Toelichting

Bestemmingsplan - Toelichting -

Swaantjes- en Zandweg Gemeente Echt-Susteren

BESTEMMINGSPLAN - Toelichting -

Swaantjes- en Zandweg Gemeente Echt-Susteren

IDN-nummer:

NL.IMRO.1711.BP20220087-VG01

Status:

vastgesteld

Datum:

Maart 2024

Locatie Nijmegen Wijchenseweg 102 6538 SX Nijmegen 024 - 322 45 79 info@pouderoyentonnaer.nl www.pouderoyentonnaer.nl

Locatie Rosmalen Berlicumseweg 6D 5248 NT Rosmalen

Inhoudsopgave

Toelichting

bestemmingsplan Swaantjes- en Zandweg

3

PouderoyenTonnaer

Inhoud 1

Inleiding .............................................................................................................. 5

2

Plangebied en planontwikkeling .......................................................................... 7 2.1

Ligging plangebied en beschrijving huidige situatie .............................................................. 7

2.2

Beoogde ontwikkeling ......................................................................................................... 11

2.2.1

Initiatief 1: Zandweg 10 Maria Hoop ............................................................................................... 11

2.2.2

Totaalconcept Livar Experience Centre verwoord ........................................................................... 14

2.2.3

Het concept concreter: hoofdonderdelen ....................................................................................... 14

2.2.4

Relatie Livar Experience Centre met Kloosterboerderij Abdij Lilbosch ............................................ 16

2.2.5

De programmaonderdelen vleesatelier en bezoekerscentrum van het Livar Experience Centre

cijfermatig in beeld gebracht........................................................................................................................... 17 2.2.6

Toedeling van de gebruiksmogelijkheden van het Livar Experience Centre binnen het plangebied18

2.2.7

Specifieke doelstellingen Livar Experience Centre .......................................................................... 19

2.2.8

Gefaseerde ontwikkeling binnen planperiode ................................................................................. 20

2.2.9

Initiatief 2: Swaantjesweg 16 te Echt............................................................................................... 21

2.3

3

Ruimtelijke effecten ............................................................................................................ 22

2.3.1

Ruimtelijke effecten initiatief 1: Zandweg 10 Maria Hoop .............................................................. 22

2.3.2

Ruimtelijke effecten initiatief 2: Swaantjesweg 16 ......................................................................... 25

Beleid ............................................................................................................... 26 3.1

Rijksbeleid............................................................................................................................ 26

3.1.1

Nationale omgevingsvisie (NOVI) .................................................................................................... 26

3.1.2

Nationaal Water Programma 2022-2027......................................................................................... 27

3.1.3

Besluit algemene regels ruimtelijke ordening ................................................................................. 29

3.1.4

Ladder voor duurzame verstedelijking (rijk en provincie): .............................................................. 30

3.2

Provinciaal beleid ................................................................................................................ 33

3.2.1

Provinciale Omgevingsvisie Limburg en (geconsolideerde) Omgevingsverordening Limburg 2014 33

3.2.2

Kaart Limburgse principes met zonering Limburg: ligging plangebied ............................................ 34

3.2.3

Toetsing provinciaal beleid: ruimtelijk functionele benadering ..................................................... 35

3.2.4

Toetsing provinciaal beleid: ontwikkeling binnen zoneringen Omgevingsverordening Limburg 2014 39

3.2.5

Toetsing provinciaal beleid: Regionale bestuursafspraken ............................................................. 47

3.2.6

Klimaatadaptatie ............................................................................................................................. 47

3.3

4

Gemeentelijk beleid ............................................................................................................ 52

3.3.1

Structuurvisie Echt – Susteren 2012 – 2025, ‘Ontwikkelen met kwaliteit’ ...................................... 52

3.3.2

Gemeentelijk Kwaliteitsmenu.......................................................................................................... 58

Milieu aspecten................................................................................................. 60

PouderoyenTonnaer

4.1

5

Uitgangspunten onderzoek ................................................................................................. 60

4.1.1

Reikwijdte onderzoek milieu aspecten ............................................................................................ 60

4.1.2

Overzicht van vigerende en nieuwe situatie met betrekking tot dieren op de locatie Zandweg 10 61

4.1.3

Vergunningplicht aspect milieu Zandweg 10 ................................................................................... 62

4.2

Geur ..................................................................................................................................... 63

4.3

Stikstof ................................................................................................................................. 65

4.3.1

Wet natuurbescherming .................................................................................................................. 65

4.3.2

Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij ......................................................................... 68

4.3.3

Wet ammoniak en veehouderij ....................................................................................................... 68

4.3.4

Directe ammoniakschade ................................................................................................................ 69

4.3.5

Conclusie stikstof ............................................................................................................................. 69

4.4

Geluid .................................................................................................................................. 70

4.5

Luchtkwaliteit ...................................................................................................................... 71

4.6

Besluit milieueffectrapportage ............................................................................................ 74

4.6.1

Algemeen ......................................................................................................................................... 74

4.6.2

Aanmeldnotitie vormvrije m.e.r.-beoordeling ................................................................................. 74

4.7

Externe veiligheid ................................................................................................................ 75

4.8

Bodem ................................................................................................................................. 77

Overige ruimtelijke aspecten ............................................................................. 80 5.1

Archeologie.......................................................................................................................... 80

5.1.1

Archeologische monumentenzorg (Erfgoedwet) ............................................................................. 80

5.1.2

Archeologische verwachtingswaarden ............................................................................................ 80

5.1.3

Verricht archeologisch onderzoek ................................................................................................... 81

5.2

Kabels en leidingen.............................................................................................................. 83

5.3

Verkeer en parkeren............................................................................................................ 83

5.3.1

Verkeersstructuur ............................................................................................................................ 83

5.3.2

Parkeren .......................................................................................................................................... 84

5.4

Waterhuishouding .............................................................................................................. 86

5.4.1

Nationaal waterplan ........................................................................................................................ 86

5.4.2

Provinciaal beleid ............................................................................................................................ 86

5.4.3

Watertoets Waterschap Limburg .................................................................................................... 87

5.5

Natuur en landschap ........................................................................................................... 89

5.5.1

Nationaal natuurnetwerk (NNN) ..................................................................................................... 89

5.5.2

Landschapsplan ............................................................................................................................... 89

5.6

Flora en fauna ...................................................................................................................... 90

5.6.1

Algemeen ......................................................................................................................................... 90

5.6.2

Doel onderzoek................................................................................................................................ 90

5.6.3

Zorgplicht ......................................................................................................................................... 90

5.6.4

Toets Wet Natuurbescherming ....................................................................................................... 91

PouderoyenTonnaer

5.6.5

Toets Nationaal Natuurnetwerk ...................................................................................................... 93

5.6.6

Voortoets Wet Natuurbescherming ................................................................................................ 94

5.7

6

Uitvoerbaarheid ................................................................................................ 97 6.1

Algemeen ......................................................................................................................................... 97

6.1.2

Exploitatieplan ................................................................................................................................. 97

9

Planschade........................................................................................................................... 98

Juridische toelichting......................................................................................... 99 7.1

8

Grondexploitatie.................................................................................................................. 97

6.1.1

6.2

7

Duurzaamheid ..................................................................................................................... 95

Juridisch kader: uiteenzetting toedeling functies Zandweg 10 ........................................... 99

Vooroverleg en formele procedure ...................................................................101 8.1

Inleiding ............................................................................................................................. 101

8.2

Vooroverleg ....................................................................................................................... 101

8.3

Formele procedure ............................................................................................................ 101

8.3.1

Algemeen ....................................................................................................................................... 101

8.3.2

Zienswijzen .................................................................................................................................... 102

Bijlagen ............................................................................................................103

PouderoyenTonnaer

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

4

PouderoyenTonnaer

1

Inleiding Aanleiding Met het voorliggende bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’ worden de bestemmingsplannen ‘Buitengebied’, ‘Cultuurhistorie Echt-Susteren’ en ’Facetbestemmingsplan Deregulering’ gedeeltelijk herzien ten behoeve van twee ruimtelijke ontwikkelingen. Deze ontwikkelingen betreffen: 1. De realisatie van een Experience Centre voor het Limburgse Kloostervarken (Livar-varken) aan de Zandweg 10 te Maria Hoop (een voormalige manege) bestaande uit een varkenshouderij gecombineerd met een bezoekerscentrum, vleesatelier en een slachterij; 2. De herbestemming van de intensieve veehouderijlocatie Swaantjesweg 16 te Echt (sanering van een Livar-boerderij). Initiatief 1: Zandweg 10 Het Livar-varken kent zijn oorsprong binnen de kloostermuren van de Cisterziënzermonniken van de Abdij Lilbosch in Echt. De Abdij Lilbosch vormt daarmee de bakermat van Livar. Sinds 1999 werken Livar en de Abdij samen. Inmiddels zijn er meerdere boerderijen (+/- 10) in Limburg die zich bij Livar hebben aangesloten. Deze boerderijen houden op dezelfde wijze als de Abdij Livarvarkens. Met het voorliggende plan breidt de Abdij Lilbosch haar varkenshouderij- en akkerbouwactiviteiten uit en verbindt hieraan een totaalconcept rondom het Livar-varken. Hiervoor wordt op de locatie van de voormalige manege en de omringende gronden aan de Zandweg 10 te Maria Hoop een ‘Livar Experience Centre’ gerealiseerd.

Ter plaatse van het Livar Experience Centre worden de varkenshouderijactiviteiten gecombineerd met een bezoekerscentrum, vleesatelier en een slachterij. Voor de realisatie van voornoemd programma aan de Zandweg 10 is in een eerder stadium een bestemmingsplanprocedure doorlopen. Het hierop betrekking hebbende bestemmingsplan ‘Abdij Lilbosch/LIVAR - Experience Centre’, dat zag op de locaties Abdij Lilbosch/ Pepinusbrug 6 en Zandweg 10 te Maria Hoop, is vernietigd om redenen als vermeld in de uitspraak van de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State d.d. 17 februari 2021 (met kenmerk ECLI:NL:RVS:2021:333). Voorliggend bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’ is in die zin als herstelplan te beschouwen voor de realisatie van het Livar Experience Centre aan de Zandweg 10. Initiatief 2: Swaantjesweg 16 Swaantjesweg 16 betreft een voormalige Livar-boerderij. Initiatiefnemer is inmiddels gestopt met de agrarische activiteiten en wil de locatie herontwikkelen tot wonen met enkele economische activiteiten. Deze wijze van bestemmen betekent dat op deze locatie niet langer een intensieve veehouderij uitgeoefend kan worden. Het initiatief wordt nader onderbouwd in bijlage 15 bij deze toelichting. .

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

5

PouderoyenTonnaer

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

6

PouderoyenTonnaer

2

Plangebied en planontwikkeling In dit hoofdstuk worden het plangebied, de huidige situatie en het project beschreven. Tevens wordt hierbij ingegaan op de ruimtelijke effecten van het project.

2.1

Ligging plangebied en beschrijving huidige situatie Initiatief 1: Zandweg 10 Maria Hoop Het perceel aan de Zandweg 10 te Maria Hoop is voor de vestiging van het Livar Experience Centre aangekocht. Voorheen was hier een manegebedrijf aanwezig met ca. 26 paarden. Op het betreffende perceel (kadastraal bekend gemeente Echt, sectie AA, nummer 526) zijn aanwezig een woonhuis, een manege met buitenbak en kantine (incl. horecavergunning), een paardenstal, een stroberging en enkele kleinere opstallen. Het bestaande grondgebruik van de onbebouwde percelen is agrarisch in de vorm van grasland en akkerbouw. Betreffende onbebouwde percelen grenzen aan de in onderstaande afbeelding weergegeven bosrand. Nabij dit deel van de planlocatie is aan westelijke zijde de Pepinusbeek gelegen. De locatie aan de Zandweg wordt ontsloten via de Annendaalderweg welke vervolgens aansluit op grootschalige infrastructuur bestaande uit de provinciale weg N572.

Afbeelding: Luchtfoto met deel plangebied Zandweg 10 (globaal omkaderd) (bron: land NRW, Maxar, Microsoft).

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

7

PouderoyenTonnaer

De bestaande situatie van de ontwikkellocatie aan de Zandweg wordt weergegeven aan de hand van navolgende foto’s.

Afbeelding links: Zandweg bezien vanuit Annendaalderweg

Afbeelding rechts: zicht op de ‘Heuvel’ vanuit de Zandweg

Afbeelding: Vogelvluchtfoto bedrijfslocatie Zandweg 10 (Slagboom en Peeters d.d. 2021)

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

8

PouderoyenTonnaer

Initiatief 2: Swaantjesweg 16 Echt Het plangebied van initiatief 2 omvat alle gronden behorende bij het agrarische bouwvlak Swaantjesweg 16 te Echt/Berkelaar. Dit betreft de gronden kadastraal bekend als gemeente Echt, sectie R, nrs. 578, 673, 674, 675, 676 en 677. Ter plaatse is een varkenshouderij volgens het Livarconcept gevestigd. Dit bedrijf heeft inmiddels in afwachting van de herbestemming van de bedrijfslocatie haar veehouderijactiviteiten gestaakt. Daarnaast zijn de varkensstallen gesloopt. De (bestaande) situatie van de ontwikkellocatie aan de Swaantjesweg 16 te Echt wordt weergegeven aan de hand van navolgende foto’s.

Afbeelding: Luchtfoto met locatie Swaantjesweg 16 te Echt (omcirkeld). De inmiddels gesloopte varkensstallen zijn hierop nog zichtbaar (bron: Gemeente Echt-Susteren).

Afbeelding: locatie Swaantjesweg 16 te Echt bezien vanuit de zuidzijde van de bedrijfslocatie. De inmiddels gesloopte varkensstallen zijn hierop nog zichtbaar (bron: Google Streetview).

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

9

PouderoyenTonnaer

Afbeelding: Luchtfoto bedrijfslocatie Swaantjesweg 16 waarop te zien is dat de varkensstallen zijn gesloopt (PDOK luchtfoto Slagboom en Peeters d.d. 2022))

Weergave van de plandelen op de planologische verbeelding Op onderstaande figuur is het plangebied geduid in de vorm van een planologische verbeelding. Hierop zijn de 2 initiatieven en de hierbij behorende plandelen zichtbaar.

Afbeelding: Verbeelding bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

10

PouderoyenTonnaer

2.2

Beoogde ontwikkeling De beoogde ontwikkeling bestaat uit een tweetal ruimtelijke ontwikkelingen. Het betreft de realisatie van een Livar Experience Centre op de locatie Zandweg 10 te Maria Hoop (initiatief 1), de beëindiging van een Livar boerderij en herbestemming op de locatie Swaantjesweg 16 te Echt (initiatief 2). In het onderstaande wordt de beoogde ontwikkeling per initiatief nader toegelicht.

2.2.1

Initiatief 1: Zandweg 10 Maria Hoop Het Livar-varken kent zijn oorsprong binnen de kloostermuren van de Cisterziënzermonniken van de Abdij Lilbosch in Echt. De Abdij Lilbosch vormt daarmee de bakermat van Livar. Sinds 1999 werken Livar en de Abdij samen. Inmiddels zijn er meerdere boerderijen (+/- 10) in Limburg die zich bij Livar hebben aangesloten. Deze boerderijen houden op dezelfde wijze als de Abdij Livarvarkens. Met het voorliggende plan breidt de Abdij Lilbosch haar varkenshouderij- en akkerbouwactiviteiten uit en verbindt hieraan een totaalconcept rondom het Livar-varken. Hiervoor wordt op de locatie van de voormalige manege en de omringende gronden aan de Zandweg 10 te Maria Hoop een ‘Livar Experience Centre’ gerealiseerd. Ter plaatse van het Livar Experience Centre worden de varkenshouderijactiviteiten gecombineerd met een bezoekerscentrum, vleesatelier en een slachterij.

Afbeelding: Impressie stedenbouwkundige opzet Zandweg 10 Maria Hoop (Bron: Coonen Architecten Echt)

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

11

PouderoyenTonnaer

Sfeerimpressies uit het beeldkwaliteitsplan LIVAR Experience Centre (bron: Coonen architecten / PouderoyenTonnaer))

De oorsprong van het Limburgs Kloostervarken Het Livar-varken (Limburgs Kloostervarken) ‘bestaat’ vanaf 1999 en werd aanvankelijk bedacht door vijf Limburgse varkensboeren (de Abdij Lilbosch inbegrepen) die ervaarden dat er behoefte bestond aan een ander varkenshouderijconcept waarin het dierenwelzijn en de smaak centraal staat. Livar-varken staat voor een zo prettig mogelijke levenswijze voor het varken. Het staat ook voor een unieke smaak en kwaliteit voor de consument. Het doel is enerzijds varkens een beter leven te laten leiden en anderzijds de kwaliteit van het vlees aanzienlijk te verbeteren. Een en ander in lijn met de ‘Slow food’ gedachte. Niet voor niets richt Livar zich op de betere restaurants. Duurzaam, smakelijk, natuurlijk en verantwoord zijn. Behoefte aan een Experience Centre voor het Limburgse Kloostervarken Vanuit voornoemde doelstelling bestaat de wens om de consumenten, scholieren en mensen werkzaam in de agrarische- en voedingssector kennis te laten maken met alle aspecten van de bedrijfsvoering te midden van de landschappelijke kwaliteiten die de streek te bieden heeft. In het Experience Centre zal eenieder kunnen zien en ervaren hoe Livar-varkens hun gehele levenscyclus doorlopen.

Zowel het fokken van de Livar-varkens, als het grootbrengen inclusief de uiteindelijke verwerking tot een verantwoord en smakelijk vleesproduct wordt voor belangstellenden getoond. Het Livar Experience Centre vormt hierbij bovendien de plek waar innovatie kan plaatsvinden ten behoeve van de aangesloten boerderijen waar Livar-varkens worden opgefokt. Het Livar Experience Centre is hiermee een sprekend voorbeeld dat past binnen hetgeen de gemeente EchtSusteren als Cittaslow-gemeente voorstaat. Geschikte uitbreidingslocatie in de nabijheid van de Abdij Lilbosch Voor de uitbreiding van de veehouderijactiviteiten van de Abdij Lilbosch in de vorm van een Experience Centre voor het Limburgse Kloostervarken (bestaande uit de varkenshouderij, bezoekerscentrum, vleesatelier en slachterij) is gezocht naar een geschikte locatie. Hierbij is om meerdere redenen gebleken dat uitbreiding ter plaatse van het abdijcomplex niet tot de mogelijkheden behoort. Allereerst kan de Abdij maar een beperkt aantal bezoekers ontvangen, omdat gebed en meditatie op de eerste plaats komen. Daarnaast maakt de status van het abdijcomplex als Natura 2000 gebied (vanwege de aldaar gehuisveste ingekorven vleermuis) dat een verdere verzwaring van de bestaande activiteiten in de vorm van toevoeging van een bezoekersintensief Experience Centre bij de Abdij als ongewenst wordt beschouwd. Ten slotte

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

12

PouderoyenTonnaer

verhindert het ruimtebeslag, dat met het voornemen is gemoeid, dat het initiatief ter plaatse van het abdijcomplex mogelijk kan worden gemaakt. Een uitbreiding van de activiteiten ter plaatse van het abdijcomplex zou namelijk landen in het extensiveringsgebied als bedoeld in de provinciale omgevingsverordening. Dit is planologisch niet mogelijk, omdat het houden van varkens onderdeel vormt van de activiteiten van het Experience Centre en een uitbreiding van deze activiteiten in het extensiveringsgebied is uitgesloten.

Afbeelding: Impressie uit het beeldkwaliteitsplan LIVAR Experience Centre (bron: Coonen architecten / PouderoyenTonnaer )

Ondanks dat een geïnteresseerde het groot brengen van een Livar varken om voornoemde redenen niet op de Abdij zelf kan ervaren, is het streven om dit wel bij benadering te kunnen ervaren. Daarom is voor de uitbreiding van de activiteiten gezocht naar een geschikte locatie in de nabijheid van het Abdijcomplex. Dit vraagt allereerst om een locatie nabij de Abdij, zodat bijvoorbeeld via een wandeling langs de Pepinusbeek/de landerijen van de Abdij, toch de Abdij, als oorsprong van het Livar varken, aanschouwd kan worden. Verder dient er sprake te zijn van een zelfde soort landschap en verbouwing van gewassen als rondom de Abdij. De Livar varkens worden immers niet alleen op de Livar boerderij van de Abdij gehouden, maar hebben ook hun buitenverblijf in de weiden rondom de Abdij. Daarnaast wordt een groot gedeelte van de Limburgse granen, die gebruikt worden als voer voor de varkens op de landerijen, rondom de Abdij geteeld. De locatie aan de Zandweg 10 grenst aan deze landerijen en ligt in hetzelfde landschap als de Abdij. Langs de Pepinusbeek kan van de Zandweg naar de Abdij en vice versa worden gewandeld. Op deze locatie hoort men het klokje van de Abdij luiden en is er voldoende ruimte om het planvoornemen te realiseren. De locatie is verder goed ontsloten voor gemotoriseerd verkeer en fietsers.

Daarmee voldoet Zandweg 10 aan de gewenste randvoorwaarden om bij benadering te kunnen ervaren hoe een Livar varken op de kloosterboerderij wordt grootgebracht.

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

13

PouderoyenTonnaer

2.2.2

Totaalconcept Livar Experience Centre verwoord De bezoeker krijgt, vooral in het bezoekerscentrum, inzicht in het totale proces van kraamzeug, geboorte, opgroeien maar ook in het einde van de levenscyclus en de verwerking tot en met de vlees- en smaakbeleving. Naast de dierbeleving komt ook het functioneren van een dierhouderij aan bod waarbij ook innovatieve ontwikkelingen een plek krijgen. Tijdens een bezoek aan en wandeling door het concept wordt de professionele bezoeker (zoals boeren, slagers, winkeliers, horecapersoneel en studenten) en de consumentbezoeker op diverse manieren geïnformeerd . Het bezoekerscentrum speelt hierin een belangrijke rol. De wijze van educatief presenteren is een essentieel onderdeel van het ontwerp. Ook wordt hier getoond hoe de varkens uiteindelijk worden verwerkt tot een (h)eerlijk stukje vers vlees, exclusieve vleesproducten en vleeswaren. De nadruk ligt hierbij op de kennismaking van geïnteresseerden in de productie van streekgebonden, lekker, puur en eerlijk eten volgens de ‘Slow food’ gedachte. Zij richt zich op het behoud van de traditionele keuken en een voedselproductie waarin rekening gehouden wordt met het welzijn van het milieu, de planten, dieren en gezondheid van de mens. Het planvoornemen is daarmee een sprekend voorbeeld dat past in het beleid van Echt-Susteren om een Cittaslow-gemeente te zijn.

De Livar belevingswereld zal op een educatieve en recreatieve manier bijdragen aan de bewustwording van de consument op het gebied van voedselproductie en consumptie. Dit zal met alle zintuigen worden ervaren. Voor wat betreft de vleesverwerking is een passende en diervriendelijke voorziening op locatie gevonden, waar het Livar-varken vanuit het concept zelf (en dus op een verantwoorde en diervriendelijke wijze) tot vlees wordt verwerkt. Dit is te zien als een antwoord op bekende misstanden in (Belgische) slachterijen, maar ook als een beter en verantwoord alternatief dat past bij de Livar-visie.

2.2.3

Het concept concreter: hoofdonderdelen Het beoogde concept Livar Experience Centre (LEC) is gericht op de gehele keten van het Livarvarken en het laten zien en ervaren daarvan aan professionals en bezoekers. Het bestaat uit de volgende drie hoofdonderdelen: • het Livar Bezoekerscentrum met een training- en lesruimte, informatiecentrum, horeca (keuken met proeflokaal), ruimte voor kookworkshops, ondersteunende kleinschalige verkoop (zowel aan bedrijven als consumenten); • Livar Boerderij waar het varken wordt opgefokt en een goed leven heeft; • Livar Vleesatelier, waartoe de slachterij en vleesverwerking behoort en waar de bezoeker kan kennismaken met de diervriendelijke wijze van de laatste fases van het Livar-varken (o.a. is hier ook een workshopruimte).

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

14

PouderoyenTonnaer

Afbeelding: Impressie weidegang van het Livar varken

Vrije weidegang en vrije uitloop van varkens Bij de voorziene Livar varkenshouderij aan de Zandweg 10 wordt aan varkens jaarrond de mogelijkheid geboden van een vrije weidegang en vrije uitloop. Dit is voor bezoekers van het Livar Experience Centre te ervaren, uiteraard rekening houdend met de bewegingsstromen zoals in onderstaande beschreven. Bewegingsstromen binnen het Livar Experience Centre Omdat het welzijn van de varkens voorop staat, zijn er twee bewegingsstromen op het gebied noodzakelijk. Dit is enerzijds de bedrijfsvoering van de varkenshouderij en anderzijds de educatieve beleving van de bezoeker. Om infecties en ziektes bij de dieren te voorkomen, mogen bezoekers niet direct in contact komen met de varkens. Om dit te realiseren is een gescheiden routing noodzakelijk. In en vanuit het bezoekerscentrum begint de educatieve route. Deze route bevat diverse mogelijkheden om de varkens van dichtbij te beleven. Door de structuren gescheiden te houden, ervaart de bezoeker hoe het varkensleven en de bedrijfsvoering van deze bijzondere varkenshouderij functioneert zonder dat er infecties en ziektes overgedragen kunnen worden. Belangrijke educatieve rol Naast de veehouderij en het vleesatelier krijgt de locatie dus een educatieve rol waar bezoekers kennis maken met alle aspecten van het Limburgs Kloostervarken.

Het Livar Experience Centre vertelt het verhaal van het Livar-varken. Onderdeel hiervan is de inpassing van het landschap en het creëren van een natuurlijke omgeving voor de varkens. De belevingswereld van Livar leidt de bezoeker door het Limburgse landschap langs de verschillende aspecten van het Limburgs Kloostervarken. Ook schetst het centrum een beeld van het voedsel dat de varkens eten en dat gedeeltelijk zelf verbouwd is.

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

15

PouderoyenTonnaer

2.2.4

Relatie Livar Experience Centre met Kloosterboerderij Abdij Lilbosch

Bestuurlijke organisatie, financiering en inzet Cisterziënzermonniken: Het Livar Experience Centre zal op een soortgelijke wijze gefinancierd en bestuurd worden als de kloosterboerderij bij de Abdij Lilbosch. De gebouwen en gronden op de kloosterboerderij zijn eigendom van Abdij Lilbosch. Holding SusScrofa B.V., waarvan Livar B.V.een 100% dochteronderneming is, is initiatiefnemer van het Livar Experience Centre. Abdij Lilbosch is één van de grootaandeelhouders en bestuurders. Daarmee heeft de Abdij directe zeggenschap over de onderneming. Tevens is de Abdij medefinancier van de onderneming. De gebouwen van het varkensgedeelte van de kloosterboerderij worden gehuurd door een 100% dochteronderneming van Holding Sus-Scrofa B.V.. De Abdij Lilbosch levert voorts ook feitelijke inzet ten behoeve van de agrarische activiteiten op het Livar Experience Centre. De Abdij bewaakt allereerst de ethische en maatschappelijke aspecten van de Livar filosofie bij het Livar Experience Centre. De inzet van de Abdij ziet verder op feitelijk leidinggeven en kennis inzet. De inzet van de kennis is van belang om het Livar product constant te kunnen verbeteren. Te denken valt onder andere aan het verbeteren van de smaak van het Livar varken door de voedselsamenstelling te veranderen door bijvoorbeeld een andere graansoort toe te voegen.

Daarnaast valt te denken aan de proeven die gedraaid worden met proefstallen om de geur van de varkens zoveel mogelijk te beperken. Ook ziet de inzet van de Abdij op feitelijk uitvoerende werkzaamheden gelijk aan de situatie bij de Abdij Lilbosch. Duidelijk mag zijn dat de hoofdzaak van de monniken het gebedsleven is. In de dagelijkse praktijk betekent dit dat het agrarische bedrijf qua uitvoering deels uitgeoefend wordt door het personeel in loondienst van de Abdij en door vrijwilligers. Tevens krijgen agrariërs in opleiding de kans om het ambacht te leren. Met dit laatste wordt invulling gegeven aan één van de hierna beschreven specifieke doelstellingen van het Livar Experience Centre. Gedeeld bezoek LEC en abdijcomplex De kloosterboerderij van Abdij Lilbosch is reeds lange tijd de bezoekboerderij van Livar waar gasten worden uitgenodigd om een bezoek te brengen aan de Livar-varkens. Deze activiteiten kunnen, zoals eerder toegelicht, op de locatie van de Abdij Lilbosch niet verder worden uitgebreid en geïntensiveerd met een bezoekersintensief Experience Centre. Met de uitbreiding van het Experience Centre aan de Zandweg kan Abdij Lilbosch een meer bezoekers extensieve(re) rol aannemen. Wanneer het Experience Centre aan de Zandweg is bezocht (ofwel het bezoekersintensieve gedeelte), kan men de Abdij Lilbosch mede bezoeken.

Een en ander om tevens de locatie te zien waar de oorsprong van het Limburgse Kloostervarken is gelegen. Via een landschappelijk aantrekkelijke wandelroute langs de Pepinusbeek kan vanuit de Zandweg het Abdijcomplex worden bereikt. De gebouwen van het Abdijcomplex zijn hierbij, in tegenstelling tot de gebouwen van het Livar Experience Centre, niet toegankelijk voor bezoekers, behoudens een kleine abdijwinkel. De houderij van het Limburgse Kloostervarken kan hierbij wel van een korte afstand worden bekeken.

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

16

PouderoyenTonnaer

Voerleverancier voor het Livar varken op het LEC: De streekeigen granen, waarmee de Livar-varkens worden gevoerd, zijn grotendeels afkomstig van het 150 hectaren tellende areaal van de Abdij alsmede gronden in de directe nabijheid. Teneinde een totaalbeeld van de agrarische activiteiten te verschaffen zal, zoals in vorenstaande aangehaald, tevens een ondergeschikt deel van de teelt van granen ook op de locatie Zandweg te zien zijn.

2.2.5

De programmaonderdelen vleesatelier en bezoekerscentrum van het Livar Experience Centre cijfermatig in beeld gebracht De programmaonderdelen voor het vleesatelier en bezoekerscentrum zijn onder te verdelen in onderstaande bruto vloeroppervlakten:

Bron: Ladderonderzoek d.d. 1 augustus 2022, Bureau Stedelijke planning

In het bestemmingsplan wordt uitgegaan van een specifieke functietoedeling binnen het plangebied. In dit kader wordt in het bestemmingsplan in het begrippenkader het vleesatelier gezien als een ruimte voor vleesbe- en verwerking, exclusief een slachterij. Op grond van de nadere detaillering van de bestemmingsomschrijving is een slachterij enkel mogelijk in de meest zuidoostelijke hoek van het plangebied waar het deel van het bouwvlak voor het Livar Experience Centre is gelegen.

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

17

PouderoyenTonnaer

2.2.6

Toedeling van de gebruiksmogelijkheden van het Livar Experience Centre binnen het plangebied De toedeling van de gebruiksmogelijkheden binnen het plangebied, voor zover het betreft het Livar Experience Centre aan de Zandweg 10, kan worden toegelicht aan de hand van de planologische verbeelding (een uitsnede hiervan is in onderstaande figuur opgenomen): 1. ter plaatse van de aanduiding ‘specifieke vorm van agrarisch met waarden bezoekerscentrum (saw-bc)’ is onder voorwaarden een bezoekerscentrum toegestaan alsmede een vleesatelier. Vanuit het oogpunt van bedrijven en milieuzonering zijn de activiteiten binnen deze aanduiding verder ingedeeld naar zwaarte van de toelaatbare activiteiten (middels de aanduiding ‘bedrijf tot en met categorie 3.1’ dat voor een deel binnen de voornoemde aanduiding ‘saw-bc’ geldt); 2. ter plaatse van de aanduiding ‘specifieke bouwaanduiding - veehouderijbebouwing (sbavee)’ is veehouderijbebouwing toegestaan. Een en ander uitsluitend ten behoeve van een varkenshouderij met vrije weidegang en vrije uitloop (als gevolg van de aanduiding ‘specifieke vorm van agrarisch met waarden - varkenshouderij met vrije weidegang en vrije uitloop’ en bijbehorende planregels); 3.

ter plaatse van de aanduiding ‘specifieke vorm van agrarisch met waarden - vleesatelier en bezoekerscentrum (saw-vbc)’ is onder voorwaarden een bezoekerscentrum, vleesatelier en slachterij toegestaan. Hierbij geldt voor de slachterij dat deze is toegestaan in de maximale milieucategorie 3.2 volgens de VNG Brochure bedrijven en milieuzonering en met een maximale verwerkingscapaciteit van 6000 ton levend gewicht aan dieren per jaar. De verbeelding en de planregels voorzien voorts met betrekking tot vorenstaande in specifieke regels, onder andere ten aanzien van gebruiksvloeroppervlakte, toegelaten ondersteunende functies (horeca en detailhandel) en bebouwingsmogelijkheden (onderverdeeld naar vleesatelier/ bezoekerscentrum, veehouderijbebouwing en overige agrarische bebouwing).

Uitsnede verbeelding locatie Zandweg 10

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

18

PouderoyenTonnaer

2.2.7

Specifieke doelstellingen Livar Experience Centre Voor het Livar Experience Centre worden vanuit het initiatief de volgende specifieke doelstellingen verwoord: ‘Innovatie: • Maatschappelijk verantwoord en dierenwelzijn o In het kader van de maatschappelijke verantwoordelijkheid die wij nemen zijn wij altijd op zoek naar manieren om het dierenwelzijn te verbeteren, de milieubelasting van onze bedrijfsvoering te verminderen en het vlees nog smaakvoller te maken. • Verbeterde stalsystemen en ammoniakreductie o Concreet gaat het hier om al het mogelijke te doen om de ammoniakemissie beheersbaar te houden in het spanningsveld tussen milieu en dierenwelzijn. Bij dierenwelzijn wordt immers een uitloop en weidegang vereist met een aanzienlijke oppervlakte. o Verbeteren van bestaande stalsystemen om ammoniakemissie en geur zoveel mogelijk te beperken en het dierenwelzijn verder te verbeteren (varkenshouderij met vrije weidegang en vrije uitloop). • Energieneutraal o We willen door bijv. het gebruik van zonnepanelen en de terugwinning van warmte van bijv. koelinstallaties ons bedrijf zoveel mogelijk energieneutraal maken. Het zuiveren van afvalwater op een natuurlijke manier met een helofytenfilter (rietveld) behoort ook tot de wensen. • Landschappelijke inpassing o Inpassing in het landschap is een vereiste.

We willen dat de boerderij een parel in het landschap wordt waar niet alleen wij, maar ook de omgeving trots op is. Educatie: • Bezoekers, met name kinderen, leren waar het karbonaadje en de ham vandaan komen en wat de verschillen zijn tussen verschillende soorten varkens en vlees. • Er zal ook intensief samen worden gewerkt met onderwijsinstellingen in de regio zowel op MBO, HBO als WO niveau. Met name het MBO niveau wordt steeds belangrijker voor een ambachtelijk bedrijf zoals Livar, omdat het ambacht aan het verdwijnen is door industrialisering van de sector. Steeds meer banen voor lager- en middelbaar opgeleiden komen te vervallen door industrialisering en automatisering. Zeker voor een ambachtelijk bedrijf als Livar is het van groot belang, en een uitdrukkelijke wens, deze categorie van de beroepsbevolking (MBO niveau) te enthousiasmeren voor het mooie ambachtelijke slagersvak en het vak van dierverzorger. Toerisme en transparantie: • Bezoekers laten zien dat Livar-varkens een goed leven hebben en dat op een ambachtelijke, kleinschalige wijze hele mooie producten gemaakt kunnen worden. • Het is belangrijk dat bezoekers het hele bedrijf kunnen zien op een verantwoorde manier zodat er geen ongewenste ziektes etc. kunnen worden overgebracht. Hiervoor zal in een aantal stallen een bezoekersruimte worden gemaakt waar de dieren achter glas te zien

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

19

PouderoyenTonnaer

•

zullen zijn. Buitenom worden wandelpaden gemaakt om de varkens in de buitenuitlopen te kunnen bewonderen. Ingepast in het landschap, met een horecafaciliteit en een winkel, zal deze boerderij ook een leuk dagje uit worden voor gezinnen met kinderen.

Commercieel: • Klanten worden op locatie uitgenodigd voor productpresentaties en proeverijen om ze te overtuigen van de kwaliteit van onze producten en ze de herkomst te tonen. • Consumenten kunnen na een bezoek aan de boerderij genieten van een Livar proeverij in ons proeflokaal en in de winkel/slagerij producten bestellen/meenemen voor thuis.’

2.2.8

Gefaseerde ontwikkeling binnen planperiode In onderstaande is aan de hand van een stappenplan aangegeven in welke volgorde binnen de planperiode de ontwikkeling gestalte moet krijgen. Veehouderijactiviteiten Limburgs Kloostervarken: Het fokken en laten opgroeien van varkens met veel aandacht voor dierenwelzijn. Dit wordt geborgd door, met in achtneming van het bepaalde in het bestemmingsplan, een varkenshouderij met vrije weidegang en vrije uitloop te realiseren. Stap 1: Een strostal wordt ingericht waar de guste en dragende zeugen in groepen worden gehuisvest. Vanuit deze stal is er een weidegang naar buiten mogelijk. De bestaande stroberging zal in gebruik blijven als stroberging, waarbij tevens stalling van machines (bijv. tractor) en gereedschappen mogelijk wordt gemaakt. Stap 2: Voor het huisvesten van de kraamzeugen en jonge biggen wordt verder geïnvesteerd in nieuwe stallen. De nieuwe stallen worden gebouwd op de percelen binnen het plangebied met de aanduiding veehouderijbebouwing. Stap 3: Voor het huisvesten van de vleesvarkens (vanaf 11 weken leeftijd tot slachtleeftijd) zijn tevens stallen voorzien. In deze stallen hebben alle varkens uiteraard ook een buitenuitloop. De vleesvarkens zullen ook nog een extra uitloop krijgen in de varkensweiden.

Vleesatelier en bezoekerscentrum Vanuit de bestaande bebouwing wordt gestart met een vleesatelier (zonder slachterijactiviteiten) en een bezoekerscentrum. De bestaande bebouwing wordt hiervoor gebruik gereed gemaakt. In het vleesatelier wordt het Limburgse Kloostervarken ambachtelijk verwerkt tot vers vlees en exclusieve vleesproducten en vleeswaren. Het vleesatelier in de bestaande bebouwing zal, binnen de maximaal toegestane gebruiksvloeroppervlakte, op termijn als een nevengeschikt onderkomen gaan functioneren ten opzichte van een nieuw op te richten bezoekerscentrum, vleesatelier en

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

20

PouderoyenTonnaer

slachterij in de hoek van het plangebied dat is gelegen nabij de Annendaalderweg.

Het vleesatelier en het bezoekerscentrum komt op basis van een inschatting van de huidige marktsituatie en de verwachtte ontwikkelingen met de volgende stappen tot stand. Stap 1: In dit jaar wordt voorzien in het gereed maken van een bestaande bebouwing voor het bezoekerscentrum en vleesatelier (zonder slachterijactiviteiten). Stap 2: Teneinde het totaalconcept van Livar te kunnen etaleren wordt op locatie voorzien in de bouw van een bezoekerscentrum en vleesatelier in de hoek van het plangebied dat is gelegen nabij de Annendaalderweg. Stap 3: Toevoeging van de slachterij aan het vleesatelier in de hoek van het plangebied dat is gelegen nabij de Annendaalderweg. Deze slachterij zal de duur van het vervoer van slachtrijpe Livar vleesvarkens van aangesloten boerderijen beperken (op dit moment wordt buiten de provinciegrenzen geslacht), kleinschalig blijven en niet vergelijkbaar zijn met het standaardbeeld dat van slachterijen bestaat. Mede in dit verband is in de planregels ook voorzien in een maximum toegelaten verwerkingscapaciteit.

2.2.9

Initiatief 2: Swaantjesweg 16 te Echt Op de locatie Swaantjesweg 16 zijn de intensieve veehouderij activiteiten beëindigd. De vrijkomende agrarische locatie wordt met nieuwe functies ingevuld. Deze invulling ziet er als volgt uit: - de bestaande varkenshouderij is beëindigd; - alle varkensstallen en bijbehorende uitlopen met een oppervlakte van +/- 6.750 m2 worden gesloopt; - in de bestaande carréboerderij worden twee burgerwoningen en twee vakantieappartementen gerealiseerd; - aan de noordzijde van de carréboerderij (ter plaatse van de aanduiding ‘specifieke vorm van wonen – statische opslag’ in onderstaande verbeelding) is een loods gepland met een oppervlakte van 1000 m2 voor statische opslag, waarvan 800 m2 bedrijfsmatig; - aansluitend aan de noordzijde van de loods voor statische opslag is een schuur gepland met een oppervlakte van 264 m2 voor hobbymatige agrarische activiteiten (o.a. voeropslag, stalling machines en dierenverblijven voor hobbymatig te houden dieren).

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

21

PouderoyenTonnaer

Afbeelding: uitsnede planologische verbeelding plandeel Swaantjesweg 16 te Echt

In het voorliggende bestemmingsplan is voor de locatie Swaantjeweg 16 voorzien in een bestemming ‘Wonen’ met passende functieaanduidingen voor de economische en hobbymatige functies. De uitoefening van een intensieve veehouderij is daarmee op deze locatie niet meer mogelijk. Voor het overige wordt integraal verwezen naar bijlage 15 bij deze toelichting, waarin de onderbouwing voor de herbestemming van Swaantjesweg 16 is vervat.

2.3

Ruimtelijke effecten

2.3.1

Ruimtelijke effecten initiatief 1: Zandweg 10 Maria Hoop Aan de ontwikkeling van het Livar Experience Centre aan de Zandweg zijn ruimtelijke effecten verbonden die betrekking hebben op het beoogde ensemble van gebouwen met bijbehorende verhardingen voor bijvoorbeeld de interne verkeersrouting bij het bezoekerscentrum en verharde uitloopgedeelten bij de huisvesting van de varkens. Deze ruimtelijke effecten worden aanzienlijk verzacht door middel van een forse inzet op landschapsmaatregelen. De ruimtelijke effecten worden mede gelet op deze maatregelen aanvaardbaar geacht. Volgens de Structuurvisie Echt-Susteren 2012 – 2025, ‘Ontwikkelen met kwaliteit’ maakt de planlocatie onderdeel uit van twee landschapstypen. De grens van beide landschapstypen loopt door het plangebied. De planlocatie is gelegen op de grens van het ‘Hoogterras (incl. steilrand)’ en ‘ Jonge ontginningen’. Op basis van het Landschapskader Noord- en Midden Limburg 2009 is het plangebied ter plaatse van de provinciale Zilvergroene natuurzone gelegen binnen het landschapstype ‘Plateau-

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

22

PouderoyenTonnaer

ontginning’ gecombineerd met de landschapstypen ‘Mozaïek’ en ‘Beekdal’ in de vorm van een droogbeekdal. Van belang in dit verband is dat voor de ontwikkeling wordt aangesloten bij de gemeentelijke en provinciale landschappelijke kaders als het gaat om de beeldkwaliteit en de landschapsinpassing aan de randen, alsmede de invulling van het plangebied welke onder andere wordt voorzien van: • een ‘boskamer’ op het hoogterras; • het behouden van de leesbaarheid van de steilrand in het landschap, en; • de aanleg van een groene verbinding tussen het aangrenzende bos en de Pepinusbeek. Vanuit de feitelijk directe ligging van het plangebied aan een bosrand en het feit dat voornoemde landschapsmaatregelen worden getroffen, is het mogelijk de ruimtelijke effecten van de ontwikkeling aanzienlijk te filteren ofwel te verzachten. Een en ander is nader verwoord en verbeeld in het separaat bij de toelichting gevoegde beeldkwaliteitsplan, waarvan onderdeel uitmaakt het landschapsplan en het landschappelijk inpassingsplan. Borging van de aanleg en instandhouding van de te treffen maatregelen vindt plaats via de voorwaardelijke verplichtingen als opgenomen in de planregels van het bestemmingsplan. In aanvulling hierop hebben de maatregelen voor wat betreft aanleg en instandhouding tevens een borging in een anterieure overeenkomst.

In onderstaande is een verkleinde weergave opgenomen van het landschapsplan en het landschappelijk inpassingsplan dat op 26 juni 2018 de goedkeuring heeft gekregen van de LKMcommissie. Zie hiervoor bijlage 16 bij deze toelichting. Het advies van de LKM – commissie d.d. 26 juni 2018 om: ‘een ecologische verbinding te realiseren tussen de westelijke D2-kamer en de noordoostelijke D2-kamers, bestaande uit inheemse soorten, met een maximale breedte van 5 meter. In deze ecologische verbinding mag, ten behoeve van de bereikbaarheid van de percelen, per D2- perceel één doorgang ten behoeve van trekkers gemaakt worden.’ is verwerkt in onderstaande weergave van het landschappelijk inpassingsplan d.d. 28 juni 2018. De vereiste maatregelen voor wat betreft de landschapsinpassing (inclusief de situering van perceelsontsluitingen) zijn voorts geborgd door middel van vastlegging in artikel 4.1.2 onder g van de planregels in onderling verband met bijlage 3 van de planregels. Vastgesteld wordt in dit verband dat het geheel van maatregelen betekent dat de ruimtelijke effecten aanvaardbaar zijn in de ruimtelijke context ter plaatse.

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

23

PouderoyenTonnaer

Verkleinde weergave van het landschapsplan voor de ontwikkellocatie van het LEC (een vergrootte weergave is opgenomen in de bijlagen bij de planregels)

Verkleinde weergave van het landschappelijk inpassingsplan voor de ontwikkellocatie van het LEC (idem)

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

24

PouderoyenTonnaer

2.3.2

Ruimtelijke effecten initiatief 2: Swaantjesweg 16 Ter plaatse van Swaantjesweg 16 is er sprake van een beëindiging van een intensieve veehouderij en sloop van veehouderijbebouwing. Er is sprake van een herbestemming waarbij het agrarisch bouwvlak met de aanduiding ‘intensieve veehouderij’ wordt verwijderd en diverse niet-agrarische functies (wonen, opslag e.d.) overeenkomstig de beschrijving als opgenomen in paragraaf 2.2.2 worden bestemd. Voor de herbestemming is tevens een landschappelijk inpassingsplan opgesteld dat op 25 mei 2021 geaccordeerd is door de LKM-commissie. De ruimtelijke effecten van Swaantjesweg 16 gaan hiermee uit van een kwaliteitsverbetering. Een en ander wordt nader uiteengezet in bijlage 15 bij deze toelichting. Voor de inhoud wordt hiernaar verwezen.

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

25

PouderoyenTonnaer

3

Beleid Bij de nadere beschouwing van het toepasselijke beleid voor het bestemmingsplan, wordt uitgegaan van de navolgende opzet. Initiatief 1: Zandweg 10 te Maria Hoop: In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het Rijks-, provinciale en gemeentelijke beleid. Het Rijksbeleid wordt besproken aan de hand van de Nationale omgevingsvisie en het Nationaal Waterprogramma en het Barro. Voor de beschrijving van het provinciale beleid is gebruik gemaakt van de Provinciale Omgevingsvisie Limburg (d.d. 1 oktober 2021) en de bijbehorende Geconsolideerde Omgevingsverordening Limburg 2014 (d.d. 16 december 2022). Het gemeentelijke beleid is ontleend aan de Structuurvisie Echt-Susteren 2012 – 2025, Ontwikkelen met kwaliteit. Initiatief 2: Swaantjesweg 16 te Echt Voor de behandeling van het Rijks-, provinciale en gemeentelijke beleid in verband met de herbestemming van Swaantjesweg 16 wordt verwezen naar bijlage 15 bij deze toelichting.

3.1

Rijksbeleid

3.1.1 Nationale omgevingsvisie (NOVI) Op 11 september 2020 is de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) 'Duurzaam perspectief voor onze leefomgeving' in werking getreden. Deze visie bevat de hoofdzaken van het strategisch rijksbeleid voor de fysieke leefomgeving. Dit is een combinatie van beleid uit de bestaande beleidsdocumenten, met en zonder wettelijke grondslag, en nieuw strategisch beleid. De NOVI bevat een toekomstperspectief met de ambities van het Rijk. Nationale belangen Gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk zijn samen verantwoordelijk voor de fysieke leefomgeving. Sommige belangen en opgaven overstijgen het lokale, regionale en provinciale niveau en vragen om nationale aandacht. Dit noemen we 'nationale belangen'. Het Rijk heeft voor alle nationale belangen een zogenaamde systeem-verantwoordelijkheid. Voor een aantal belangen is het Rijk zelf eindverantwoordelijk. Maar voor een groot aantal nationale belangen zijn dat de medeoverheden. In de NOVI zijn 21 nationale belangen met bijbehorende opgaven geformuleerd. De opgaven die voortkomen uit de nationale belangen van het Rijk zijn vertaald in vier integrale prioriteiten : 1. ruimte maken voor klimaatadaptatie en energietransitie; 2. duurzaam economisch groeipotentieel bevorderen; 3. zorgen voor sterke en gezonde steden en regio's; 4. stimuleren van een toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied.

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

26

PouderoyenTonnaer

Afwegingsprincipes Beschermen en ontwikkelen sluiten elkaar niet per definitie uit en kunnen elkaar zelfs versterken. Een optimale balans tussen deze twee vergt steeds een zorgvuldige afweging en prioritering van ongelijksoortige belangen. Om dit afwegingsproces richting te geven, is in de NOVI een drietal afwegingsprincipes geformuleerd: 1. combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies; 2. kenmerken & identiteit van een gebied staan centraal; 3. afwentelen wordt voorkomen. Een van de opgaven in de NOVI is het stimuleren van een toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. Het planvoornemen van initiatief 1 voorziet aan de Zandweg 10 te Maria Hoop in een nieuwe bestemming van een voormalige manege. Met het initiatief van de ontwikkeling van het Livar Experience Centre worden stappen gemaakt in de transitie van de landbouw, waarin varkens op kleinschalige en diervriendelijke wijze worden gehouden en in het voorliggende initiatief worden gecombineerd met een bezoekerscentrum, vleesatelier en een slachterij. Op grond hiervan kan mede invulling worden gegeven aan van een toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied.

Het initiatief voldoet tevens aan de drie in de Novi genoemde afwegingsprincipes door uit te gaan van een combinatie van functies, het treffen van landschapsmaatregelen rekening houdend met de kenmerken en identiteit van het gebied en maatregelen te treffen ter voorkoming van afwenteling. Hierbij kan worden gedacht aan maatregelen op het gebied van waterberging, maar ook de bijdragen die vanuit de landschapsmaatregelen aan natuur en biodiversiteit worden geleverd. Gelet hierop ligt het voornemen in lijn met de uitgangspunten van de NOVI. De NOVI krijgt verder doorwerking op lagere beleidsniveaus. De relevante beleidsstukken op provinciaal, regionaal en gemeentelijk niveau zijn in de navolgende paragrafen getoetst. 3.1.2

Nationaal Water Programma 2022-2027

Het Nationaal Water Programma is op 18 maart 2022 vastgesteld. In het Nationaal Water Programma (NWP) 2022-2027 beschrijft de Rijksoverheid de hoofdlijnen van het nationale waterbeleid en de uitvoering ervan in de rijkswateren en – vaarwegen. Voor het waterbeleid is het NWP een uitwerking van de Nationale Omgevingsvisie. Nederland heeft te maken met grote wateropgaven die bovendien in de toekomst steeds groter en complexer worden. Dit komt door een aantal samenhangende uitdagingen: klimaatverandering, bodemdaling, milieuverontreiniging, biodiversiteitsverlies en ruimtedruk. In de uitvoering ligt bovendien een grote opgave om verouderde infrastructuur zoals bruggen en sluizen in stand te houden en waar nodig te vervangen of te renoveren. De wateropgaven waar Nederland op dit moment voor staat, de uitdagingen richting de toekomst en de noodzaak van een integrale aanpak vormen de basis voor 3 hoofdambities van het NWP: • Een veilige en klimaatbestendige delta; • Een concurrerende, duurzame en circulaire delta;

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

27

PouderoyenTonnaer

•

Een schone en gezonde delta met hoogwaardige natuur.

De wateropgaven staan niet op zichzelf; een integrale aanpak met andere opgaven in de fysieke leefomgeving, zoals de energietransitie, de woningbouw, herstel natuur en de landbouwtransitie is noodzakelijk. Het bodem- en watersysteem stelt randvoorwaarden aan ruimtelijke ontwikkelingen. Om deze randvoorwaarden ook juridisch te laten doorwerken zijn inhoudelijke kaders nodig voor de inrichting en gebruik van wateren alsook voor ruimtelijke inrichting, landgebruik en de wijze van bouwen. Het NWP beschrijft de hoofdlijnen van het nationale waterbeleid. ‘Nationaal’ wil zeggen dat het Rijk met het NWP richting wil geven aan het waterbeleid voor Nederland als geheel, dus niet alleen voor het hoofdwatersysteem. Het programma is voor het waterbeleid een uitwerking van de nationale belangen en strategische hoofdkeuzes in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI). Het NWP beschrijft verder de raakvlakken van het nationale waterbeleid met het beleid voor een aantal andere onderwerpen in de fysieke leefomgeving, zoals de energietransitie en de landbouw. Ook bevat dit NWP het rijksbeleid dat voortkomt uit de eerste 6-jaarlijkse herijking van de deltabeslissingen en regionale voorkeursstrategieën uit 2015. Daarnaast bevat het NWP een beschrijving van het beheer, de functies en de maatregelen en voorzieningen voor de ontwikkeling, werking en bescherming van de rijkswateren en de rijksvaarwegen.

Het NWP richt zich specifiek op de periode 2022-2027 met een doorkijk naar 2050. Het plangebied van het NWP bestaat uit het volledige Europese deel van het Nederlandse grondgebied, waaronder de territoriale zee en de Nederlandse Exclusieve Economische Zone (EEZ) van de Noordzee (zie Kaart 1). Caribisch Nederland valt buiten de scope van dit NWP. Het beheer en de uitvoering van het waterbeleid door Rijkswaterstaat heeft betrekking op de rijkswateren en de rijksvaarwegen. De rijkswateren omvatten de grote rivieren, grote kanalen, het IJsselmeergebied, de Zuidwestelijke Delta, de Rijn-Maasmonding, de Waddenzee, EemsDollard en de Noordzee, met inbegrip van het daaronder gelegen grondwater. De rijksvaarwegen omvatten de toegangen tot de zeehavens, het hoofdvaarwegennet en de overige vaarwegen in de rijkswateren. Voor de rijkswateren zijn in dit plan gebiedsgerichte uitwerkingen opgenomen (zie deel C: Gebieden). Voor de overige delen van Nederland wordt de gebiedsgerichte uitwerking van het waterbeleid meegenomen in andere programma’s, in de eerste plaats in de Omgevingsagenda’s onder de NOVI (zie Relatie met andere plannen en beleidstrajecten). Het plangebied ligt niet binnen de grenzen van het NWP. Daarnaast voorziet het planvoornemen niet in activiteiten die (negatieve) invloed hebben op de hoofdambities van het NWP.

Geconcludeerd wordt dat het NWP geen belemmering is voor het planvoornemen. Het Nationaal Waterplan 2016-2021 (structuurvisie) is de opvolger van het Nationaal Waterplan 2009 – 2015. Het Nationaal Waterplan (NWP) bevat de hoofdlijnen van het nationaal waterbeleid en de daartoe behorende aspecten van het ruimtelijk beleid. Ten opzichte van het eerste NWP is het beleid op de volgende terreinen geactualiseerd: ● Het beleid met betrekking tot waterveiligheid en zoetwater is met de vastgestelde deltabeslissingen in 2014 fundamenteel veranderd. Het rijksbeleid dat hieruit voortvloeit is

Bestemmingsplan ‘Swaantjes- en Zandweg’

28

PouderoyenTonnaer

opgenomen in het NWP. ● Afspraken die zijn gemaakt in het kader van het Energieakkoord, de Natuurvisie, Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte, het Bestuursakkoord Water en het Deltaprogramma zijn verwerkt in het NWP. ● Door de vaststelling van het NWP voldoet Nederland aan de Europese eisen om actuele plannen en maatregelenprogramma’s op te stellen volgens de Kaderrichtlijn Water (KRW), de Richtlijn Overstromingsrisico’s (ROR) en de Kaderrichtlijn Mariene Strategie (KRM). Daarnaast vormt het nieuwe NWP een belangrijke bouwsteen voor een Nationale Omgevingsvisie, aansluitend bij de Omgevingswet, die sectorale visies en beleidsplannen vervangt. In het Nationaal Waterplan heeft het Rijk onder meer de strategische doelen voor het waterbeheer vastgelegd. Rijkswaterstaat neemt in het Beheer- en Ontwikkelplan voor de Rijkswateren (Bprw) de condities en maatregelen op voor het operationeel beheer om deze strategische doelen te bereiken. Het NWP is kaderstellend en het beleid dient door andere overheden te worden vertaald in hun beleidsplannen.

In het NWP heeft het Rijk de volgende principes verankerd: ● Integraal waterbeheer ● Afwenteling voorkomen ○ Vasthouden-bergen-afvoeren ○ Schoonhouden-scheiden-schoonmaken ● Ruimte en water verbinden Een goede bescherming tegen overstromingen, het zoveel mogelijk voorkómen van wateroverlast en droogte en het bereiken van een goede waterkwaliteit zijn basisvoorwaarden voor welvaart en welzijn. Water levert een positieve bijdrage aan de kwaliteit van de leefomgeving en behoud van biodiversiteit. Voor een duurzaam en klimaatbestendig watersysteem is het dan ook van belang om bij ruimtelijke ontwikkelingen rekening te houden met waterhuishoudkundige eisen op korte en lange termijn. Meer dan voorheen moet water bepalend zijn bij de besluitvorming. De mate waarin water bepalend is, hangt mede af van de wateropgave in relatie tot andere opgaven, aanwezige functies en bodemgesteldheid, en andere kenmerken in het gebied. Het planvoornemen ligt niet in een ruimtelijke hoofdstructuur, zoals bedoeld in de AMvB ruimte. In gebieden buiten de ruimtelijke hoofdstructuur geeft het rijk geen primaire ruimtelijke verantwoordelijkheden. Gemeenten en provincies wordt gevraagd het generieke beleid lokaal en regionaal te vertalen en vast te leggen in structuurvisies, bestemmingsplannen en waterplannen.