04b. Verstedelijkingsconcept versie 2.pdf
Tekst van het document
een klimaatbestendige waterhuishouding buiten de
is voor deze transitie, waarbij er per productie-eenheid
landschapsstructuur, is het frame waarbinnen de andere
natuurgebieden zijn ook van belang voor de kwaliteit
meer grond nodig zal zijn. Natuurontwikkeling is ook een
ontwikkelingen plaats kunnen vinden. De te versterken
van het Natuurnetwerk Nederland. De stikstofcrisis
krachtig middel om de landschapsbeleving te vergroten
landschappen en landschappelijke verbindingen buiten
en de verdrogingsproblematiek zijn daar indringende
en daarmee de recreatieve kwaliteit te versterken.
het Natuurnetwerk Nederland die hier onderdeel van
bewijzen van. Natuur kan een zuiverende werking
Verbindingen lopen over land en over water en vaak ook
zijn, hebben een belangrijke rol in het vergroten van de
hebben op lucht en water, maar lijdt ook onder lucht-
langs oevers en dijken.
biodiversiteit. Maar ook daarbuiten is een natuurinclusieve ontwikkeling gewenst, gericht op een vitaal platteland
en waterverontreiniging. Die invloed kan vooral consequenties hebben als een grote bron van emissies
De volgende groene zones op regionale schaal zijn in
en een vergroende bebouwde omgeving waarin
zich nabij een bestaand of gewenst natuurgebied bevindt.
beeld:
biodiversiteit als vanzelf verweven is. Natuurinclusiviteit
De kwaliteit van grond- en oppervlaktewater heeft
•
tussen de duinen en het Groene Hart (via PARK21
speelt in de volle breedte van de ruimtelijke ontwikkeling
eveneens invloed; de normen van de Kaderrichtlijn Water,
in Haarlemmermeer, de Westeinderplassen en de
en op alle schaalniveaus.
onder meer afgestemd op een vitale natuur, worden nog
Amstelscheg)
lang niet overal gehaald.
•
Het verbeteren van de ecologische kwaliteit buiten
•
het Natuurnetwerk Nederland (inclusief de Natura
•
tussen Spaarnwoude en de Zaanstreek (in combinatie
De beide nationale parken in de MRA, Nieuw Land
met waterbuffering, via het gebied van het Oer-IJ)
en Zuid-Kennemerland, kunnen verder in die richting
tussen de Zaanstreek en het IJmeer (via Waterland)
doorontwikkeld worden. In lijn met het programma
de Oostvaardersoevers als schakel tussen
Nationale Parken Nieuwe Stijl van het ministerie van LNV
2000-gebieden), maar wel ten behoeve van dat
de Oostvaardersplassen/Lepelaarplassen,
is in beide parken de ambitie om een ecologische en
Natuurnetwerk, is onderdeel van het nationale
IJmeer/Markermeer en Kustzone Lelystad (de
recreatieve bufferzone rond de Natura 2000-gebieden
Programma Natuur dat het Rijk en de provincies
kustontwikkeling aan het Markermeer is onderdeel
te realiseren. In Nieuw Land wordt een ecologisch-
uitwerken.
van het Toekomstbestendig Ecologisch Systeem
recreatieve ‘mantel’ rondom de natuurkernen ontwikkeld,
rond Markermeer en IJmeer, en maakt deel uit
met poortgebieden bij Lelystad en Almere, en in Zuid-
Groene zones
van de Natte As tussen de Noord-Hollandse
Kennemerland is het idee om de binnenduinrand
Natuurverbindingen kunnen verschillende vormen
laagveengebieden, het Markermeer en randmeren,
en de strandvlakte aan het park toe te voegen. Een
en de laagveengebieden in Overijssel)
natuurinclusieve ontwikkeling in de directe omgeving van
de ecoverbindingen door het stedelijk gebied van
de natuurkern vergroot niet alleen de toegankelijkheid,
Almere
maar ook de robuustheid van het Nationaal Park, in Zuid-
groenblauwe dooradering van het landbouwgebied
Kennemerland bijvoorbeeld doordat de ecologische
van Flevoland en Noord-Holland.
potentie van het kwelwater beter wordt benut.
aannemen, afhankelijk van de ecologische functie. Binnen het Natuurnetwerk Nederland zijn ecologische
•
verbindingen aangewezen met een heldere functie binnen dat netwerk. Die verbindingen worden aangevuld met nieuwe ‘groene zones’ op regionale schaal. In
•
deze groene zones wordt de natuur geïntegreerd in de landschappelijke verbindingen (paragraaf 2.6), en is
Natuurinclusieve ontwikkeling
Basiskwaliteit Natuur
menging met andere functies een uitgangspunt (zoals
Een logische natuurlijke structuur biedt de beste
In het Programma Natuur wordt het begrip ‘basiskwaliteit
landbouw, waterbuffering, klimaatadaptatie, gezondheid
basis om te komen tot een robuust natuurlijk systeem
natuur’ gehanteerd, als tweede spoor naast het
en recreatie). De landbouw kan hier een belangrijke rol
waarvan zowel het waterbeheer als de biodiversiteit
verbeteren van de ecologische kwaliteit ten behoeve van
in spelen door kringlopen te sluiten en om te schakelen
profiteren, en waar een positief effect van uitgaat op de
het Natuurnetwerk Nederland, maar wel daarbuiten. De
naar een natuurinclusieve bedrijfsvoering. Voorwaarde
gezondheid en leefkwaliteit in de metropoolregio. Het
Basiskwaliteit Natuur is een instrument om biodiversiteit
44
buiten natuurgebieden te versterken. Het is gericht op een natuurinclusieve ruimtelijke inrichting bij verstedelijking, infrastructuur, industrie en de energietransitie, dus in de gehele samenleving. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat al voorafgaand aan investeringen in woningbouw, economische projecten of infrastructuur maatregelen genomen worden om het ecologische systeem te versterken, ook als de instandhouding van de ecologische kwaliteit in Natura 2000-gebieden daar niet toe verplicht. Natuur in de stad Ook in de eigen woonomgeving moeten inwoners van de regio meer dan nu in aanraking kunnen komen met de natuur. De ambitie van een natuurinclusieve ontwikkeling heeft ook betrekking op stedelijk gebied. In 2019 heeft de minister van LNV de Tweede Kamer geïnformeerd over de wijze waarop zij het groen in de stad wil stimuleren . Groen in de stad dient vele doelen; naast ecologie met name klimaatadaptatie, waterbuffering, verkoeling, educatie en voedselvoorziening. Groen is essentieel voor een gezonde en leefbare omgeving die gezondheidsachterstanden helpt tegengaan. De opgave om de biodiversiteit in de stad te vergroten (bijvoorbeeld via groenstructuren in de stad, natuurinclusief bouwen en het stimuleren van inwoners en bedrijven om tuinen, balkons en daken te vergroenen) draagt bij aan een robuust en veerkrachtig ecologisch systeem.
We werken toe naar een situatie waarbij de aandacht voor planten en dieren als vanzelfsprekend is ingebed in ieders leefomgeving en in de planning, het ontwerp, de ontwikkeling en het beheer van steden, dorpen en landschappen. De natuur loopt zo vanaf de achtertuin in de stad en het dorp naar de natuurgebieden door de hele MRA. Zo versterkt de natuur zich in alle haarvaten van de samenleving en kunnen inwoners profiteren van de gezondheidseffecten van een groene en biodiverse omgeving.
45
Ecologisch systeem
Ontwikkelrichting 2050
N N
schaal 1:100.000
schaal 1:100.000 0 5.000 0
10.000
5.000
15.000
20.000
10.000
15.000
20.000
46
3.3
Energie Een geïntegreerd hybride systeem met slimme clustering van energievragers ‘Een geïntegreerd hybride systeem met slimme clustering
De levering van energie moet geborgd zijn; ook
van energievragers’
in periodes waarin wind en zon weinig opleveren. Zelfvoorzienend zal de MRA niet worden; daarvoor
Het energiesysteem in de MRA staat voor een
schiet de ruimte tekort. Transport, opslag en conversie
fundamentele vernieuwing. Duurzame energiebronnen
van stroom worden belangrijker. Waterstof biedt als
zoals wind en zon zullen fossiele bronnen vervangen.
energiedrager mogelijk een grootschalige oplossing. De
Waar het stroomnet in het tijdperk van de fossiele energie
noodzaak om toe te werken naar een andere opbouw
werd gevoed via een aantal centrales, is die voeding in
van het energiesysteem heeft ruimtelijke consequenties,
de toekomst afkomstig van een groot aantal plekken
maar ook consequenties voor de governance. Rollen
en gebieden: van windparken op zee en op land, van
van verschillende partijen (overheid, producenten,
zonnevelden en via kleinschalige opwek. In centrales
netbeheerders en energievragers) vloeien meer in elkaar
neemt biomassa ten minste tijdelijk en voor een deel de
over. Dat vraagt om betere samenwerking met de hele
plaats in van kolen en aardgas. Warmte zal als energiebron
energieketen, in het bijzonder de netbeheerders.
een grotere rol gaan spelen. Dankzij lopende projecten en investeringen zal het aanbod aan duurzame energie
Deze transitie vindt plaats in een periode waarin het
de komende jaren geleidelijk toenemen. Daar staat
gebruik van energie en in het bijzonder van elektriciteit
tegenover dat twee elektriciteitscentrales zullen sluiten
blijft toenemen. Behalve door de groei van de bevolking
(Hemweg en Velsen).
en de economie, komt dat onder meer door de opkomst van elektrische mobiliteit, het terugdringen van het
De diversificatie van energiebronnen vraagt om
gasverbruik, het 5G-netwerk en het Internet of Things.
een andere opbouw van het energiesysteem. Dat
Een toenemend aandeel van de stroombehoefte is
moet een geïntegreerd systeem zijn; het ontstaan of
afkomstig van datacenters. De groeiende vraag naar
voortbestaan van parallelle systemen (zoals een gasnet
elektriciteit stelt ons al op korte termijn voor opgaven.
en een warmtenet) is niet wenselijk. In een hybride
De aansluitplicht van netbeheerders leidt tot lastige
energiesysteem worden korte ketens gelegd tussen
dilemma’s en hoge investeringen.
leveranciers en afnemers van stroom en warmte. Het onderscheid tussen beide vervaagt.
47
Korte termijn (tot 2030)
Lange termijn (tot 2050)
Op korte termijn (tot 2030) doen zich al knelpunten
Op lange termijn moet de ombouw van het
in de energie-infrastructuur voor. In het nationale
energiesysteem als geheel gestalte krijgen. We werken
net liggen er knelpunten in het netwerk van 380 kV-
toe naar een geïntegreerd, hybride systeem: een systeem
hoogspanningsleidingen. Voor de verbinding door
dat gebruik maakt van verschillende duurzame bronnen,
Flevoland is een capaciteitsuitbreiding in gang gezet.
dat kleinschalige energiewinning tot op buurtniveau
Momenteel wordt onderzocht in hoeverre een tweede
integreert en een stabiele energievoorziening
zelfvoorzienende clusters: grote energievragers
380 kV-leiding tussen het Noordzeekanaalgebied en
waarborgt. De komende jaren krijgt dat geïntegreerd,
waar het energieaanbod groot is en kleinere
Noord-Nederland wenselijk of noodzakelijk is.
hybride energiesysteem van de toekomst verder
energievragers waar het energieaanbod geringer is.
energie-infrastructuur een aanknopingspunt vormt om nieuwe ontwikkelingen te faciliteren, •
het concentreren van verstedelijking bij knopen in het energienet, waarmee we de energieleverantie het minst afhankelijk maken van een specifieke bron.
•
het concentreren van energievragers in
gestalte, in samenwerking met alle betrokken partijen In het Noord-Hollandse deel van de MRA vraagt de
en in samenhang met keuzes die voor het nationale
verstedelijking tot 2030 om capaciteitsvergroting van
schaalniveau worden gemaakt. Dat zijn bijvoorbeeld
bijna alle onderstations. Op een aantal onderstations
keuzes over de capaciteit van de aanlandingspunten voor
doet zich al voor 2025 een knelpunt voor, zoals in
windenergie afkomstig van de Noordzee, of over de inzet
Haarlemmermeer. Een taskforce van de provincie Noord-
op waterstof en warmte als energiemodaliteiten.
Holland en de netbeheerders adviseert over het oplossen van zulke knelpunten, in samenwerking met lokale
Aan de keuzes voor het energiesysteem op lange termijn
partijen. In het kader van de Verstedelijkingsstrategie
zijn ruimtelijke consequenties verbonden, niet alleen
is die taskforce gevraagd om aan te geven wat er nodig
vanwege het ruimtebeslag van de energie-infrastructuur
is om het voorziene programma tot 2030 (inclusief de
zelf, maar ook omdat het energiesysteem in toenemende
opwek van duurzame energie) te faciliteren zonder dat
mate sturend wordt in de keuze en inrichting van
het energiesysteem dwingt tot een prioriteitenstelling, en
stedelijke en economische ontwikkelingslocaties. De
of daar wellicht een aanpassing in de programma’s voor
huidige praktijk waarin het energiesysteem volgend is op
nodig is.
ruimtelijke ontwikkelingen, is op de lange termijn niet vol te houden. Met de keuzes voor de verstedelijking in de
In Flevoland zijn de voorbereidingen gestart voor nieuwe
MRA willen we daar voor zover mogelijk op anticiperen.
onderstations die de stedelijke groei en de toename in de
Daartoe brengen we de komende maanden in beeld
opwek van duurzame energie ondersteunen. Een nieuw
welke ruimtelijke mogelijkheden en consequenties
onderstation bij Almere met voldoende capaciteit kan
verbonden zijn aan drie scenario’s met wezenlijke keuzes
ook de vestiging van een vierde hyperconnectiviteitshub
over verstedelijking in relatie tot de opbouw van het net,
in de MRA voor datacenters faciliteren. Met die nieuwe
afgezet tegen een scenario dat uitgaat van ‘business as
onderstations en andere investeringsplannen van
usual’:
de netbeheerders zijn tot 2030 geen knelpunten te
•
verwachten.
het concentreren van verstedelijking op locaties waar capaciteit beschikbaar is in het net en op korte afstand van de opweklocaties voor duurzame energie (‘energy oriented development’), waardoor de
48
Energiesysteem
4 ontwikkelrichtingen 2050 - geïntegreerd hybride systeem met slimme clustering van energievragers
49
3.4
Mobiliteit Snel, veilig, comfortabel en betaalbaar van A naar B ‘Snel, veilig, comfortabel en betaalbaar van A naar B’
voorzieningen goed bereikbaar zijn per openbaar vervoer en dat deze zich op loop- en fietsafstand bevinden van
Door de groei van de metropoolregio zal ook de
een groot aantal bestaande woningen, werkplekken en
mobiliteit in, van en naar de MRA toenemen. Die
voorzieningen. Binnen en buiten de MRA blijft echter
toenemende mobiliteit moet passen in het beeld van een
ook behoefte bestaan aan andere dan deze (hoog)
duurzame metropoolregio met een hoge leefkwaliteit.
stedelijke woonmilieus, die minder goed zijn aangesloten
Economische centra moeten bereikbaar blijven, en
op het regionale en landelijke OV-systeem. Ook de
tegelijk mag de reisafstand tussen de woning aan de ene
gedragsverandering van bestaande bewoners en werkers
kant, en de werkplek en voorzieningen aan de andere
in de MRA zal tijd kosten. Daarom zal de auto altijd een rol
kant, niet te groot worden. Mobiliteit moet ook voor
blijven spelen in het mobiliteitssysteem van de MRA.
iedereen toegankelijk en betaalbaar blijven. Met name onder praktisch geschoolden is betaalbaarheid een
Door de keuze voor een nadruk op binnenstedelijke
aandachtspunt.
ontwikkelingslocaties, kunnen we de bestaande infrastructuur optimaal benutten. Dat neemt niet weg
De verstedelijkingsstrategie en de ontwikkeling van het
dat op die ontwikkelingslocaties zelf investeringen in
mobiliteitssysteem moeten daarom in hun onderlinge
infrastructuur nodig zijn; in stedelijke bereikbaarheid en
wisselwerking leiden tot een mobiliteitstransitie: een
het regionale en nationale netwerk, soms substantieel in
duurzame, gezonde en slimme mobiliteit, die het mensen
omvang. Capaciteitsuitbreiding en versterking van onder
gemakkelijk maakt om hun reis van deur tot deur te
meer het stedelijke fietsnetwerk en openbaar vervoer
organiseren, op betaalbare wijze en beperkt afhankelijk
en het wegsysteem vragen om grote investeringen.
van een eigen auto. En ook het goederenvervoer moet
Mobiliteitsvoorzieningen moeten zich voegen in
minder afhankelijk worden van de vrachtauto, met name
een openbare ruimte die ook als verblijfsomgeving
in de stadsdistributie.
aantrekkelijk is, klimaatadaptief en natuurinclusief. En de ontwikkelingslocaties zijn tegelijk overstappunten,
Verstedelijkingskeuzes zijn daarop geënt. De nadruk
waar doorgaande reizigers snel en soepel hun aansluiting
op binnenstedelijke ontwikkelingslocaties, met name
moeten kunnen vinden, hun fiets kunnen parkeren of voor
multimodale knooppunten en stadsharten, zorgt ervoor
de last mile een deelfiets, -scooter of –auto kunnen huren.
dat veel nieuwe (betaalbare) woningen, werkplekken en
50
De noodzakelijke mobiliteitstransitie binnen de MRA
de A9 onderdeel te maken van de ring rond Amsterdam
een kansrijke oplossing vormt om bij te dragen aan de
werkt door in de prioriteiten voor de regionale en
verdeelt het verkeer zich evenwichtiger over het gehele
hoofdopgaven van het programma SBaB en aan de
bovenregionale netwerken, maar ook in de stedelijke
wegennet van de MRA en hierdoor ontstaat restcapaciteit
verstedelijkingsopgave in de Oostflank van de MRA”.
bereikbaarheid. Auto’s zullen in de stedelijke centra de
op het hoofdwegennet. In combinatie met maatregelen
Deze prioriteiten zijn direct verbonden aan de prioriteiten
openbare ruimte minder domineren dan nu; er komt
op de corridors en beleidsmatige ingrepen, wordt zo de
in de ruimtelijk-economische ontwikkeling en de
meer ruimte voor voetgangers en fietsers. Ook op wijk- en
zeer sterke groei van de mobiliteit opgevangen, worden
omvangrijke programma’s in de Oostflank en de ZWASH-
buurtniveau zijn hubs denkbaar, waar bewoners hun auto
nieuwe woon- en werklocaties ontsloten en wordt de
zone. Het meerkernige ontwikkelingsmodel voor
parkeren en gebruik kunnen maken van services zoals
verbetering van de landzijdige bereikbaarheid Schiphol
wonen en werken kan ook op andere verbindingen tot
pakketdiensten, deelmobiliteit, oplaadpunten en snelle
mogelijk gemaakt. Ook wordt de leefkwaliteit in het
de behoefte aan aanleg of versterking van HOV leiden.
boodschappen.
binnenstedelijk gebied aanzienlijk vergroot.
Om die reden hebben de Vervoerregio Amsterdam en de provincie Noord-Holland, in samenwerking met de
Multimodaal Toekomstbeeld 2040
Voor het openbaar vervoer gaat de aandacht in het
regionale partners, een verdiepend onderzoek uitgevoerd
We benaderen het mobiliteitssysteem als één
onderzoek in de eerste plaats uit naar een stapsgewijze
naar het HOV op de ZaanIJ-corridor . Zij trekken de
samenhangend systeem van verschillende modaliteiten
schaalsprong in het regionale HOV-systeem in sterk
conclusie dat op de ZaanIJ-corridor al op korte termijn
voor personen- en goederenvervoer: spoor en openbaar
verstedelijkt gebied. Zo’n schaalsprong kan ruimte
een OV-systeemsprong nodig is. Het aantal reizigers stijgt
vervoer, weg, waterweg, fiets en lopen. Naast de
vrijspelen op het (inter)nationale spoornetwerk en
als gevolg van de woningbouw in Amsterdam-Noord en
gewenste mobiliteitstransitie in de MRA moet ook de
nieuwe ontwikkelgebieden ontsluiten. Over drie trajecten
Zaandam zo snel dat tussen 2026 en 2028 de capaciteit
bereikbaarheid van en naar de MRA geborgd worden,
hebben Rijk en regio afspraken gemaakt (zie bijlage 3).
en kwaliteit aan hun grens zitten. Een andere urgentie die
door te blijven investeren in de landelijke en internationale
Eerste stap is het doortrekken van de Noord/Zuidlijn
regionale partijen zien, is capaciteitsuitbreiding van het
netwerken voor OV en weg.
tussen Amsterdam-Zuid en Hoofddorp en het sluiten
HOV op het traject Haarlem-Schiphol.
van de Amsterdamse metroring tussen Isolatorweg en Rijk en regio werken in het programma Samen Bouwen
Amsterdam Centraal. Beide zijn gerelateerd aan de
Naast deze hoofdkeuzes zijn er voor weg en openbaar
aan Bereikbaarheid aan de mobiliteitsvraagstukken die
economische groei en bevolkingsgroei in de ZWASH-
vervoer ook opgaven op specifieke corridors, zoals
hieruit voortvloeien. De programmalijn Multimodaal
zone (Zuidwestkant Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp-
Almere-Utrecht (weg, spoor) en de Gooicorridor, die met
Toekomstbeeld MRA 2040 zal een gedragen eindbeeld
Amsterdam Zuidoost). Vooral via het doortrekken van de
lokale maatregelen kunnen worden opgelost.
(2040) geven voor de systeemkeuzes voor fiets, OV en
Noord/Zuidlijn ontstaat ruimte op het bestaande spoor.
weg geredeneerd vanuit de interactie tussen de systemen
Die capaciteit kan gebruikt worden voor versterking van
De (e-)fiets heeft een cruciale rol in het
vanuit de ketenbenadering (deur tot deur).
het (inter-)nationale treinverkeer. Dat zet de positie van
mobiliteitssysteem, mede in combinatie met HOV
dit deel van de MRA als internationale entree kracht
en binnenstedelijke ontwikkeling. De fiets leent zich
Om het doorgaande wegverkeer door te laten stromen
bij. Daarom is vanuit de groeifondscommissie een
uitstekend voor de ‘first & last mile’ in verplaatsingketens.
én de regio in staat te stellen verder te groeien wordt
reservering gemaakt voor deze lijn. Daarnaast hebben Rijk
Het fietsen en het lopen nemen een steeds groter
een redesign van het ringwegensysteem onderzocht.
en regio de conclusie over de IJmeerlijn uit het MIRT-
aandeel van de verplaatsingen binnen de MRA voor hun
Hierbij kan de focus van delen van de binnenring (o.a.
onderzoek Amsterdam Bay Area onderschreven, namelijk
rekening. Dat heeft te maken met het groeiende aantal
A10 West) verschuiven naar het bestemmingsverkeer; dit
dat “een lightrailverbinding bij de in het onderzoek
mensen dat in stedelijk gebied woont, maatregelen om
draagt ook bij aan de leefkwaliteit in en ontwikkeling van
onderzochte programma’s voor wonen en werken
binnensteden autoluw te maken en de opkomst van de
de omliggende woon- en werkgebieden. Door de A5 en
(ca. 100.000 woningen en 40.000 arbeidsplaatsen),
elektrische fiets. Ook de gemiddelde afstand die per fiets
51
wordt afgelegd, neemt toe: de fiets is inmiddels een reëel alternatief voor veel verplaatsingen tot 15 kilometer. Naar verwachting zal de fiets ook op regionale verbindingen een grotere rol gaan innemen. We spelen op die ontwikkeling in met investeringen in de fietsinfrastructuur, waaronder voorzieningen voor fietsparkeren, vaste oeververbindingen voor de fiets, de aanleg van doorfietsroutes op regionale verbindingen (utilitair en recreatief) en gedragsbeïnvloeding. Doorfietsroutes zijn veilige, comfortabele, aantrekkelijke en snelle fietsroutes, met weinig stops, een goede doorstroming en aandacht voor de omgeving.
52
Mobiliteitssysteem
Ontwikkelrichting 2050
N N
schaal 1:100.000
schaal 1:100.000 0 5.000 0
10.000
5.000
15.000
20.000
10.000
15.000
20.000
53
4. Integraal te ontwikkelen gebieden 54
Integraal te ontwikkelen gebieden
Alle ambities in deze Verstedelijkingsstrategie moeten
‘Noordzeekanaalgebied en Zuid-Kennemerland’. In de
uiteindelijk landen in de bestaande landschappen,
uitwerking van de deelgebieden rond Amsterdam komt
steden en economische centra van de MRA. In een
daarnaast de sterke relatie met de kernstad Amsterdam
metropoolregio waarvan de kracht schuilt in de
tot uiting. Voor elk van deze ‘integraal te ontwikkelen
diversiteit en menselijke maat, leiden gezamenlijke
gebieden’ zijn de meest urgente opgaven beschreven,
ambities per gebiedsdeel tot verschillende accenten.
ook in hun relatie met gebieden buiten de MRA.
Op het schaalniveau van ruimtelijk en functioneel samenhangende deelgebieden worden de consequenties
In twee deelgebieden doen zich keuzesituaties voor:
en de samenhang van keuzes het beste zichtbaar. Keuzes
meerdere opgaven die in het gebied samenkomen, maar
voor de ruimtelijke systemen (water, ecologie, energie en
niet dezelfde richting op wijzen. Dat is het geval rond
mobiliteit) en voor wonen, economie en landschap vallen
het Noordzeekanaalgebied en in de Zuidflank, rond
in hun ruimtelijke context. De impact op het sociaal-
Schiphol. Deze keuzesituaties zijn in de betreffende
maatschappelijke evenwicht en de landschappelijke
gebiedsparagrafen afzonderlijk beschreven.
waarden wordt scherp. En daarmee ook de kansen op synergie én de potentiële dilemma’s.
De opgaven en keuzesituaties vragen op onderdelen gezamenlijke inzet van Rijk en regio, en op onderdelen
We maken onderscheid tussen zes deelgebieden. Deze
inzet op regionaal niveau. Iedere gebiedsparagraaf mondt
komen globaal overeen met de deelregio’s van de MRA,
uit in een lijst met opgaven waarover afspraken tussen
maar niet helemaal. Vanwege de sterke samenhang zijn
Rijk en regio, en tussen de MRA-partijen onderling,
IJmond, Zuid-Kennemerland met andere gebieden langs
wenselijk zijn. In veel gevallen kan de uitwerking van de
het Noordzeekanaal samengevoegd in een deelgebied
afspraken plaatsvinden binnen de context van lopende programma’s.
55
4.1
Noordzeekanaalgebied en ZuidKennemerland
Leefkwaliteit in de kennis- en energiehotspot Gebiedskarakteristiek
onderhoudsindustrie. Tegelijk is de IJmond de ‘groene
IJmond en Zuid-Kennemerland vormen samen de
stekker’ van de MRA vanwege de windparken op zee,
kustregio van de MRA, met Zandvoort als een van
en heeft het een sleutelpositie als het gaat om bouw en
Nederlands grootste badplaatsen en de IJmond als
onderhoud van offshore wind. Daarnaast kent de deelregio
nautische toegangspoort van de regio. Er bestaat een grote
een sterke logistieke sector, een regionaal georiënteerde
samenhang met Haarlemmermeer, tezamen de ‘Westflank’
zorgsector (Rode Kruis Ziekenhuis en Heliomare),
van de MRA. De combinatie van kust, landschap, cultureel
innovatieve tuinbouw en dienstverlening.
erfgoed en het hoogwaardige woonmilieu kenmerken de ruimtelijke structuur. Het deelgebied biedt de MRA
De economie in Zuid-Kennemerland wordt gekenmerkt
een uniek en aantrekkelijk vestigingsklimaat met ruime
door een groot aandeel zakelijke dienstverlening,
mogelijkheden voor recreatie, dankzij de ligging aan de
(semi-)overheidsorganisaties (provincie, rechtbank,
Noordzee en met de historische stad Haarlem, de ruige
Hogeschool InHolland en zorg), detailhandel en een
duinnatuur met een Nationaal Park, landgoederen in de
sterke creatieve en digitale sector. Onderscheidend zijn
binnenduinrand, de Stelling van Amsterdam, het Oer-IJ
culturele voorzieningen als het Frans Hals Museum,
en het recreatiegebied Spaarnwoude. Er is een grote
de Hallen Haarlem en Teylers Museum, het horeca-
verscheidenheid aan woonkwaliteiten aanwezig: van
aanbod en de positie van Haarlem als een van de beste
stedelijk tot dorps wonen, van betaalbaar tot duur. Om
winkelsteden van Nederland. Recent valt in de Haarlemse
de druk op de woningmarkt te verlichten, levert Haarlem
regio de dynamiek op van start-ups en scale-ups op
een grote bijdrage aan de woningbouwproductie in de
het gebied van circulaire economie, gezondheid en
MRA. Bij de binnenstedelijke verdichting wordt nieuw
toegepaste innovatie, die zich graag in deze attractieve en
elan gecombineerd met aandacht voor kwaliteit, zodat het
kapitaalkrachtige regio vestigen. De ontwikkeling van het
authentieke karakter van de regio behouden blijft.
C-district in Waarderpolder Haarlem Business Park (met een Smart Industry Fieldlab voor de bouw) en de komst
De IJmond is de nautische toegangspoort tot de
van academisch onderwijs en een MKB-innovatiehub in
Metropoolregio Amsterdam. De economische ruggengraat
de Koepel zijn daar voorbeelden van. De badplaatsen en
van de IJmond wordt gevormd door het Noordzeekanaal,
de natuur aan de kust vormen een trekpleister voor een
de zeehaven en Tata Steel. IJmond is de Techport van de
groeiende, toeristische bezoekersstroom.
MRA: het centrum van productie, ontwikkeling, onderwijs
Rond het Noordzeekanaalgebied doet zich een complexe
en innovatie in de maakindustrie. Onder de noemer
keuzesituatie voor. Verder zijn in dit deelgebied opgaven
Techport werken meer dan zestig scholen, bedrijven en
aan de orde rond bereikbaarheid en de woonwerkbalans,
overheden samen aan de toekomst van de maak- en
en rond recreatieve en landschappelijke verbindingen.
56
Keuzesituatie Noordzeekanaalgebied
In het Noordzeekanaalgebied doet zich een concentratie van ruimteclaims voor. Over
op het bestaande bedrijfsareaal. Twee locaties buiten het Noordzeekanaalgebied
de omvang van die ruimteclaims en het moment waarop ze zich voordoen, bestaat
kunnen worden onderzocht op de vraag of ze in een deel van deze behoefte
nog veel onzekerheid. Duidelijk is al wel dat er keuzes noodzakelijk zijn over hoe de
kunnen voorzien: de Baanstee (Purmerend – Edam/Volendam), en buiten de MRA
ruimte in de toekomst kan worden benut, en waar wel of niet ruimtelijke reserveringen
Boekelermeer (Alkmaar). Aansluitend op deze opties kan gedacht worden aan extra
voor gemaakt moeten worden.
terrein ten westen van Zaanstad in een deel van de Wijkermeerpolder.
Verbonden aan de functie als havencomplex zijn de volgende (mogelijke)
Verbonden aan de functie van het open landschap zijn de volgende (mogelijke)
ruimteclaims aan de orde:
ruimteclaims aan de orde:
Circulaire economie: met name installaties voor opslag en bewerking van te
Werelderfgoed: Een deel van het open landschap (globaal het westelijke deel van
hergebruiken materialen met hun milieucirkels. Transities als deze kennen geen
het Oer-IJ) is onderdeel van de Stelling van Amsterdam. Dit militair-historische
lineair verloop, waardoor onduidelijk is of hiervoor in de toekomst significante
landschap staat op de Werelderfgoedlijst van Unesco. Deze zomer wordt die status
additionele ruimte nodig is. In de overgangsperiode naar een circulaire economie
herbevestigd indien Unesco besluit om het verzoek tot uitbreiding met de Nieuwe
houden we rekening met de mogelijkheid van een tijdelijk extra ruimtebeslag, waarin
Hollandse Waterlinie te honoreren.
voorzieningen zowel voor de ‘oude’ als de circulaire economie nodig zijn. Uitwijk naar Lelystad kan een optie zijn voor bedrijven die niet gebonden zijn aan korte
Waterbuffering: Het Oer-IJ is een zoekgebied voor tijdelijke waterbuffering ten
ketenrelaties binnen het Noordzeekanaalgebied en niet diep geworteld zijn in het
behoeve van een klimaatadaptieve en waterrobuuste regio. Daarnaast is het
NZKG.
Noordzeekanaal zelf zoekgebied voor waterberging. Hiervoor zal dan het waterpeil moeten worden opgezet. Deze buffercapaciteit is nodig om overstromingen te
Duurzame energie: de Havennota 2020-2030 van het Rijk zet in op een sterke
voorkomen in periodes dat extreme neerslag niet of maar beperkt kan worden
offshore windhaven, een (inter)nationale waterstofhub, CO2 als grondstof, schone
afgevoerd naar zee, het Markermeer-IJmeer of de Lek. Alternatieven zijn onzeker. Ze
brandstoffen met sterke focus op ontwikkeling van synthetische kerosine op basis
zouden gevonden kunnen worden op locaties bovenstrooms, in de vorm van extra
van groene waterstof en groene CO2 en (rest)warmte. Omvang en aard van het
afvoer in Markermeer-IJmeer en/of via peilverhoging van het Amsterdam-Rijnkanaal
ruimtebeslag (inclusief milieuzones) is sterk afhankelijk van keuzes over het nationale
– mogelijk alle drie als de bufferingscapaciteit in het Oer-IJ zwaar tekort schiet, maar
energiesysteem, zoals de aanlanding van op zee opgewekte windenergie en de inzet
elk van deze oplossingen kent eigen bezwaren en belemmeringen.
van waterstof. Als niet gekozen wordt voor extra aanlandingscapaciteit in de IJmond, kunnen extra 380 kV-hoogspanningsleidingen nodig blijken om de elektriciteit
Groene zone: inherent aan de ambitie van de meerkernige ontwikkeling is dat
van de aanlandingspunten naar het Noordzeekanaalgebied te brengen. Als wel
bebouwde gebieden niet aan elkaar groeien. Het Noordzeekanaalgebied is deel van
gekozen wordt voor extra aanlanding in de IJmond, dan vraagt dit ruimte, mogelijk op
landschappelijke verbinding tussen de Zaanstreek, het Oer-IJ, Spaarnwoude en de
bestaande terreinen zoals bij Tata Steel en indien dat niet mogelijk is, aansluitend op
westkant van Haarlemmermeer. Deze corridor heeft zowel een recreatieve als een
bestaand stedelijk gebied ten oosten van Beverwijk.
ecologische betekenis en bevat goede landbouwgronden.
Bedrijventerrein: behoefte aan extra bedrijfsareaal is verbonden aan de behoefte
Verbonden aan de woonomgeving zijn de volgende (mogelijke) ruimteclaims aan de
voor havengebonden bedrijvigheid en de transformatie van bedrijventerreinen naar
orde:
gemengd stedelijk gebied in en buiten het Noordzeekanaalgebied. Voorwaarde voor uitbreiding van het bedrijfsareaal is dat er geen intensiveringsmogelijkheden zijn
57
Gezonde leefomgeving: de leefkwaliteit in de woonwijken in de omgeving staat onder
•
Woningbouw kan leiden tot extra verplaatsingsbehoeften bij bedrijven en
druk door de milieu-effecten van het havencomplex: omgevingsgeluid, geurhinder en
daardoor een extra ruimteclaim voor bedrijfsareaal. Deze verplaatsingsbehoeften
luchtvervuiling. Ook voldoende openbaar groen op korte afstand van de woning en
kunnen worden beperkt door maatregelen en innovaties die de milieuhinder
goed bereikbare en toegankelijke landschappen in de nabijheid zijn van belang voor
beperken, aan de zijde van de bron en/of de ontvanger, en/of door het maximaal
de leefkwaliteit.
benutten van de wettelijke marges om met hogere milieuwaarden voor
Keuzesituatie Noordzeekanaalgebied
woningbouw te werken. Woon-werkmilieus: op drie locaties is de ontwikkeling van woon-werkmilieus aan
•
Het havencomplex is een bron van werkgelegenheid voor praktisch, middelbaar
de orde: de Spoorzone in Beverwijk, de Achtersluispolder in Zaandam en Haven-
en theoretisch geschoolden. Met name voor praktisch geschoolden zijn korte en
Stad in Amsterdam. Voor de laatste twee loopt een onderzoek naar de mogelijkheid
betaalbare woonwerkritten van belang, om vervoersarmoede te voorkomen. Dat
om de woningbouw voor 2030 te versnellen. Voorwaarden zijn de aansluiting op
vraagt om voldoende passende woningbouw in de omgeving en legt een directe
het energiesysteem en op de infrastructuur, en maatwerkoplossingen daar waar
relatie met de stedelijke vernieuwing in met name Zaandam en Amsterdam-
woningbouw en bedrijvigheid niet vanzelf samen gaan.
West.
Deze ruimteclaims zijn op een aantal manieren verbonden met elkaar en met de
Door de concentratie van vitale en kwetsbare infrastructuur in het
omgeving:
Noordzeekanaalgebied nu en in de toekomst, is extra aandacht nodig voor
•
Als gekozen wordt voor substantiële uitbreiding van het havenareaal in het
waterveiligheid. Wateroverlast en overstromingen uit zee zouden leiden tot grote
Noordzeekanaalgebied, dan kan dat alleen in de zone waar de ruimteclaims
schade, gevaar voor volksgezondheid en een ontwrichting van een gebied dat veel
verbonden aan het open landschap zich voordoen. Concreet gaat dat
groter is dan het Noordzeekanaalgebied alleen. Door de toepassing van ruimtelijke
om het benutten van de strategische reservering voor de Houtrakpolder,
maatregelen en een goede rampenstrategie zijn de risico’s sterk te verminderen.
gemaakt in de Visie NZKG 2040 (vastgesteld door de gemeenteraden in
Door de vrij hoge ligging van het havengebied zijn maatregelen relatief eenvoudig te
het Noordzeekanaalgebied, Provinciale Staten van Noord-Holland en het
realiseren.
Rijk, opgenomen in de Provinciale Omgevingsvisie, maar op dit punt niet
•
onderschreven door de gemeente Haarlemmermeer). Voor extra bedrijventerrein
Het voorlopige NOVI-gebied Noordzeekanaalgebied is het samenwerkingsverband
(niet havengebonden) gaat het om een mogelijke reservering van (een deel van)
waarin deze ruimteclaims met hun onzekerheden in relatie tot elkaar worden
de Wijkermeerpolder. Deze keuze zou niet alleen leiden tot een opgave om de
gezet. Het werken met scenario’s kan daar een geschikte werkwijze voor zijn.
te ontwikkelen (haven)terreinen op een groene en klimaatadaptieve wijze te
Uitgangspunten zijn de afspraken die gemaakt zijn in de Visie Noordzeekanaalgebied,
ontwerpen, maar ook tot een landschappelijke compensatieopgave.
gemaakte afspraken tussen Rijk en MRA in het BO-MIRT over de versnelling
Er worden grote publieke investeringen gedaan in een nieuwe zeesluis om
van de woningbouw, en de ontwikkelprincipes voor de Verstedelijkingsstrategie.
verdere ontwikkeling van de haven mogelijk te maken. Een voorziening voor
De uitwerking van de Verstedelijkingsstrategie in 2021 geeft richting, gericht op
‘selectieve onttrekking’ beperkt de toevoer van zout water via deze sluis. Dat
afspraken eind 2021 over:
is van belang voor de waterwinning ten behoeve van drinkwater, landbouw
•
de reservering voor bedrijventerrein,
en natuur. Verdere ontwikkeling van de haveneconomie kan leiden tot meer
•
de ruimte voor waterbuffering,
scheepvaartverkeer, en daardoor een grotere zoutindringing. De toenemende
•
de mogelijkheid voor versnelling van de woningbouw,
droogte zal dit verergeren. Deze verzilting kan via de Oranjesluizen ook de
•
additionele ruimtereserveringen voor het energiesysteem.
waterkwaliteit van Markermeer-IJmeer beïnvloeden, zeker als een toename van de binnenvaart op die route tot meer schutbewegingen leiden. De omvang van dit effect is onbekend en moet worden onderzocht.
58
Andere opgaven in Noordzeekanaalgebied / Zuid-Kennemerland
Bereikbaarheid en woonwerkbalans
versterkt. De grootste badplaats is Zandvoort. Hier wordt
kan zich dan meer verspreiden. Voor het verlichten
Het deelgebied heeft over de hele linie een divers
ingezet op het jaarrond-toerisme, het werken aan zee
van de recreatieve druk wordt ook samengewerkt
economisch profiel met werk voor zowel praktisch
en het versterken van het recreatie- en sportcluster, in
met Spaarnwoude. Voor de doorontwikkeling van dit
geschoolden als kenniswerkers. Het havengebied van
samenhang met onderzoek naar de waterveiligheid van
recreatie- en natuurgebied zijn afspraken gemaakt in de
de IJmond ontwikkelt zich als TechPort. Opvallend is
de kustregio.
Visie Spaarnwoude Park 2040, onder meer gericht op het ontvangen van een groter aantal bezoekers.
dat Haarlem voor een stedelijke economie juist relatief veel werk voor praktisch geschoolden heeft, en dat veel
De economische kansen hangen sterk samen met de
theoretisch geschoolden uit Zuid-Kennemerland juist
bereikbaarheid. Onderdeel van het onderzoek naar
Om het landschap van strand, duinen en binnenduinrand
buiten de deelregio werken. Gevolg is veel pendel van
het redesign van het wegennet (ten behoeve van het
goed te verbinden met het achterland en in te bedden in
en naar Haarlem. De ambitie om de economische groei
‘Multimodaal Toekomstbeeld 2040’) is de belasting van
een regiobrede recreatieve structuur, is meer nodig. Het is
over de MRA te spreiden, is onder meer bedoeld om die
de A9 en A22, en de invloed daarop van het verleggen van
van belang om aan beide zijden van het Noordzeekanaal
mismatch terug te dringen. De drie OV-knooppunten in
de ring om Amsterdam naar de A9, A5 en A10-Noord.
de verbindingen met het polderlandschap te versterken, zowel voor de natuur als voor de recreatie.
Haarlem zijn opgenomen in de programmalijn Bereikbare Steden. Op een kwartier lopen van station Haarlem ligt
Recreatieve en landschappelijke verbinding
Grote infrastructuurlijnen, stedelijk gebied en de
het voormalige gevangeniscomplex De Koepel, dat
Met de kust, de duinen en de binnenduinrand beschikt dit
huidige inrichting van landbouwgebieden maken die
wordt ontwikkeld tot een academische campus met
deelgebied over een aantal drukbezochte landschappen.
landschappelijke verbindingen in de huidige situatie
een MKB-innovatiehub, studentenwoningen, sociale
Hetzelfde geldt voor Spaarnwoude, het recreatiegebied
ontoereikend. Ook het landschap van het Oer-IJ kan
woningbouw voor jongeren en diverse culturele en
dat deels beschermd wordt als onderdeel van het
daar een functie in hebben, in de context van de keuzes
maatschappelijke functies. Deze ontwikkelingsgebieden
Natuurnetwerk Nederland en deels als onderdeel van
die voor het Noordzeekanaalgebied als geheel moeten
geven kans om het Haarlemse economisch profiel van
het werelderfgoed Stelling van Amsterdam. Toch kan
worden gemaakt.
digitalisering, gezondheid en circulariteit, met name in de
het landschap in dit deelgebied nog beter bijdragen
sfeer van toegepaste innovaties, te versterken. Intensieve
aan de leefkwaliteit van de MRA. De recreatieve druk
verstedelijking rond station Beverwijk legt een basis
op Nationaal Park Zuid-Kennemerland is groot. De
voor groei van het economische programma direct ten
ambitie is om de strandvlakte en de binnenduinrand
noorden van het Noordzeekanaal.
aan het Nationaal Park toe te voegen, in lijn met de benadering van Nationale Parken Nieuwe Stijl, verbonden
De kustplaatsen hebben een sterk toeristisch profiel.
aan een transitie naar natuurinclusieve landbouw en
Onder de noemer Amsterdam Beach wordt dit profiel
een klimaatadaptieve inrichting. Recreatief bezoek
59
Afspraken
Om regionale inzet vragen: •
•
In de duinen en de binnenduinrand ruimte zoeken
Economische ontwikkeling IJmond en Zuid-
om schoon kwelwater in het gebied vast te houden
Onderstaande lijst is bedoeld als aanzet voor het gesprek
Kennemerland op basis van het economische profiel
en beter te benutten, met mogelijk beperking of
om in BO-MIRT najaar 2021 tot gebiedsgerichte afspraken
en in aansluiting op de beroepsbevolking in de
aanpassing van agrarische functies tot gevolg, in
tussen rijk en regio te komen
deelregio’s (met het oog op o.a. een evenwichtigere
samenhang met de ontwikkeling van Natuurnetwerk
woonwerkbalans en het voorkómen van
Nederland en de stikstofaanpak van de provincie
vervoersarmoede)
De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en •
•
het achterland, waaronder door versterking van het
en Zuid-Kennemerland als regio van toegepaste
fietsnetwerk.
in al haar dimensies: energietransitie, circulaire
innovatie op het gebied van circulaire economie,
economie, watergebonden bedrijvigheid,
duurzaamheid, gezondheid en de digitale en ICT-
waterkwaliteit, werelderfgoed, landschappelijke
sector als verbindende sectoren. •
MKB-innovatiehub
woningbouw en woonwerkmilieus, gericht op afspraken eind 2021 over:
•
- de reservering voor bedrijventerreinen,
horeca en cultuur •
woningbouw,
wateropgave •
- uitwerking van de in het Verstedelijkingsconcept te maken afweging in
Verbeteren recreatief profiel Spaarnwoude op basis van vastgestelde gebiedsvisie
•
het NOVI-gebied Noordzeekanaalgebied. Re-design van het wegennet met aandacht
Landschappelijke ontwikkeling en recreatieve ontsluiting van het Oer-IJ, in samenhang met de
- additionele ruimtereserveringen voor het energiesysteem,
Het versterken van de regionale aantrekkelijkheid van de Haarlemse binnenstad op gebied van retail,
- de ruimte voor waterbuffering, - de mogelijkheid voor versnelling van de
De ontwikkeling van de Koepel in Haarlem als anker voor universitair onderwijs in combinatie met een
verbinding, ontwikkeling en mogelijke versnelling
•
Landschappelijke verbindingen tussen de kust en
De keuzesituatie rond het Noordzeekanaalgebied
leefkwaliteit, waterbuffering, klimaatadaptiviteit,
•
•
De ontwikkeling van Haarlem als creatieve stad
vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen:
Verlichten recreatieve druk Nationaal Park ZuidKennemerland
•
Kwaliteitsimpuls Noordzeekust (‘Amsterdam Beach’):
voor onder meer de belasting van de A9 en A22
een kwaliteitsslag van Zandvoort en IJmuiden aan
(onderdeel van het Multimodaal Toekomstbeeld
Zee, ontwikkeling jaarrond-voorzieningen, werken
2040, SBaB)
aan zee en bereikbaarheid van de kust, in samenhang
De integrale ontwikkeling van stadshart Haarlem met
met onderzoek naar de waterveiligheid van de
drie OV-knooppunten (onderdeel van Bereikbare
kustregio
Steden) •
Het verbinden van Nationaal Park ZuidKennemerland met Spaarnwoude en PARK21, en verlichten van recreatieve druk, in lijn met het programma Nationale Parken Nieuwe Stijl
60
4.2
Zaanstreek, Waterland, Corridor Amsterdam-Hoorn Inclusieve steden in een eigentijds Hollands landschap Gebiedskarakteristiek
maatschappelijke versterking in relatie tot de meerkernige
De kwaliteit van Zaanstreek-Waterland is ruimte om te
ontwikkeling van de MRA, en een nieuwe toekomst voor
leven middenin authentiek landschap. Wonen in de stad
de veenweidegebieden die onderwerp is van een integraal
of in het landelijk gebied, met scholen en voorzieningen
gebiedsproces.
nabij, altijd nabij water, groen en recreatiemogelijkheden, goed bereikbaar via OV of auto en een energiek regionaal
Opgaven
bedrijfsleven gefocust op voedsel, bouw, transport, maakindustrie en een ambitieus techniek- en ICT-cluster.
Sociaal-maatschappelijke versterking De stedelijke gebieden ten noorden van het IJ groeien de
Het is niet alleen kwaliteit, het is ook identiteit die
komende decennia door tot een totaal van 500.000 tot
Zaanstreek-Waterland onderscheidt; Hollandser dan
600.000 inwoners. Die groei zetten we in om economische
Hollands! Prachtige veenweidegebieden met eeuwenoude
en sociaal-maatschappelijke waarde toe te voegen en
dijken en molens, weilanden rondom historische lintdorpen.
zo meer evenwicht in de metropoolregio te creëren. Dat
De regio heeft een historie van economische en stedelijke
betekent dat het omvangrijke woningbouwprogramma
ontwikkeling. In de 19e en 20e eeuw is de bedrijvigheid in
(circa 30.000 woningen tot 2030 inclusief Amsterdam-
de regio gemoderniseerd, maar sterk ondernemerschap,
Noord) gepaard moet gaan met investeringen in
doe-mentaliteit en innovatiekracht bleven.
werkgelegenheid en bereikbaarheid. De pendelstromen vanuit dit deelgebied zijn buitenproportioneel groot en
De stedelijke centra groeien de komende decennia sterk,
eenzijdig op Amsterdam gericht. Zaanstad en Amsterdam-
een groei die moet worden ingezet om economisch
Noord kennen relatief veel sociaaleconomisch zwakke
en sociaal-maatschappelijk waarde toe te voegen. Om
wijken met ruimte voor nieuwe economische ontwikkeling.
evenwicht te creëren tussen wonen en werken, alsook evenwicht in de ontwikkeling van de MRA als geheel.
Twee stadsharten zijn onderwerp van Bereikbare
Steden zullen zich complementair aan elkaar ontwikkelen,
Steden: Zaanstad en Purmerend. De omgeving van het
met de realisatie van multimodale knooppunten,
Buikslotermeerplein in Amsterdam-Noord functioneert
benutting van kansen voor gemengde woon-werkmilieus
als derde regionaal centrum. Met een HOV-verbinding
en steun voor de bestaande sociaaleconomische
ontstaat in de ZaanIJ-corridor een tweede backbone
inzet. De belangrijkste opgaven gaan over de sociaal-
tussen Amsterdam en de Zaanstreek. De omgeving van
61
Station Kogerveld kan worden ontwikkeld als onderdeel
Integraal gebiedsproces over nieuwe toekomst
voortgeborduurd op onderzoek elders in het land, zoals
van die corridor. In Purmerend ligt er een relatie met de
veenweidegebieden
bij het Veenweide Innovatie Centrum, en op lopende
economische ontwikkeling in het noorden van de stad, met
Het veenlandschap in dit deelgebied is hoog gewaardeerd
pilots in Laag-Holland. In Noord-Holland wordt gewerkt
onder meer bedrijventerrein Baanstee, en de H20-campus
vanwege het typische Hollandse karakter en de
aan een Regionale Veenweidestrategie voor de hele
voor e-sports als uithangbord voor het Purmerendse
erfgoedwaarden die erin vervat zijn, maar staat onder
provincie, en de Regiegroep Laag-Holland werkt samen
IT-cluster. De ontwikkeling van woonwerkmilieus in de
druk. Voornaamste oorzaak is de daling van de bodem.
met de provincie, gemeenten, het hoogheemraadschap
ZaanIJ-corridor (Hembrugterrein, Achtersluispolder) en
Die hangt samen met het lage grondwaterpeil dat nodig
en natuur- en landbouworganisaties aan een integraal
de ontwikkeling van de Noorder IJ-plas als landschapspark
is voor het huidige agrarische gebruik. Verhoging van de
gebiedsprogramma voor het landschap van Laag-Holland.
dragen bij aan de sociaal-maatschappelijke versterking in
grondwaterstand vraagt echter veel van de landbouw, zeker
dit deelgebied. Deze laatste ontwikkelingen hangen samen
in combinatie met het terugdringen van de stikstofemissies.
met de keuzesituatie in het Noordzeekanaalgebied. Voor
Het vraagt van de landbouw om zich opnieuw te oriënteren,
Afspraken
de Achtersluispolder wordt onderzocht of de ontwikkeling
op zoek te gaan naar nieuwe teelten of nieuwe markten
Onderstaande lijst is bedoeld als aanzet voor het gesprek
versneld kan plaatsvinden.
waarover nu nog weinig bekend is. Tegelijk kan het
om in BO-MIRT najaar 2021 tot gebiedsgerichte afspraken
andere ambities dichterbij brengen; bijvoorbeeld om de
tussen rijk en regio te komen
Ook is aandacht nodig voor bestaande wijken en
ecologische waarde van het landschap te vergroten of
bedrijventerreinen. In wijken met een sociaaleconomische
het toegankelijker te maken voor recreatief bezoek. De
De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en
problematiek zijn kwaliteitsverbeteringen nodig. In
verbindende functie van Zaanstreek en Waterland in het
vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen
de Regio Deal ZaanIJ werken Rijk en regio samen aan
landschap (voor zowel recreatie als natuur) kan worden
•
meer werk, beter onderwijs en een groene en veilige
versterkt.
Integraal gebiedsproces voor de toekomst van de veenweidegebieden, aangestuurd van onderop, in de context van het interbestuurlijke programma
leefomgeving in vooral Amsterdam Molenwijk en Tuindorp Oostzaan en Zaandam Peldersveld en Poelenburg, waarbij
De aanpak van de veenweideproblematiek is sterk
Veenweide en het gebiedsproces in Laag-Holland
de laatste ook onderdeel is van het interbestuurlijke
gebiedsgebonden. De situatie verschilt per gebied, en
(met aandacht voor de bodemdalings- en de
Programma Leefbaarheid en Veiligheid. Bestaande
daarmee ook de mogelijkheden en oplossingsrichtingen.
stikstofproblematiek, de transitie van en innovatie
bedrijventerreinen hebben een rol in de herhuisvesting
Het is daarom van belang om de aanpak van onderop
in de landbouw, natuurontwikkeling, recreatieve
van bedrijven op te transformeren terreinen. Op nieuwe
te formuleren en het gesprek aan te gaan met alle
bedrijventerreinen (Baanstee-Noord en HoogTij zijn nu
betrokken partijen, vanuit wederzijdse erkenning van
in ontwikkeling) is een slim en zorgvuldig ruimtegebruik
de maatschappelijke urgentie en de belangen van de
nodig.
agrarische ondernemers. Doel van zo’n gesprek is om gezamenlijk toe te groeien naar een nieuwe toekomst,
ontwikkeling) •
Integrale ontwikkeling van de stadsharten Zaanstad en Purmerend (onderdeel van het programma Bereikbare Steden)
•
Bij gebleken noodzaak voor versterking van het
Verbetering van de hoofdinfrastructuur ondersteunt
waarbij ook het tijdpad en het instrumentarium aan de orde
elektriciteitsnet naar Noord-Nederland: onderzoek
de aanpak van deze opgaven. Dat gaat vooral om de
kunnen komen. Een transitie als deze neemt vele jaren in
naar tracé-alternatief 380 kV-hoogspanningsleiding
aansluiting tussen de A8 en A9, en de corridor Amsterdam-
beslag.
via Noord-Holland Noord •
Hoorn (de spoorweg en de A7). Die corridor vormt een as
De verbinding A8-A9 en de inpassing in het
voor geclusterde economische ontwikkeling, ook buiten de
Een gebiedsproces over een nieuwe toekomst van
landschap van het Unesco-werelderfgoed Stelling van
MRA op locaties als de Poort van Hoorn.
het veenweidelandschap in Zaanstreek en Waterland
Amsterdam (landschappelijk onderzoek loopt)
kan zich van vele kanten laten voeden. Er kan worden
•
Opgaven die raken aan de keuzesituatie
62
op bedrijventerrein Baanstee-Noord in Purmerend/
Noordzeekanaalgebied (NOVI-gebied), met name
Volendam-Edam)
de ontwikkeling van ZaanIJ/Achtersluispolder (woonwerkmilieu) en ruimte voor bedrijven afkomstig •
•
Inpassing opwek energie (via RES) en energie-
van te transformeren bedrijventerreinen
infrastructuur, mede in relatie tot eventueel tracé 380
Versnelling van de ontwikkeling van Achtersluispolder
kV-hoogspanningsleiding
in samenhang met de noodzakelijke randvoorwaarden Rijk-regio inzet op basis van bestaande afspraken: •
Stedelijke vernieuwingsopgave in Zaandam Oost (onderdeel van het Programma Leefbaarheid en Veiligheid)
•
Regio Deal ZaanIJ
•
De bereikbaarheid op de corridor AmsterdamHoorn (spoor en A7) conform de afgesloten bestuursovereenkomst
Om regionale inzet vragen: •
De HOV-verbinding ZaanIJ, verbonden aan de ontwikkeling van woningbouw in de Achtersluispolder en Amsterdam-Noord, en stedelijke vernieuwing in Zaandam-Oost
•
Werken aan doorontwikkeling recreatieve structuur (waaronder de bereikbaarheid van de belangrijkste groene gebieden zoals ’t Twiske, Purmerbos en wandel- en fietsroutes in veenweidegebieden, in samenhang met het integrale gebiedsuitwerking over de toekomst van de veenweidegebieden)
•
Behoud en ontwikkeling van Unescowerelderfgoederen Stelling van Amsterdam en Beemster (in samenhang met het integrale gebiedsuitwerking over de toekomst van de veenweidegebieden)
•
Ontwikkeling landschapspark Noorder-IJplas
•
Verstevigen economisch profiel (in de vorm van bijvoorbeeld de complementaire ontwikkeling van regionale centra en een slim gebruik van de ruimte
63
4.3
Oostflank MRA
Ontwikkeling van complete steden aan de metropolitane baai Gebiedskarakteristiek
science en agrifood (inclusief de keten van toelevering,
In de Oostflank van de Metropoolregio Amsterdam
verwerking, diensten en handel in de foodsector),
ligt het nieuwe land van de Flevopolder met Lelystad
start ups en scale ups. Investeringen die het afgelopen
– de hoofdstad van Flevoland – en Almere, de tweede
decennium gedaan zijn in circulaire economie werpen
stad van de MRA. Lelystad en Almere kennen elk een
hun vruchten af; op De Steiger en De Vaart in Almere
unieke stedenbouwkundige opzet. Bovendien zijn
zijn inmiddels belangrijk clusters ontstaan. Lelystad
het landschap en de steden tegelijk en in samenhang
beschikt met de luchthaven, de business unit open
ontworpen. Landbouw, landschap, natuur en water zijn
teelten van Wageningen University & Resarch en het
verweven met de woonmilieus. De nieuwe poldersteden
Wageningen Bioveterinary Research Institute over
hebben een samenleving die al sinds het begin krachtig
laboratoriumfaciliteiten op het gebied van luchtvaart,
verbonden is met de andere delen van de regio, zowel
voeding en diergezondheid. Het ontwikkelen van
als het gaat om werk en stedelijke voorzieningen als in
onderwijs passend bij de kwaliteiten van Lelystad en
verhuisbewegingen. Nog steeds biedt de Flevopolder
Almere als cluster voor logistiek en techniek draagt bij aan
veel mogelijkheden om ruimschoots bij te dragen
de kracht en aantrekkelijkheid van de Oostflank. Lelystad
aan de grote bouwprogramma’s waar de MRA mee
Airport kan een belangrijke bijdrage leveren aan het
te maken heeft. Toevoegen van woningbouw aan de
experimentele onderzoek en onderwijs naar duurzame
stadsranden is noodzakelijk voor het afronden van de
luchtvaart en al haar aspecten, zoals met het Living Lab
stedenbouwkundige opzet van de beide steden. De
‘Bright Sky’ (een samenwerking van TU Delft, HvA, ROC
natuurontwikkeling voor de kust levert een zeer bijzonder
van Amsterdam, KLM en Schipholgroep op Schiphol Oost
recreatie- en woonlandschap op en verrijkt daarmee
waarin Lelystad participeert).
het palet aan milieus in de MRA verder, voor de eigen inwoners van de MRA én de bezoekers van daarbuiten.
De ambitie is dat de Oostflank in toenemende
Op deze manier profileert Lelystad zich als Hoofdstad van
mate functioneert als centre of excellence voor de
de Nieuwe Natuur.
transitiesectoren energie, circulair en digitaal; het nieuwe land biedt ruimte voor de economie van morgen. De
In dit jonge deel van de MRA is het economisch profiel
relatief jonge bevolking van Almere en Lelystad vormt
nog vol in ontwikkeling. De economie kenmerkt zich
nu en in de toekomst een belangrijk arbeidspotentieel
inmiddels door logistiek, ICT tech, toerisme en recreatie,
voor de metropoolregio. Almere verkent nu met diverse
circulaire economie, hoogwaardige maakindustrie, life
partners het pad op welke manier zij deze positie binnen
64
de MRA het beste kan vervullen en welke investeringen
en de Agenda IJsselmeergebied. Ook de nationale
om de groei van de bevolking beter bij te houden. Het
daarvoor nodig zijn.
Programmatische Aanpak Grote Wateren is bijzonder
logistieke cluster is in Almere een sterk cluster dat relatief
relevant voor de Oostflank.
veel werkgelegenheid biedt en vooralsnog groeiende is. Met het oog op de maatschappelijke opgaven en
Door spoorlijn, weg, Lelystad Airport en Flevokust-haven zijn Almere en Lelystad mentaal dichter bij Amsterdam/
De hier genoemde opgaven voor verdere versterking van
stedelijkheidsvraagstukken is in het afgelopen decennium
Schiphol en ook Noord- en Oost-Nederland komen te
het economisch profiel en samenhang in en om het open
gebouwd aan een cluster circulaire economie. Ook wordt
liggen. Langs deze corridor bieden Almere en Lelystad
water, vloeien voort uit ontwikkelingen en keuzesituaties
sterk ingezet op de clusters ICT-tech en Energietransitie.
nog volop ruimte voor wonen en bedrijven. Er liggen
in de MRA die in dit Verstedelijkingsconcept zijn
De verstedelijkingsopgave in Almere worden o.a. ingezet
goede kansen door de relatieve betaalbaarheid, de
benoemd. Ze voegen een dimensie toe aan lopende
om de profilering in deze clusters verder uit te bouwen
gezonde leefomgeving, de economische groeipotentie
programma’s of hebben afzonderlijk uitwerking nodig.
en de daarvoor benodigde kennisinfrastructuur te versterken. Dat is een voorwaarde voor en ondersteunend
en bovenal door de unieke ligging aan het Markermeer en het IJmeer, de vele recreatiemogelijkheden en
Versterken van het economisch profiel
aan een veerkrachtige samenleving. De prioriteit voor
natuurbeleving in onder andere Nationaal Park Nieuw
De ambitie van een evenwichtige, meerkernige
wonen en werken in een gemengd milieu bij het stadshart
Land met onder meer de Oostvaardersplassen.
ontwikkeling van de MRA, heeft de grootste kans van
schept daar een stedelijke context voor. Het stadshart
slagen als iedere deelregio en elk stadshart het specifieke
van Almere is, net als dat van Lelystad, onderdeel van de
Almere en Lelystad zijn groeisteden die volop inzetten op
economische profiel kracht bij zet. Lelystad groeit toe
programmalijn Bereikbare Steden.
groene duurzame verstedelijking en op het bouwen aan
naar een economisch profiel als multimodale bereikbare
een samenleving. Dat betekent dat naast woningbouw
hub, mede dankzij Lelystad Airport, de haven, de wind-
De komst van hoger (technisch) onderwijs kan een
ook de stad als geheel en de voorzieningen in de stad
en zonne-energie in de polder, de sterke agrifoodsector
belangrijke pijler zijn onder een volwaardige economische
meegroeien. Daarbij hoort een goede bereikbaarheid,
en de ligging aan een backbone voor elektriciteit en gas
clustervorming waarbij kansen liggen in specialisatie in
uitbreiding van werkgelegenheid, een goede
in het energienetwerk. Hier ontstaat een cluster waar
de transitiesectoren. De afgelopen jaren heeft Almere
gezondheidzorg, sterk onderwijs en een aantrekkelijk
andere werkgelegenheid omheen groeit. De circulaire
ingezet op de ontwikkeling van de circulaire economie,
opleidingsaanbod (middelbaar en hoger onderwijs).
economie kan binnen dit profiel groeien in samenhang
en inmiddels is te zien dat deze nichemarkt groeit. Op
met ontwikkelingen in het Noordzeekanaalgebied.
bedrijventerreinen als De Vaart en De Steiger tekent zich
Afhankelijk van de te kiezen ontwikkelingsrichting, kan
een cluster bedrijven in de circulaire economie af, en
uitwijk van watergebonden en circulaire economie naar de
deze ontwikkelingen kunnen nog verder doorgroeien. De
In de Oostflank spelen veel opgaven waarvoor
haven van Lelystad een optie zijn. Flevokust Haven heeft
combinatie met de bouwopgave biedt hier ook kansen
samenwerking tussen Rijk en regio noodzakelijk is. Voor
volop ruimte voor circulaire economie. Er ontstaat in dat
om stevig in te zetten op een circulaire bouweconomie
veel daarvan zijn bestuurlijke samenwerkingsprogramma’s
geval zicht op het ontstaan van een ‘circulaire as’ tussen
en circulaire gebiedsontwikkeling. In combinatie met
in het leven geroepen. Te noemen zijn het
IJmuiden, Almere en Lelystad.
bedrijven werkzaam in de energietransitie die ook in
Opgaven
Almere gevestigd zijn, lijkt een economisch profiel op
Handelingsperspectief Oostflank, het integrale programma RRAAM (Rijk-regioprogramma Amsterdam-
Het economische profiel van Almere is volop in
het snijvlak van hoogwaardige technologie en transitie
Almere-Markermeer), het programma Lelystad Next
ontwikkeling. Als jongste stad in de regio beschikt
(energie en circulair) hier heel passend.
Level, het TBES (Toekomstbestendig Ecologisch
Almere over veel mogelijkheden voor woningbouw
Systeem), het MIRT-onderzoek voor Amsterdam
en ruimtelijk-economische ontwikkeling, maar de
Bay Area, het Deltaprogramma IJsselmeergebied
economische activiteit is divers en verdient een impuls
65
Doorgroei naar complete steden betekent verder een
effecten (waaronder de werkgelegenheid). Op grond
via het IJmeer, naar Waterland – deel van de Stelling
wenselijke groei in de voorzieningen voor cultuur,
van dit onderzoek en de marktsituatie beslissen de
van Amsterdam. Naar het westen gaat de zuidoever
gezondheidszorg en sociale infrastructuur. De ligging in
colleges van Almere en Zeewolde vervolgens of zij een
over in de Diemerscheg, een van de groene scheggen
de natuurrijke omgeving van Nationaal Park Nieuw Land
locatie in het zoekgebied willen toewijzen. De definitieve
rond Amsterdam. Een aantal grote infrastructuurlijnen
en het groene karakter van het stedelijke gebied geven
locatiekeuze vindt vervolgens plaats in het kader van
doorkruist deze zone. Dat leidt tot een opgave van
aanleiding om ook de vrijetijdseconomie van Lelystad en
de Verstedelijkingsstrategie. Als de colleges negatief
landschappelijke versterking. Die opgave kan aan urgentie