04b. Verstedelijkingsconcept versie 2.pdf

Verstedelijkingsconcept Metropoolregio Amsterdam 2030/2050 - versie II - april 2021

Metropool van grote klasse met menselijke maat

De ontwikkeling van een duurzame meerkernige metropoolregio die sociaal en economisch sterk is

Inhoudsopgave

Status van dit document

3

Samenvatting

4

1.

13

Inleiding en leeswijzer

2. De metropoolregio naar 2050

15

3. Toekomstbestendige systemen

38

4. Integraal te ontwikkelen gebieden

54

5. Fasering in hoofdlijnen

80

6. Van concept naar uitvoering

86

Bijlagen

88

Colofon

107

2

t

Status van dit document

Integraliteit

Proces dit jaar

In de stap van versie 2 naar versie 3 zal ook nog een

De definitieve Verstedelijkingsstrategie

Voor u ligt versie 2 van het Verstedelijkingsconcept.

verdergaande integratieslag worden gemaakt. De

(Verstedelijkingsconcept, fasering en

Dit is een tussenproduct op basis waarvan we de

opdracht voor de Verstedelijkingsstrategie MRA is

investeringsstrategie) wordt bij het Bestuurlijk Overleg

betrokken raden en staten en de rijkspartners uitnodigen

tenslotte ook om een integraal verhaal te maken.

MIRT in november 2021 vastgesteld met daaraan

om wensen en opvattingen mee te geven. Het

Voor versie 3 zal daardoor mogelijk de opzet van

gekoppeld een set aan afspraken tussen Rijk en regio.

Verstedelijkingsconcept bevat een faseringsbeeld en zal

het Verstedelijkingsconcept op onderdelen worden

Raden en staten worden na het BO MIRT op de hoogte

samen met een op te stellen investeringsstrategie één

aangepast. Bij die integratieslag zal vooral een verdere

gebracht van de afspraken en verzocht om in te stemmen

Verstedelijkingsstrategie vormen. Deze willen we eind

samenhang op MRA-niveau tussen wonen, werken,

met de definitieve versie van de Verstedelijkingsstrategie.

2021 vaststellen.

mobiliteit, klimaatadaptatie, sociaal-maatschappelijke

Om te komen tot die definitieve versie van het

effecten, landschapsontwikkeling en energie in het stuk

Verstedelijkingsconcept worden drie tussenversies

Hoewel deze versie van het Verstedelijkingsconcept al

terugkomen (meerkernige metropool). Daarnaast zal

opgeleverd, waarvan dit de tweede is. Op deze tweede

een duidelijke koers uitzet, zijn er ook onderdelen die

een verdergaande integratie tussen het watersysteem,

versie worden raden en staten en de Rijkspartners

nadrukkelijk nog onderwerp van gesprek zijn. Dit geldt

ecologie, landschap en recreatie worden vormgegeven

gevraagd wensen en opvattingen mee te geven. Deze

specifiek voor:

(groenblauw netwerk). Het gaat daarbij niet om allerlei

worden gebruikt als input voor het opstellen van versie 3,

-

de uitwerking van de integraal te ontwikkelen

nieuwe onderwerpen, maar het nog meer in samenhang

de definitieve versie van het verstedelijkingsconcept en

gebieden in afspraken tussen Rijk en regio en

beschouwen van de in versie 2 al aanwezige onderwerpen.

fasering. Elke versie wordt besproken door de Stuurgroep

afspraken binnen de regio (hoofdstuk 4),

van Rijk en regio, die telkens wordt voorafgegaan door

het mobiliteitssysteem (dit wordt uitgewerkt in

Onzekerheid

samenwerking met het Rijk-regioprogramma

Beleid voor ruimtelijke ontwikkeling heeft per definitie

behoeve van afstemming binnen de MRA. Raads- en

Samen Bouwen aan Bereikbaarheid),

te maken met onzekerheid. We weten dat het klimaat

statenleden hebben de mogelijkheid gehad geïnformeerd

-

het energiesysteem,

verandert, maar we weten niet hoe snel en tot op welk

te raken over versie 1 en aandachtspunten mee te geven

-

de sociaal-maatschappelijke

niveau. We weten dat we toe moeten werken naar een

in april 2021. Deze versie 2 ligt nu via een wensen- en

handelingsperspectieven,

duurzame energiehuishouding, maar we weten nog niet

opvattingenperiode voor aan raden en staten.

de economische profielen.

precies hoe zo’n energiesysteem eruit gaat zien en welke

-

-

bestuurlijk overleg van MRA Platform Ruimte ten

ruimtebehoeftes daaraan verbonden zijn. Covid-19 is Tegelijkertijd zijn er al diverse afspraken gemaakt tussen

een heel actuele bron van onzekerheid. De pandemie zal

Rijk en regio over de polycentrische ontwikkeling

blijvende effecten hebben op onze manier van leven, maar

tot 2030, die in dit document (met name paragraaf

het is nog onduidelijk welke. Ruimtelijke programma’s

2.2) terugkomen. In bijlage 3 is een overzicht van de

moeten voortdurend worden herijkt en aangepast aan

reeds gemaakte afspraken opgenomen. Daarnaast

ontwikkelingen die nu nog onzeker zijn. Daarom wordt

heeft de Stuurgroep Verstedelijkingsstrategie richting

aan de Verstedelijkingsstrategie een monitoringssysteem

bepaald voor de volgende onderdelen van het

verbonden. Dit krijgt vorm in komende versies van het

Verstedelijkingsconcept:

Verstedelijkingsconcept.

-

landschap,

-

watersysteem,

-

ecologisch systeem.

3

Samenvatting

Proces

meer in samenhang beschouwen van de in deze versie 2 al

De Verstedelijkingsstrategie van de MRA wordt onderdeel

aanwezige onderwerpen.

van de Omgevingsagenda Noordwest Nederland. Dit Omgevingsvisie (NOVI) en vormt het beleidskader en

De metropoolregio naar 2050: metropool van wereldklasse met menselijke maat

de uitvoeringsagenda voor de samenwerking tussen

De Metropoolregio Amsterdam kenmerkt zich door

is de gebiedsgerichte uitwerking van de Nationale

Rijk en regio. Ook heeft de Verstedelijkingsstrategie

enorme verscheidenheid op relatief kleine afstand. De

Met de Verstedelijkingsstrategie bepalen de

een wisselwerking met provinciale en gemeentelijke

metropool is een netwerk van steden en dorpen met elk

Metropoolregio Amsterdam (MRA) en het Rijk samen

omgevingsvisies en agenda’s.

een eigen karakteristiek in een gevarieerd landschap, met

de koers voor de ontwikkeling van de MRA op de

Amsterdam als kernstad. De MRA biedt daarmee een

middellange (2030) en lange termijn (2050). De

De definitieve Verstedelijkingsstrategie bestaat uit een

menselijke maat en hoge leefkwaliteit, gecombineerd met

strategie brengt keuzes op verschillende gebieden bij

verstedelijkingsconcept, fasering en investeringsstrategie.

een internationale oriëntatie. Economisch onderscheidt de

elkaar: van wonen, werken, mobiliteit en leefkwaliteit

Deze wordt bij het Bestuurlijk Overleg MIRT in november

regio zich met een goed opgeleide beroepsbevolking en

tot landschap, energie, (drink)water, klimaatadaptatie

2021 vastgesteld met daaraan gekoppeld een set aan

innovatieve bedrijvigheid. De MRA doet volop mee in de

en ecologie. Bovendien integreert de strategie het

afspraken tussen Rijk en regio. Raden en staten worden

internationale top en levert als economisch, cultureel en

beleid van de afzonderlijke gemeenten, de provincies,

na het BO MIRT op de hoogte gebracht van de afspraken

sociaal knooppunt een belangrijke bijdrage aan Nederland.

de waterschappen en het Rijk met eerder gemaakte

en verzocht om in te stemmen met de definitieve versie

De Verstedelijkingsstrategie richt zich, naast het versterken

afspraken. Zo geeft de Verstedelijkingsstrategie aan waar

van de Verstedelijkingsstrategie. Om te komen tot die

van de identiteit en de kwaliteiten van de MRA, op vijf

we samen naartoe willen: naar een metropoolregio van

definitieve versie van het Verstedelijkingsconcept worden

kernambities.

wereldklasse met een menselijke maat, die duurzaam is,

drie tussenversies opgeleverd, waarvan dit de tweede

en sociaal en economisch sterk.

is. Raden, staten en rijkspartners worden gevraagd om

Evenwichtig meerkernig ontwikkelen

wensen en opvattingen mee te geven op dit concept.

Eerste kernambitie is een evenwichtige meerkernige

De urgentie is hoog: er moeten veel woningen worden

ontwikkeling. De bevolking en de economie van de MRA

gebouwd en we staan voor grote transities. Alleen via

Integratie

zullen blijven groeien. Om deze groei een plek te kunnen

een integrale, gezamenlijke aanpak zal het ons lukken die

In de stap naar de definitieve versie zal ook een

geven, moeten we die opvangen in de regio als geheel.

opgaven het hoofd te bieden. De Verstedelijkingsstrategie

verdergaande integratieslag worden gemaakt. Mogelijk

We bouwen zoveel mogelijk binnen de bestaande steden.

laat zien dat er nog onbeantwoorde vraagstukken en

zal de opzet van het Verstedelijkingsconcept daardoor op

Dat doen we in samenhang met stedelijke vernieuwing en

onzekerheden zijn, bijvoorbeeld op het gebied van

onderdelen worden aangepast. Bij die integratieslag zal

integrale wijkaanpak in bestaande wijken in de gehele MRA.

energie en klimaatverandering en de structurele effecten

vooral een verdere samenhang op MRA-niveau tussen

Zo spreiden we de druk op de lokale woningmarkten, blijft

van de COVID-pandemie. Desondanks moeten we keuzes

wonen, werken, mobiliteit, klimaatadaptatie, sociaal-

de menselijke maat in stand en benutten en versterken we

maken, gezien het feit dat de ruimte schaars is en niet

maatschappelijke effecten, landschapsontwikkeling

de kwaliteiten van alle dorpen en steden in de MRA. Daarbij

alle ambities naadloos op elkaar aansluiten. Bovendien

en energie in het stuk terugkomen (‘meerkernige

blijven de open landschappen tussen de stedelijke gebieden

moeten we investeren, maar ook dat kan niet allemaal

metropool’). Daarnaast zal een verdergaande integratie

intact.

overal tegelijk. De Verstedelijkingsstrategie bevat daarom

tussen het watersysteem, ecologie, landschap en recreatie

behalve een verstedelijkingsconcept, ook een fasering en

worden vormgegeven (‘groenblauw netwerk’). Het gaat

een investeringsstrategie.

daarbij niet om allerlei nieuwe onderwerpen, maar het nog

4

Rijk en regio hebben afgesproken tot 2030 175.000

bij aan een divers, op de woningbehoefte aansluitend

betaalbaar blijft. Ook moeten alle inwoners in de regio

woningen te bouwen, onder andere rond OV-

aanbod.

in een gezonde leefomgeving wonen. Het vinden van een balans met economische groeimotoren vraagt om

knooppunten in Amsterdam en Duivendrecht, in de stadsharten Almere, Haarlem, Hilversum, Hoofddorp,

Veerkrachtige, schone en inclusieve economie

maatwerk en innovatie, vooral rond Schiphol. Rijk en MRA

Lelystad, Purmerend en Zaanstad en regionale centra

Tweede kernambitie: de economie moet veerkrachtig,

zullen handelingsperspectieven opstellen om deze sociaal-

zoals Amstelveen en spoorzone Beverwijk . Door de zeven

schoon en inclusief zijn. We streven een goede match na

maatschappelijke doelen te bereiken.

stadsharten versneld te ontwikkelen tot hoogstedelijke

tussen het aantal banen voor bepaalde opleidingsniveaus

woon-werkmilieus, werken we aan een aantrekkelijk

en de beroepsbevolking met die opleiding. Rijk en MRA

Duurzaam

vestigingsklimaat en stimuleren we een evenwichtige

zullen de ruimte op bestaande en nieuwe woonwerk-

Een volgende kernambitie is dat de MRA in 2050 is

ontwikkeling. Naar verwachting is met ruimtelijk-

en werklocaties zo intensief mogelijk ontwikkelen.

aangepast aan en voorbereid op klimaatveranderingen,

economisch beleid de locatiekeuze van zo’n 10% van

We houden rekening met de mogelijkheid dat de

dat het gebruik van eindige grondstoffen drastisch

de banengroei op OV-locaties te beïnvloeden. De inzet

transformatie naar een circulaire economie tijdelijk

is teruggebracht en dat emissies van CO2 en andere

is om dit beïnvloedbare aandeel te benutten om zeven

om extra ruimtegebruik vraagt, vooral in haven- en

broeikasgassen zijn teruggedrongen. Daar moeten we

stadsharten verspreid over de MRA te versterken, in

industriegebieden. Mede vanwege transformaties

nu al mee aan de slag, onder andere via de afspraken in

aanvulling op de banengroei die uit de deelregio zelf

van bestaande bedrijventerreinen tot gemengde

nationale en internationale Klimaatakkoorden. Dat betekent

voortkomt.

woonwerklocaties, is er aanvullende ruimte nodig voor

bijvoorbeeld dat stedelijke en economische ontwikkelingen

bedrijvigheid. Waar kunnen we die ruimte vinden? Daar

en herstructureringen klimaatbestendig worden uitgevoerd:

Met het oog op de grote woningbehoefte zoeken we

zullen we keuzes in moeten maken. In het algemeen

bestand tegen toenemende hitte en droogte, en beschermd

naar mogelijkheden om de bouwproductie tot 2030 te

draagt de ruimtelijk-economische ontwikkeling bij aan de

tegen overstromingen en wateroverlast. Ze worden

verhogen tot 220.000 woningen. Rijk en regio verkennen

internationale concurrentiekracht en aan het regionale en

waterneutraal uitgevoerd: nieuwe woon- en werklocaties

de mogelijkheden en de randvoorwaarden daartoe

nationale innovatievermogen.

brengen geen extra belasting met zich mee voor het watersysteem en er vindt geen afwenteling plaats op het

op vijf grote ontwikkellocaties: Achtersluispolder in Zaanstad, Almere Pampus, Haven-Stad in Amsterdam,

Sociaal sterk

regionaal- en/of hoofdwatersysteem. Nieuwe werken (zoals

Amsterdam Zuidoost/Duivendrecht en Hoofddorp

De Verstedelijkingsstrategie besteedt expliciet aandacht

woningen, datacenters en infrastructuur) vinden alleen

Centrum/ Haarlemmermeer West. Een groot deel van

aan een belangrijke kwaliteit van de regio, namelijk dat

plaats daar waar ze te combineren zijn met een robuust

de plancapaciteit in die gebieden is nu nog voor na 2030

de sociaaleconomische verschillen er in vergelijking

en toekomstbestendig water- en bodemsysteem. Ook de

voorzien. Versnelling is alleen mogelijk als wordt voldaan

met andere Europese metropoolgebieden beperkt

uitstoot van broeikasgassen door daling van veenbodems

aan noodzakelijke randvoorwaarden op het gebied

zijn. Ontwikkelingen op de woning- en de arbeidsmarkt

willen we terugdringen. Nu al moeten we anticiperen op de

van betaalbaarheid, investeringscapaciteit corporaties,

brengen die kwaliteit in gevaar. Daarom richt de

klimaatverandering tot ver na 2050. Consequenties moeten

stikstofaanpak, geluidscumulatie, bereikbaarheid,

Verstedelijkingsstrategie zich op kansengelijkheid

expliciet worden meegenomen in plannen voor woningbouw

energietransitie, klimaatadaptatie en landschappelijke

en betaalbare woningen voor alle inwoners en op

en bedrijvigheid, bijvoorbeeld als ze versterkingen

ontwikkeling en de daarvoor benodigde investeringen.

het tegengaan van segregatie. Dat werkt door in de

van waterkeringen noodzakelijk maken. Omgaan met

verdeling van programma’s over de MRA (wonen,

onzekerheden betekent dat ruimtelijke ontwikkelingen ook

Op ontwikkellocaties op overige plekken in de MRA

werken, voorzieningen). De afstand en reistijd tussen

op korte termijn worden getoetst aan alle scenario’s voor de

worden circa 52.000 woningen toegevoegd. Deze zijn

wonen en werken moet optimaal in balans zijn, zodat

lange termijn

ook goed bereikbaar per openbaar vervoer en dragen

mobiliteit ook voor praktisch en middelbaar opgeleiden

5

Waardevol en verbindend landschap

voor een waterrobuuste en klimaatbestendige regio.

Energie

Het gevarieerde landschap in de MRA is uniek en waardevol. Het

Aandachtspunten zijn onder andere het zoeken naar

Vanwege klimaatverandering, schaarser wordende fossiele

versterkt en verbindt de steden. Met de Verstedelijkingsstrategie

tijdelijke waterbufferlocaties, bijvoorbeeld in het Oer-IJ

brandstoffen en geopolitieke overwegingen moeten we de

willen we de functies en kwaliteiten van dat landschap

en de Gooi en Vechtstreek, en de bescherming van vitale

transitie maken naar duurzame energie. Het energiesysteem

verstevigen. Dat is de vijfde kernambitie. Dit betekent

en kwetsbare infrastructuur tegen overstromingen.

in de MRA staat daarom voor fundamentele vernieuwing. Warmte zal als energiebron een grotere rol gaan spelen

bijvoorbeeld dat we gebieden met bijzondere landschappelijke waarden – bijvoorbeeld Natura2000, Natuurnetwerk Nederland,

Ecologie

en duurzame bronnen als zon en wind zullen fossiele

cultuurhistorische landschappen – koesteren en waar nodig

De biodiversiteit is in een paar decennia achteruit gehold.

brandstoffen vervangen. Gecombineerd met het feit dat

van een kwaliteitsimpuls voorzien. We willen ook andere

We moeten natuur de ruimte bieden, in een veerkrachtig

het stroomgebruik blijft stijgen, stelt dat hoge eisen aan

landschappen versterken, zodat ze meer bijdragen aan recreatie,

en robuust ecologisch systeem. Dat is een voorwaarde

het elektriciteitsnet. Dat leidt tot lastige dilemma’s en forse

een vitale natuur, een toekomstbestendige landbouw en het

voor herstel van de biodiversiteit en voor een gezonde

investeringen voor netbeheerders. Al op korte termijn

vasthouden en bergen van water. Bij aanleg van infrastructuur

en aantrekkelijke leefomgeving. Tot 2027 werken we

doemen knelpunten op, ook in onze regio. Een taskforce

en stedelijke en economische functies zorgen we dat die de

aan afronding van het Natuurnetwerk Nederland. Dit

van overheden en de netbeheerders adviseert over het

landschappelijke kwaliteiten mee helpen versterken.

netwerk van onderling verbonden natuurgebieden legt

oplossen van deze knelpunten, samen met lokale partijen. De

de basis voor zo’n ecologisch systeem. Maar ook de

taskforce zal ook onderzoeken wat er in het energiesysteem

gebieden buiten het Natuurnetwerk, binnen en buiten

nodig is om de Verstedelijkingsstrategie, inclusief duurzame

Een aantal systemen ‘draagt’ de verstedelijking in onze regio:

de stad, moeten we natuurinclusief inrichten en beheren:

opwek, tot 2030 uit te voeren . Op lange termijn werken we

water, ecologie, energie en mobiliteit. Voor een duurzame en

meer groen, een klimaatbestendige waterhuishouding

toe naar een geïntegreerd, hybride systeem dat een stabiele

sterke toekomst van de metropoolregio moeten we ook deze

en minder versnippering van landschap, verdroging en

energievoorziening waarborgt op basis van verschillende

systemen op orde hebben.

uitstoot van broeikasgassen. Zo’n aanpak is onderdeel

duurzame bronnen en kleinschalige energiewinning. De

van het nationale Programma Natuur van het Rijk en de

langetermijnkeuzes voor het energiesysteem hebben

Water

provincies. Daarnaast ontwikkelen we Groene Zones:

gevolgen voor de ruimte. We onderzoeken de komende tijd

Klimaatverandering en verdergaande verstedelijking hebben

gebieden waar natuurwaarden samengaan met andere

de consequenties van drie scenario’s: het concentreren van

grote invloed op ons watersysteem. Technische aanpassingen in

functies, zoals waterbuffering, klimaatadaptatie, ecologie,

verstedelijking op plekken waar netcapaciteit beschikbaar is

dat systeem zijn niet langer genoeg. Klimaatverandering vraagt

landbouw en recreatie. Dergelijke zones zijn onder andere

en duurzame opweklocaties dichtbij zijn, het concentreren

om fundamentele aanpassingen in het gehele watersysteem

in beeld tussen de duinen en het Groene Hart, tussen

van verstedelijking bij knopen in het energienet en het

in samenhang met de ruimtelijke inrichting. De nadruk bij een

Spaarnwoude en de Zaanstreek, tussen de Zaanstreek en

concentreren van energievragers in zelfvoorzienende

waterrobuuste inrichting ligt op het vasthouden van water. Dat

het IJmeer, bij de Oostvaardersoevers, door Almere en als

clusters.

betekent dat we overstromingsrisico’s beperken en ruimte

groenblauwe dooradering van het landbouwgebied van

bieden voor waterberging. Dat we verstandig omgaan met

Flevoland en Noord-Holland. De Groene Zones sluiten

Mobiliteit

drinkwater en zoetwater opdat er ook bij langdurige droogte

aan op ecologische verbindingen die tot diep in steden en

Het mobiliteitssysteem vraagt om een transitie: een

voldoende beschikbaar is. Bovendien moeten we de kwaliteit

dorpen doorlopen.

duurzame, gezonde en slimme mobiliteit, die het mensen

Toekomstbestendige systemen

van ons water verbeteren. Klimaatverandering en bijvoorbeeld

gemakkelijk maakt om hun reis van deur tot deur te

de stijging van de zeespiegel gaan door na 2050. Ruimtelijke

organiseren, op betaalbare wijze en beperkt afhankelijk

ontwikkelingen moeten daar nu al rekening mee houden.

van een eigen auto. We zien het mobiliteitssysteem als

Rijk en regio zullen een integrale systeemvisie opstellen

één samenhangend geheel van modaliteiten: lopen,

6

fiets, openbaar vervoer en auto, met daartussen hubs en

Integraal te ontwikkelen gebieden

Zaanstreek/Waterland

overstappunten. Door woon- en werklocaties en voorzieningen

Wat betekent de Verstedelijkingsstrategie voor de

Hier zien we inclusieve steden in een authentiek en eigentijds

zoveel mogelijk in steden te concentreren, vlakbij knooppunten

bestaande landschappen, steden en economische centra

Hollands landschap. De groei van de stedelijke centra moet

van openbaar vervoer, bevorderen we dat mensen lopen,

in de MRA? Hoe kunnen we hun kracht en identiteit

gepaard gaan met sociaal-maatschappelijke versterking,

fietsen en gebruikmaken van het openbaar vervoer. Naast

optimaal benutten en versterken? Dat werken we in

bijvoorbeeld via integrale plannen voor de stadsharten van

investeringen in de stedelijke bereikbaarheid, is er op regionaal

het Verstedelijkingsconcept uit voor zes deelgebieden:

Zaanstad en Purmerend en mogelijk versnelde ontwikkeling

niveau een schaalsprong in het mobiliteitssysteem nodig.

Noordzeekanaalgebied/Zuid-Kennemerland,

van de Achtersluispolder en de aanleg HOV ZaanIJ. De

Rijk en regio werken hieraan in het programma Samen

Zaanstreek/Waterland, Oostflank, Gooi en Vechtstreek/

bodemdaling in veenweidegebieden vormt een tweede

Bouwen aan Bereikbaarheid. De programmalijn Multimodaal

Diemerscheg, Zuidflank en Amsterdam.

belangrijke opgave. Samen met alle betrokkenen, waaronder

Toekomstbeeld zal een gedragen eindbeeld (2040) geven

agrarisch ondernemers, moeten we hier van onderop werken

voor de systeemkeuzes voor fiets, openbaar vervoer en weg,

Noordzeekanaalgebied/Zuid-Kennemerland

aan een nieuwe toekomst. Andere aandachtspunten in dit

geredeneerd vanuit de interactie tussen de systemen vanuit

Deze ‘kennis- en energiehotspot aan zee’ is zowel

gebied zijn onder meer het zoeken naar een tracé-alternatief

de ketenbenadering (deur tot deur). Voor het wegverkeer

de nautische toegangspoort van de MRA als een

voor de 380 kV-hoogspanningsleiding vanwege mogelijke

wordt een redesign van het ringwegennet onderzocht, in

proeftuin voor toegepaste innovatie op het gebied

versterking van het elektriciteitsnet, en ruimtelijke inpassing

samenhang met maatregelen op de corridors en beleidsmatige

van duurzaamheid en circulaire economie. In het

van de verbinding A8-A9 in het landschap van het UNESCO

maatregelen. Door de A5 en de A9 onderdeel te maken

Noordzeekanaalgebied strijden diverse functies om de

Werelderfgoed Stelling van Amsterdam.

van de ring rond Amsterdam verdeelt het verkeer zich

ruimte: energietransitie, ontwikkeling van de circulaire

evenwichtiger over het gehele wegennet van de MRA. Op

economie, landschap, water, wonen, werken, luchtvaart.

Oostflank

delen van de binnenring (o.a. de A10 West) kan de focus dan

We moeten hier keuzes maken. In de uitwerking van

De Oostflank levert een grote bijdrage aan de MRA

verschuiven naar het bestemmingsverkeer. In het openbaar

de Verstedelijkingstrategie zullen we ons onder meer

qua wonen, werken en recreëren. Nog steeds biedt de

vervoer kan een schaalsprong in het regionale HOV nieuwe

moeten uitspreken over eventuele uitbreiding van het

Flevopolder veel mogelijkheden om ruimschoots bij te dragen

ontwikkelingsgebieden ontsluiten en ruimte vrijspelen op het

havencomplex, wel of geen ruimtereservering in de

aan de grote regionale bouwprogramma’s. Met versnelling

(inter)nationale spoornetwerk. Over drie trajecten hebben Rijk

Wijkermeerpolder voor bedrijventerrein, groen landschap

van de woningbouw in de stadsharten Almere en Lelystad

en regio afspraken gemaakt. Eerste stap is het doortrekken van

met tijdelijke waterbuffering in het Oer-IJ, mogelijke

en stedelijke vernieuwing spelen we hierop in. Toevoegen

de Noord/Zuidlijn tussen Amsterdam-Zuid en Hoofddorp en

versnelling van de woningbouw en reservering van extra

van woningbouw aan de stadsranden is noodzakelijk voor

het sluiten van de Amsterdamse metroring tussen Isolatorweg

ruimte voor energietransitie. Elke keuze heeft gevolgen

het afronden van de stedenbouwkundige opzet van de

en Amsterdam Centraal. Beide zijn gerelateerd aan de

voor meerdere andere onderwerpen, die soms ook

beide steden. De natuurrijke omgeving van Nationaal

ontwikkeling van de ZWASH-zone (Zuidwestkant Amsterdam-

verder reiken dan het Noordzeekanaalgebied zelf. Deze

Park Nieuw Land en het groene karakter van het stedelijke

Schiphol-Hoofddorp-Amsterdam Zuidoost). Daarnaast hebben

vraagstukken worden uitgewerkt in samenhang met

gebied bieden ook kansen om de vrijetijdseconomie verder

Rijk en regio de conclusie over de IJmeerlijn uit het MIRT-

de NOVI-gebiedsaanpak NZKG. Daarnaast moeten we

te ontwikkelen. Het economisch profiel van dit nieuwe land

onderzoek Amsterdam Bay Area onderschreven, namelijk dat

keuzes maken rond de regionale bereikbaarheid, de

is nog volop in beweging. Lelystad krijgt steeds meer een

“een lightrailverbinding bij de in het onderzoek onderzochte

integrale ontwikkeling van de drie OV-knooppunten

profiel als multimodale logistieke hub, mede dankzij de

programma’s voor wonen en werken (ca. 100.000 woningen en

in Haarlem, en het verbinden van Nationaal Park Zuid-

economische kansen van Lelystad Airport. Het economisch

40.000 arbeidsplaatsen), een kansrijke oplossing vormt om bij te

Kennemerland met Spaarnwoude en PARK21.

profiel van Almere ontwikkelt zich verder door versterking van

dragen aan de hoofdopgaven van het programma SBaB en aan

de transitiesectoren, onder andere met uitbreiding van het

de verstedelijkingsopgave in de Oostflank van de MRA”.

onderwijsaanbod. Andere opgaven in dit gebied zijn onder

7

meer de ontwikkeling van Almere Pampus inclusief de ontsluiting

opgave om 800 hectare verrommeld glastuinbouwgebied

Fasering

via OV, weg en fiets en in aansluiting op de afspraken rond

aan te pakken, hangt hiermee samen. Voorts is in

Het verstedelijkingsconcept geeft de koers aan voor de

bijvoorbeeld de IJmeerlijn; natuur- en landschapsontwikkeling

de Zuidflank een versnelling nodig in de aanleg van

ontwikkeling van de regio tot 2050. Waarmee we ruimte

in en om Markermeer en IJmeer, en de mogelijke aanleg van een

recreatiegebieden en het toegankelijk maken van het

bieden voor 325.000 woningen en 270.000 banen,

hyperconnectiviteitshub (cluster van datacenters) in Zeewolde.

landschap tussen de dorpen en steden. Dat krijgt onder

inclusief bijbehorende voorzieningen en infrastructuur

meer gestalte in de ontwikkeling van en landschappelijke

voor de grote transities. De ontwikkelingen zijn grofweg in

Gooi en Vechtstreek/Diemerscheg

verbinding tussen de Westeinderscheg en PARK21, en de

te delen in twee hoofdlijnen die elk een volgordelijkheid in

Gooi en Vechtstreek is de groenblauwe verbinder van de

doorontwikkeling van de Amstelscheg. Andere opgaven,

de tijd kennen. Dit faseringsbeeld schetst nadrukkelijk de

dichtbevolkte stedelijke regio’s Amsterdam, Almere, Amersfoort

verbonden aan de positie als internationale entree, zijn

gewenste ontwikkeling in de tijd. Niet alles kan tegelijkertijd.

en Utrecht. Met hoogwaardige voorzieningen is dit een

de integrale ontwikkeling van de zone Haarlemmermeer-

Investeringsmogelijkheden zijn niet onbeperkt en er zijn

prettige omgeving om te wonen, werken en recreëren. Een

Schiphol-Zuidas-Amsterdam Zuidoost/Duivendrecht-

grenzen aan wat de markt aankan. Ook is maatschappelijk

opgave in dit gebied is de klimaatbestendige inrichting van de

Diemen en het eventueel doortrekken van de Noord/

draagvlak een belangrijke factor.

ruimte in samenhang met het watersysteem. De regio verkent

Zuidlijn van Amsterdam-Zuid naar Schiphol of Hoofddorp. Meerkernige ontwikkeling

hiertoe bestaande en toekomstige knelpunten als gevolg van klimaatverandering - via de risicodialogen van het Deltaplan

Amsterdam

In fasering ligt in het komend decennium de nadruk op het

Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) - én de verstedelijkingsopgave.

Amsterdam is de kernstad van de metropoolregio,

verlichten van de druk op de woningmarkt met de bouw

Het gaat dan bijvoorbeeld over verdroging en extra belasting

met een zeer diverse bevolking en een grote

van 175.000 woningen tot 2030. Waar mogelijk wordt nog

door piekbuien. Voor deze knelpunten wordt een oplossing

aantrekkingskracht. De kunst is om de demografische

verder versneld. Deze inzet op versnelde woningbouw

gezocht in de regio. Eventuele restopgaven worden besproken

en economische groei hand in hand te laten gaan

willen we gepaard laten gaan met het versterken van de

met het Rijk, via de gezamenlijke systeemstudie. Overige

met verbetering van het leefklimaat en gelijke kansen

meerkernige opzet van de metropoolregio. Accent ligt

aandachtspunten in dit gebied zijn onder andere het versterken

voor alle inwoners. Opgaven hier zijn de bouw van

daarbij op de ontwikkeling van de (hoog)stedelijke woon-

van de OV-locaties aan Gooicorridor, ook in relatie tot integrale

150.000 woningen met bijbehorende voorzieningen

werkmilieus in de stadsharten in de MRA en het versterken

ontwikkeling van stadshart Hilversum, blijvende doorstroming

en werkruimtes binnen de bestaande stad tot 2050,

van het economisch profiel in de kernen rond Amsterdam

op de A1 en A27, en behoud en versterking van oude

het bevorderen van de bouw van sociale en middeldure

voor een meer evenwichtige werkgelegenheidsgroei in

cultuurlandschappen.

huurwoningen en het versnellen van de bouwproductie

de MRA. Tegelijkertijd wordt er in alle kernen in de MRA

tot 2030 in Haven-Stad en Amsterdam Zuidoost. Ook

gebouwd om aan de vereiste 175.000 woningen te komen.

Zuidflank

bínnen de stad wordt gestreefd naar meerkernigheid,

Deze meerkernige ontwikkeling ondersteunen we met

Dit deelgebied, Amstelland-Meerlanden, bruist van

door versterking van de centra in Noord, Nieuw-West

mobiliteitsmaatregelen en het aanpakken van knelpunten

economische activiteit, bijvoorbeeld langs de internationale

en Zuid-Oost en door de verdere ontwikkeling van de

in het energienet. Prioriteit ligt bij het in samenhang met

corridor Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp en rond Schiphol

Zuidas. Overige aandachtspunten zijn onder meer de

bereikbaarheid ontwikkelen van de internationale corridor

en Greenport Aalsmeer. Dat trekt bedrijvigheid uit binnen-

omschakeling naar een autoluwe stad en de schaalsprong

Zuidwest Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp, inclusief

en buitenland. De behoefte aan woningen is groot, terwijl

in het HOV die daarbij hoort, en het behouden en

Amsterdam Zuidoost, het verder ontwikkelen van de

nieuwbouw in dit gebied vanwege geluidsbelasting en

versterken van de groene scheggen en landschappen.

Westkant Amsterdam, bij centrumontwikkeling Almere aan

luchtkwaliteitsnormen een uitdaging is. Rijk en regio moeten hier

de oostkant en het waar mogelijk additionele stappen zetten

keuzes maken over de leefkwaliteit rondom Schiphol in relatie

ten aanzien van Amsterdam Bay Area. Klimaatadaptatie

tot de verstedelijking en de toekomst van de luchthaven. Ook de

en natuurinclusiviteit zijn integraal onderdeel van de

8

ontwikkelingen. Daarnaast investeren we in het landschap in de

Daarnaast is de HOV-verbinding ZaanIJ voorwaardelijk

nabijheid van grote woningbouwlocaties, waar de recreatiedruk

voor verdere ontwikkeling ten noorden van het

hoog is of toeneemt en waar de leefkwaliteit onder druk staat.

IJ. Voor de grote transformatiegebieden rond het

Voor versnelling van woningbouw en de ontwikkeling van de

Noordzeekanaalgebied moeten keuzes worden gemaakt

grote woningbouwlocaties na 2030, moet in dit decennium

en maatwerkoplossingen worden uitgewerkt voor

een schaalsprong in het OV-systeem voorbereid en opgestart

ruimte voor woningbouw en bedrijvigheid, en bij verdere

worden.

ontwikkelingen aan de zuidkant van de regio speelt de toekomstige ontwikkeling van Schiphol een belangrijke

Voor de energietransitie wordt de komende jaren het hybride

rol.

energiesysteem van de toekomst uitgewerkt. Een belangrijk rol hierbij speelt besluitvorming over aanlanding wind op

Groenblauw netwerk

zee en de rol van het Noordzeekanaalgebied in het (inter)

In de meerkernige ontwikkeling wordt gelijk met

nationale energienetwerk. Dit besluit is mede bepalend voor

woningbouwontwikkeling geïnvesteerd in nabijgelegen

de ruimtevraag voor de energietransitie en of en waar een

landschap zoals Amstelscheg, Westeinderscheg en

extra 380kV-hoogspanningstracé door de regio noodzakelijk

Diemerscheg. Tot 2027 wordt het Natuurnetwerk

is. Naast de energietransitie kan ook de omschakeling naar

Nederland afgerond en komende decennia wordt gestaag

een circulaire economie leiden tot aanvullende ruimtevraag.

doorgewerkt aan het toekomstbestendig ecologisch

Dit alles speelt zich vooral af op de as Noordzeekanaalgebied-

systeem Markermeer-IJmeer. Hiermee wordt het rijke

Oostflank. Hoewel er met name na 2030 aanvullende ruimte

groenblauwe netwerk van de MRA versterkt. Tegelijkertijd

voor industriële bedrijvigheid nodig is, is hiervoor al op korte

staat de komende tijd in het teken van het voorbereiden

termijn (voor 2023) een uitgekiende bedrijventerreinenstrategie

van enkele grote transities in het groenblauwe

met bijbehorende bestuurlijke afspraken nodig. Belangrijke

netwerk. Het gaat dan om de integrale aanpak van de

gebieden in dit verband zijn: Wijkermeerpolder, Houtrakpolder

veenweidegebieden en van het watersysteem in de Gooi

in het Noordzeekanaalgebied; Baanstee-Noord/De Purmer

& Vechtstreek en om de integrale systeemvisie voor

in Purmerend en buiten de MRA de Boekelermeerpolder in

een klimaatrobuuste regio. Kleine maatregelen uit deze

Alkmaar; en in de Oostflank Flevokust Haven en De Vaart. Deze

aanpakken en visies kunnen in het eerste decennium

strategie is ook van belang voor de ontwikkeling van de grote

uitvoering krijgen. De grotere maatregelen zullen na

transformatielocaties Haven-Stad en Achtersluispolder.

2030 uitgevoerd worden. Dan gaat het om gebieden inrichten voor piekwaterberging en in omschakelen naar

Na 2030 wordt de lijn van meerkernige ontwikkeling

ander grondgebruik bijvoorbeeld op vlak van landbouw.

voortgezet en zullen de grote ontwikkellocaties een steeds

Landschapsontwikkeling kan op al deze ingrepen

grotere rol gaan spelen in de bouwproductie, tenminste als de

meeliften.

noodzakelijke randvoorwaarden daarvoor gerealiseerd zijn. Concreet gaat het dan om de metroprojecten doortrekken Noord/Zuidlijn tot Hoofddorp, het sluiten van de metroring in Amsterdam en de metroverbinding Amsterdam-Almere.

9

Keuzevraagstukken

Circulaire economie

Gezonde leefomgeving

van versie 2 naar versie 3

De circulaire transitie gaat om een transitie van alle

Zijn we bereid de maximale ruimte die de wetgever biedt,

bedrijven in een periode van 30 jaar, waarbij momenteel nog

te benutten om hogere grenswaarden te hanteren met als

Over de volgende onderwerpen en gebieden moeten nog

onduidelijk is of deze transitie gerealiseerd kan worden op

doel maximale menging van wonen en werken in de buurt

keuzes worden gemaakt:

de bestaande haven-, industrie- en bedrijventerreinen of dat

van de haven mogelijk te maken rekening houdend met

hiervoor significante additionele ruimte nodig is. Zijn we in

een brede definitie van leefkwaliteit?

Noordzeekanaalgebied (i.s.m. NOVI-gebied NZKG)

dat licht bereid om ruimte te reserveren, deels op bestaande

In het Noordzeekanaalgebied wordt uitgegaan van de

terreinen deels daarbuiten? Zo ja, wat zijn de potentiële

Waterbuffering (in samenhang met Toekomstbestendig

afspraken die in de Visie NZKG 2040 (vastgesteld door raden,

locaties, inclusief de gevolgen voor ambities op andere

ARK/NZK)

staten en de ministerraad in 2013) zijn gemaakt. Het gaat om

opgaves?

Het Noordzeekanaal vormt samen met het AmsterdamRijnkanaal onderdeel van de ruggengraat van het

afspraken over transformatie van gebieden naar gemengde woon-werkgebieden onder een aantal voorwaarden (waarbij

Transformatie

watersysteem in de regio. Bij piekbelasting is de

passendheid voor de zittende bedrijven die het aangaat een

In samenhang met de woningbouw in Amsterdam en

afvoercapaciteit op termijn niet robuust genoeg om deze

essentiële voorwaarde is) en het uitbreiden van havenactiviteiten

Zaanstad worden bedrijventerreinen getransformeerd en is

pieken op te vangen. Daarvoor is het noodzakelijk dat er

onder voorwaarden (waarbij het eerst intensiveren van

er elders ruimte nodig om bedrijven die een andere locatie

maatregelen worden getroffen. Dit kan gedeeltelijk door

bestaande terreinen een essentiële voorwaarde is). Anno 2021

zoeken te behouden voor de regio. Voor havengebonden

peilverhoging in het Noordzeekanaal. Daarnaast wordt

is daar een aantal vraagstukken in het gebied bijgekomen. Het

activiteiten is gedeeltelijk nog ruimte in de haven en is er

gezocht naar ruimte voor tijdelijke waterbuffering. Zijn we

valt daarnaast niet uit te sluiten dat daar in de toekomst nog

wanneer voldoende is geïntensiveerd een reservering

bereid een deel van het Oer-IJ te reserveren voor tijdelijke

additionele ruimteclaims bijkomen, bijvoorbeeld vanwege

aangewezen. Voor zogenaamde ‘droge’ bedrijventerreinen

waterbuffering?

hogere ambities op klimaatdoelen. Dit leidt tot een aantal nieuwe

is mogelijk extra ruimte benodigd. Zijn we in dat licht bereid

keuzevraagstukken in het gebied. In het Verstedelijkingsconcept

om ruimte te reserveren voor bedrijven, deels op bestaande

Schiphol (i.s.m. Luchtvaartnota)

moeten daarvoor de eerste bestuurlijke kaders worden geboden.

terreinen deels daarbuiten?

Leefkwaliteit De economische kansen in de Zuidflank hebben in veel

Verdere uitwerking en afwegingen vinden plaats in de Rijk-regio samenwerking in het NOVI-gebied NZKG.

Gezien de aanvullende ruimtevraag voor bedrijventerrein in

gevallen te maken met de aanwezigheid van Schiphol,

het Noordzeekanaalgebied:

een economische motor voor Nederland en de regio

Energietransitie (i.s.m. RES/CES/PEH)

Wijkermeerpolder: zijn we bereid in gesprek te gaan over het

in het bijzonder. De vraag is daarbij hoe Schiphol een

De realisatie van windparken op zee vraagt om een aanlanding

al dan niet benutten van een deel van de Wijkermeerpolder

robuuste ontwikkeling naar de toekomst kan doormaken?

van de op zee gewonnen energie aan de Nederlandse kust. De

als reservering voor bedrijventerrein aanvullend op de reeds

Tegelijkertijd legt de luchthaven ook een grote claim op

omvang van de ruimteclaim van aanlanding van wind op zee in

gemaakte reserveringen in de Visie NZKG? Zo ja, inclusief de

de ruimte in de omgeving, waarbij er beperkingen gelden

de IJmond is nog onzeker. Zijn we in dat licht bereid om ruimte

acceptatie van mogelijke gevolgen voor ambities op andere

voor de ontwikkelingsmogelijkheden van andere functies

te reserveren voor de aanlanding van energie en benodigde

opgaves? Zijn we bereid andere locaties in de regio bij dit

vanwege de geluid- en risicobelasting door de luchtvaart.

faciliteiten (een waterstoffabriek, onderstations, opslag

vraagstuk te betrekken zoals Baanstee Noord/De Purmer

Daarnaast beïnvloedt de aanwezigheid van Schiphol ook

waterstof) op land, deels op bestaande terreinen deels buiten het

in Purmerend en/of Boekelermeer in Alkmaar of Almere en

de mogelijkheden om het areaal verrommeld glas (zo’n

NZKG (in de provincie of Nederland)? Zo ja waar zou dat in de

Lelystad inclusief de daarbij behorende randvoorwaarden?

800 hectare) te transformeren. Een knelpunt dat zich

MRA kunnen?

voortsleept, waardoor de gebieden verder verpauperen, met negatieve gevolgen voor de ruimtelijke kwaliteit

10

en leefkwaliteit. Het investeren in landschap en recreatie, in

•

Waterbuffer/peilverhoging Amsterdam-Rijnkanaal

combinatie met ecologie en verbetering van het watersysteem

(i.s.m. Toekomstbestendig ARK/NZK)

en uitvoeren van klimaatadaptieve maatregelen, kan bijdragen

Het Noordzeekanaal vormt samen met het Amsterdam-

aan het verbeteren van de leefkwaliteit in de directe omgeving

Rijnkanaal onderdeel van de ruggengraat van het

van de luchthaven. De keuze is hier om op de middellange

watersysteem in de regio. Bij piekbelasting is de

termijn een ontwikkeling na te streven waarin de belangen van

afvoercapaciteit op termijn niet robuust genoeg om

de luchtvaart, de ruimtelijk-economische ontwikkeling en de

deze pieken op te vangen. Daarvoor is het noodzakelijk

leefkwaliteit met elkaar in evenwicht zijn. Dit vraagt om een

dat maatregelen worden getroffen. Dit kan gedeeltelijk

integrale gebiedsaanpak (samenwerking Luchtvaartnota en VS

door peilverhoging wat in het Amsterdam-Rijnkanaal op

MRA) waarbij de centrale vraag is:

momenten van peilverhoging leidt tot een minder grote

Wat is de juiste balans tussen ruimte voor woningbouw,

doorvaarhoogte bij de bruggen. Daarnaast wordt gezocht

leefomgevingskwaliteit, gezondheid en de ruimte voor luchtvaart

naar ruimte voor tijdelijke waterbuffering. Waar wordt

en welke keuzes zijn daarvoor nodig? En zijn we bereid te

een zoekgebied aangewezen voor de waterbuffer in het

investeren in de leefkwaliteit in het gebied, bijvoorbeeld

Vechtplassengebied?

in landschappelijke en recreatieve ontwikkelingen en verbindingen?

•

Vierde Hyperconnectiviteitshub

(i.s.m. inpassingsonderzoek vierde hyperconnectiviteitshub / Transformeren verrommeld glas

datacenterstrategie MRA)

Transformeren van het verrommeld glas kan een bijdrage leveren

De MRA heeft nu een drietal clusters van datacenters op

aan de verbetering van de leefkwaliteit en een landschappelijke

zogenaamde hyperconnectiviteit. Deze clusters bieden

verbinding tussen de Westeinderscheg, de Amstelscheg en

de infrastructuur voor de digitale economie in de regio. De

het Groene Hart. Zijn we bereid mogelijkheden te creëren en te

komende jaren is er nog uitbreidingsmogelijkheid, maar naar

investeren in het opruimen van verrommeld glas?

verwachting is deze in 2030 benut. Vanaf 2030 is een vierde hyperconnectiviteitcluster nodig. De

Overige keuzevraagstukken

voorbereidingstijd die hiervoor staat, vraagt op korte termijn

•

om een besluit over de locatie voor dit cluster. Uit de MRA

Uitbreiding 380 kV-netwerk, een nieuw tracé

Niet alle energie die binnen de MRA nodig is, kan in de MRA

Datacenterstrategie komt een voorkeurslocatie bij Almere/

worden opgewekt. Een deel van de stroom moet van elders

Zeewolde naar voren. Na een inpassingsonderzoek kan

worden getransporteerd. Hiervoor is uitbreiding van het

besloten worden tot aanwijzing van deze locatie. Dit loopt via

landelijke energienetwerk nodig. Daarvoor zijn verschillende

lokale besluitvorming.

tracés in beeld: twee door Noord-Holland en één door Flevoland. Het ministerie van EZK is beslissingsbevoegd. De regio kan laten weten hoe over deze verschillende tracés wordt gedacht. Welke overwegingen moeten vanuit de verstedelijkingsstrategie MRA worden meegeven aan het ministerie van EZK?

11

12

1. Inleiding en leeswijzer 13

Inleiding en leeswijzer De Metropoolregio Amsterdam is een van de economische groeimotoren en belangrijkste sociale knooppunten van Nederland en doet mee in de internationale top. De regio staat voor een aantal urgente, complexe en omvangrijke opgaven. De enorme aantrekkingskracht van de regio brengt economisch succes, maar zet de leefkwaliteit op onderdelen ook onder druk. De afgelopen jaren concentreerde de groei zich voornamelijk in en om Amsterdam. Dit heeft toenemende drukte en oplopende vastgoedprijzen tot gevolg. En als de verdeling van de groei blijft zoals nu, dan groeien de verschillen in de regio, met een negatieve uitwerking op de kansengelijkheid binnen de MRA. De vraag is dus hoe we de groei accommoderen op zo’n manier dat we de leefkwaliteit en de economische kracht van de regio bestendigen. Daarbovenop komt dat transities nodig zijn om de regio ook in de verre toekomst bewoonbaar en leefbaar te houden. Het schaalniveau van de Metropoolregio Amsterdam is hierbij van groot belang. De regio vormt functioneel één geheel: de MRA omspant het gebied waarbinnen het grootste deel van het woon-werkverkeer, de recreatieve verplaatsingen en de verhuisbewegingen plaatsvindt. Ontwikkelingen in het ene deel van de regio zijn ook van betekenis voor inwoners elders in de MRA. En ontwikkelingen op de ene plek beïnvloeden het functioneren van andere plekken in de MRA.

Om de urgente, complexe en omvangrijke opgaven tot een goed einde te brengen, zetten het Rijk en de MRA met de Verstedelijkingsstrategie samen de koers uit voor de ontwikkeling op de middellange en lange termijn. In de strategie komen keuzes op het gebied van woningbouw, werklocaties, mobiliteit, landschap, energie, water en ecologie bij elkaar. Beleid van de afzonderlijke

gemeenten, provincies en het Rijk wordt geïntegreerd,

Deze systemen kennen hun eigen opgaven zoals het

net als eerder gemaakte afspraken. De strategie geeft aan

oplossen van knelpunten en het verduurzamen en

waar we gezamenlijk met de regio naar toe willen. Hoe we

toekomstbestendig maken van de systemen. En soms

voortbouwen aan een metropoolregio van wereldklasse

zijn aanpassingen nodig om de voorziene verstedelijking

met een menselijke maat. En hoe we samen werken aan

mogelijk te maken.

een duurzame en sociaal en economisch sterke MRA. Hoofdstuk 4 zoomt in op de verschillende deelgebieden De Verstedelijkingsstrategie van de MRA wordt onderdeel

van de metropoolregio:

van de Omgevingsagenda Noordwest Nederland. Dit

•

Het Noordzeekanaalgebied, de IJmond en ZuidKennemerland

is de gebiedsgerichte uitwerking van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) en vormt het beleidskader en

•

Zaanstreek-Waterland

de uitvoeringsagenda voor de samenwerking tussen

•

Oostflank MRA (Almere-Lelystad)

Rijk en regio. Ook heeft de Verstedelijkingsstrategie

•

Gooi en Vechtstreek

een wisselwerking met toekomstige provinciale en

•

Zuidflank MRA (Amstelland-Meerlanden)

gemeentelijke omgevingsvisies en -agenda’s.

•

Amsterdam

Daarbij gaat aandacht uit naar de karakteristiek van Leeswijzer

het gebied en de bijdrage aan de regio en naar de

In de volgende hoofdstukken wordt

grote opgaven in het gebied en de maatregelen die

het Verstedelijkingsconcept van de

daarvoor nodig zijn. De gebieden overlappen deels

Metropoolregio Amsterdam uiteengezet.

en opgaven raken elkaar. Zo werken keuzes voor het

Samen met de investeringsstrategie vormt dit de

Noordzeekanaalgebied door in de aangrenzende

Verstedelijkingsstrategie. Hoofdstuk 2 zet de ambities

deelgebieden en worden ontwikkelingen in de

voor de verstedelijking van de regio op hoofdlijnen uiteen.

Diemerscheg beïnvloed door keuzes in vrijwel elk

Naast het versterken van de identiteit en de kwaliteiten

deelgebied.

van de Metropoolregio Amsterdam gaat daarbij expliciet aandacht uit naar vijf kernambities:

Hoofdstuk 5 benoemt de fasering en hoofdstuk 6 gaat

•

Evenwichtige ontwikkeling van de meerkernige

in op de uitvoering van de benoemde opgaven en

metropool

maatregelen. Dit laatste hoofdstuk is in deze versie nog

•

Veerkrachtige, schone en inclusieve economie

niet ingevuld.

•

Sociaal sterke metropool

•

Duurzame metropool

In de bijlagen wordt een aantal recente bestuurlijke

•

Waardevol landschap dat de metropool verbindt

keuzes gerecapituleerd. Het gaat om opgaven en ontwikkel- en inrichtingsprincipes die rechtstreeks

Hoofdstuk 3 gaat in op de ruimtelijke systemen die de

voortkomen uit het proces om te komen tot de

verstedelijking dragen:

Verstedelijkingsstrategie. Deze geven richting aan de

•

het watersysteem

koers die we voor de middellange en lange termijn volgen

•

het ecologisch systeem

en de verdere uitwerking daarvan. Ook zijn de relevante

•

het energiesysteem

afspraken opgenomen uit BO Leefomgeving van juni

•

het mobiliteitssysteem

2020 en BO-MIRT van november 2020.

14

2. De metropoolregio naar 2050 15

Verstedelijkingsconcept 2050

N N

schaal 1:100.000

schaal 1:100.000 0 5.000 0

10.000

5.000

15.000

20.000

10.000

15.000

20.000

2.1

Metropool van wereldklasse met menselijke maat De MRA is een metropool van wereldklasse met een menselijke maat. De inzet voor de verdere verstedelijking van de metropoolregio is om de identiteit en kwaliteiten van de MRA te versterken. Gecombineerd met de urgente, complexe en omvangrijke opgaven waar we voor staan, betekent dit dat we inzetten op de ontwikkeling van een duurzame meerkernige metropool die sociaal en economisch sterk is en waar het landschap de metropoolregio verbindt. De kracht van verscheidenheid Verscheidenheid bepaalt de kracht van de Metropoolregio Amsterdam. In 2050 zal dat niet anders zijn. Van de eeuwenoude binnensteden van Amsterdam, Haarlem en Weesp tot de groene wijken in Hoofddorp en Almere; van grootstedelijk tot suburbaan en dorps; van stranden bij Zandvoort en Wijk aan Zee tot de heidevelden bij Hilversum en Bussum. Weinig metropolen ter wereld kennen zo’n verscheidenheid op relatief kleine afstand als de Metropoolregio Amsterdam. En die gaat veel dieper dan alleen in de landschappelijke en stedelijke verschijningsvorm. Binnen de MRA geeft de bevolking iedere stad en elk dorp zijn eigen couleur locale. Ook de afkomst van de bewoners in de regio weerspiegelt verscheidenheid, met maar liefst zo’n 180 nationaliteiten. Een breed scala aan

bedrijven en instellingen maakt alledaagse diensten en producten permanent beschikbaar. Andere weten met hun innovaties en producties de ogen van de wereld op zich gericht. De Metropoolregio Amsterdam wil de meest inventieve regio van Europa zijn met de best opgeleide bevolking. De verschillende delen van de regio kennen hun eigen specifieke economische profiel en deze profielen vullen elkaar aan tot een compleet economisch spectrum, dat talent opleidt en aantrekt en op een aantal terreinen op een wereldwijd speelveld opereert. Regionaal en internationaal sterk verbonden De Metropoolregio Amsterdam is een sterk verbonden regio. De stedelijke regio functioneert als één grote stad – als een samenhangend daily urban system – met 2,5 miljoen inwoners, 300.000 bedrijven en 1,5 miljoen banen. Veel mensen werken in een andere stad dan waar ze wonen. Inwoners kennen hun favoriete plekken om te winkelen, te stappen, te sporten of uit te waaien. Die plekken kunnen verdeeld zijn over de hele regio, alhoewel grote bevolkingsgroepen ook zijn aangewezen op werk en voorzieningen in een beperkter gebied. De metropoolregio omspant het gebied waarbinnen het meeste woon-werkverkeer plaatsvindt.

17

Tegelijkertijd heeft de metropoolregio ook een sterke band met de direct omliggende regio’s. Ook daar wonen mensen die in de MRA werken, zijn bedrijven gevestigd die producten en diensten leveren aan de inwoners en bedrijven in de MRA en is op het gebied van vrije tijd onderling veel verkeer. Als een van de belangrijkste economische groeimotoren en het belangrijkste sociale en digitale knooppunt van Nederland doet de metropoolregio mee in de internationale top en is de regio ook internationaal sterk verbonden. Via de luchthaven Schiphol, de haven en internationale treinen, via digitaal knooppunt AMS-IX en via de sociale netwerken van de inwoners. Menselijke maat en hoge leefkwaliteit De metropoolregio heeft een internationale oriëntatie, en weet die te combineren met de menselijke maat en hoge leefkwaliteit . Een belangrijke bijdrage daaraan levert de meerkernige structuur van de metropool, met Amsterdam als kernstad en op korte afstand een aantal nieuwe en historische steden en karakteristieke dorpen en met daartussen open, veelal waterrijke landschappen, groene scheggen tot diep in het stedelijke gebied en het grote open water van Markermeer, IJmeer en Noordzee. Het landschap is een groenblauw raamwerk met een veelheid aan waarden en kansen.

Het houdt de afzonderlijke steden herkenbaar en zorgt voor een uitgestrekt recreatiegebied dat voor iedereen in de regio dichtbij is, maar op dit moment niet altijd toegankelijk. In verhouding met andere West-Europese metropoolgebieden is in de MRA sprake van relatieve sociaaleconomische gelijkheid. Ook dat draagt in belangrijke mate bij aan de hoge leefkwaliteit in de regio.

De afgelopen jaren, zeker vóór de coronacrisis, plukte de MRA in economisch opzicht de vruchten van haar internationale aantrekkingskracht. Tegelijk bleek hoe die ontwikkeling kan inwerken op de leefkwaliteit en de menselijke maat. Het daily urban system dijt uit, maar de economische groei gaat niet overal even hard en niet iedereen profiteert ervan. De woningmarkt staat onder hoogspanning en de tekorten op de arbeidsmarkt lopen op. De sociaaleconomische verschillen binnen de regio nemen toe. Dat is onwenselijk – omdat de plek waar je woont niet van invloed mag zijn op de kansen die je krijgt, maar ook omdat praktisch en middelbaar opgeleide vaklieden onmisbaar zijn voor een goed functionerende metropoolregio.

om deze voor iedereen in de MRA in stand te houden. Daarbovenop komen de transitieopgaven richting een klimaatneutraal, klimaatadaptief, circulair en biodivers Nederland in 2050; die zijn al net zo urgent, complex en omvangrijk. Om deze ambities waar te maken, zijn substantiële investeringen nodig, van publieke zijde maar zeker ook van private zijde. Andersom hebben (internationale) investeerders het vertrouwen nodig dat de MRA een veilige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving biedt, ook op lange termijn.

In sommige gebieden heeft de groei van de economie (met de daarmee gepaard gaande mobiliteit) negatieve gevolgen voor de leefkwaliteit en de gezondheid van de leefomgeving. Luchtverontreiniging en geluid zijn daar belangrijke risicofactoren in. De luchtvaart van en naar Schiphol veroorzaakt een geluidsbelasting in een groot deel van de MRA en daarbuiten, maar er zijn ook andere bronnen aan te wijzen van hinder door geluid, fijnstof of geur. Gezondheid is een belangrijke component van de leefkwaliteit die we nastreven en bij de ruimtelijke keuzes die we maken, maar ook de inrichting van de leefomgeving kan bijdragen aan het bevorderen van gezond gedrag, het voorkomen van gezondheidsschade en het verbeteren van de volksgezondheid. De combinatie van de hoge leefkwaliteit, de menselijke maat en de internationale oriëntatie is een krachtige, maar het vergt flinke inspanningen

18

2.2

Evenwichtige ontwikkeling van de meerkernige metropool De bevolking en de economie van de MRA blijven

de behoefte die uit de deelregio’s zelf voortkomt. Door

groeien. We willen die groeipotentie inzetten om de

een samenhangende spreiding van woningbouw en

onderscheidende kwaliteiten verder te versterken:

werkplekken, versterken we de afzonderlijke delen van de

de combinatie van leefkwaliteit, menselijke maat en

metropoolregio, wat van belang is om kansengelijkheid

internationale oriëntatie, en de kenmerkende diversiteit.

te bevorderen. We beperken bovendien de reisafstanden

Om dat te bereiken, zetten we de meerkernige structuur

in het woonwerkverkeer en de extra arbeidsplaatsen zijn

van sterke steden en dorpen in een sterk landschap verder

vanuit meer woonwijken snel en betaalbaar te bereiken.

kracht bij. Bijzondere aandacht gaat dus uit naar de ontwikkeling Met het zoveel mogelijk spreiden van de groei over de

van knooppunten van openbaar vervoer. Daarbij maken

regio en deze bij voorkeur binnen stedelijk gebied te

we onderscheid tussen vier soorten knooppunten, elk met

realiseren, combineren we verschillende ambities. We

een eigen profiel:

verminderen de druk op de woon- en werklocaties in

•

Multimodale knooppunten: (hoog)stedelijk gemengd

de Amsterdamse agglomeratie en beperken de groei

woon-werkmilieu direct bereikbaar met bus, trein én

van de spitspendel richting Amsterdam. We benutten

metro, met aanwezigheid van of potentie voor een

de kwaliteiten van alle steden en dorpen in de MRA en

zwaar economisch programma.

komen tegemoet aan woningbehoeften per deelregio.

•

Stadsharten en regionale centra: (hoog)stedelijke

We houden de menselijke maat in stand en we behouden

gemengde woon-werkmilieus met veel stedelijke

zoveel mogelijk de open landschappen tussen de

voorzieningen, direct bereikbaar via bus en trein of

stedelijke gebieden in.

metro en met de potentie voor groei van economisch programma.

Nog steeds zal een groot deel van de behoefte

•

Regionale centra: stedelijke gemengde woon-

aan woningen en werkplekken voortkomen uit de

werkmilieus met stedelijke voorzieningen, direct

Amsterdamse agglomeratie en daar ook worden

bereikbaar via bus en trein of metro en met de potentie voor een licht economische programma.

opgevangen. Ook binnen de stad en de agglomeratie wordt spreiding over meerdere kernen nagestreefd, door

•

Haltes: stedelijk woonmilieu direct bereikbaar via trein

ontwikkelingen bij de grote stations en stadsdeelcentra.

of metro met potentie voor een licht commercieel

Maar een fors deel landt ook elders, in aanvulling op

programma. De dichtheid kan variëren. Naarmate de

19

afstand naar de halte groter wordt, zal de dichtheid

Hilversum, Hoofddorp, Lelystad, Purmerend en Zaanstad).

Met oog op de grote woningbehoefte wordt gezocht

soms minder worden, waardoor er ook suburbane

Tot 2030 is in de agglomeratie Amsterdam ruimte voor

naar mogelijkheden om de bouwproductie tot 2030 te

woonmilieus in de invloedssfeer van ‘haltes’ worden

zo’n 70.000 woningen en kunnen in de genoemde

verhogen tot 220.000 woningen door realisatie op een

gerealiseerd.

stadsharten zo’n 53.000 woningen worden toegevoegd.

aantal grote locaties te versnellen . Rijk en regio verkennen

Het toevoegen van woningen en werkplekken vraagt ook

de mogelijkheden om nog eens maximaal 45.000

Spreiding van de groei gaat niet vanzelf. Dat geldt in het

om investeringen in de lokale en regionale infrastructuur,

woningen in de MRA al voor 2030 te bouwen, verdeeld

bijzonder voor de werkgelegenheid. De groei daarvan

de klimaatadaptatie en in de openbare ruimte, willen we

over vijf ontwikkellocaties:

concentreert zich in Amsterdam en het zuiden van de

bewerkstelligen dat deze ontwikkellocaties bijdragen aan

-

Haven-Stad,

metropoolregio, en laat zich niet zomaar verplaatsen.

een duurzame leefkwaliteit in de MRA als geheel en de

-

Achtersluispolder in Zaanstad,

Naar verwachting is met ruimtelijk-economisch beleid de

directe omgeving in het bijzonder.

-

Hoofddorp centrum en westflank Haarlemmermeer,

locatiekeuze van zo’n 10% van de banengroei op OVlocaties te beïnvloeden. De inzet is om dit beïnvloedbare

Voor deze zeven stadsharten worden daarom integrale

-

Almere Pampus,

aandeel te benutten om zeven stadsharten verspreid over

plannen gemaakt , met een samenhangende aanpak

-

Amsterdam Zuidoost/Duivendrecht.

de MRA te versterken, in aanvulling op de banengroei

en uitvoeringsstrategie voor zowel de toe te voegen

Om deze versnelling waar te maken, moet aan de

die uit de deelregio zelf voortkomt. Daarvoor zijn

bebouwing als de bestaande voorraad en de openbare

randvoorwaarden worden voldaan. Dat betekent dat

aantrekkelijke hoogstedelijke woonwerkmilieus nodig op

ruimte. Deze omvat:

niet alleen de woningbouw wordt versneld, maar ook

korte afstand (maximaal vijftien minuten lopen) van een

•

het behouden en verbeteren van de leefbaarheid, de

andere maatregelen en projecten die daar een op een

ontmoetingsfunctie en aantrekkingskracht,

aan verbonden zijn, bijvoorbeeld op het gebied van

intercitystation, die aansluiten op het economische profiel van de omgeving. De versnelling van de woningbouw

•

een forse en versnelde woningbouwproductie,

infrastructuur of klimaatadaptatie. De bereikbaarheid

in deze stadsharten tot 2030 is een belangrijke

•

een noodzakelijke impuls aan de economische

vraagt om forse investeringen. Vanwege de lange

profilering, structuurversterking en extra banen,

doorlooptijd van grote infrastructuurprojecten zoals

randvoorwaarde voor een aantrekkelijk vestigingsmilieu. Naast de groei bij multimodale knooppunten en in

•

het klimaatbestendig maken,

nieuwe metrolijnen, zullen deze pas medio jaren dertig

stadsharten worden ook in regionale centra in de

•

het benutten en optimaliseren van de ov-

tot ontlasting van het mobiliteitsnetwerk kunnen

bereikbaarheid en het langzame verkeer.

leiden. Afhankelijk van de uiteindelijke snelheid van de

MRA gemengde woon-werkmilieus ontwikkeld, door

verstedelijking kan dit mogelijk in een bepaalde periode

verdichting mte woningbouw in combinatie met Op ontwikkellocaties op overige plekken in de MRA

tot knelpunten leiden. Hoe eerder de metroprojecten

worden circa 52.000 woningen toegevoegd. Deze zijn

gereed zijn, hoe sneller de woningbouw gerealiseerd kan

Ontwikkeling tot 2030

ook goed bereikbaar per openbaar vervoer en dragen

worden. Voor deze potentiële versnellingslocaties worden

Rijk en regio hebben afspraken gemaakt over de bouw

bij aan een divers, op de woningbehoefte aansluitend

integrale gebiedsplannen uitgewerkt, waarvan de rijks-

van 175.000 woningen tot 2030. Veel ontwikkellocaties

aanbod. Een deel wordt gebouwd in regionale centra (met

regio-inzet wordt vastgesteld in BO MIRT november 2021.

kunnen door gemeenten gerealiseerd worden, zonder

name Amstelveen en de spoorzone Beverwijk) en andere

dat Rijk-regio-samenwerking nodig is. Maar dat geldt

verdichtingslocaties, en een deel in nieuwbouwwijken die

In de periode tot 2030 landt een deel van de

niet voor alle ontwikkellocaties. Prioriteit voor Rijk-

al sinds lang geprojecteerd zijn als onderdeel van Lelystad

binnenstedelijke bouwopgave in stedelijke

regio-samenwerking hebben (1) de ontwikkeling in de

en Almere en bijdragen aan de doorgroei van deze

vernieuwingsgebieden. Hier wordt verdichting ingezet

nabijheid van knooppunten in en om Amsterdam en (2)

nieuwe steden tot complete steden. Een klein deel van de