Rekenkameronderzoek 2025Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerddoor Menswel
Tekst van het document
Ik spreek de jongerenwerker heel regelmatig. Ik loop een werkdag mee. Dit levert een positieve houding op en toont betrokkenheid in deze gezinsgevoelige portefeuille. Zo zie en hoor ik of er bijvoorbeeld een betere aanhechting met het onderwijs moet komen. Is hetgeen is ingezet, het beste om te doen, of moeten we samen bijschaven?” De wethouder Wmo: “Beleid wordt hier bedacht, opgezet, uitgeschreven uitgezet en gemonitord.” Maar ook wordt door hem gesteld: “Menswel constateert nieuwe beleidspunten in het veld en die komen bij ons terug of bij het sociaal wijkteam. Hoe minder beleid, hoe minder je eraan hoeft te houden en hoe meer maatwerk je als gemeente kan bieden. Als wij niks horen van onze ambtenaren, niets uit de samenleving en van de individuele raadsleden, dan gaat het goed. Het is een verschrikkelijk passieve houding van de bestuurder, maar het werkt wel.” Wethouder Sport ziet de plek van de beleidsvorming als iets van de gemeente. De nota Sport- en beweegbeleid 2025- 20230 is net door de raad besproken en vormt de basis voor een uitvoeringsprogramma. Dit programma wordt voor een groot deel door Menswel uitgevoerd. De instelling heeft
4
Het voorliggende veld is een term die wordt gebruikt binnen het sociaal domein en verwijst naar een bestaande voorziening of regeling die eerst moet worden ingezet voordat er aanspraak kan worden gemaakt op specifieke ondersteuning of voorzieningen vanuit de overheid, zoals de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) of de jeugdwet.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
29
wel meegedacht bij de beleidsvorming. ”Er is een goede verstandhouding. Men conformeert zich aan de afspraken op hoofdlijnen. Voor de toekomst is er een verbetering mogelijk van de uitvoering van de afspraken op het gebied van het sport en beweegbeleid en accommodaties.” De directeur/bestuurder geeft aan: “We voeren inhoudelijke gesprekken met het bestuur en met de ambtenaren. Er zijn korte lijnen en we staan beide open voor kritische opmerkingen. De gemeente geeft niet slechts een opdracht, maar geeft ruimte. De gemeente moet beleid maken: welke kant we als uitvoeringsinstelling op gaan, moet vastliggen. Er moet een meerjarenperspectief zijn, op zijn minst op hoofdlijnen. Daarnaast kunnen wij met de gemeente anticiperen op nieuwe ontwikkelingen.” De social werkers: “We hangen niet achterover en nemen ook niet iets klakkeloos over van de gemeente. We denken na: wat is ons maatschappelijk nut? Waartoe zijn wij op aarde, wat is onze meerwaarde? Dat geven we sterk terug als daar vragen komen.” Constatering rekenkamer • De bestuurders, ambtenaren en de medewerkers van Menswel geven verschillende antwoorden op de vraag: wie stelt het beleid op? • De beleidsvorming geschiedt in samenspraak, de ervaringen van Menswel worden betrokken bij het bepalen van het beleid en het formuleren in het werkplan van de uit te voeren activiteiten.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
30
3. Het werkplan en de uitvoering
3. Het werkplan en de uitvoering De instelling maakt samen met de gemeente een werkplan en levert een jaarverslag aan. Daarnaast rapporteert ze 3 keer per jaar de voortgang van de uitvoering van de prestatieafspraken in triaalrapportages. Als voorbeeld gaan we in op het werkplan 2024 op het onderdeel opbouwwerk en toetsen de prestatieafspraken via de tweede triaalrapportage. Over de overige onderdelen van het werk geven we enkel de kern van de rapportages weer. 1. Wat wil de gemeente bereiken? 2. Wat gaat Menswel daarvoor doen? 3. Wat gaat het kosten? 4. Wanneer dienen de prestaties geleverd te zijn? 5. Wat zijn de te leveren prestaties? 6. Welke informatie dient ze aan te leveren in de rapportages?
3.1 De opdracht 1
Wat wil de gemeente bereiken?
1
Opbouwwerk: per kern realiseren van een actieve buurt met betrokken bewoners. Door het inrichten van een wijksteunpunt.
2
Wat gaat Menswel daarvoor doen?
2.1
2.1 Wijkopbouwwerk verrichten als onderdeel van de sociale wijkteams in bestaande wijksteunpunten. 2.2 Het leveren van ondersteuning van vrijwillige wijkdiensten die niet de trede van zelforganisatie bereiken.
2.2
Ad 2.1
Ad 2.1 Hiervoor gaat men elf diensten en activiteiten inzetten: • Maatwerk leveren • Netwerk en de sociale leefomgeving in kaart brengen • Vinden van mensen die zich willen inzetten • Vaststellen van mate van burgerschap en bepalen ondersteuningsbehoefte • Te bereiken doelen bepalen als ook de prikkels die stimulerend werken • Verbinden van initiatieven, mensen attent maken op elkaar • Proces aanjagen en aan de gang gaan met groepsdynamica • Zich zo veel mogelijk overbodig maken • Vraaggericht ondersteunen • De band met de bewoners behouden en signalen ophalen • De opbouwwerker verbindt zich aan het sociaal wijkteam en vertaalt individuele vraagstukken naar collectief aanbod gericht op behoud van zelfredzaamheid in een goede sociale woonomgeving. Zij bouwt mede aan de samenleving en activeert vrijwilligersgroepen, burgers en netwerk.
Ad 2.2
Het instandhouden, ondersteunen en begeleiden van kerngerichte vrijwillige wijkdiensten. Diensten in dit kader zijn: ‘klapperproject’, taalcoaches, faciliteren bij jaarlijkse activiteiten zoals: collecte Jantje Beton, Sint Maarten, Burendag en Buitenspeeldag; Kinderkookschool Susteren Werven, plaatsen en ondersteunen respijtzorgvrijwilligers
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
32
3
Wat gaat het kosten?
Per activiteit wordt dit uitgedrukt in uren inzet en geld.
4
Wanneer dienen de prestaties geleverd te zijn?
Per activiteit worden de uren van de professionals weergegeven en het aantal weken per jaar dat ze ingezet worden.
5
Wat zijn de te leveren prestaties?
6
Welke informatie dient Menswel aan te leveren in de rapportages?
5.1
Wijkopbouwwerk vanuit bestaande wijksteunpunten a. Instandhouding wijksteunpunten. b. Inventarisatie behoeften activiteiten; vraaggericht werken. c. Vinden van vrijwilligers(organisaties). d. In totaal tenminste 4 burgerinitiatieven in de kernen ondersteunen. e. Verzorgen van tenminste 3 publicaties ter verkrijging van actieve burgers/ vrijwilligers. f. De opbouwwerker richt zich op de verenigingen en groepen die in de wijk actief zijn of worden.
5.2
Wijkdiensten a. Het gemeentebreed faciliteren van tenminste 30 afnemers van het klapperproject. b. Het gemeentebreed faciliteren van tenminste 20 afnemers van het project taalcoach c. Het werven, opleiden en begeleiden van inwoners die (on)georganiseerd hulp uitvoeren via de sociale wijkteams in de thuissituatie of in wijksteunpunten ten behoeve van de doelgroep.
6.1
Wijkopbouwwerk vanuit bestaande wijksteunpunten a. Activiteitenoverzicht per wijksteunpunt en aantal deelnemers. b. Beschrijving ondersteuningsbehoefte per initiatief (per kern/ wijksteunpunt) met korte beschrijving voortgang per initiatief en resultaten. Wat is het effect van tussenkomst opbouwwerker? c. Omschrijving integraal werken met het sociaal wijkteam.
6.2
Wijkdiensten a. Aantal unieke vrijwilligers per kern. b. Overzicht verrichte diensten per kern (aantal bereikte inwoners). c. Omschrijving manier van coördineren, begeleiden, werven.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
33
3.2 De verantwoording van de uitvoering 3.2.1 De verantwoording van het opbouwwerk in de tweede triaalrapportage Welke informatie dient Menswel aan te leveren?
De verantwoording
6.1
Wijkopbouwwerk vanuit bestaande wijksteunpunten.
a
Activiteitenoverzicht per wijksteunpunt en aantal deelnemers.
Volgens verzoek weergegeven.
b
Beschrijving ondersteuningsbehoefte per initiatief (per kern/ wijksteunpunt) met korte beschrijving voortgang per initiatief en resultaten.
b en c wordt in de rapportage gecombineerd. Hier wordt uitgebreid gerapporteerd over de voortgang per initiatief. De resultaten van het werk zijn niet gemakkelijk te destilleren uit de rapportages.
Wat is het effect van tussenkomst opbouwwerker?
Het effect van de tussenkomst van de opbouwwerker wordt niet verwoord. Er staat een uitgebreid en informatief overzicht van hetgeen is opgehaald per kern tijdens de zogenaamde zomertoer per bakfiets. Zicht op wat er leeft in de verschillende dorpen. ”door op pad te gaan krijgen we een beeld van wat er speelt in de dorpen, horen we signalen, die we kunnen oppakken, draagt bij aan netwerk en sociale kaart; er is aandacht voor mensen.”
c
Omschrijving integraal werken met het sociaal wijkteam.
6.2
Wijkdiensten
a
Aantal unieke vrijwilligers per kern.
Aantal uniek vrijwilligers is weergegeven.
b
Overzicht verrichte diensten per kern (aantal te bereiken inwoners).
Aantal en bereikte deelnemers.
c
Omschrijving manier van coördineren, begeleiden en werven.
De inzet wordt nader beschreven.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
34
3.2.2 Verantwoording overige onderdelen De verantwoording van de overige onderdelen wordt in de tabel bondig weergegeven: Welke informatie dient Menswel aan te leveren?
De verantwoording
A
Ondersteuning koepel seniorenvereniging
De aangeleverde informatie betreft hoofdzakelijk het aantal activiteiten en het aantal deelnemers.
B
Speelvoorzieningen
De aangeleverde informatie is inhoudelijk van aard en er wordt naar de opbouwwerkrapportage verwezen.
C
Adviesraad sociaal domein
De aangeleverde informatie beperkt zich hoofdzakelijk tot enkele data.
D
Sportstimulering en Cultuur
De aangeleverde informatie is uitgebreid van kwantitatieve aard, per deelproject weergegeven. Eventuele wijzigingen t.o.v. vastgesteld werkplan staan niet verwoord maar worden in het bilateraal overleg met contactambtenaar besproken.
E
Steunpunt vrijwilligerswerk
De aantallen van interventies zijn aangeleverd; er worden tal van signalen weergegeven vanuit de ervaringen binnen het steunpunt, bijvoorbeeld: steeds meer wordt duidelijk dat de overlappende werkgebieden binnen het welzijnswerk vragen om een multidisciplinaire aanpak. Er is toenemende behoefte aan buurtgerichte hulp, hiervoor is een werkgroep ingesteld. Behoefte aan vrijwilligers is groot, er worden meerdere type acties ondernomen.
F
Begeleiding van uitkeringsgerechtigden naar vrijwilligerswerk
Er wordt vooral een kwalitatieve rapportage aangeleverd.
G
Maatschappelijke stages
Er worden uitgebreide kwantitatieve gegevens weergegeven.
H
Huiskamerproject
Er is een overzicht aangeleverd met de aantallen deelnemers en ontwikkelingen en signalen vermeld.
I
Cliëntondersteuning en onafhankelijke clientondersteuning
De diensten aan clientondersteuning worden in tabellen weergegeven en er wordt een toelichting gegeven.
J
Mantelzorgwaardering
Er staat een operationele weergave.
K
Woonbegeleiding statushouders
Er is een kwantitatieve weergave van de inspanningen als ook een uitgebreide meer inhoudelijke toelichting.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
35
L
Jeugdwerk en jongerenwerk
Het aantal contacten met jongeren via het ambulante jongerenwerk staat weergegeven. Ook het aantal keren preventieve inzet. Verder een korte beschrijving per ‘vindplek’ en contactmomenten met bewoners per wijk. Verder een overzicht van het accommodatiegericht jongerenwerk. Ook een beschrijving van de activiteiten rond bijvoorbeeld het Talenthouse. Een weergave van het jongerenwerk op scholen met een kwantitatieve weergave
M
Menswel Sport Beheer binnensportaccommodaties
Harde afspraken: de prestaties staan vervat in de exploitatieovereenkomst. Op een goede en evenwichtige manier moeten ze de accommodaties ter beschikking stellen, veilig en schoon. Objectiviteit: Keurmerk Veilig & Schoon. Sportvloeren keuringsmodellen. Op basis van de informatie in de begroting en de mondelinge tussenrapportages beoordeelt de gemeente de uitvoering.
N
Menswel Sport op basis van beleidsplan Sport en bewegen 2025-2030
Mondelinge toelichting gemeente. “We werken aan een uitvoeringsprogramma. Er komt een actualisering van het bestaande inclusief het nieuwe in operationele sturingsinformatie. De afspraken zullen SMART worden geformuleerd. Ze zijn tot nu toe niet zo opgeschreven. Toelichting manager Sport van Menswel: “we zijn bezig met het concreet vastleggen wat we doen, wat de resultaten zijn en wat de effecten”
Constatering rekenkamer • De rekenkamer constateert dat in de triaalrapportage en in de rapportages van Menswel Sport niet alles wordt verantwoord, zoals bijvoorbeeld de concrete effecten van de inbreng van de opbouwwerkers. Bijvoorbeeld bij 3.2.1 onder 6.1. b en c wordt uitgebreid gerapporteerd over de voortgang per initiatief, maar de resultaten van het werk zijn niet gemakkelijk te destilleren uit de rapportages. • In 3.2.2 geeft de rekenkamer aan op welke onderdelen er anders wordt gerapporteerd dan afgesproken. • Bij Menswel Sport (onder N) moet nog een uitvoeringsprogramma met specificatie van de te leveren prestaties worden opgesteld.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
36
3.3 Kwantitatieve verantwoording en kwalitatieve verantwoording In meerdere gesprekken komt naar voren dat effecten van de inzet van welzijnswerk niet altijd te meten zijn. In deze paragraaf gaan we hier op in. De gemeente stuurt op resultaten en kosten om de kwaliteit te waarborgen (Visiedocument) “Wij schatten zo goed mogelijk de toekomstige vraag in en berekenen de bijbehorende uitgaven. Met dit inzicht kan tijdig en passend worden ingespeeld op veranderingen. We maken inzichtelijk wat ondersteuning kost om kostenbewustzijn bij verwijzers, zorgaanbieders en inwoners te stimuleren.” Bij de oplevering van de triaalrapportage elke 4 maanden komen de ambtenaren met de medewerkers van Menswel bij elkaar. Grote verrassingen komen de beleidsmedewerkers niet tegen omdat er tussentijds al contact gezocht is als er iets niet goed loopt. “We bespreken wat er gebeurt in het jeugdwerk of bij sport. Daar leggen we de verbinding. Kunnen we aansluiten met valpreventie, of wij zijn al met dit bezig. Het wordt zo meer en meer een integraal verhaal.” “We kijken niet naar de uurtjes, maar eerder naar wat er in een dorp speelt, of er daar iets nieuws kan komen: daar zien we dit, dit en dit en daar kunnen we samen meer dat, dat en dat. Ga daarmee aan de slag.” De instelling heeft een bepaalde mening over het format van de triaalrapportage. “We willen meer vertellen buiten het format.
De kopjes zijn door de gemeente vastgesteld. Hadden wij graag anders gezien. We gaan naar een nieuwe opdracht in 2026: hoe moet het worden weergegeven? Meermaals wordt aangegeven dat het effect van het welzijnswerk niet te meten is. De gemeente doet een poging in de bijlage van het beleidsplan MLO. Door een nulmeting als basis te nemen via benchmarks, zoals ‘Waar staat je gemeente’. Na de nulmeting is er geen vervolg gegeven aan het inzichtelijk maken van de effecten. In de uitwerking van de prestatieafspraken met Menswel wordt niet een op een gerefereerd aan de gestelde doelen. De resultaten van de benchmarks zijn niet zichtbaar in het werkplan en de verantwoording op de 4 doelen en de indicatoren die daaraan gekoppeld worden. Een aantal andere indicatoren van het CBS en ‘Waar staat je gemeente’ staat wel in de jaarrekening 2023. In de opdrachten aan Menswel staan de verwachte resultaten wel aangegeven. In de verantwoording in het jaarverslag (2023) en in de triaalrapportages doet de instelling inspanningen om de resultaten te beschrijven of cijfermatig uit te drukken. Men is zelf niet in alles tevreden over de verantwoording en zet het fenomeen ’storytelling’ in. Storytelling is het vertellen of presenteren van een verhaal om de impact van het werk te laten zien voor beleidsmakers en de samenleving.
Idealiter ziet de aanpak er als volgt uit: schets een situatie (wat speelt in de samenleving); hoe ziet de begeleiding er uit; wat is het resultaat (bijvoorbeeld de emoties van inwoners). Samen met de universiteit Amsterdam heeft Sociaal Werk Nederland een rekenmethode ontwikkeld die data op het vlak van welzijn opleveren. Deze wil Menswel gaan gebruiken om meer te sturen op effecten van het werk. Men wil zo rapporteren dat de effecten van het werk zichtbaar worden. “We staan aan het begin, maar gaan de meerwaarde aantonen.” De wethouder Wmo geeft aan dat uitgesproken tevredenheid van bezoekers in de Huiskamer, die terugkomen en het verder vertellen, voor hem ook veel waarde heeft. De beleidsmedewerker van de gemeente geeft aan: “Wanneer is armoedebeleid geslaagd, wanneer is eenzaamheid voorkomen? Dit kan voor een deel via cliëntentevredenheidsonderzoeken, GGD rapportages, met daarin de cijfers over aantallen eenzamen en maatschappelijke deelnames. Er was een GGD-rapportage over jeugd. Dit was aanleiding om verbeteringen aan te brengen. Dit is in samenwerking met Menswel opgepakt.” Een Vlaams-Nederlands gebruikersonderzoek van zwembaden schetst een -positief- beeld van de dienstverlening en faciliteiten in het zwembad de Bandert in Echt. De gebruikers van het zwembad zijn geënquêteerd en geven een oordeel op de schaal van 1 tot 10 van ruim een 8.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
37
Met Menswel Sport heeft de wethouder Sport een goede verstandhouding. “Men conformeert zich aan de hoog-over-afspraken. Voor de toekomst is er een verbetering mogelijk en nodig van de uitvoering van de afspraken. Duidelijker detailafspraken op het gebied van het sport- en beweegbeleid. Geldt ook voor de accommodaties. We zijn weliswaar tevreden, de verenigingen zijn dit ook.” Als er iets niet goed is, komen ze bij de wethouder en in de praktijk is dit niet vaak. Er zijn wel verbeteringen mogelijk in de sportaccommodaties: hoe kun je de ruimtes multifunctioneler gaan inzetten? Constatering rekenkamer • De gemeente geeft enerzijds in de beleidsplannen meetbare doelen aan en verwacht in het format werkplan van Menswel meetbare resultaten. Anderzijds geeft men in de gesprekken meermaals aan dat de resultaten niet meetbaar zijn. • De instelling streeft sterk naar het zichtbaar maken van de effecten van haar inzet in het welzijnswerk. • Landelijk wordt er al veel gemeten, zoals door de GGD, CBS, ‘waar staat je gemeente’. Kritische prestatie-indicatoren zijn zo in te zetten en te toetsen, ook in het welzijnswerk. • Er zijn hoge verwachtingen van het fenomeen ‘storytelling’ bij de gemeentelijke ambtenaren en de instelling.
3.4 Hoe kijken inwoners, raadsleden, bestuurders en beleidsmedewerkers naar Menswel Er is een positief beeld van Menswel bij inwoners en een brede kennis van de instelling in wat ze doet en zouden moeten doen. De inwoners hebben een positief beeld over de dienstverlening van Menswel Sport. Dit is aangetoond in het onderzoek onder gebruikers van het zwembad de Bandert. De ‘gebruikers’ van de diensten die de rekenkamer heeft gesproken, geven een genuanceerd beeld. Een actieve ‘gebruiker’ geeft aan dat Menswel in haar kringen heel bekend is en goed staat aangeschreven. Ze werkt al 25 jaar in een huiskamerproject en er is een goede afstemming. Ook over de rol bij Respijtzorg ziet ze de instelling professioneel werken. Op de ondersteuning op het onderdeel Steunouders is ze minder tevreden. Een andere ‘gebruiker’ die met haar vereniging traint en speelt in de Reinhoudhal in Susteren is positief over de dienstverlenende houding. Er wordt snel geacteerd op vragen. Bij de interne afwikkeling van de vragen binnen Menswel merkt de gebruiker op dat deze niet altijd naar tevredenheid verloopt. Dit gaat men nu ook bij de afdeling Sport bespreken. De functie van de zogenaamde halbeheerder was in het verleden duidelijk omschreven. Nu lijkt het toezicht meer bij de gebruikers zelf te liggen.
De informatie opgehaald bij de rondgang met de ‘bakfiets’5, geeft aan dat de inwoners Menswel als een vanzelfsprekende en vertrouwenwekkende instelling zien. De raadsleden geven het volgende beeld van Menswel: • D66: wordt door mensen gezien als belangrijke schakel tussen inwoners en de gemeente • DES: het is belangrijk dat medewerkers van Menswel in alle doelgroepen van de gemeente ‘duiken’. • LS: Menswel is een gemakkelijk aanspreekpunt voor burgers; eigenlijk een organisatie die alles ondersteunt ‘van baby tot ouder’; het is ook belangrijk dat Menswel niet zo ambtelijk is, contact met hen kan gemakkelijk worden gelegd. • CDA: Menswel is een mooi verlengstuk van de gemeente. • PNES: Menswel opereert op het gebied van maatschappelijke ondersteuning, is goed om naar elkaar te luisteren, samenwerken in wensen en mogelijkheden; Menswel kan echt een verbindende rol spelen. Bestuurders van de gemeente geven een overwegend positief beeld van Menswel, los van de toebedeelde rol (opdrachtnemer, of bron van kennis van wat in de wijken inwoners in de gemeente leeft). De beleidsmedewerkers spreken positief over de samenwerking met Menswel.
“Er is een team-relatie zowel in de beleidsvoorbereiding als bij de terugkoppeling.” Constatering rekenkamer • Bij inwoners, raadsleden, wethouders en beleidsmedewerkers van de gemeente bestaat veel kennis over wat de instelling doet en is men overwegend positief over het werk van de instelling. 5
zie 3.2.1, 6.1.b
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
38
4. De rol van de gemeenteraad
4. De rol van de gemeenteraad In het gesprek met de rekenkamer kwamen van de fractievertegenwoordigers de volgende inzichten en meningen naar voren: PNES: het beleid wordt door het college van B&W gemaakt, de gemeenteraad wordt betrokken. Menswel komt als thema of met presentaties in commissievergaderingen aan de orde. Bij de kaderstellende raadsnota Sport en beweging, in de raadsvergadering van februari heeft de raad nog de kans gehad kaders aan te geven. Wat opvalt is dat de raad alleen via een motie iets kan indienen of via een toezegging van de wethouder. Een vertegenwoordiger van de raadsfractie Lijst Samenwerking (LS) geeft aan dat het financieel goed gaat in de gemeente, maar of alles ‘smart’ is opgeschreven, weggezet en wordt verantwoord, is de vraag. Het college bepaalt heel veel. Het coalitieakkoord geeft een aantal hoofdlijnen. Er zijn veel regionale samenwerkingsverbanden op het gebied van welzijn. Als raad staan we op afstand en laten we ons ook op afstand zetten. De raad stelt niet de vragen: waarom gaat het goed en wat kan beter? In de beleid- en budgetcyclus wordt welzijn en sport opgenomen, net als heel veel andere onderwerpen. Op momenten dat die documenten in de raad komen moeten fracties keuzes maken wat ze aan de orde stellen. PNES: voor welzijn zou meer de plan-do-check- act-cyclus moeten worden gehanteerd.
Wat is de huidige (ist) situatie en waar willen we heen (soll). Smart is heus wel mogelijk: maar dan moet men het wel samen willen en het erover hebben samen. De vertegenwoordiger van het CDA geeft aan dat men in deze gemeente gewend is om ruime kaders mee te geven aan het college; het gaat goed, en we hebben vertrouwen in de mensen op de werkvloer. Je moet niet willen om als raad aan micromanagement te doen. DES: er is meer informatie nodig voor de raad, misschien is er wel nog meer dan enkel de triaalrapportages. Groen Links geeft als reactie: zou het niet interessant zijn om het college op te dragen om over de uitvoering van het werk van Menswel meer schriftelijke informatie proactief te delen bv via een RIB? D66: je kunt je als raadslid wel beter voorbereiden als je voorbereidende stukken krijgt. Ook voor de commissievergaderingen. CDA: Wat is onze rol bij Menswel? Nu wordt ingestemd met jaarlijkse rapportages, niemand piept. Blijkbaar is de behoefte er niet, anders werd er wel gevraagd. Als er signalen zijn dat dingen mis gaan, dan piept iedereen. De wethouder Wmo geeft aan dat het college veel aanbiedt en via de commissies veel informeert. Maar in de commissies zitten geen raadsleden. De coördinerend portefeuillehouder zegt: “Ik heb in tien jaar tijd van de gemeenteraad nooit de vraag gekregen: wat doet Menswel? Er is veel vertrouwen in hoe wij het doen.
Constatering rekenkamer • De raadsleden geven aan vooral via de P&C-documenten jaarlijks geïnformeerd te worden, waarbij de informatie van Menswel moet concurreren met tal van andere informatie. • In het jaarplan, het jaarverslag van Menswel en de verantwoording via de triaalrapportages wordt veel inzicht gegeven in het welzijnswerk, sport en beheer. Ook over de beleving van welzijn van inwoners. De raadsleden kennen deze documenten niet.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
40
5. Beoordeling normenkader bij welzijnsbeleid en beheer sportaccommodaties en prestatieafspraken
5. Beoordeling normenkader bij welzijnsbeleid en beheer sportaccommodaties en prestatieafspraken Deelvraag
Norm
Beleid 1. Hoe zijn het welzijnsbeleid en het sportbeleid stand gekomen? Hoe is het beleid beheer binnensportaccommodaties tot stand gekomen?
2. Hoe zijn de prestatieafspraken voor Menswel tot stand gekomen?
• Het welzijnsbeleid en het sportbeleid zijn in beleidsnota’s vastgesteld. • De doelstellingen zijn duidelijk omschreven • Het beleid voor beheer binnensportaccommodaties is in een beleidsnota vastgesteld. • De doelstellingen zijn duidelijk omschreven. • De prestatieafspraken zijn tot stand gekomen aan de hand van een gemeentelijke leidraad. • De prestatieafspraken zijn SMART geformuleerd.
Rol van de gemeenteraad
Hoe is de gemeenteraad betrokken bij de totstandkoming van het beleid en prestatieafspraken met Menswel?
• De raad heeft duidelijke kaders gesteld op basis van voldoende informatie. • De raad is betrokken bij het opstellen van de doelstellingen. • De raad is op de hoogte van de gemaakte prestatieafspraken met Menswel.
Uitvoering
3. Worden de doelen van het beleid gehaald als het gaat om de prestatieafspraken met Menswel?
• De procesdoelen (de wijze waarop de prestatieafspraken zijn gemaakt, evaluatie, koppeling aan beleidsdocumenten) op basis van het beleid zijn gehaald. Uitgesplitst naar: - welzijnswerk - beheer van de binnensportaccommodaties - sport
4. Worden de prestatieafspraken, te leveren door Menswel, gehaald?
• De inhoudelijke doelen van de prestatieafspraken zijn gehaald. De doeltreffendheid wordt aangetoond.
Rol van de gemeenteraad Hoe is de gemeenteraad geïnformeerd over de uitvoering van het beleid en de prestatieafspraken met Menswel?
• De informatie is voldoende om de controlerende rol in te vullen. Resultaten zijn gerapporteerd. • De raad heeft de mogelijkheid tot bijsturing. • De raad maakt gebruik van de mogelijkheid tot bijsturing.
Bij de beoordeling van de normen worden de volgende categorieën gebruikt: De gemeente voldoet grotendeels aan de norm. De gemeente voldoet gedeeltelijk aan de norm. De gemeente voldoet niet/ nauwelijks aan de norm.
!
Het behalen van de norm ligt in de toekomst. Aandachtspunt voor de rol van de raad.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
42
5.1 Oordeel op de onderzoeksvragen Per deelvraag en per geformuleerde norm wordt hierna een oordeel gegeven. In hoofdstuk 3 van de Nota van Bevindingen is het oordeel over de onderzoeksvragen gedetailleerd weergegeven. Beleid: Hoe is het welzijnsbeleid tot stand gekomen? Hoe is het sport- en beweegbeleid tot stand gekomen? • Het welzijnsbeleid is in beleidsnota’s vastgesteld. - Het welzijnsbeleid is in een tal van documenten vastgelegd. Overigens niet allemaal door de gemeenteraad vastgesteld. Sommige op basis van een regionale visie, andere op basis van lokaal beleid. De bestuurders en de beleidsmedewerkers van de gemeente geloven meer in pragmatisme en komen met Menswel tot werkplannen. De directeur Menswel hecht aan een duidelijk omschreven sturing vanuit de gemeente. - Het sport- en beweegbeleid 2025-2030 is recent ook vastgesteld en legt een directe relatie met het welzijnsbeleid. De verwachtingen van de gemeente en Menswel zijn hooggespannen om het beleid te gaan vertalen in uitvoeringsprogramma’s. • De doelstellingen van het welzijnsbeleid zijn duidelijk omschreven. - Het gaat om de sociale basis, die vanuit preventie, zelfredzaamheid, omkijken naar elkaar en lichte ondersteuning het beroep op gespecialiseerde zorg voor een deel overbodig maakt (de piramide op blz.
25) - In enkele andere begrippen wordt de kern van het beleid ook aangegeven: Meedoen van alle inwoners, het bieden van een integrale proactieve basisvoorziening en vangnet voor wie hulp nodig heeft. - Menswel weet wat de doelstellingen zijn en vertaalt die in coproductie met de gemeente tot werkplan. - De doelstellingen van sport- en beweegbeleid zijn duidelijk omschreven. Sport en bewegen voor iedereen, speciaal ook kinderen. Benutten van maatschappelijke meerwaarde van sport voor gezondheid, sociale samenhang en participatie. Beleid: Hoe zijn de prestatieafspraken welzijn en sport met Menswel tot stand gekomen? • De prestatieafspraken zijn tot stand gekomen aan de hand van een gemeentelijke leidraad. 1. De prestatieafspraken zijn in samenspraak met Menswel tot stand gekomen in een werkplan aan de hand van een gemeentelijke leidraad van 6 vragen. 2. De bestuurders van de gemeente verschillen van mening of er sprake is van opdrachtgever opdrachtnemer verdeling. Men erkent dat veel van wat beoogd wordt, gebaseerd is op basis van praktijkervaringen van Menswel. 3. De beleidsmedewerkers spreken van coproductie met Menswel bij het tot stand komen van het werkplan. 4. De prestatieafspraken voor het beweeg- en sportbeleid komen in het op te stellen uitvoeringsprogramma. • De prestatieafspraken zijn SMART geformuleerd.
- De afspraken zijn specifiek (S) acceptabel (A), relevant (R) en tijdgebonden (T) omschreven, maar niet steeds meetbaar (M). - De bestuurders en beleidsmedewerkers geven aan dat het meetbaar maken in het welzijnsbeleid moeilijk is. Wel wordt door zowel Menswel als de gemeente aangegeven dat er meetbare afspraken te formuleren zijn, zoals bij ’Waar staat je gemeente’ en de Universiteit van Amsterdam samen met Sociaal Werk Nederland. - Voor het beweeg- en sportbeleid worden in het op te stellen uitvoeringsprogramma aangescherpte prestatieafspraken geformuleerd.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
43
Beleid: Hoe is het beleid van het beheer van de binnensportaccommodaties door Menswel tot stand gekomen? • Het beleid van het beheer van de binnensportaccommodaties is vastgesteld. - Het beleid is in een huur- en exploitatieovereenkomst met Menswel weergegeven en wordt steeds teruggekoppeld via het jaarverslag van Menswel. • De doelstellingen van het beheer van de binnensportaccommodaties zijn duidelijk omschreven. De doelstellingen spreken voor zich. - De hoge standaard overeind houden van het voorzieningenniveau van de binnensportaccommodaties voor organisaties en gebruikers. - Het op zorgvuldige wijze beheren, onderhouden en exploiteren van de binnensport accommodaties met tarieven die in een juiste verhouding staan tot de geboden kwaliteit. - Een betaalbaar, hoog kwalitatief aanbod van sport- en beweegprogramma’s realiseren ten behoeve van diverse doelgroepen en leeftijdscategorieën. Beleid: Hoe zijn de prestatieafspraken met Menswel Sport voor beheer binnensportaccommodaties tot stand gekomen? • De prestatieafspraken zijn tot stand gekomen aan de hand van een gemeentelijke leidraad. - De prestatieafspraken zijn in de huur- en exploitatieovereenkomst vastgelegd. De gemeente geeft aan dat de afspraken zullen worden aangescherpt. • De prestatieafspraken zijn SMART geformuleerd. - De afspraken zijn SMART geformuleerd en worden getoetst zoals bij de doelstellingen verwoord.
Rol gemeenteraad bij de beleidsvorming: Hoe is de raad betrokken bij de totstandkoming van het beleid en prestatieafspraken met Menswel? • De raad heeft duidelijke kaders gesteld op basis van voldoende informatie. - De genoemde beleidsdocumenten zijn niet allemaal aan de raad aangeboden. De programmabe groting en het Hoofdlijnenakkoord zijn voorgelegd evenals het Beleidskader sociaal domein Midden-Limburg Oost 2020-2028 en de regiovisie Jeugd en Gezin 2023-2028. Het visie document “Het toekomstbeeld toegang Sociaal Domein” is (inhoudelijk) beschreven in het Projectplan doorontwikkeling dat door het college is vastgesteld. Het visiedocument zelf is alleen in het ambtelijk overleg besproken en niet door het college vastgesteld. - Voor het bestuur en de beleidsmedewerkers is het werkplan van Menswel een belangrijk beleidskader, waarin (nieuwe) beleidszaken vervat worden. De gemeenteraad krijgt het werkplan niet voorgelegd voor kaderstelling. - Het sport- en beweegbeleid 2025-2030 is via een kaderstellende raadsnota aan de raad voorgelegd. Het college gaat aan de gang met een uitvoeringsprogramma. Hierover wordt de raad te zijner tijd geïnformeerd via een raadsinformatiebrief - Al lang bestaat er een Huur- en exploitatieovereenkomst Stichting Menswel Sport. In de Jaarrekening wordt aan deze overeenkomst gerefereerd. Hierin is al jaren geen aanpassing geweest.
Dit gaat wel gebeuren. • De raad is betrokken bij het opstellen van de doelstellingen. - Het werkplan van Menswel wordt niet aan de raad voorgelegd; hiermee is de raad niet betrokken bij de specifieke doelstellingen die in het werkplan worden geformuleerd.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
44
• De raad is op de hoogte van de gemaakte prestatieafspraken met Menswel. - De prestatieafspraken staan vervat in het werkplan Menswel. De raad krijgt hier geen exemplaar van toegestuurd. - De raad zal te zijner tijd wel in kennis worden gesteld van de inhoud van het uitvoeringsprogramma Bewegen en Sport via een raadsinformatiebrief. Uitvoering: Worden de doelen van het beleid gehaald als het gaat om de prestatieafspraken met Menswel? • De procesdoelen (de wijze waarop de prestatieafspraken zijn gemaakt, evaluatie, koppeling aan beleidsdocumenten) op basis van het beleid zijn gehaald. - De gemeente heeft de toetskaders aangegeven. Menswel rapporteert via het jaarverslag en de Triaalrapportages. - In de prestatieafspraken in het werkplan is de link naar de beleidsdocumenten niet een op een te leggen. - De omschreven doelen (los van de beleidsdocumenten, geïnitieerd op pragmatisme) worden duidelijk omschreven vertaald in uit te voeren opdrachten. Deze worden grotendeels ook zo verantwoord. Op onderdelen zijn de resultaten niet omschreven en wordt kwantitatief in aantallen deelnemers gesproken en niet in termen van bijvoorbeeld beleidsdoel 1: Inwoners zijn zelfredzaam. Meer inwoners hebben de vaardigheden om te kunnen gaan met de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. - Vandaar dat Menswel streeft naar meer storytelling als manier om resultaten te laten zien.
Ook mikt zij op effecten van Sociaal Welzijn Nederland, die helpt met het tastbaar maken van effecten van het werk. • De doelen voor de werkterreinen van de uitvoering door Menswel zijn behaald. - Op alle 4 de terreinen (het opbouwwerk, het steunpunt Vrijwilligerswerk, de clientondersteuning en Jeugd en jongerenwerk) worden doelen gerealiseerd. De rekenkamer kan deze niet exact beoordelen omdat ze niet allemaal worden verantwoord of de resultaten zichtbaar zijn gemaakt. - Een aantal doelstellingen krijgen in de jaarrekening het predicaat continu en zijn niet daarmee niet te beoordelen. - De doelen voor het beheer van de binnensportaccommodaties zijn gehaald. Er is bij de gemeente wel behoefte de doelen bij te stellen en daarmee ook de prestatieafspraken. Uitvoering: Worden de prestatieafspraken te leveren door Menswel gehaald? • De inhoudelijke doelen van de prestatieafspraken zijn gehaald. De doeltreffendheid wordt aangetoond. - In paragraaf 3.2 worden de uit te realiseren prestatieafspraken van Menswel gelegd naast de schriftelijke verantwoording in de triaalrapportages en het jaarverslag. Niet op alle onderdelen wordt feitelijk verantwoord wat er is uitgevoerd. Voor een deel geschiedt dit in overleggen met de betreffende beleidsambtenaren of in de groepsbespreking van de triaalrapportages. - Op veel onderdelen is de inzet doeltreffend.
Op onderdelen nog niet, maar streeft met name Menswel naar meer tastbare verantwoording.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
45
Rol: Hoe is de gemeenteraad geïnformeerd over de uitvoering van de werkzaamheden van Menswel? • De informatie is voldoende om de controlerende rol in te vullen. Resultaten zijn gerapporteerd. - De raad laat via de deelnemers aan het onderzoek weten een beeld te hebben van het functioneren van Menswel, zie 3.4. - Er is een toezegging om de raad te informeren over het uitvoeringsprogramma bewegen en sport - Er is in de Commissie Maatschappij het afgelopen jaar uitgebreid gerapporteerd over de wijkteams, zoals in het Hoofdlijnenakkoord is aangegeven. - Er is niet gerapporteerd over de triaalrapportages en over het jaarverslag van Menswel. - De raad ontvangt niet de jaarverslagen van Menswel. Ook niet bijvoorbeeld hetgeen opgehaald wordt over wat er leeft bij burgers in de wijken met de ‘bakfiets’. - De raad ontvangt niet de inzichten uit ‘de storytelling’. Het met andere woorden beschrijven van de effecten van de inspanningen van het welzijnswerk. • De raad heeft de mogelijkheid tot bijsturing. - In formele zin heeft de raad de mogelijkheid tot bijsturing in de kadernota en de programmabe groting, als daar op het onderdeel welzijn of sociaal domein of sport en bewegen of Menswel voorstellen worden gedaan. - Ook kunnen raadsinformatiebrieven van het college worden geagendeerd.
- Op eigen initiatief kan er altijd iets geagendeerd of geïnitieerd met bijvoorbeeld een motie vreemd aan de orde van de dag. • De raad maakt gebruik van de mogelijkheid tot bijsturing. - De raadsleden geven aan niet vaak bij te sturen. Tijdens de raadsvergadering in februari heeft de raad actief gereageerd op de kaderstellende nota Sport- en beweegbeleid 2025-2030. ”Kom terug naar de raad als de hoeveelheid geld niet voldoende blijkt te zijn”.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
46
Bijlage
Bijlage 1 Gesprekspartners Voor het onderzoek is gesproken met personen namens de gemeente en Menswel en ‘gebruikers’ van de diensten van Menswel. • Een actieve vrijwilliger uit Echt voor meerdere initiatieven en met veel contacten met Menswel • Een lid van een vereniging die gebruik maakt van de Reinhoudhal in Susteren • De heer Peter Pustjens, wethouder, met in portefeuille welzijn en coördinerend portefeuillehouder Menswel van de gemeente Echt-Susteren • Mevrouw Kim Leurs, wethouder, met in portefeuille beheer binnensportaccommodaties en sport • Mevrouw Inge Minkenberg, wethouder, met in portefeuille jeugdzorg • De heer Geert Frische, wethouder, met in portefeuille WMO • De heer Jacco Haagmans directeur bestuurder Stichting Menswel • Mevrouw Terry van der Aa, manager sociaal werk Stichting Menswel • De heer Glen Dahmen, manager sport en bewegen Stichting Menswel • De heer Hamed Alam, jeugd en jongerenwerk Stichting Menswel • Mevrouw Dina Wolfs, opbouwwerk en vrijwilligerswerk Stichting Menswel • Teamleider Maatschappelijk Domein gemeente • Beleidsmedewerker Welzijn & Sport gemeente • Strategische Bestuursonderhandelaar/Clustercoördinator Maatschappelijk Domein gemeente • Kwartiermaker doorontwikkeling Sociaal domein gemeente • Beleidsmedewerker WMO, opbouwwerk gemeente • Mevrouw Riny Hees, gemeenteraadslid voor de fractie PNES • De heer Jo Tummers, partijlid PNES • De heer
Jos Wackers, gemeenteraadslid voor de fractie Lijst Samenwerking • De heer Bert Hendricks, gemeenteraadslid voor de fractie Lijst Samenwerking • De heer Julien Penders, gemeenteraadslid voor de fractie CDA • De heer Thijs Wetermans, gemeenteraadslid voor de fractie Groen Links • De heer Jan Cremers, gemeenteraadslid, voor de fractie DES • De heer Tom Denis, gemeenteraadslid voor de fractie D66 • Mevrouw Martijntje Hermans, raadsgriffier van de gemeente Echt-Susteren • De heer Guus van Balkom, gemeentesecretaris gemeente Echt-Susteren
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
48
Bijlage 2 Documentenlijst en literatuurlijst • De statuten Stichting Menswel • 2018 getekende uitvoeringsovereenkomst • 20161220 beleidskader-Menswel • Bestuurlijk jaarverslag Menswel 2023 • Governance-code Menswel • Huur- en exploitatieovereenkomst Stichting Menswel • Jaarverslag Menswel Sport 2023 • Jaarverslag Menswel Welzijn Echt-Susteren 2023 • Visiedocument jongerenwerk Menswel • Het werkplan Echt 2024 van Stichting Menswel • De triaalrapportages • De begroting van de gemeente Echt-Susteren • ‘Hoofdlijnenakkoord 2022-2026, Eenheid door vertrouwen’, vastgesteld door de politieke partijen in Echt-Susteren PNES, CDA, DES, GroenLinks en D66.
• Het schema waarbinnen Menswel zijn positie ziet binnen het welzijnswerk, positieve gezondheid en andere gebieden van het welzijnswerk, de zorg en het sociaal domein • Beleidskader SD MLO 20202028- Raadsbesluit • Beleidskader SD MLO 2020-2028 • GALA-Spuk 2024-2026 v4 printversie • Projectplan doorontwikkeling sociaal domein- collegeadvies • Projectplan doorontwikkeling sociaal domein- lokale sociale basis • Regiovisie Jeugd en Gezin 2023-2028 • Regiovisie Jeugd en Gezin 2023-2028- bijlagen • Regiovisie Jeugd en Gezin 2023-2028- Raadsbesluit • Kaderstellende nota Sport- en beweegbeleid 2025- 20230 • Visiedocument Het toekomstbeeld toegang Sociaal Domein Echt-Susteren • Jaarrekening 2023 • Bestuursrapportage tweede 2024 • Raadsinformatiebrief 1 juli 2024 en 1 februari 2025
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
49
Bestuurlijke reactie
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
51
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
52
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
53
Reactie rekenkamer
Nawoord Rekenkamer Echt-Susteren De Rekenkamer Echt-Susteren heeft de brief van het college van B&W van de gemeente Echt-Susteren over het rekenkameronderzoek 2025 gelezen. In de reactie staat dat de Rekenkamer een andere interpretatie geeft aan het dualisme dan het college. Het college geeft aan zorgvuldig te wegen welke informatie hij de gemeenteraad geeft. In het rapport staat bij de conclusies op de rol van de raad aangegeven waarom de gemeenteraad meer inzicht in documenten zou moeten krijgen. Niet om zich bezig te houden met de uitvoering, maar wel om de kaderstelling én de controlerende rol beter te kunnen vervullen. En ook om meer inzicht te krijgen als volksvertegenwoordiging in wat er in de wijken en dorpen door Menswel wordt ‘opgehaald’. Het is positief te lezen dat het college zich gaat inspannen om meer expliciete verwijzingen op te nemen naar de onderlinge samenhang tussen de verschillende beleidsterreinen op het gebied van welzijn, sport en het beheer. Wij adviseren de gemeenteraad de conclusies en aanbevelingen over te nemen. Het college geeft aan op welke wijze hij met de aanbevelingen wil omgaan. Het is aan de gemeenteraad om te oordelen of deze wijze (zorgvuldig te wegen) voldoet aan haar verwachtingen en de aanbevelingen van de Rekenkamer. Stef Strous 15 juli 2024
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
55
Opdrachtgever
(Onafhankelijke) rekenkamer gemeente Echt-Susteren
Titel
Rekenkamer onderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
Status
Tekstueel definitief
Datum
15 juli 2025
Samenstellers
Stef Strous, (onafhankelijke) rekenkamer gemeente Echt-Susteren
Opgemaakt door Dave Stevens, Studio Mayday Foto
Menswel
Postadres
Gemeente Echt-Susteren Postbus 450 6100 AL Echt
Bezoekadres
Nieuwe Markt 55 6101 CV Echt
Telefoonnummer 0475 478 478 Emailadres
info@echt-susteren.nl