04b. Verstedelijkingsconcept versie 2.pdf
Tekst van het document
Almere verder te ontwikkelen.
beslissen, dan komt de vraag naar de mogelijkheid en
winnen als nieuwe infrastructuur zich aandient. Wanneer
wenselijkheid van een vierde hyperconnectiviteitshub
de IJmeerlijn in de oostkant van Amsterdam aan land
terug bij de MRA.
komt en er is een kans dat de energie-infrastructuur
Integraal inpassingsonderzoek hyperconnectiviteitshub Zeewolde-Almere
verzwaard zal worden, bijvoorbeeld met een 380 kV-
De MRA heeft besloten om ruimte te bieden aan een
Samenhang in en om het open water
hoogspanningsleiding, mede vanwege de aanwezigheid
vierde hyperconnectiviteitshub in de regio; een cluster van
Het Markermeer en IJmeer behoren in veel opzichten
van de Diemercentrale. Daar zijn inpassingsvragen en/of
datacenters dat gebruik wil maken van de extra snelheid
tot de grote ruimtelijke kwaliteiten van de MRA.
compensatievragen aan verbonden.
die hyperconnectiviteit biedt. Er is locatieonderzoek
Niet voor niets kiezen Almere en Lelystad in hun
gedaan dat zich toespitste op ruimtelijke mogelijkheden,
stedenbouwkundige programma’s nadrukkelijk voor
Aanpassingen in het watersysteem in de MRA
de aansluiting op het stroomnet en de kansen van
samenhang met het open water. Markermeer en IJmeer
kunnen hun weerslag hebben op de waterkwaliteit of
restwarmte. Daaruit kwam een zoekgebied naar
zijn, samen met hun oevers, deel van veel lopende
waterhoeveelheid in het Markermeer en IJmeer. Of dat
voren in Oosterwold, nabij Almere op grondgebied
rijks-regionale programma’s. Die gaan onder meer over
aan de orde is en zo ja, hoe substantieel die effecten zijn, is
van de gemeente Zeewolde. Datacenters zijn
verbetering van het ecologische systeem, de betekenis
nog niet duidelijk. Het kan gaan om het verder versterken
grootverbruikers van energie, en in dit gebied kan voor
voor het regionale watersysteem en de samenhang
van de nu al belangrijke functie van het Markermeer en
de stroomvoorziening worden aangesloten op een nieuw
met de stedelijke ontwikkeling in de Oostflank. Op het
IJmeer als ‘regenton’: buffer voor waterbeschikbaarheid
onderstation dat ook gebruikt zal worden om de groei van
raakvlak met de stedelijke ontwikkeling kan de inpassing
en voor de piekwaterberging. Als gekozen wordt
Almere te faciliteren en de windenergie uit de omgeving
van een eventuele IJmeerlijn zich tot een opgave
voor de haven van Lelystad als uitwijkmogelijkheid
naar het net te brengen.
ontwikkelen, nu gebleken is dat deze in de vorm van een
voor circulaire en watergebonden bedrijven uit het
lightrailverbinding een kansrijke oplossing vormt bij de
Noordzeekanaalgebied, zijn meer schutbewegingen
De eerste stap die genomen moet worden is
in Amsterdam Bay Area onderzochte programma’s voor
in de Oranjesluizen nodig en kan meer brak water het
locatieonderzoek naar de inpassingsmogelijkheden.
wonen en werken. Als nut en noodzaak vaststaan kunnen
IJmeer-Markermeer binnendringen. De consequenties
Hierbij moeten ook andere zaken aan de orde komen
tracévarianten worden uitgewerkt, al dan niet deels
van een nog sterkere regentonfunctie, bijvoorbeeld voor
dan de beschikbare ruimte en de energievoorziening;
ondergronds.
de fluctuatie van het waterpeil en de belasting van de
het gaat bijvoorbeeld ook om de mogelijkheden van een
keringen, is deel van onderzoek dat geagendeerd wordt
klimaatadaptieve ontwikkeling (ten eerste risicobeperking
Ontwikkelingen en opgaven elders in de MRA kunnen
in de Verstedelijkingsstrategie. Het effect van verzilting
bij overstromingen of wateroverlast en ten tweede de
op een aantal manieren invloed hebben op het IJmeer-
via de Oranjesluizen moet worden onderzocht zodra een
wijze van koeling en lozen – als voor de koeling een
Markermeer en zijn oevers. Die liggen voor een belangrijk
dergelijke ontwikkeling concreet in beeld komt.
beroep op drink- of oppervlaktewater moet worden
deel aan de zuidoever van het IJmeer. Dit gebied is
gedaan, is ook de beschikbaarheid daarvan een criterium,
een schakel in de open landschappelijke structuur
vooral in periodes van droogte), en om de economische
met waterrijke natuur die loopt tussen de Vechtstreek,
66
Afspraken
•
Als vervolgacties m.b.t. het watersysteem er aanleiding toe geven: onderzoek naar invloed
Onderstaande lijst is bedoeld als aanzet voor het gesprek
van ingrepen elders op het waterbeheer van
om in BO-MIRT najaar 2021 tot gebiedsgerichte afspraken
het Markermeer en IJmeer (dat kan gaan om
tussen rijk en regio te komen
onderzoek naar een grotere bufferingscapaciteit en/of voorraadfunctie, of om een risico op
De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en
verzilting bij meer scheepvaartbewegingen door de
vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen •
Natuur- en landschapsontwikkeling verbonden aan
Oranjesluizen) •
In het kader van Handelingsperspectief afspraken
het totstandbrengen van een Toekomstbestendig
tussen Almere en BZK waar het gaat om nieuwe
Ecologisch Systeem Markermeer-IJmeer en het
vormen van wijkgerichte aanpak voor de bestaande
Handelingsperspectief Oostflank, op basis van de
stad
ontwikkelprincipes van Panorama Markermeer-
•
IJmeer en in de context van Amsterdam Bay Area,
Rijk-regio inzet op basis van bestaande afspraken:
Nationaal Park Nieuw Land en de Kustzone van
•
Het programma Lelystad Next Level
Lelystad
•
Stedelijke vernieuwingsopgave in Lelystad-Oost
Versterken economisch profiel Almere door
(onderdeel van het Programma Leefbaarheid en
o.a. uitbreiding van het onderwijsaanbod en voorzieningen (verbonden aan het
Veiligheid) •
Programmatische Aanpak Grote Wateren
Handelingsperspectief Oostflank) •
•
Integrale ontwikkeling stadsharten Almere
Om regionale inzet vragen:
(verbonden aan het ontwikkelen van het economisch
•
profiel) en Lelystad als onderdeel van Bereikbare
Lelystad (economisch profiel, kennisprofiel,
Steden
woon- en werkmilieus) in combinatie met
Versnelling woningbouw in Almere Pampus mede in relatie tot de IJmeerverbinding;
•
•
•
bereikbaarheidsinvesteringen; •
Ontwikkelen van Lelystad als multimodaal bereikbare
Versnelling woningbouw Lelystad Zuid /Warande
hub en regionale multimodale energiehub, door
(inzet rijksgronden, oplossen stikstofrestricties,
het benutten van de ligging aan energienetwerken,
verbonden aan Lelystad Next Level)
windparken, Maximacentrale, Flevokust Haven,
Multimodale bereikbaarheid, waaronder de
luchthaven en agrifood
uitwerking van de conclusies uit het MIRT-onderzoek
•
Ontwikkelen van oevers Gooimeer
Amsterdam Bay Area
•
Verdere ontwikkeling van de vrijetijdseconomie
Economische ontwikkelingen in relatie tot Lelystad
•
Ontwikkeling van een proeftuin voor
Airport •
Corridorontwikkeling Amsterdam-Almere-
Mogelijke aanleg van een hyperconnectiviteitshub in
kringlooplandbouw •
Transitie in gebieden met sterke bodemdaling
Zeewolde
67
4.4
Gooi en Vechtstreek, Diemerscheg
Wonen, werken en recreëren in een landschap met grandeur Gebiedskarakteristiek
Dit gebied draagt op verschillende manieren bij aan
Gooi en Vechtstreek is de groenblauwe verbinder van
de verstedelijking en groei van de MRA. Ten eerste via
de dichtbevolkte stedelijke regio’s Amsterdam, Almere,
woningbouwontwikkeling die met name plaatsvindt
Amersfoort en Utrecht. Met hoogwaardige voorzieningen
rondom de OV-knooppunten in dit gebied. Daarnaast via
is Gooi en Vechtstreek een prettige plek om te wonen,
het toevoegen van arbeidsplaatsen, veelal passend bij het
werken en recreëren.
economisch profiel van de regio. In eerste plaats is dat de media (in brede zin) en aanvullend sectoren zoals ICT, AI,
De woonomgeving is organisch gegroeid. Dit heeft geleid
zorg en recreatie. Dit draagt mede bij aan de versterking
tot een grote variatie in woonmilieus. Er zijn verschillende
van de economie voor de gehele MRA in deze sectoren.
typen kernen met ieder een eigen identiteit. Het hart van
Daarnaast recreëren inwoners uit de hele metropoolregio
de mediavalley ligt in Gooi en Vechtstreek. Sectoren zoals
in de veelzijdige landschappen en recreatiegebieden
ICT, artificial intelligence, zorg en recreatie vormen ook
die dit deelgebied rijk is. Opgaven in dit gebied zijn
een belangrijk onderdeel van de economie.
te clusteren rond een klimaatrobuuste inrichting van de Heuvelrug en het Vechtplassengebied, en de
Het landschap van Gooi en Vechtstreek en de
economische profilering in relatie tot de woonwerkbalans.
Diemerscheg is speciaal en heel divers. Er is bos, heide en open weiland. Er liggen historische buitenplaatsen en er is
Opgaven
veel water, zoals het Naardermeer, het plassengebied, het IJmeer en het Gooimeer. Verschillende gebieden hebben
Klimaatrobuuste inrichting Heuvelrug en
een nationale of zelfs internationale beschermde status.
Vechtplassengebied
De verscheidenheid aan landschapstypen en de kwaliteit
Gooi en Vechtstreek onderscheidt zich door de grote
daarvan, in een relatief klein gebied in de verstedelijkte
cultuurhistorische gelaagdheid en diversiteit van het
Randstad, maken Gooi en Vechtstreek uniek.
landschap en natuur. Dit is een voorwaarde voor de bijzondere woon-, werk- en recreatieomgeving. De
Gooi en Vechtstreek verbindt de metropool Amsterdam
natuur en het landschap in zowel het hoge als het lage
met de regio Utrecht. Via treinverbindingen en via
gedeelte van de Gooi en Vechtstreek staan onder druk
de wegen als A1 en A27, in het landschap, maar ook in
door verdroging in de Heuvelrug. Grondwater stroomt
economische relaties.
van de hogere zandgronden van het Gooi naar het westen
68
en het oosten. De natuurwaarden van de Vechtplassen
gemaalcapaciteit bij Muiden. Een voorbeeld van een
Economische profilering en woonwerkbalans
en het Naardermeer, Natura 2000-gebieden, zijn
nu al toegepaste maatregel is het oppompen van brak
De media vormen in dit deelgebied een herkenbaar
afhankelijk van deze kwel. Waterwinning ten behoeve
grondwater uit de Horstermeerpolder, voordat het als brak
cluster binnen het economische profiel. Dat profiel wordt
van drinkwaterproductie, verminderde infiltratie in de
kwelwater aan de oppervlakte komt. Het opgepompte
versterkt via onder meer de programmalijn Bereikbare
stuwwal en bemaling van de polder zetten dit systeem
water wordt vervolgens gezuiverd en gebruikt voor de
Steden, waarin de stadshartontwikkeling van Hilversum
onder druk. In de Vechtstreek moet gebiedsvreemd water
drinkwatervoorziening.
is opgenomen. In Hilversum liggen kansen voor een gefaseerde doorgroei tot Artificial Intelligence (AI)-
uit het Markermeer worden ingelaten om brak (kwel)water uit polders af te voeren en het water van Naardermeer en
De uitwerking vindt plaats in de context van de
Campus. Zo’n ontwikkeling kan worden gestimuleerd
Vechtplassen aan te vullen.
waardevolle cultuurlandschappen in dit deelgebied:
via een verdicht programma, een gemengd milieu en zo
de Stelling van Amsterdam en Nieuwe Hollandse
mogelijk een hogere frequentie van openbaar vervoer.
Het is daardoor lastig om de natuur- en
Waterlinie, de Heuvelrug en het Groene Hart met daarin
Ook versterking van andere openbaarvervoerlocaties
waterkwaliteitsdoelen te halen. Voor het ecologische
Natura 2000-gebieden zoals het Naardermeer en de
aan de Gooicorridor, onder andere met
systeem is dat geen duurzaam houdbare situatie, maar
Vechtplassen. Het Groene Hart heeft in de Nationale
onderwijsvoorzieningen, helpt om het economisch profiel
voor het watersysteem evenmin. Ook de bebouwde
Omgevingsvisie de status gekregen van NOVI-gebied.
verder uit te bouwen.
omgeving heeft er last van, want bij extreme buien kan het
De opgave is in dit NOVI-gebied als geheel is gericht
water niet wegstromen. Dit leidt tot overlast en schade. De
op het beperken van bodemdaling, van CO2-uitstoot
Gevolg van de ligging tussen Amsterdam, Almere,
klimaatverandering (met name de toenemende droogte)
en het aanpassen van de waterhuishouding, ruimte
Amersfoort en Utrecht is dat veel pendelstromen het
en de groeiende vraag naar drinkwater zullen dit systeem
voor landbouw, het verbeteren van de relatie stad-
gebied doorkruisen. De woonwerkbalans is scheef: deze
steeds verder onder druk zetten. De zandgronden moeten
land, omgaan met nieuwe bebouwing, erfgoed en
helt over naar uitgaande pendel, maar er is ook een
het water zo lang mogelijk vasthouden en het kwelwater
bereikbaarheid.
pendelstroom naar het gebied toe. Woon-werkrelaties tussen Gooi en Vechtstreek en Flevoland groeien
kan beter benut worden. In Gooi en Vechtstreek gaat de aandacht sterk uit naar
langzaam. Een betere spreiding in het pendelpatroon
De vraag is wanneer het punt wordt bereikt dat principieel
een aantal landschappelijke verbindingen, belangrijk om
ontstaat door het economische profiel in beide gebieden
moet worden gekozen voor een andere oplossing dan
het karakter van de MRA in stand te houden als netwerk
onderscheidend te ontwikkelen en versterken, zonder
grote (technische) investeringen. Zo’n oplossing zou
van steden en dorpen in een aaneengesloten landschap,
elkaar te beconcurreren, en door te investeren in de
gericht moeten zijn op een klimaat- en waterrobuuste
en voor een robuust en veerkrachtig ecologisch systeem.
onderlinge bereikbaarheid.
inrichting van landelijk en stedelijk gebied, met een
Er is sprake van twee grote structuren: de ‘natte natuur’
tijdpad op weg daarnaartoe. Rijk en regio gaan binnen
in de Vechtstreek en de ‘droge natuur’ van de Heuvelrug.
In het Multimodaal Toekomstbeeld 2040 (SBaB)
de Verstedelijkingsstrategie een integrale aanpak
Deze structuren moeten worden verbonden met de natte
wordt onderzocht of de corridors naar de ring van
uitwerken van het watersysteem in relatie tot functies en
natuur van Waterland en de bosgebieden van Flevoland.
Amsterdam aangepast moeten worden om optimaal te
inrichting in de Gooi en Vechtstreek, met aandacht voor
Met name de verbindingen tussen het Naardermeer
functioneren. Onder die corridors vallen onder meer de
de Natura 2000-gebieden, de landbouw, de inrichting
en omgeving aan de ene kant, en het noordwesten van
van natuur- en woningbouwgebieden op de Heuvelrug,
het Gooi aan de andere kant zijn erg kwetsbaar. De
waterwinning ten behoeve van drinkwater, het peilbeheer
monding van het IJ is ook een grote barrière. Aan de oever
van de Vechtplassen, het benutten en vasthouden van
van het IJmeer en in de Diemerscheg ligt een opgave
kwelwater, mogelijke piekwaterbergingslocaties en extra
voor landschappelijke versterking (opgenomen bij het deelgebied Oostflank).
69
A1 en A27, die een rol kunnen hebben in het tot stand
De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en
brengen van een meer evenwichtige woonwerkbalans.
vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen
Frequentieverhoging op het spoor (de Gooilijn) is
•
•
De integrale ontwikkeling van stadshart Hilversum (onderdeel van Bereikbare Steden)
Uitwerking van een integrale aanpak van het
afhankelijk van de toekomst van het goederenvervoer dat
watersysteem in relatie tot functies en inrichting in de
In het NOVI-gebied Groene Hart werken Rijk en regio
nu op die lijn zit. Dat valt buiten het bestek van SBaB, maar
Gooi en Vechtstreek met aandacht voor de Natura
samen aan:
is onderdeel van het nationale Toekomstbeeld OV 2040.
2000-gebieden, de landbouw, de inrichting van
•
Een toekomstbestendig en ecologisch veerkrachtig
natuur- en woningbouwgebieden op de Heuvelrug,
Groene Hart waar het prettig wonen, werken
Afspraken
drinkwaterwinning in het gebied, het peilbeheer van
en recreëren is, relevant voor het behoud en de
Onderstaande lijst is bedoeld als aanzet voor het gesprek
de Vechtplassen, het benutten en vasthouden van
ontwikkeling van de oude cultuurlandschappen in dit
om in BO-MIRT najaar 2021 tot gebiedsgerichte afspraken
kwelwater, mogelijke tijdelijke waterbuffers en extra
deelgebied (waarvan een deel ‘nationale importantie’
tussen rijk en regio te komen
gemaalcapaciteit bij Muiden
heeft als onderdeel van het werelderfgoed Stelling
Aandacht voor het functioneren van de A1 en A27, als
van Amsterdam en het beoogde werelderfgoed
onderdeel van het Multimodaal Toekomstbeeld 2040
Nieuwe Hollandse Waterlinie)
•
Om regionale inzet vragen: •
Versterken economisch profiel Gooi en Vechtstreek op media (Mediapark) met het perspectief van een AI-campus, gezondheid (in Arenapark en elders in het deelgebied) en vrijetijdseconomie
•
Voldoende aandacht voor behoud van praktijkgeschoolde werkgelegenheid in Gooi Vechtstreek, als voorwaarde voor leefbaarheid en inclusiviteit
•
De woon-werkrelatie met Utrecht, Amersfoort, Amsterdam en Flevoland, met aanvullend aandacht voor HOV- en fietsverbindingen richting de werkplekken in deze gebieden
•
Behoud en verdere groen-recreatieve ontwikkeling van de Diemerscheg en onderzoek naar mogelijkheden om landschappelijk goed ingepaste bijdragen te leveren aan klimaatadaptatie en energietransitie (waarbij op dit laatste punt rijksbetrokkenheid aan de orde kan zijn).
70
4.5
Zuidflank MRA
Leefbare internationale entree van Nederland Gebiedskarakteristiek De Zuidflank neemt een stevige economische
Locaties voor woonwerkmilieus en woningbouw worden
positie in binnen de MRA. De mainports Schiphol en
conform bestaande afspraken uitgewerkt, met de grootste
Greenport Aalsmeer zijn belangrijke motoren van onze
aantallen in het stadshart van Hoofddorp en de westflank
nationale economie; bronnen van werkgelegenheid en
van Haarlemmermeer en daarnaast ontwikkelingen in
brandpunten van internationaal transport. Vervoer en
Amstelveen, Ouder-Amstel en Diemen. De bestaande
opslag, groothandel, detailhandel en overige zakelijke
plancapaciteit voor bedrijventerreinen, verspreid over het
diensten zijn de grootste economische sectoren.
gebied, zal in zijn geheel nodig zijn om de economische
Vanwege deze sterke concentratie van (internationale)
groei te faciliteren en de overloop te accommoderen van
economische activiteit heeft het deelgebied een grote
bedrijven op te transformeren terreinen in de regio. Een
aantrekkingskracht op arbeid vanuit heel Nederland.
op te lossen knelpunt voor 2030 is de energievoorziening
Het aantal arbeidsplaatsen is er groter dan de
voor deze bedrijventerreinen en nieuw te bouwen
beroepsbevolking. Deze aantrekkende werking heeft zijn
woningen. Daarnaast valt het niet uit te sluiten dat meer
weerslag op de woningbehoefte. De plancapaciteit voor
ruimte voor de werkfunctie nodig is vanwege de behoefte
woningen in de Zuidflank is groot, maar de aanwezigheid
aan lokale bedrijvigheid in de nabijheid van de extra
van Schiphol vormt een extra uitdaging voor het bouwen
woningen die gerealiseerd worden.
van de wenselijke nieuwe woningen. In dit gebied is één keuzesituatie aan de orde: bepalen Ruimtelijk biedt de Zuidflank diverse hooggewaardeerde
van de juiste balans tussen ruimte voor woningbouw,
woonmilieus. Van stedelijke appartementen tot historische
leefomgevingskwaliteit inclusief verrommelde
kernen en dorpse en landelijke woonmilieus, aangevuld
glastuinbouwgebieden, gezondheid en de ruimte voor
met hoogwaardige culturele voorzieningen en liggend
luchtvaart. Daarnaast spelen opgaven rond het landschap
in een rijk geschakeerd landschap. Van buitenplaatsen
in balans met verstedelijking, en rond de samenhang
langs de Amstel, recreatie bij de Westeinderplassen,
tussen mobiliteit en verstedelijking.
Ouderkerkerplas, Diemerscheg en in het Amsterdamse Bos, natuurschoon in de Amstelscheg met de Ronde Hoep, de weidsheid van de Bovenkerkerpolder tot nieuwe landschappen als PARK21. De sterke toename van de verstedelijking, met name langs de A4-A10-A2, zorgt voor een toenemende druk op deze landschappen en op de infrastructuur.
71
Schets van de keuzesituatie
Over het langdurig open houden van planologische reserveringen, zoals die voor
De economische kansen in de Zuidflank hebben in veel gevallen te maken met
de parallelle Kaagbaan, heeft de BRS al een standpunt ingenomen . Over het
de aanwezigheid van Schiphol, een economische motor voor Nederland en de
continueren van de reservering voor een parallelle Kaagbaan wordt in 2021/2022 van
regio in het bijzonder. De vraag is daarbij hoe Schiphol een robuuste ontwikkeling
Rijkswege een besluit genomen.
Keuzesituatie Leefkwaliteit Schiphol
naar de toekomst kan doormaken? Tegelijkertijd legt de luchthaven ook een grote claim op de ruimte in de omgeving, door beperkingen die gelden voor
Ook luchtkwaliteit is een belangrijk aandachtspunt. Dit jaar komen
de ontwikkelingsmogelijkheden van andere functies vanwege de geluid- en
onderzoeksresultaten van het RIVM gereed over de gezondheidseffecten van
risicobelasting door de luchtvaart. Daarnaast beïnvloedt de aanwezigheid
ultrafijn stof in deze regio, en zal de Gezondheidsraad een advies uitbrengen
van Schiphol ook de mogelijkheden om het areaal verrommeld glas (zo’n 800
hierover. Vervolgens kan besloten worden over de beleidsvertaling van de
hectare) te transformeren. Vanwege de beperkingen voor woningbouw en andere
onderzoeksresultaten.
geluidgevoelige en kwetsbare functies is het moeilijk om hiervoor een sluitende businesscase te formuleren. Een knelpunt dat zich voortsleept, waardoor de
Oplossingsrichtingen
gebieden verder verpauperen, met negatieve gevolgen voor de ruimtelijke kwaliteit
Verkend wordt of met maatwerk en een zorgvuldige belangenafweging meer
en leefkwaliteit.
ontwikkelingsruimte mogelijk kan worden gemaakt dan op dit moment, binnen de randvoorwaarden van veiligheid en gezondheid.
Het kabinet heeft zijn koers voor de ontwikkeling van de luchtvaart uiteengezet in
•
Onderzoek naar de toepassingsmogelijkheden van geluidsadaptief bouwen
de Luchtvaartnota 2020-2050 ‘Verantwoord vliegen naar 2050’. Hierin is onder
past hierbinnen. Daarbij wordt gestreefd naar meer flexibiliteit in de regelgeving
meer opgenomen dat er ruimte voor groei van de luchtvaart kan ontstaan, als door
om kleinschalig woningbouw toe te staan om lokaal de leefbaarheid op peil te
innovatie en vlootvernieuwing de negatieve effecten van de luchtvaart op het klimaat
houden en verloedering, bijvoorbeeld door verouderde en vervallen kassen
en de leefomgeving aantoonbaar zijn verminderd. ‘Van ongeclausuleerde groei
tegen te gaan. De mogelijkheden voor geluidsadaptief bouwen kunnen ook
kan niet langer sprake zijn’. Een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving door het
toegepast worden op de gebieden waar al gebouwd mag worden maar waar
verminderen van de negatieve effecten van de luchtvaart op mens en natuur is een
ook geluidsbelasting is. De resultaten van de testlocatie die met medewerking
belangrijk doel in de Luchtvaartnota.
van het Rijk in de gemeente Haarlemmermeer wordt gerealiseerd (field lab geluidsadaptief bouwen) zullen hiervoor worden ingezet. Rijk en regionale
De regio heeft te maken met grote opgaven op het gebied van woningbouw,
overheden verkennen samen de mogelijkheden voor meer ruimtelijke
economie, mobiliteit, klimaat, energietransitie en groen. Dat vraagt op de eerste plaats
ontwikkelingen rond burgerluchthavens om de leefbaarheid op peil te houden.
om een brede belangenafweging en een zorgvuldige toedeling van functies aan de
Dit gebeurt binnen de randvoorwaarden voor veiligheid en gezondheid en
schaarse ruimte. De luchthaven is van waarde voor Nederland en voor de regio, net
in lijn met de Omgevingswet. In de uitvoeringsagenda bij de Luchtvaartnota
zoals woningbouw van waarde is voor het versterken van het vestigingsklimaat en als
is een verkenning opgenomen naar de verruiming van mogelijkheden voor
bijdrage aan de bouwopgave. De luchtvaart is in beweging, net zoals ontwikkelingen
ruimtelijke ontwikkelingen en proefprojecten rond Schiphol. De Verklaring van
op de grond. Uitgangspunt is het principe van wederkerigheid tussen ‘de lucht’ en
geen bezwaar ex artikel 8.9 Wet luchtvaart biedt op dit moment ruimte om in
‘de grond’: de luchtvaart houdt rekening met het ruimtegebruik op de grond en vice
specifieke situaties maatwerk te kunnen bieden. Of en hoe deze procedure voor
versa.
toekomstig beleid verbeterd kan worden zal worden verkend, in het traject van de vernieuwing van het Luchthavenindelingbesluit (LIB) en in overleg met alle betrokken partijen.
72
•
Om zones waar niet gebouwd kan worden te laten bijdragen aan de
innovaties op het gebied van soundscape en geluidsadaptief bouwen, gericht op het
leefkwaliteit van de regio, kan bijvoorbeeld gedacht worden aan investeren
beperken en voorkomen van geluidsbelasting en hinder van het vliegverkeer voor
in landschappelijke ontwikkelingen met functies die zich verhouden tot de
bewoners (onderdeel van de hierboven genoemde verkenning),
nabijheid van Schiphol. Deze kunnen worden omschreven als attractieve en
•
Inzet op landschappelijke en recreatieve ontwikkelingen en verbindingen.
vitale landschappen, die bijdragen aan de gezondheid en de klimaatadaptiviteit van de omgeving en die een cultuurhistorische waarde vertegenwoordigen.
Keuzesituatie Leefkwaliteit Schiphol
Koppelingen zijn denkbaar met bijvoorbeeld de wateropgave en het recreatieve netwerk. Aanpak keuzevraagstuk Rijk en regio moeten keuzes maken over de leefkwaliteit rondom Schiphol in relatie tot de verstedelijking en de toekomst van de luchthaven. Dit vraagt om een integrale gebiedsaanpak (samenwerking Luchtvaartnota en VS MRA) waarbij de centrale vraag is: Wat is de juiste balans tussen ruimte voor woningbouw, leefomgevingskwaliteit, gezondheid en de ruimte voor luchtvaart en welke keuzes zijn daarvoor nodig? En zijn we bereid compenserende investeringen te doen in het gebied onder de invloed van Schiphol? Voor de korte termijn (tot 2030) is uit te werken of en zo ja hoe stedelijke ontwikkelingen in een brede belangenafweging vorm kunnen krijgen in balans met de luchtvaartontwikkeling. Dit vraagt een wederkerigheid in de systematiek en heldere normen ten aanzien van de maximale belasting op de gevel van een woning, hoe de luchtvaart door hinderbeperkende maatregelen en innovaties meer ruimte kan geven aan de leefkwaliteit en tegelijkertijd daarmee ruimte voor de groei van luchtvaart. In gebieden waar geen woningen gebouwd kunnen worden, zijn kansen voor versterking van groen, recreatie, waterbuffering, energietransitie en natuur. De volgende maatwerkoplossingen zullen in relatie worden gebracht met de verdere integrale gebiedsuitwerking: •
toepassing van de uitkomsten van de gezamenlijke verkenning Rijk-regio voortvloeiend uit de uitvoeringsagenda Luchtvaartnota,
•
optimalisatie van vliegroutes en waar mogelijk ook onderzoeken of bijvoorbeeld aanpassing /amoveren van radarsystemen een optie is (met inachtneming van de vliegoperatie en veiligheid),
•
in ontwikkelingen opvolging te geven aan het inzicht dat de fysieke omgeving invloed heeft op de daadwerkelijke geluidsbelasting en ruimte bieden voor
73
Andere opgaven in de Zuidflank
Landschap, groen/blauw en recreatie in balans met
de recreatieve bereikbaarheid een belangrijke rol. Voor
Ringvaart naar de Westeinderscheg, Amsterdamse Bos en
verstedelijking
de Westeinderscheg is recent een gebiedsproces gestart,
Amstelscheg. Daarnaast is behoefte aan een recreatieve
In de Zuidflank is het (bestuurlijk vastgestelde)
waarin onderzocht wordt om het gebied te definiëren als
verbinding ‘Amsterdamse waterleidingduinen-
ontwikkelingsprincipe dat stad en landschap in
een aaneengesloten landschappelijke structuur tussen
Heemstede-Westflank-Haarlemmermeer/Liniepad (ten
samenhang worden ontwikkeld, nadrukkelijk aan de orde.
het IJ en het Groene Hart ver voorbij Aalsmeer. Het
noorden van Hoofddorp)’ en een recreatieve corridor
De Zuidflank raakt een aantal landschappen met een
project geeft vorm aan de Westeinderscheg, zet het op
door de Westeinderscheg.
bijzondere beleidsstatus: het Groene Hart, de duinen
de kaart en zal het bestuurlijk verankeren. In de Zuidflank
met de binnenduinrand en de Stelling van Amsterdam.
gaat het vooral om het gedeelte ten zuiden van het
Tot slot komt uit het watersysteem de behoefte voort
Samen met de groene scheggen in de omgeving van
Amsterdamse Bos (Bovenlanden en Westeinderplassen),
om het doorspoelen van het verziltende grondwater
Amsterdam zoals de Amstelscheg, de Westeinderscheg
dat is vorm te geven als volwaardige groenblauwe scheg,
met zoetwater te begrenzen. Dat zou van agrariërs
en de Diemerscheg, zorgen deze landschapsstructuren
in aansluiting op de Amsterdamse Bos-visie die recent is
vragen om na te denken over andere teelten en kan
ervoor dat een uitgestrekt uitloopgebied voor niemand in
uitgekomen.
nieuwe kansen voor natuur en recreatie opleveren. Op
de MRA ver weg is.
lange termijn kan een klimaatadaptieve ontwikkeling In algemene zin speelt de behoefte om de verschillende
vragen om ruimtelijke ingrepen aan bestaande dijken
Willen deze groenstructuren ook functioneren als
landschappen in de Zuidflank te verbinden, en bestaande
of om nieuwe compartimenteringsdijken, als de
volwaardige uitloopgebieden, zeker gelet op de
verbindingen te verbeteren dan wel te behouden. Uit
verdere ontwikkeling in Haarlemmermeer (die tot
verdergaande verstedelijking, dan vraagt dat om een
analyses van het Planbureau voor de Leefomgeving
een hogere economische waarde leidt) om een hoger
duurzame inrichting. Voor gebieden als De Ronde
voor de MRA blijkt dat de aanwezigheid van groen en
beschermingsniveau vraagt. Door de bouwprogramma’s
Hoep en de Bovenkerkerpolder, en in het kader van
landschap in deze deelregio tekort schiet (met name in
en de ligging spelen klimaatadaptiviteit en zeker ook
het Ontwikkelperspectief Amstelscheg, werken
het gebied tussen Hoofddorp/Nieuw-Vennep enerzijds
inzetten op gevolgbeperking een belangrijke rol bij
gebiedspartners en gezamenlijke overheden daar samen
en Aalsmeer/Uithoorn anderzijds). Vanwege vele
gebiedsontwikkelingen in Haarlemmermeer. Bij de
aan in gebiedsprocessen.
barrières (weginfrastructuur, Ringvaart Haarlemmermeer)
Westeinderscheg en de Amstelscheg moet balans worden
zijn de recreatieve bereikbaarheid en de ecologische
gevonden tussen stedelijke druk en landschap, tussen
Vooral in de Westeinderscheg, waar in de Bovenlanden
verbindingen zeer beperkt. Er is in het bijzonder behoefte
klimaatadaptatie, energie, bodemdaling, veranderingen in
sprake is van verouderde of in onbruik geraakte
aan een ecologische verbinding tussen de duinen en
de landbouw, natuurontwikkeling en recreatie.
tuinbouwkassen en -gronden, vraagt dit om een
het Groene Hart (via PARK21 in Haarlemmermeer en de
gezamenlijke inspanning van partijen om te komen tot
Westeinderplassen en Amstelscheg) en een recreatieve
De landschappelijke ontwikkelingsbehoeften zetten we
een toekomstbestendig groen-recreatief landschap. Bij
verbinding die daar grotendeels mee overlapt: vanaf de
in om de groenblauwe structuur op regionaal niveau te
de inrichting van dit gebied speelt ook het verbeteren van
Amsterdamse waterleidingduinen via PARK21, over de
74
versterken: een doorgaand groenblauw netwerk dat de groene gebieden onderling verbindt en een bijdrage
•
levert aan andere opgaven (water, klimaat, erfgoed). Dit betekent concreet: •
inzet op de verdere ontwikkeling van PARK21 en in
•
het bijzonder de verbindingen met het omliggende
stadshart van Hoofddorp, gerelateerd aan het eventueel
De transformatieopgave van verouderde
doortrekken van de Noord/Zuidlijn naar Schiphol en
(glas)tuinbouw naar natuur en recreatie in de
Hoofddorp. Ook elders in het deelgebied spelen nog
Westeinderscheg;
omvangrijke gebiedsontwikkelingen, voor wonen, werken
de wisselwerking met het agrarisch grondgebruik en
of gemengde woon-werkmilieus. Met name de groei van
de wateropgaven in Haarlemmermeer;
de bedrijvigheid in Haarlemmermeer leidt tot een acute
de vormgeving van de zone waar de ecologische en
behoefte om de capaciteit van het energienetwerk te
en de spoorlijn aandacht vragen. Hier speelt zowel
recreatieve verbinding grote infrastructuur kruist (het
vergroten.
de barrièrewerking van de infrastructuur als de
spoor en de A4);
landschap, waarbij vooral de kruisingen met de A4
•
de kruising met de Ringdijk, waar een ecologische
In deze context speelt een aantal specifieke
de A4. Dit is een vitale schakel in een recreatieve en
en recreatieve ontwikkeling kan samengaan met
mobiliteitsvraagstukken, die geadresseerd zijn in SBaB.
ecologische structuur die verbindingen legt tussen
verbetering van de waterveiligheid op lange termijn in
Voor het wegverkeer gaat dat vooral om het onderzoek
het duinlandschap, PARK21, Westeinderscheg,
Haarlemmermeer;
dat voortkomt uit de Multimodale Netwerkstrategie naar
het inpassen van economische functies binnen de
het verleggen van de ring rond Amsterdam naar de A9,
hierboven genoemde randvoorwaarden.
A5 en A10-Noord. De effecten op de verkeersintenstiteit,
afstemming met de economische ontwikkeling langs
Amstelscheg en Groene Hart. •
hectare nieuw bos aan te planten;
Inzet op de verdere recreatieve en
•
•
natuurontwikkeling van de Westeinderscheg,
onder meer op de A9 en de N201, zijn onderwerp van
met de Bovenlanden en Westeinderplassen, als
Tot slot is het van belang om de aansluiting tussen alle
onderzoek naar het redesign van het hoofdwegennet
volwaardige groenblauwe scheg, in aansluiting op
gebieden in beeld te houden. De Westeinderscheg en de
in het Multimodale Toekomstbeeld 2040. In het
het Amsterdamse Bos, PARK21 en het Groene Hart,
verbinding met PARK21 raken elkaar ter hoogte van de
openbaar vervoer is het behoud en het versterken
met daarin functies die zich tot de ontwikkeling van
Westeinderplassen en Rijsenhout. Sanering van oud glas
van de bereikbaarheid rond gebiedsontwikkelingen
de scheg verhouden. De recreatieve bereikbaarheid
in deze omgeving biedt kansen op nieuwe groenblauwe
bij knooppunten van belang (zoals Duivendrecht en
van de Westeinderscheg en de verbindingen met
verbindingen, die tegelijk een impuls bieden aan de
Diemen-Zuid), op alle schaalniveaus: nationaal, regionaal
aangrenzende landschappen zijn belangrijke
leefkwaliteit in Rijsenhout. Het is de bedoeling dat ze
en fijnmazig. En mede in combinatie met het openbaar
aandachtspunten.
uiteindelijk als één aaneengesloten landschappelijke
vervoer is een steeds belangrijker rol weggelegd voor
structuur gaan functioneren.
de (al dan niet elektrische) fiets. Dit speelt zeker in de
De groene aaneenrijging van het Groene Hart,
Zuidflank waar wonen en werken voor MRA-begrippen
Westeinderscheg en PARK21 (en verder naar de duinen)
Verstedelijking en mobiliteit in samenhang
dichtbij elkaar zijn gesitueerd. Ook die elementen
vraagt om uitwerking op verschillende punten:
De Zuidflank is een magneet voor economische groei, met
krijgen een plek in de programmalijn ‘Multimodaal
•
de programmatische uitwerking: wat is er nodig
name in de stedelijke band tussen Hoofddorp, Schiphol,
Toekomstbeeld 2040’ van SBaB.
voor een doeltreffende ecologische en recreatieve
de Zuidas, Zuidoost/Duivendrecht en Diemen. Die
verbinding;
groei weerspiegelt zich in de druk op de infrastructuur.
(daaraan verbonden) het ambitieniveau: inzet
De corridor ZWASH (Zuidwestkant-Amsterdam-
op een groenstructuur en onderzoeken van de
Schiphol-Hoofddorp) heeft daarom prioriteit binnen
Onderstaande lijst is bedoeld als aanzet voor het gesprek
mogelijkheden om aan te sluiten bij de nationale
het Rijks-regionale SBaB-programma. Daarin zit onder
om in BO-MIRT najaar 2021 tot gebiedsgerichte afspraken
Bossenstrategie waarin het Rijk en de twaalf
meer de ontwikkeling van een woonwerkmilieu in het
tussen rijk en regio te komen
•
Afspraken
provincies zich hebben voorgenomen om 37.000
75
De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en
In het NOVI-gebied Groene Hart werken Rijk en regio
vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen
samen aan:
•
•
•
Het uitwerken van het keuzevraagstuk rond Schiphol
Een toekomstbestendig en ecologisch veerkrachtig
in een integrale aanpak van de leefkwaliteit en
Groene Hart waar het prettig wonen, werken
wat die nodig heeft in het gebied dat onder de
en recreëren is, relevant voor het behoud en de
invloed van Schiphol ligt, de ruimtelijk economische
ontwikkeling van de oude cultuurlandschappen in dit
ontwikkelingen rond Schiphol en de ontwikkeling van
deelgebied (waarvan een deel ‘nationale importantie’
Schiphol zelf (in samenhang met de Luchtvaartnota)
heeft als onderdeel van het werelderfgoed Stelling
Transformeren van het verrommelde glas mede
van Amsterdam en het beoogde werelderfgoed
ten behoeve van verbetering van de leefkwaliteit
Nieuwe Hollandse Waterlinie)
•
Integrale ontwikkeling van het regionale centrum Stadshart Amstelveen
•
Aanleg bedrijventerreinen in Haarlemmermeer met een oplossing voor het knelpunt van de energievoorziening
•
Aanpak verouderde monofunctionele kantoorgebieden
en een landschappelijke verbinding tussen de
• •
•
Westeinderscheg, de Amstelscheg en het Groene
Om regionale inzet vragen:
Hart
•
Westeinderscheg als zoekgebied voor ecologische en
(onderdeel van Bereikbare Steden)
recreatieve verbindingen en functies in combinatie
Behoud en versterken OV-bereikbaarheid
met economische ontwikkelingen (waarbij mogelijke
(nationaal, regionaal en fijnmazig) ten behoeve van
inbreng wordt bekeken vanuit de nationale
gebiedsontwikkelingen bij OV-knooppunten (zoals
Bossenstrategie en synergie wordt gezocht met een
Duivendrecht en Diemen-Zuid), onderdeel van SBaB
klimaatadaptieve inrichting en opruimen verouderd
Procesmatig voortgang Groeifondsvoorstel rondom Noord/Zuidlijn, inclusief financiering vanuit Rijk en
•
•
glas) •
volwaardig te ontwikkelen groenblauwe scheg
Acties en afspraken verbonden aan het programma
met natuurontwikkeling, recreatieve functies en
ZWASH, onder meer t.a.v. het doortrekken van de
verbindingen •
Greenport Aalsmeer, herclustering en oplossen
Versnelling woningbouw Haarlemmermeer Westkant
probleem verouderd glas door andere functies:
en Hoofddorp in samenhang met de noodzakelijke
woningbouw, landschapsontwikkeling/recreatie,
randvoorwaarden
voedsel (keten verkorten), opwek zonne-energie,
Redesign van het wegennet (met aandacht voor het
bosbouw, innovatie glastuinbouw, in relatie tot
functioneren van de A9 en de N201 in de context van
rijks-regionale afspraken rond de keuzesituatie
de optie om de ring rond Amsterdam te verleggen) en versterking van het fietsnetwerk (beide onderdeel •
Uitwerken van de Westeinderscheg als
regio
Noord/Zuidlijn van Amsterdam-Zuid naar Hoofddorp •
Uitwerken van het gebied PARK21/A4/
Integrale ontwikkeling van het stadshart Hoofddorp
Leefkwaliteit Schiphol •
Substantiële woningbouwprogramma’s
van het Multimodaal Toekomstbeeld 2040, SBaB)
in Amstelveen, Ouder-Amstel, Aalsmeer,
Transformatie van de Amstelscheg vanwege
Haarlemmermeer, in relatie tot rijks-regionale
onder meer bodemdaling, ander type landbouw,
afspraken rond de keuzesituatie Leefkwaliteit
natuurontwikkeling en recreatie, in de context van
Schiphol
het interbestuurlijke programma Veenweide
76
4.6
Amsterdam
Groene wereldstad, creatieve handelsstad en cultureel hart van Nederland Gebiedskarakteristiek
De bevolking is divers, met inmiddels zo’n 180
Amsterdam vormt de kernstad van de metropoolregio.
nationaliteiten. De aantrekkingskracht van Amsterdam
Met name het Amsterdam binnen en nabij de ring/
is nog immer groot, niet in de laatste plaats door de
A10 heeft alle kenmerken van een hoogstedelijk
cultuurhistorische rijkdom van de binnenstad met zijn
woon-werkmilieu, met een hoge bebouwings- en
grachtengordel en de internationale, vrijzinnige ambiance.
bevolkingsdichtheid en een veelheid en veelzijdigheid
Amsterdam trekt hierdoor niet alleen drommen
aan functies. Er is een hoge concentratie aan banen in
toeristen, maar het heeft de handelsstad ook tot een
onder meer de zakelijke en financiële dienstverlening en
centrum van kennis, onderzoek en innovatie gemaakt.
in de creatieve en kennissectoren. Voorts zijn er tal van
De universiteiten, scholen en kennisintensieve bedrijven
internationaal vermaarde culturele instellingen gevestigd
trekken het talent aan dat het menselijke kapitaal vormt
zoals het Concertgebouw, het Van Gogh- en het
voor de groeiende kenniseconomie. Het omringende
Rijksmuseum. Buiten de ring liggen in alle windrichtingen
landschap dringt, via groene scheggen tot diep in
uitgestrekte, modernistische tuinsteden waar met name
het stadslichaam door, waardoor voor iedere inwoner
wordt gewoond, maar waar ook steeds meer werkfuncties
substantieel groen op fietsafstand ligt.
en voorzieningen neerstrijken. Opgaven Amsterdam groeide in de zeventiende eeuw uit tot
Amsterdam ziet zich in metropoolverband voor de
centrum van internationale handel, waar tot op de dag
complexe taak gesteld om de demografische en
van vandaag grote stromen mensen, goederen, informatie
economische groei op een zorgvuldige en evenwichtige
en geld samenkomen. De zeehaven en de luchthaven
wijze te faciliteren, waarbij de leefkwaliteit in de stad
Schiphol spelen hierbij een vooraanstaande en onmisbare
verder wordt vergroot, de negatieve impact op het
rol, maar hebben ook een negatieve impact op het
milieu niet verder toeneemt en de sociaal-ruimtelijke
klimaat en de leefkwaliteit in de stad en de rest van de
ongelijkheid wordt teruggedrongen. De stad neemt
regio. Zakendistrict Zuidas en de geavanceerde digitale
hiervoor nadrukkelijk haar verantwoordelijkheid, onder
infrastructuur dragen in toenemende mate bij aan het
meer door ongeveer de helft van de woningbouwopgave
fundament van de economie.
van de MRA op Amsterdams grondgebied te laten landen. De stad koerst op minimaal 150.000 woningen erbij, voor 250.000 inwoners, in 2050 – en op 200.000 nieuwe arbeidsplaatsen.
77
Deze opgave krijgt met name gestalte via omvangrijke
groene stadslanen begeleid door bebouwing. Maar er
Amsterdam wil de burger een grotere rol laten spelen bij
verdichtings- en transformatieprojecten zoals Haven-Stad
wordt ook geïnvesteerd in het landschap en de groene
de ontwikkeling van de stad, en meer ruimte bieden aan
en Amstelstad (Amsterdam Zuidoost/Duivendrecht). Om
scheggen, via natuurontwikkeling, het bevorderen van
initiatieven uit de samenleving. Een en ander kan gestalte
deze te kunnen realiseren, moeten de randvoorwaarden
kringlooplandbouw en het creëren van meer ruimte voor
krijgen via onder meer buurtbatenovereenkomsten en
op orde zijn. Knelpunten in het energiesysteem en de
recreatie, sporten en bewegen.
buurtomgevingsvisies. Zogeheten ‘vrije ruimte’ wordt een vast onderdeel van de planvorming.
verkeersinfrastructuur moeten worden weggenomen en er is ruimte nodig voor bedrijven op deze locaties
Voorts wordt de infrastructuur voor voetganger, fiets
die zich niet laten mengen met woningbouw. Naast
en openbaar vervoer uitgebreid. Er wordt gestreefd
Afspraken
de huidige focus op de ringzone en de IJ-oevers,
naar een aantal vaste IJ-oeververbindingen erbij en
Over de volgende ambities, plannen en projecten zijn
richt Amsterdam zich steeds meer op de flanken van
uitbreiding van het HOV en het metronet. Ook worden
binnen afzienbare tijd (nadere) afspraken noodzakelijk
de stad. In de stadsdelen Nieuw-West, Zuidoost en
de stationsomgevingen verder ontwikkeld. De stad wordt
met Rijk en/of regio:
Noord ontstaan eigenstandige kernen met gemengde,
meer en meer autoluw gemaakt. 1. De bouw van 150.000 woningen met bijbehorende
stedelijke woonwerkmilieus, in een duurzame en groene leefomgeving. Amsterdam wordt zo een meerkernige
Amsterdam wil een inclusieve stad zijn en blijven.
voorzieningen en werkruimtes binnen de bestaande
stad binnen de meerkernige metropool. De nieuwe
Het vervullen van deze wens is allesbehalve
stad tot 2050, via verdichting en transformatie
woonwerkgebieden liggen dichter bij de regio en sluiten
vanzelfsprekend. In de steeds duurder wordende stad
Rijk-regio:
vaak aan op ontwikkelingen bij buurgemeenten. Dit vraagt
vergt het voortdurende en vergaande interventies op de
•
om een uitgelezen samenhang met de opgaven op MRA-
woningmarkt om ook lage en middeninkomens blijvend
Woondeal, onder meer om de bouw van sociale
niveau in de omliggende vijf deelgebieden.
aan de stad te binden. Om sociaal-ruimtelijke segregatie
en middeldure huurwoningen te bevorderen; met
het uitvoeren van de gemaakte afspraken in de
tegen te gaan streeft Amsterdam naar een evenwichtiger
nadere afspraken over het optimaliseren van de
Daarbij wordt Amsterdam steeds duurzamer en
verdeling van arbeidspotentieel, werk, onderwijs en
inzet van bouwimpulsgelden ten behoeve van
klimaatbestendiger gemaakt, zowel de buurten en de
voorzieningen over de stad en de metropool. Hiertoe
de benodigde infrastructuur, de betaalbaarheid
wijken als de bedrijventerreinen en de haven. De overstap
dient de vervoersarmoede in delen van stad en regio te
van woningen en de - complexe en kostbare -
wordt gemaakt naar een duurzame energievoorziening en
worden teruggedrongen en moet worden ingezet op het
transformatie van gebieden (bijvoorbeeld voor het
een circulaire ontwikkeling.
behoud voor de stad van praktische werkgelegenheid en praktisch en middelbaar opgeleide arbeidskrachten.
uitkopen van bedrijven); •
versnelling van de bouwproductie tot 2030 in Haven Stad en Amsterdam Zuidoost
In de verdichtende stad wordt de schaarse openbare ruimte steeds belangrijker. Deze moet van hoge kwaliteit zijn en uitnodigen tot ontmoeten en bewegen.
Regio:
Het publieke domein wordt rigoureus vergroend. Er
•
het versterken van de samenhang tussen de
wordt geïnvesteerd in parkontwikkeling (onder meer
verdichtings- en transformatieprojecten in de
Oeverlanden, Gaasperdakpark en Zuidasdokpark),
flanken van de stad en naburige ontwikkelingen in
in groene routes en ecologische verbindingen.
omliggende deelregio’s.
Verkeerswegen, zoals Gooiseweg en Lelylaan, worden
78
2. Het verminderen van de sociaal-ruimtelijke
4. Toekomstbestendig integreren van de luchtvaart/
7.
ongelijkheid in stad en regio
Schiphol in de groeiende en intensiverende stad en
scheggen en de metropolitane landschappen, mede in
Rijk-regio:
metropool
het licht van de toenemende recreatieve druk
•
Inzet van Rijksregelgeving die excessen op de
Rijk-regio
Rijk-regio
Amsterdamse woningmarkt helpt tegengaan;
•
•
• •
Conform de in paragraaf 4.5 (Zuidflank) opgenomen
Een gebiedsgerichte aanpak van de bodemdaling
Het helpen verminderen van de stedelijke en
keuzesituatie zoeken naar een integrale aanpak van
in veenweidegebieden zoals omschreven in
regionale vervoersarmoede;
de leefkwaliteit en wat die nodig heeft in het gebied
paragraaf 4.2 (Zaanstreek-Waterland) als ‘Integrale
Het terugdringen van milieugezondheidsrisico’s in
dat onder de invloed van Schiphol ligt, de ruimtelijk
gebiedsuitwerking over de toekomst van de
specifieke delen van stad en metropool;
economische ontwikkelingen rond Schiphol en de
veenweidegebieden’
ontwikkeling van Schiphol zelf (in samenhang met de Regio: •
Openhouden en versterken van de groene
Een evenwichtiger verdeling van arbeidspotentieel,
•
werk, onderwijs en voorzieningen over de stad en de
•
Het doorontwikkelen van de Westeinderscheg, de
Luchtvaartnota)
Amstelscheg, de Diemerscheg en Waterland zoals
Acties en afspraken verbonden aan het programma
omschreven in de paragrafen Zuidflank, Oostflank,
ZWASH (zie paragraaf 4.5 Zuidflank)
Gooi en Vechtstreek en Zaanstreek-Waterland
metropool. Met het Rijk zijn afspraken gemaakt over de inzet van het
Regio
Programma Leefbaarheid en Veiligheid in de stadsdelen
5. Verwezenlijken van de metropolitane
Nieuw West en Zuidoost.
energietransitie met het Noordzeekanaalgebied als spil
kwaliteitsslag in de bestaande recreatiegebieden,
Rijk-regio
met onder meer de aanpak van het achterstallig
•
Afspraken en afwegingen voortkomend uit de in
onderhoud in de gebieden van Staatbosbeheer
3. Optimaliseren en toekomstbestendig maken van
paragraaf 4.1 opgenomen integrale keuzesituatie
(afspraken zijn in voorbereiding met
het nationaal, regionaal en stedelijk verkeers- en
Noordzeekanaalgebied, uit te werken in het
recreatieschappen en Staatsbosbeheer)
vervoerssysteem
NOVI-gebied Noordzeekanaalgebied, op
Rijk-regio
basis van de afspraken uit onder meer de Visie
•
Noordzeekanaalgebied 2040
Verdere uitwerking Groeifondsvoorstel rondom
•
Versterking van de recreatieve structuur door een
Noord/Zuidlijn (SBaB), inclusief financiering vanuit Rijk en regio. • •
•
Afspraken over onderzoeken sluiten van de
6. Het realiseren van een robuust, veerkrachtig en
metroringlijn (SBaB)
klimaatbestendig watersysteem in stad en regio
De aanleg van een aantal nieuwe vaste
Rijk-regio
oeververbindingen over het IJ conform advies
•
Het versterken van de samenwerking om het
d’Hooghe en reeds gemaakte afspraken tussen Rijk
groeiende aantal knelpunten in het stedelijke en
en regio
regionale watersysteem op te lossen en de stad en
Het bevorderen van autoluwe stad via bijvoorbeeld
regio waterrobuust en klimaatadaptief in te richten,
innovatieve infrastructuur zoals hubs (personen,
volgens de in de paragraaf 3.1 (watersysteem)
goederen), overslagpunten voor goederenvervoer,
omschreven prioriteiten
distributie over water (in samenwerking met SBaB)
79
5. Fasering op hoofdlijnen 80
5.1
Fasering op hoofdlijnen
De Verstedelijkingsstrategie voor de Metropoolregio
en meerdere systeemsprongen nodig, die van invloed
Amsterdam geeft de koers aan voor de ontwikkeling van
zijn op de fasering. Om de regio met de voorziene groei
de regio tot 2050. In deze periode bieden we ruimte
bereikbaar te houden en na 2030 door te kunnen blijven
voor de bouw van 325.000 woningen en zo’n 270.000
groeien, moet de komende jaren flink geïnvesteerd te
extra banen, inclusief bijbehorende voorzieningen
worden in o.a. het stedelijke mobiliteitssysteem en de start
en infrastructuur voor de grote transities. We zorgen
van de schaalsprong van het regionale mobiliteitssysteem.
voor natuur- en landschapsontwikkeling en voor
Hierover zal de komende jaren besloten moeten worden.
een leefomgeving die bestand is tegen de effecten
De energietransitie maakt dat we moeten overstappen
van klimaatverandering. Met deze ontwikkelingen
naar een ander – integraal en hybride – energiesysteem.
levert de regio een zeer belangrijke bijdrage aan de
En klimaatrobuust zijn stelt grote eisen aan de ruimtelijke
woningbouwopgave en de duurzame en economische
inrichting zodat er geen wateroverlast, tekort aan
ontwikkeling van ons land.
zoetwater of hittestress ontstaat. Deze systeemsprongen moeten komend decennium voorbereid en opgestart
Gewenste ontwikkeling in de tijd
worden. Ze zijn in belangrijke mate bepalend voor de
Dit faseringsbeeld schetst op hoofdlijnen de gewenste
fasering van de ontwikkeling van de Metropoolregio
ontwikkeling in de tijd. De fasering concretiseert
na 2030. Tot 2030 zal zicht op realisatie van de
de gemaakte keuzes en legt de basis voor hoe Rijk
systeemsprongen in belangrijke mate bepalend zijn voor
en regio samenwerken aan de ontwikkeling van de
het ontwikkeltempo in de komende jaren.
Metropoolregio. De daadwerkelijke realisatie ervan is afhankelijk van veel factoren. Niet alles kan tegelijk. De
Monitoring op ontwikkeling en investeringen
investeringsmogelijkheden zijn niet onbeperkt en er zijn
De benodigde investeringen voor het komende
grenzen aan wat de markt aankan. Ook is maatschappelijk
decennium en de langere termijn zijn niet allemaal
draagvlak een belangrijke factor.
tegelijkertijd te organiseren. Soms is nog niet duidelijk welke investeringen in de randvoorwaarden voor
Fasering afhankelijk van grote investeringen in de
ontwikkeling waar, wanneer nodig zijn. En het moment dat
randvoorwaardelijke systemen
randvoorwaarden voor ontwikkeling gerealiseerd moeten
Voor een duurzame meerkernige metropoolregio die
zijn, is afhankelijk van het ontwikkeltempo. Zodoende is
sociaal en economisch sterk is, zijn grote investeringen
het belangrijk dat de ontwikkeling van de regio jaarlijks
81
5.2
Faseringsbeeld Hieronder volgt een faseringsbeeld op hoofdlijnen. Het
integrale gebiedsplannen uitgewerkt, waarvan de rijks-
schetst de gewenste fasering. Omdat het een beeld op
regio-inzet wordt vastgesteld in BO MIRT november
hoofdlijnen is, bevat het niet alle maatregelen die in de
2021. Voor de reguliere woningbouw (ca. 122.000
voorgaande teksten zijn genoemd. Wel benoemt het de
woningen) wordt deze periode bestaand instrumentarium
grootste ingrepen en worden op verschillende plekken
ingezet ten behoeve van de productievoortgang. Bij
enkele concrete voorbeelden genoemd.
gebiedsontwikkeling worden duurzaamheidsopgaven als energietransitie, klimaatadaptatie en versterken van
2021-2030: Verlagen druk op de woningmarkt in
biodiversiteit integraal meegenomen. In deze periode
combinatie met verhogen van de leefkwaliteit,
ligt de prioriteit bij het in samenhang met bereikbaarheid
versterken stedelijke mobiliteitssysteem en het
ontwikkelen van de internationale corridor Zuidwest
voorbereiden van systeemveranderingen mobiliteit,
Amsterdam Schiphol Hoofddorp, inclusief Amsterdam
energie en water
Zuidoost, het verder het ontwikkelen van de Westkant Amsterdam en bij centrumontwikkeling Almere aan de
Versnellen woningbouw in samenhang met
oostkant en het waar mogelijk additionele stappen zetten
noodzakelijke randvoorwaarden
ten aanzien van Amsterdam Bay Area.
In deze periode wordt ingezet op de bouw van 175.000 woningen. Aangezien de behoefteraming voor deze
Economie: versterken meerkernige metropool
periode recent is bijgesteld tot 220.000, wordt de
In deze periode zal het grootste deel van de banengroei
woningbouwproductie waar mogelijk nog verder
net als in het verleden landen in Amsterdam. Tegelijkertijd
versneld. Hiertoe wordt – in aanvulling op de geplande
is dit het decennium waarin de dynamiek op gang
woningbouwproductie in de hele regio, waaronder
gebracht moet worden van sterkere groei van de
70.000 woningen in Amsterdam – ingezet op versnelde
werkgelegenheid in de gebieden buiten Amsterdam. Dit
woningbouw in de stadsharten (in Almere, Haarlem,
ten behoeve van een betere woon-werkbalans in de regio.
Hilversum, Hoofddorp, Lelystad, Purmerend en
De versnelde inzet op woningbouw in de stadsharten
Zaanstad). Iets wat ook bijdraagt aan het versterken van
draagt bij aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat, net
de meerkernige metropool. Daarnaast wordt ingezet
als het versterken van het economisch profiel van de
op versnelde productie in vijf grote ontwikkellocaties
afzonderlijke kernen rond Amsterdam. Voor Almere
in de MRA: Haven-Stad, Amsterdam Zuidoost,
zal bijzondere aandacht nodig zijn voor het scherper
Almere Pampus, Achtersluispolder en Hoofddorp &
krijgen van het economisch profiel. Voor Zaanstad zal de
Haarlemmermeer West. Versnelling van de stadsharten
dynamiek van transformatie van industriegebieden naar
(ca. 53.000 woningen) en de grote ontwikkellocaties is
productieve woonwerkgebieden in dit decennium op
echter gebonden aan randvoorwaarden. Hiertoe worden
stoom moeten komen om een aantrekkelijk alternatief
82
te zijn voor de overloop vanuit Amsterdam. In relatie
het mobiliteitsnetwerk: uitwerkingen gericht op de
van hoge recreatiedruk en waar leefkwaliteit onder
hiermee en ter voorbereiding op de periode na 2030
uitbreiding van het metronet en het versterken van
druk staat, waar de recreatiedruk komende jaren door
waar de energietransitie en circulaire economie meer
het hoofdwegennet van/naar en rond Amsterdam.
woningbouwontwikkeling toeneemt en waar koppelingen
ruimte zullen vragen, zal aandacht moeten zijn voor
Waarbij uitbreiding van het metronet niet alleen zorgt
te maken zijn met andere opgaven/ingrepen, zoals op het
vervangende/aanvullende ruimte voor industriebedrijven.
voor regionale bereikbaarheid in brede zin, maar ook
vlak van ecologie, klimaatadaptatie en water. In de periode
Dit vraagt op korte termijn (voor 2023) een uitgekiende
voorwaardelijk is voor de verdere doorgroei van grote
tot 2027 wordt het Natuurnetwerk Nederland afgerond.
bedrijventerreinenstrategie voor de MRA met
ontwikkellocaties Haven-Stad, Almere Pampus en
De integrale aanpak van de veenweidegebieden en
bijbehorende bestuurlijke afspraken. Belangrijke
Hoofddorp.
van het watersysteem in de Gooi & Vechtstreek krijgen in de beginjaren vorm. Daarnaast wordt gewerkt
gebieden in dit verband zijn: Wijkermeerpolder, Houtrakpolder in het Noordzeekanaalgebied; Baanstee
Energie: korte termijn knelpunten oplossen
aan de integrale systeemvisie ten behoeve van een
en Boekelermeerpolder ten noorden van de MRA;
De periode 2020-2030 staat in het teken van oplossen
klimaatrobuuste regio. Diverse maatregelen uit deze
en Flevokust Haven en De Vaart in de Oostflank.
van knelpunten in het huidige energienetwerk en het
aanpakken en visies kunnen deze periode uitvoering
Deze strategie is ook van belang voor de ontwikkeling
voorbereidingen treffen voor de stap naar een hybride
krijgen. In deze periode ligt de urgentie bij: Diemerscheg,
van de grote transformatielocaties Haven-Stad en
energienetwerk. In het Noord-Hollandse deel van
Amstelscheg, Westeinderscheg (in relatie tot de hoge
Achtersluispolder.
het energienet van de MRA is sprake van meerdere
verstedelijkingsdruk tot 2030) en de verbindingen tussen
knelpunten. Waar deze de ontwikkellocaties raken,
Nationaal Park Zuid-Kennemerland en Spaarnwoude
Mobiliteit
worden deze met prioriteit aangepakt. Bij Almere/
en PARK21 (in relatie tot snelle verstedelijking in directe
Dit decennium zetten we vooral in op het uitvoeren
Zeewolde wordt een nieuw onderstation gerealiseerd dat
nabijheid en overlast Schiphol); een deel van de opgaven
bestaande afspraken. Dan gaat het onder andere
verdere groei van de stad en toename opwek duurzame
in het veengebied en watersysteem Gooi & Vechtstreek;
om de A9 bij Amstelveen, de Duinpolderweg, start
energie in de omgeving faciliteert, net als de realisatie van
en een deel van de opgaven in/aan het Markermeer-
realisatie Zuidasdok, deelprojecten van het Programma
de vierde hyperconnectiviteitshub als hiertoe besloten
IJmeer (voor-investeren in relatie tot IJmeerverbinding en
Hoogfrequent Spoorvervoer, de vernieuwing van
wordt. Het decennium staat verder in het teken van het
Pampus, MIRT-project Oostvaardersoevers, uitbreiding
Amsterdam Lelylaan en van de Multimodale Knoop
uitwerken van het integrale hybride energiesysteem van
eilandenrijk Nationaal Park Nieuw Land/Marker Wadden).
Schiphol en OV Schiphol-Amsterdam-Almere-Lelystad.
de toekomst en besluitvorming over aanlanding wind op
Daarnaast worden voor het versnellen van
zee en de rol van het Noordzeekanaalgebied in het (inter)
2031-2040: Start realisatie hybride energiesysteem,
de ontwikkeling van de stadsharten diverse
nationale energienetwerk. Dit besluit is bepalend voor of
doorzetten van investeringen in leefkwaliteit en
ondersteunende mobiliteitsmaatregelen uitgevoerd,
en waar een extra 380kV tracé door de regio noodzakelijk
schaalsprongen mobiliteits- en watersysteem
zoals momenteel wordt uitgewerkt in Bereikbare
is. Een belangrijke opgave is verder het opbouwen van
Wonen
Steden (SBaB). In Amsterdam worden stedelijke
een governance-structuur voor de energietransitie in
In deze periode wordt ingezet op de bouw van 75.000
bereikbaarheidsmaatregelen getroffen die momenteel
afstemming met ruimtelijk-economische ontwikkelingen
woningen. In dit decennium zal de ingezette woningbouw
worden uitgewerkt in verschillende mobiliteitsplannen.
in de regio.
rond de OV-knooppunten en in de stadsharten worden gecontinueerd. De grote ontwikkellocaties (Haven-
Ook worden het stedelijke en metropolitane fietsnetwerk en het lokale OV verder versterkt en werken we aan de
Groenblauwe raamwerk
Stad, Almere Pampus) krijgen daarnaast een grotere rol
verdere versterking van het functioneren van regionale
De ontwikkelingen op het gebied van landschap,
in de woningbouwproductie. Een bepalende rol in de
hubs en OV-knopen. Daarnaast staat dit decennium
ecologie en het watersysteem zijn nauw verweven. Bij
voortgang van de woningbouw speelt het op tijd gereed
in het teken van het voorbereiden (en waar mogelijk
het prioriteren van landschapsopgaven kunnen drie
krijgen van de benodigde investeringen in mobiliteit.
starten van de realisatie) van de schaalsprong van
denklijnen worden gehanteerd: waar nu al sprake is
Voorlopig worden voor Haven-Stad en de verdere
83
ontwikkeling van Almere (w.o. Pampus) al in het begin
de MRA (afhankelijk van de uitkomst van het onderdeel
vraag betekenen dat woningbouw zich in deze periode
van deze periode het kantelpunt voorzien. Dit wordt
‘Redesign Wegennet’ van programma Samen Bouwen
richt op aanvulling op het bestaande aanbod en zich
nog verder uitgezocht in de MIRT-trajecten ZWASH en
aan Bereikbaarheid) uitvoering moeten krijgen.
met name concentreren op stedelijke woonmilieus en
Amsterdam Bay Area. Gebiedsontwikkelingen worden
Daarnaast zijn er mogelijk aanvullende maatregelen uit
woningen voor kleinere huishoudens.
ook in deze periode vanzelfsprekend integraal (inclusief
het Multimodaal Toekomstbeeld die in deze periode
inzet op duurzaamheidsopgaven) aangepakt.
uitvoering moeten krijgen.
Economie
Energie
voort. Belangrijke onzekerheden op deze lange termijn
In deze periode zal wederom het grootste deel
De periode van 2030-2050 staat in het teken van het
zijn de ontwikkeling van de luchtvaart en de ontwikkeling
van de banengroei landen aan de Zuidzijde van
uitvoeren van de aanleg van een hybride energienetwerk
van grote industrie in de regio.
Amsterdam. De transities op het gebied van energie
gekoppeld aan ruimtelijk economische ontwikkelingen.
en circulaire economie zullen in deze periode in
In deze periode zullen ook grote ontwikkelingen ten