien waar het vaststaat op de N247 ten westen van Monnickendam. In de avondspits is het meer verdeeld over de uren, maar op het figuur 3.12 hiernaast is te zien dat de avondspits al vroeg begint (rond 15:30) en dat dit voor Broek in Waterland bij het kruispunt Schouw (N247/N235) voor grote verstoringen zorgt. *In het voorlopige stedenbouwkundig ontwerp is er rekening gehouden met twee ontsluitingen.
Echter adviseren wij in dit MPvE om één ontsluiting voor autoverkeer te realiseren aan de noordzijde, en de zuidzijde alleen te ontsluiten voor OV en nood- en hulpdiensten.
05-06-2024
2 Figuur 3.10: Hoofdstraat Bron: B+B
Figuur 3.11: *Gemiddeld beeld ochtendspits (dinsdag). Bron: Google Maps
Figuur 3.12:*Gemiddeld beeld avondspits (dinsdag). Bron: Google Maps
MPvE De Lange Weeren
Figuur 3.13: Bereikbaarheidskaart auto Bron: MapitOut
24
Conclusie Mobiliteitskwaliteit van verschillende modaliteiten Goede bereikbaarheid voor auto, OV-beperkt Er zijn relatief grote verschillen zichtbaar kijkend naar de mobiliteitskwaliteit van de verschillende modaliteiten. Met behulp van een reistijdanalyse is in figuur 3.14 een vergelijking gemaakt van de reistijden van verschillende modaliteiten van toekomstige inwoners. Gezien de nabijheid van voorzieningen kunnen de meeste dagelijkse verplaatsingen te voet of met de fiets worden afgelegd. Dat betekent dat inwoners van De Lange Weeren vooral van de auto afhankelijk zijn voor woon-werkverplaatsingen. Voor verplaatsingen die naar buiten de gemeente worden gemaakt is men grotendeels afhankelijk van de auto en het OV. Het merendeel van de verplaatsingen vanuit Volendam gaat richting Amsterdam. In het reistijd diagram in figuur 3.14 is te zien dat de reistijd met de auto voor de meeste locaties lager ligt dan de reistijd met OV, behalve naar Amsterdam Centraal en Schiphol. Het OV naar Amsterdam heeft een sterke concurrentiepositie tegenover de auto. In de spitsperiodes ligt de reistijd met de auto naar Amsterdam Centraal zelfs 2x zo hoog als met het OV. Zoals eerder genoemd is de OV-verbinding naar Purmerend niet optimaal vanwege lange reistijd en meerdere overstappen en kiezen daarom veel mensen voor het gebruik van de auto wanneer ze naar Purmerend gaan.
Kijkend naar de reistijden in figuur 3.14 is de reistijd buiten de spits naar Purmerend met het OV ongeveer 3x zo lang als met de auto. Voor verplaatsingen van en naar Hoorn centrum en Zaandam centrum is de reistijd buiten de spits met het OV meer dan 2 keer zo lang als met de auto. Tijdens de spits is de reistijd nog steeds langer met het OV dan met de auto. Voor de verplaatsingen van en naar Purmerend, Hoorn en Zaandam is de concurrentiepositie van het OV op dit moment te zwak als alternatief voor de auto.
05-06-2024
Figuur 3.14: Reistijdanalyses vanuit De Lange Weeren
MPvE De Lange Weeren
25
4. Beleidsambities
05-06-2024
MPvE De Lange Weeren
26
Het Slimme Mobiliteitswiel Toelichting op de 5 thema’s De 4 hogere kwadranten van het mobiliteitssysteem Het ‘Slimme Mobiliteitswiel’ geeft een overzicht van de integrale visie op mobiliteit, welke is opgebouwd uit 5 thema’s die zijn ingedeeld over twee assen. De verticale as start bovenin bij de bron van mobiliteit en eindigt onderin bij het verbeteren van mobiliteit. De horizontale as start rechts bij het beleidsdomein (wat regelen overheden) en eindigt links bij de markt-zijde, oftewel bij welke aspecten hebben marktpartijen ook een grote rol.
De 5 thema’s in perspectief van de reiziger Te beginnen bij ‘Verdichten’, waar vestigt een reiziger zich en welke verplaatsing maakt hij dagelijks naar werk en/of voorzieningen? Vervolgens naar ‘Verbinden’ waar de reiziger verplaatsingen maakt via een netwerk waarbij eerst wordt gekeken naar de voetganger, de fietsers en het OV en dan pas naar de privéauto. De inrichting van de openbare ruimte bepaald de belevingswaarde en veiligheid tijdens de verplaatsing op het netwerk. Op dat netwerk kan de reiziger gebruik maken van mobiliteitsservices op locaties als hubs door te ‘Verknopen’. Tot slot naar ‘Verleiden’, welk mobiliteitsgedrag vertoont de reiziger en welke triggers spelen daar een rol?
Het ‘Slimme Mobiliteitswiel’
1
2
3
4
5
Verdichten: meedenken over differentiatie in ruimtelijke dichtheden, functiemix en ambitieniveaus per mobiliteitsmilieu. Verstedelijkingskeuzes vormen immers de bron van mobiliteitsgedrag.
Verbinden: zorgen dat (de deels bovenplanse) structuren voor wandelen, fietsen, OV en autoverkeer optimaal aansluiten op de gebiedsambities, waarbij elke vervoerwijze de juiste plek krijgt. Hierin wordt bepaald welke infrastructurele aanpassingen randvoorwaardelijk zijn.
Veraangenamen: zorgen dat de uitstraling en prioriteiten aansluiten op het gewenste mobiliteitsgedrag. Denk aan fijnmazige wandel- en fietsroutes, sociale veiligheid en levendigheid in het ontwerp (rust, ruis en reuring) en de omgang met gemotoriseerd verkeer.
Verknopen: het is belangrijk om nieuwe mobiliteitsvormen goed te faciliteren. Denk hierbij aan de opkomst van deelmobiliteit en MaaS, het realiseren van voorzieningen in mobiliteitshubs, het faciliteren van nieuwe elektrische vervoerwijzen en logistieke ontwikkelingen zoals pakketbezorging.
Verleiden: het is mogelijk om met gedragsprikkels het mobiliteitsgedrag al aan de voorkant te beïnvloeden. Denk hierbij aan parkeerbeleid, parkeernormen, aantrekkelijke fietsstallingen en afspraken over selectieve toegankelijkheid, bijvoorbeeld rondom logistiek en pakketbezorging.
05-06-2024
MPvE De Lange Weeren
27
Ambitie mobiliteitskwaliteit Inventarisatie mobiliteitsbeleid Beleidsdocumenten Om de mogelijkheden voor de verschillende modaliteiten in de gebiedsontwikkeling te bepalen is het vigerende mobiliteitsbeleid onderzocht. Hierbij is gebruik gemaakt van de volgende documenten: A) Omgevingsvisie Edam-Volendam (2023() B) Multimodaal toekomstbeeld MRA C) Perspectief mobiliteit PHN (2021) D) Beleidskader mobiliteit VRA (2023) Het mobiliteitsbeleid voor De Lange Weeren wordt aan de hand van het Smart Mobility wiel puntsgewijs toegelicht. De bron is aangeduid met de letters A t/m D die corresponderen met de verschillende documenten.
B
A
Verdichten •
•
•
•
•
C
4-6-2024 05-06-2024
D
Verbinden
Om het woningaanbod te vergroten en aan te laten sluiten op de vraag, wordt De Lange Weeren getransformeerd naar een wijk met circa 1.160 woningen, voornamelijk grondgebonden en 33% sociale huur, om zo de doorstroming te bevorderen (A) Nieuwe voorzieningen worden gebundeld in De Lange Weeren om het gebied te voorzien. Hierbij wordt vastgehouden aan een breed aanbod van toekomstbestendige voorzieningen (A) De gemeente werkt samen met onderwijs en bedrijfsleven voor het aanbieden van werkgelegenheid in de regio dat aansluit met het (toekomstig) profiel van inwoners (A) Het ruimtegebruik van het mobiliteitssysteem is efficiënt. Dit geldt zowel voor verbindingen als voor knooppunten en parkeervoorzieningen (D)
•
Autoverkeer gaat zoveel mogelijk naar de randen zodat er voldoende en veilige ruimte is voor voetganger en fietser (A)
•
De basisstructuur draagt zorg voor een goed netwerk van lokale wandel – en fietsverbindingen in de gemeente (A)
•
Gemotoriseerd verkeer gaat zoveel mogelijk naar de randen om veel en veiligere ruimte voor voetgangers en fietsers (A)
•
Inzetten op een doorlopend regionaal (snel)fietsnetwerk (A,C)
•
Regionaal samenwerken met de regio Waterland voor een goede bereikbaarheid van de gemeente (A)
•
Een acceptabele en betrouwbare reistijd van deur tot deur, ongeacht de vervoerwijze (C)
•
Benutten van bestaande infrastructuur (C,D)
Ruimtelijke ontwikkelingen dragen bij aan een efficiënter mobiliteitssysteem met behulp van verdichting, functiemenging, knooppuntontwikkeling en verkeersstructuren (D)
MPvE De Lange Weeren
28
Ambitie mobiliteitskwaliteit Inventarisatie mobiliteitsbeleid Veraangenamen
•
•
Toegankelijkheid van de openbare ruimte wordt in stand gehouden en waar nodig verbeterd, met extra aandacht voor kwetsbare doelgroepen. Bij groot onderhoud wordt gekozen voor een toegankelijke inrichting voor voorzieningen en gebouwen (A) Tweejaarlijks top tien knelpunten inzichtelijk maken en aanpakken (A)
•
Fietsstraten inrichten en voorzieningen voor de fiets toevoegen (A)
•
De inrichting van de openbare ruimte draagt bij aan de mobiliteitstransitie (B)
•
Een CO2-neutraal mobiliteitssysteem vanaf 2050. CO2-neutraal regionaal openbaar vervoer vanaf 2030 (D)
•
Verleiden
Verknopen •
Deelmobiliteit aanbieden in gebieden met ruimtelijke ontwikkelingen om gebruik te stimuleren (A)
•
Onderzoek naar betaald parkeren om de parkeerdruk in centra van de gemeente op te lossen (A)
•
Bereikbaarheid van lokale en regionale fietsverbindingen verbeteren (A, D)
•
•
Bereikbaarheid van regionale OVverbindingen verder verbeteren (A, D)
Parkeren als knop om aan te draaien voor ander gedrag en de potentie van de ketenreis (B)
•
Onderzoek naar een extra elektrisch busstation in Volendam ter bevordering van bereikbaarheid OV (A)
Voldoende ruimte voor fietsparkeren en goede stallingsmogelijkheden om fietsen te stimuleren (B)
•
Veilig en toegankelijk reizen (C)
•
Steeds meer mensen bereiken hun dagelijkse activiteiten op loop- en fietsafstand (D)
•
•
Aansluiten op en faciliteren van een (regionaal) netwerk van deelhubs (A, B)
•
Inzetten op een schaalsprong naar het OV om de mobiliteitstransitie op te vangen (B)
•
Stimuleren van de ketenreis (C)
Het mobiliteitssysteem is goed ingepast in de omgeving. Dit geldt zowel voor de snelheid en de functionaliteit als voor de uitstraling en het materiaalgebruik (D)
05-06-2024
MPvE De Lange Weeren
29
Omgevingsvisie Edam-Volendam Koers voor een goede leefomgeving Opgaven omgevingsvisie De omgevingsvisie Edam-Volendam, vastgesteld in juli 2023, omvat het beleid voor de leefomgeving van de gemeente EdamVolendam. Wonen (opgave 1), Warmte, Energie & Klimaat (opgave 2) en mobiliteit (opgave 5) vormen hierbij drie van de hoofdopgaves van de Uitvoeringsstrategie en hebben veel aanknopingspunten met de ontwikkeling van De Lange Weeren. In de omgevingsvisie worden daarom verschillende maatregelen genoemd om deze opgaves in te vullen om bij te dragen aan de 7 doelstellingen van de omgevingsvisie: Duurzaam, Gezond, Sociaal, Veilig, Kwalitatief, Bereikbaar en Ecologisch. In onderstaande tekst worden de drie opgaves toegelicht die betrekking hebben op het gebied De Lange Weeren.
Wonen Woningvoorraad kwantitatief en kwaliteit in evenwicht Voor voldoende woningvoorraad inbreiden en deels uitbreiden om het karakter van de kernen in tact te houden. Daarmee zorgen voor voldoende huisvesting binnen de gemeente en tegelijkertijd de bestaande woningvoorraad verduurzamen en ‘wonen in de juiste woning’ stimuleren.
Verademend groen De hoofdgroenstructuur met recreatieve mogelijkheden uitbreiden en verbinden op lokaal en regionaal niveau. Daarnaast het bomenareaal uitbreiden ter bevordering van duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente. Edam-Volendam in beweging Sportvoorzieningen binnen handbereik
faciliteren ter bevordering van de gezondheid en Levendige kerngebieden Door middel van nieuwe initiatieven te stimuleren, de levendigheid en het voorzieningenniveau in de kernen te ondersteunen en de kwaliteit van de openbare ruimte in kerngebieden blijven verbeteren. Voorzieningen nabij Decentraal een breed aanbod vasthouden van voorzieningen zoals onderwijsvoorzieningen, sportvoorzieningen en maatschappelijke en culturele accommodaties. Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen op basis van behoefte nieuwe voorzieningen realiseren om dit te blijven faciliteren.
sociale verbondenheid. Sociaal verbonden en veilig Zorgen dat er in elke kern minimaal één plek is om samen te komen en investeren in sociale veiligheid samen met bewoners, ondernemers en instellingen.
Doelen Omgevingsvisie
05-06-2024
MPvE De Lange Weeren
30
Omgevingsvisie Edam-Volendam Koers voor een goede leefomgeving Warmte, Energie & Klimaat
Mobiliteit
Afvalvrij in 2050 Afval inzetten als grondstof en meer gebruik maken van circulaire grondstoffen om in 2050 afvalvrij te zijn. Starten met Houtbouw en aansluiten bij de MRA greendeal.
De mobiliteitstransitie in Edam-Volendam Deze maatregelen zijn gericht op mobiliteitstransitie, bestaande uit het bevorderen van emissievrije mobiliteit zoals stimuleren van lopen en fietsen, maar ook elektrisch rijden. Het heeft de voorkeur om eerst in te zetten op alternatieven, in plaats van de auto beperkingen opleggen. Een handboek wegen moet zorgen voor een kader dat gebruikt kan worden bij de inrichting van wegen bij groot onderhoud dat meer rekening houdt met fietsers en voetgangers. Hiermee wordt bij het inrichten van de openbare ruimte het belang van de voetganger en fietser voorop gesteld, gevolgd door het openbaar vervoer en MaaS modaliteiten. Op de laatste plaats komt de privéauto. Naast dit handboek wordt de invoering van betaald parkeren onderzocht en wordt gemotoriseerd verkeer zo veel mogelijk naar de randen van de centrumgebieden verplaatst.
Energieneutraal en aardgasvrij in 2050 Alle woningen gaan van het gas af voor 2050, in uiterlijk 2030 zijn de eerste 4 wijken aardgasvrij. Daarnaast is alle nieuwbouw gasvrij. Na 2030 stapsgewijs inzetten op de transitie van fossiele brandstof naar duurzame energie. Biodiversiteit stimuleren Ecologisch verdichten in dorpen en kernen om biodiversiteit te ondersteunen. En daarnaast meer vergroenen op bijvoorbeeld daken, in gevelnesten en geveltuinen. Klimaatadaptatie Bij ruimtelijke ontwikkeling rekening houden met de verandering van het klimaat, De Lange Weeren inzetten als waterbufferingsgebied.
05-06-2024
MPvE De Lange Weeren
Met mobiliteit anticiperen op toekomstige groei Door ruimtelijke ontwikkelingen gaat de mobiliteitsbehoefte in Edam-Volendam toenemen. Traditioneel gezien lossen we deze knelpunten (verkeersveiligheid/verkeersafwikkeling) op door de infrastructuur aan te passen. Echter wordt ook ingezet op de “vraag”-kant van mobiliteit, namelijk de transitie naar meer duurzame vervoerswijzen om de mobiliteitsbehoefte op te vangen. Een goed lokaal en regionaal fietsnetwerk is daarbij de hoofdambitie, zodat belangrijke bestemmingen zoals Edam busstation en ook Purmerend veilig en efficiënt kunnen worden bereikt. Met een onderzoek naar de inpasbaarheid van een (extra) elektrisch busstation wordt hier eveneens aan bijgedragen. Ook wordt omschreven dat het aanbod van deelmobiliteit wordt uitgebreid om bij te dragen aan de mobiliteitstransitie.
31
5. Mobiliteitsbehoefte
05-06-2024
MPvE De Lange Weeren
32
Mobiliteitsbehoefte Verstedelijkingskeuzes
2040
De toekomstige mobiliteitsbehoefte in De Lange Weeren hangt samen met de verstedelijkingskeuzes, de mobiliteitsbehoefte van de huidige inwoners van de gemeente, de beleidsambities en trends en ontwikkelingen op het gebied van mobiliteit. Verstedelijkingskeuzes Gebiedsontwikkeling binnen een sterk stedelijk milieu biedt grote kansen voor duurzame mobiliteit. Het mobiliteitsgedrag en ruimtelijk milieu zijn namelijk aan elkaar gekoppeld. Over het algemeen wandelen mensen meer in centrummilieus (A-milieu), fietsen mensen meer in gemengde stadsdelen (B-milieu) en kennen buitenwijken en het buitengebied een hoog aandeel autoverplaatsingen (C-milieu). Dit blijkt uit het ODiN-onderzoek. De zonering van het gebied is dan ook een vertrekpunt voor de verkeerskundige opgave. De zonering geeft namelijk aan welke verblijfskwaliteit wenselijk is en welke modaliteit de voorkeur krijgt in een gebied. De zonering voor Volendam is te zien in figuur 5.2. Figuur 5.3 geeft een overzicht van passend ruimtelijk en mobiliteitsbeleid bij de verschillende milieus. De ontwikkelgebieden in De Lange Weeren zijn onderdeel van het B milieu, wat betekent dat in deze gebieden ingezet moet worden op een mix van verplaatsingsmogelijkheden. In figuur 5.1 is de gemiddelde verdeling tussen de modaliteiten te zien voor de verschillende milieus.
37% Edam-Volendam
05-06-2024
Figuur 5.1: Vergelijking modal split voor verschillende milieus Bron: ODIN
35% NL
A-milieu
B-milieu
2040
Figuur 5.2: Zonering Volendam (Mobiliteitsplan Edam-Volendam)
Gebied
Locatie
A
Centrum Volendam, Edam en Raadhuisstraat Oosthuizen
B
Woonwijken, gemengd woon/werken, voorzieningen
C
Lintdorpen en kleine kernen
D
Bedrijventerreinen
Vervoerswijze-mix
Figuur 5.3: Mobiliteitsbeleid en ruimtelijk beleid passend bij de verschillende milieus. (Bron: Mobiliteitsplan Edam-Volendam)
C-milieu
MPvE De Lange Weeren
33
Mobiliteitsbehoefte (zonder gebiedsontwikkeling) Huidige mobiliteitsbehoefte Om inzicht te geven in de huidige mobiliteitsbehoefte, is de modal split voor de gemeente Edam-Volendam geanalyseerd. Een modal split geeft de verdeling van verplaatsingen over de verschillende vervoerswijzen weer. De gepresenteerde modal split betreft de verplaatsingen binnen EdamVolendam en verplaatsingen van of naar EdamVolendam samen. Modal split algemeen We hebben de modal split analyse uitgevoerd met behulp van data uit het Onderweg in Nederland (ODiN) onderzoek. Dit is een landelijk dekkende en regio specifieke databron van mobiliteit van inwoners in Nederland, uitgevoerd door het CBS. De gekozen waarden zijn pre-corona (20182019) omdat tijdens corona verplaatsingsgedrag zeer afwijkend was. Daarbij kijken we naar de dominante vervoerswijze binnen een verplaatsing. Fietsen naar een bushalte is dus geen losse fietsrit maar een OV-rit.
05-06-2024
De modal split voor de gemeente EdamVolendam is weergegeven in figuur 5.4. Figuur 5.5 geeft de gemiddelde modal split van heel Nederland weer. Als we beide diagrammen vergelijken, vallen de volgende zaken op: • Het aandeel lopen in Edam-Volendam ligt 6% lager dan het landelijk gemiddelde. • Het aantal fietsverplaatsingen is met 28% gelijk aan dat van het Nederlands gemiddelde. Van alle verplaatsingen binnen de gemeente wordt 50% te fiets afgelegd. • Openbaar vervoer ligt ongeveer gelijk (met 5%) met het landelijke gemiddelde (6%); • De auto wordt relatief veel gebruikt in Edam-Volendam. Binnen Edam-Volendam wordt 49% van de verplaatsingen met de auto (bestuurder + passagier) afgelegd. Dat ligt gemiddeld iets hoger dan het landelijk gemiddelde (47%) Op de volgende dia wordt de modal split per afstandsklasse toegelicht. Dit geeft een indicatie van de mobiliteitsbehoefte van toekomstige inwoners zonder mobiliteitsmaatregelen. Dit geeft inzicht in welke afstandsklassen en voor welke modaliteiten er kansen liggen voor het inzetten op een ander mobiliteitsgedrag.
MPvE De Lange Weeren
8%
Te voet
10%
Fiets
12%
OV
28%
Autobestuurder Autopassagier
37%
Overig
5%
Figuur 5.4 Modal Split Gemeente Edam-Volendam* (binnen en van/naar). Bron: ODiN
Figuur 5.5: Modal Split Nederland* (bron: ODiN 2018-2019) *Onder de categorie overig vallen scooters, brommers etc.
34
Mobiliteitsbehoefte (zonder gebiedsontwikkeling) Huidige mobiliteitsbehoefte
Langer dan 40 km • Auto dominant met 79% van de verplaatsingen in deze afstandsklasse. Ten opzichte van het Nederlands gemiddelde (73%) wordt de auto meer gebruikt in EdamVolendam. • OV-aandeel is met 7% significant lager dan het landelijke gemiddelde (19%).
Tussen 7,5 km en 15 km • Auto dominant met 69% van de verplaatsingen in deze afstandsklasse. Dit ligt hoger dan het Nederlandse gemiddelde van 65%. • OV-gebruik is laag. Het aandeel (4%) is de helft van het landelijk gemiddelde (8%). • Het aandeel fiets is wat lager (12%) dan het landelijk gemiddelde (17%). 100% 80% 60% 40% 20%
<1 km
1-3,7 km
Te voet
3,7-7,5 km
Fiets
OV
7,5-15 km
Auto
15-40 km
Nederland
Edam-Volendam
Nederland
Edam-Volendam
Nederland
Edam-Volendam
Nederland
Edam-Volendam
Nederland
0% Edam-Volendam
Tussen 1 km en 3,75 km (+/- 15 minuten fietsen) • Relatief gezien is dit de grootste categorie: 34% van de verplaatsingen binnen of van/naar Edam-Volendam valt hier binnen. • Fietsaandeel is hoog (53%) ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Dit fietsaandeel zien we terug in steden als Zwolle en Amersfoort. Onze verklaring hiervoor is de compacte opbouw van Edam-Volendam, waardoor veel woningen en voorzieningen op fietsafstand van elkaar liggen. • Het aandeel wandelen is ook hier lager dan het Nederlandse gemiddelde (10% t.o.v. 17%).
Tussen 15 en 40 km • Auto dominant met 66% van de verplaatsingen in deze afstandsklasse. Dit ligt een stuk lager dan het landelijk gemiddelde van 74%. • OV-aandeel ligt met 16% hoger dan het gemiddelde van Nederland (13%).
Nederland
Tot 1 km • Ongeveer 12% van alle verplaatsingen valt in deze categorie. • Het verplaatsingsgedrag op de korte afstand is veelal per fiets en er wordt weinig gelopen (41% tov 57% in Nederland gemiddeld) • Een aandachtspunt is dat op deze korte afstand 10% autoverplaatsingen is.
Tussen 3,75 km en 7,5 km • Auto dominant met 60% van de verplaatsingen in deze afstandsklasse. Dit ligt fors hoger dan het Nederlandse gemiddelde van 53%. • Het fietsaandeel is lager dan het landelijke beeld, namelijk 20%. • Het aandeel wandelen ligt wat lager dan het landelijk gemiddelde (7% versus 9%).
Edam-Volendam
Modal split naar afstandsklasse Naast de algemene modal split, hebben we ook gekeken naar de verdeling per afstandsklasse. Hiermee wordt duidelijk welke vervoerswijze op welke afstand dominant is.
>40 km
Overig
Figuur 5.6: Modal Split naar afstandsklasse van Edam-Volendam en Nederland (bron: ODiN 2018-2019)
05-06-2024
MPvE De Lange Weeren
35
Mobiliteitsbehoefte in gemeente Edam-Volendam Toekomstige mobiliteitsbehoefte Om de ambities voor de toekomstige mobiliteitsbehoefte te bepalen is het effect van de voorgenomen beleidsambities op de modal split bepaald. Daarvoor zijn er verschillende maatregelen beschreven die (zie tabel 5.1) die bijdragen aan het stimuleren van duurzame vormen van mobiliteit. Vervolgens hebben we een inschatting gemaakt hoe de toekomstige modal split van De Lange Weeren eruitziet wanneer deze maatregelen goed worden ingezet. In de tabel hiernaast zijn maatregelen weergegeven. In de tekst worden de maatregelen verder toegelicht en wordt het verwachtte effect op het mobiliteitsgedrag besproken. Laag autobezit De eerste betreft inzetten op laag autobezit. Uit onderzoek blijkt dat autobezit leidt tot autogebruik1. En als de auto eenmaal voor de deur staat, dan wordt deze ook gebruikt voor extra ritjes en nieuwe bestemmingen die van te voren niet bedacht waren. Een van de belangrijkste knoppen om aan te draaien is daarom de parkeernorm. Een lagere parkeernorm inclusief regulering en handhaving draagt sterk bij aan lager autobezit en –gebruik. (1) KiM (2022). Het wijdverbreide autobezit in Nederland. (2) KiM (2022). Aanschaf en gebruik van de elektrische fiets.
05-06-2024
Voor korte afstanden is de fiets hét alternatief en op (middel)lange afstanden neemt het OV een belangrijke rol in samen met de auto. Verbeterde OV-verbinding De tweede maatregel betreft het verbeteren van de betrouwbaarheid van de busverbinding van en naar Edam-Volendam (bus of HOV). Dit maakt de bus een goed alternatief voor de auto op (middel)lange afstanden. Vooral richting Amsterdam waar de reistijd voor de bus concurreert met die van de auto en daarom een aantrekkelijk alternatief biedt. Figuur 5.7: HOV-lijn 316 naar Volendam-Edam Maatregel