Rekenkameronderzoek 2025Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerddoor Menswel
Tekst van het document
Rekenkameronderzoek 2025
Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
Inhoudsopgave Voorwoord
4
Deel 1: Bestuurlijke nota
5
1. Inleiding op het welzijnsbeleid en de prestatieafspraken met Menswel 1.1 Beleid 1.2 Prestatieafspraken met Menswel 1.3 Onderzoeksopzet
6 6 7 7
2. Resultaten op hoofdlijnen 2.1 Normenkader 2.2 Oordeel op de onderzoeksvragen
8 9 10
3. Conclusies
14
4. Aanbevelingen
17
Deel 2: Nota van bevindingen
19
1. Inleiding onderzoek 1.1 Introductie 1.2 Doelstelling van het onderzoek 1.3 Normenkader en factoren bij de beoordeling van beleid en uitvoering 2. Het beleid van de gemeente 2.1 De basis van het welzijnsbeleid 2.2 De basis van het beleid sport en bewegen en het beheer 2.3 De uitvoering weergegeven in de documenten van de P&C-cyclus 2.4 De Stichting Menswel in de gemeente Echt-Susteren 2.5 De totstandkoming van het werkplan van Menswel
20 20 21 22 23 24 26 27 28 29
2
3. Het werkplan en de uitvoering 3.1 De opdracht 3.2 De verantwoording van de uitvoering 3.2.1 De verantwoording van het opbouwwerk in de triaalrapportage 3.2.2 De verantwoording van de overige onderdelen 3.3 Kwantitatieve verantwoording en kwalitatieve verantwoording 3.4 De kijk op Menswel door inwoners, raadsleden, bestuurders en beleidsmedewerkers 4. De rol van de gemeenteraad 5. Beoordeling normenkader bij het beleid 5.1 Oordeel op de onderzoeksvragen Bijlage 1. Gesprekspartners
31 32 34 34 35 37 38 39 41 43 48
Bijlage 2. Documentenlijst en literatuurlijst
49
Bestuurlijke reactie
50
Reactie rekenkamer
54
3
Voorwoord rekenkamer Echt-Susteren Het behoud en bevordering van het welzijn van de inwoners is een belangrijke taak van een gemeente. Hoe is het beleid omschreven en hoe wordt er aan gewerkt in Echt-Susteren zijn dan voor de rekenkamer logische vragen voor een onderzoek. De wens van raadsleden om meer zicht te krijgen op de uitvoering van het welzijnsbeleid door de welzijnsinstelling Menswel past hierin. Omdat Menswel voor de gemeente zowel welzijnswerk uitvoert als ook een deel van het sportbeleid én het beheer van de binnensportaccommodaties is dit laatste aspect ook toegevoegd aan het onderzoek. Het rekenkameronderzoek richt zich op de vraag: faciliteert het welzijnsbeleid en het beleid beheer binnensportaccommodaties de lokale beleidsuitvoerder Menswel om gewenste resultaten te boeken? De rekenkamer zocht naar de beschrijving van de doelen, het formuleren van de beoogde effecten om zo de doeltreffendheid van de inspanningen zichtbaar te maken. Hoe komt het beleid tot stand? Is er sprake van een opdrachtgever en een opdrachtnemer? Met doeltreffendheid wordt bedoeld: de mate waarin de gewenste prestaties en de beoogde maatschappelijke effecten en gestelde doelen van het beleid daadwerkelijk worden behaald. Het resultaat van het onderzoek levert gegevens op, die de uitvoering van het beleid helder maken en verschillen tussen beleid en uitvoering inzichtelijk maken.
Om de doeltreffendheid van de prestatieafspraken te beoordelen, bekijken we hoe het beleid en de prestatieafspraken met Menswel tot stand zijn gekomen en in hoeverre doelstellingen worden gerealiseerd. We geven aan wie er bij betrokken zijn. We kijken ook naar de positie en invloed van de gemeenteraad. Het onderzoeksrapport is bestemd voor de gemeenteraad, het college en de organisatie van de gemeente Echt-Susteren. Het is ook voor de uitvoeringsorganisatie Menswel bruikbaar omdat zij mede het beleid opstelt en het ook uitvoert. Het rapport bestaat uit twee delen. Deel 1, de bestuurlijke nota. In dit deel komen op hoofdlijnen de resultaten van het onderzoek van de rekenkamer aan de orde met daarbij de conclusies en aanbevelingen. Deel 2, de nota van bevindingen. In dit deel zijn de onderzoeksgegevens, analyses, de inbreng van de gesprekspartners en achtergrondinformatie terug te lezen, die de basis vormen voor de conclusies en aanbevelingen. Deel 2 geeft nadere informatie over de breedte van het brede thema welzijn, sport en beheer binnensportaccommodaties. Veel facetten van het beleid zijn vervat in tal van gemeentelijke maar ook regionaal en landelijk ontwikkelde documenten.
De rekenkamer richt een woord van dank aan de raadsleden, collegeleden, de ambtenaren, de directeur/ bestuurder van Menswel en al zijn collega’s die hebben bijgedragen aan het vergaren van informatie, het presenteren van ervaringen, het aangeven van meningen en visies op dit onderwerp. Het college van burgemeester en wethouders heeft begin juli een bestuurlijke reactie gegeven op de conclusies en aanbevelingen. Het rapport met deze reactie en een slotreactie van de rekenkamer wordt nu aangeboden aan de gemeenteraad. Rekenkamer Echt-Susteren, 15 juli 2025 Stef Strous
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
4
Deel 1 Bestuurlijke nota
1. Inleiding op het beleid en prestatieafspraken met Menswel 1.1 Beleid Het welzijnsbeleid en het beleid sport en bewegen van de gemeente Echt-Susteren is in meerdere documenten omschreven. De basis van het welzijnsbeleid is vervat in het regionale document Het beleidskader Sociaal domein Midden-Limburg Oost 2020-2028: het werken aan de zelfredzaamheid van inwoners in hun eigen omgeving en participatie (“iedereen doet mee”) in een sterke samenleving met mensen die oog hebben voor elkaar. Het Hoofdlijnenakkoord 2022-2026, Eenheid door vertrouwen, wordt het bovenstaande toegespitst: • “Onze gemeente blijft een sociale gemeente voor de inwoners die ons extra hard nodig hebben.” • “De mogelijkheden en kosten om cultuur en sport toegankelijker te maken voor kwetsbare volwassenen worden in kaart gebracht. “ • “De sociale wijkteams worden gecontinueerd en geprofessionaliseerd”. Door het sociaal wijkteam wordt integraal gewerkt en vanuit inclusie. De gemeentelijke programmabegroting 2025 wordt het bovenstaande in een woord samengevat ‘Meedoen'. Waar het in het Hoofdlijnenakkoord zich beperkte tot kwetsbare volwassenen, geldt meedoen in de programmabegroting voor iedereen, jong en oud, ongeacht zijn maatschappelijke of economische positie, ongeacht of iemand beperkingen ondervindt of niet.
In het visiedocument Het toekomstbeeld toegang Sociaal Domein Echt-Susteren is de kern van het gemeentelijk beleid vertaald naar de plaats en rol die de uitvoerders moeten innemen: “Een sterke integrale brede basisvoorziening; dichtbij, betrokken en proactief!”. In het Projectplan ‘Doorontwikkeling sociaal domein - lokale sociale basis’ wordt de visie nader geïllustreerd met een piramide. Een sterke sociale basis die uitgaat van preventie en zelfredzaamheid. Waar nodig lichte ondersteuning en zo gespecialiseerde zorg vervangt. In Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA 2024-2026) staat een gezonde bevolking in 2040 centraal. De thema’s welzijn en sport raken elkaar. De kaderstellende nota Sport- en beweegbeleid 2025-2030 De gemeente gaat het lokale sportakkoord en preventieakkoord verbinden met een focus op gezondheid. Ze wil meer onderlinge samenwerking organiseren. Kern van het beleid: Sport en bewegen voor iedereen, speciaal ook kinderen en jongeren. Huur- en exploitatieovereenkomst Menswel Sport en de gemeente Echt-Susteren Doel van de overeenkomst is het vastleggen van de verhoudingen om de hoge standaard van het voorzieningenniveau van de binnensportaccommodaties voor de profitorganisaties, non-profitorganisaties en de bezoekers gebruikers van de accommodaties overeind te houden.
1.2 Prestatieafspraken met Menswel Menswel Menswel is een belangrijke partij voor de uitvoering van het beleid. Menswel kent een breed palet van uitvoeringstaken, waaronder de exploitatie van de gemeentelijke binnensportaccommodaties en jongerencentra, de inzet van combinatiefunctionarissen, het jongerenwerk, het opbouwwerk en de ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers. Het is volgens de gemeente deze brede taakstelling die Menswel in staat stelt om verbindingen te leggen tussen sport & bewegen, cultuur, gezondheid & preventie en de sociale basis. De gemeente stelt bij de prestatieafspraken een aantal eisen waaraan de instelling bij de uitvoering moet voldoen. Zoals wat wil de gemeente bereiken en hoe moet er over worden gerapporteerd?
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
6
In de praktijk komt Menswel met een voorstel over de uit te voeren taken, in samenspraak de ambtenaren. In triaalrapportages wordt 3 keer per jaar verantwoording afgelegd over hetgeen is gedaan en bereikt.
1.3 Onderzoeksopzet De doelstelling van het onderzoek is de doeltreffendheid van de uitvoering van het welzijnsbeleid en het beleid van het beheer van de sportaccommodaties door Menswel voor de gemeente Echt-Susteren te beoordelen. Het resultaat van het onderzoek levert gegevens op, die het beleid en de uitvoering duidelijk maken en verschillen tussen beleid en uitvoering op tafel leggen. Het resultaat levert dus inzicht op in de doeltreffendheid van beleid. Een belangrijke uiting van de uitvoering van beleid wordt zichtbaar in het werkplan van Menswel en de zogenaamde triaalrapportages die Menswel aan de gemeente aanlevert. De hoofdonderzoeksvragen van het onderzoek De volgende hoofdonderzoeksvragen staan centraal: 1. Hoe is de welzijnsbeleid en het beleid van het beheer van de binnensportaccommodaties van de gemeente tot stand gekomen? 2. Hoe zijn de jaarlijkse prestatieafspraken tot stand gekomen? 3. Worden de doelen van het beleid in de vorm van de uitvoering door Menswel gehaald? 4. Worden de afspraken vastgelegd in het werkplan gehaald? 5. Wat is de rol van de gemeenteraad? De beoordeling richt zich op de totstandkoming en het behalen van de doelen en afspraken. Hiervoor is een normenkader opgesteld waarin de belangrijkste aspecten van totstandkoming en uitvoering zijn opgenomen.
Het gebruikte normenkader is uitgewerkt en verder toegelicht in de Nota van Bevindingen, Deel 2 van dit rapport. In het volgende hoofdstuk vatten we dit samen.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
7
2. Resultaten op hoofdlijnen
2. Resultaten op hoofdlijnen 2.1 Normenkader Het normenkader gekoppeld aan de onderzoeksvragen: Deelvraag
Norm
Beleid 1. Hoe zijn het welzijnsbeleid en het sportbeleid tot stand gekomen? Hoe is het beleid beheer binnensportaccommodaties tot stand gekomen?
2. Hoe zijn de prestatieafspraken voor Menswel tot stand gekomen?
• Het welzijnsbeleid is in beleidsnota’s vastgesteld • De doelstellingen zijn duidelijk omschreven • Het beleid voor beheer binnensportaccommodaties is in een beleidsnota vastgesteld • De doelstellingen zijn duidelijk omschreven. • De prestatieafspraken zijn tot stand gekomen aan de hand van een gemeentelijke leidraad. • De prestatieafspraken zijn SMART geformuleerd.
Rol van de gemeenteraad
Hoe is de gemeenteraad betrokken bij de totstandkoming van het beleid en prestatieafspraken met Menswel?
• De raad heeft duidelijke kaders gesteld op basis van voldoende informatie. • De raad is betrokken bij het opstellen van de doelstellingen. • De raad is op de hoogte van de gemaakte prestatieafspraken met Menswel.
Uitvoering
3. Worden de doelen van het beleid gehaald als het gaat om de prestatieafspraken met Menswel?
4. Worden de prestatieafspraken, te leveren door Menswel, gehaald?
• De procesdoelen (de wijze waarop de prestatieafspraken zijn gemaakt, evaluatie, koppeling aan beleidsdocumenten) op basis van het beleid zijn gehaald. Uitgesplitst naar: - welzijnswerk - beheer van de binnensportaccommodaties. - sport • De inhoudelijke doelen van de prestatieafspraken zijn gehaald. De doeltreffendheid wordt aangetoond.
Rol van de gemeenteraad Hoe is de gemeenteraad geïnformeerd over de uitvoering van het beleid en de prestatieafspraken met Menswel?
• De informatie is voldoende om de controlerende rol in te vullen. Resultaten zijn gerapporteerd. • De raad heeft de mogelijkheid tot bijsturing. • De raad maakt gebruik van de mogelijkheid tot bijsturing.
Bij de beoordeling van de normen worden de volgende categorieën gebruikt: Er wordt grotendeels voldaan aan de norm. Er wordt gedeeltelijk voldaan aan de norm. Er wordt niet/ nauwelijks voldaan aan de norm.
!
Het behalen van de norm ligt in de toekomst.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
9
2.2 Oordeel op de onderzoeksvragen Per deelvraag en per geformuleerde norm wordt hierna een oordeel gegeven. In hoofdstuk 3 van de Nota van Bevindingen is het oordeel over de onderzoeksvragen gedetailleerd weergegeven. Beleid: Hoe zijn de welzijnsbeleid en sportbeleid tot stand gekomen? Hoe is het beleid beheer binnensportaccommodaties tot stand gekomen? • Het welzijnsbeleid is in beleidsnota’s vastgesteld. Het welzijnsbeleid is in een tal van documenten vastgelegd. Sommige op basis van een regionale visie, andere op basis van lokaal beleid. De bestuurders en de beleidsmedewerkers van de gemeente geloven meer in pragmatisme en komen met Menswel tot werkplannen. De directeur Menswel hecht aan een duidelijk omschreven sturing vanuit de gemeente. Het sport- en beweegbeleid 2025-2030 is recent ook vastgesteld en legt een directe relatie met het welzijnsbeleid. De verwachtingen van de gemeente en Menswel zijn hooggespannen om het beleid te gaan vertalen in uitvoeringsprogramma’s. • De doelstellingen van het welzijnsbeleid zijn duidelijk omschreven. De doelstellingen zijn in meerdere documenten omschreven, zoals in paragraaf 1.1 bondig is weergegeven en in Deel 2 in 2.1 uitgebreid. Het gaat om de sociale basis, die vanuit preventie, zelfredzaamheid, ’omkijken naar elkaar’ en lichte ondersteuning het beroep op gespecialiseerde zorg voor een deel overbodig maakt.
De doelstellingen zijn helder en in het Visiedocument1 toegespitst op de rol die de uitvoerder moet innemen. In enkele andere begrippen wordt de kern van het beleid ook aangegeven: ‘Meedoen’ van alle inwoners, het bieden van een integrale proactieve basisvoorziening en vangnet voor wie hulp nodig heeft (dichtbij, betrokken en proactief ). Menswel weet wat de doelstellingen zijn en vertaalt die in coproductie met de gemeente tot een werkplan. De doelstellingen van sport- en beweegbeleid zijn duidelijk omschreven. Sport en bewegen voor iedereen, speciaal ook voor kinderen. Benutten van maatschappelijke meerwaarde van sport voor gezondheid, sociale samenhang en participatie. Beleid: Hoe zijn de prestatieafspraken met Menswel tot stand gekomen? • De prestatieafspraken zijn tot stand gekomen aan de hand van een gemeentelijke leidraad. De prestatieafspraken zijn in samenspraak met Menswel tot stand gekomen in een werkplan aan de hand van een gemeentelijke leidraad van 6 vragen. De bestuurders van de gemeente verschillen van mening of er sprake is van opdrachtgever- opdrachtnemer verdeling. Men erkent dat veel van wat beoogd wordt, gebaseerd is op praktijkervaringen van Menswel. De beleidsmedewerkers spreken van coproductie met Menswel bij het tot stand komen van het werkplan. De prestatieafspraken voor het beweeg- en sportbeleid komen in het op te stellen uitvoeringsprogramma.
1
Visiedocument Het toekomstbeeld toegang Sociaal Domein Echt-Susteren
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
10
• De prestatieafspraken zijn SMART geformuleerd. De afspraken zijn specifiek (S) acceptabel (A), relevant (R) en tijdgebonden (T) omschreven, maar niet steeds meetbaar (M). Als voorbeeld van wat niet of verkeerd meetbaar is:
Wanneer dienen de prestaties geleverd te zijn?
Per activiteit worden de uren van de professionals weergegeven en het aantal weken per jaar dat ze ingezet worden.
De bestuurders en beleidsmedewerkers geven aan dat het meetbaar maken in het welzijnsbeleid moeilijk is. Wel wordt door zowel Menswel als de gemeente aangegeven dat er meetbare afspraken te formuleren zijn, zoals bij ’Waar staat je gemeente’ en de Universiteit van Amsterdam samen met Sociaal Werk Nederland. Voor het beweeg- en sportbeleid worden in het op te stellen uitvoeringsprogramma aangescherpte prestatieafspraken geformuleerd. Beleid: Hoe is het beleid van het beheer van de binnensportaccommodaties door Menswel tot stand gekomen? • Het beleid van het beheer van de binnensportaccommodaties is vastgesteld. Het beleid is in een huur- en exploitatieovereenkomst met Menswel weergegeven en wordt steeds teruggekoppeld via het jaarverslag. • De doelstellingen van het beheer van de binnensportaccommodaties zijn duidelijk omschreven. De doelstellingen spreken voor zich. - De hoge standaard overeind houden van het voorzieningenniveau van de binnensportaccommodaties voor organisaties en gebruikers. - Het op zorgvuldige wijze beheren, onderhouden en exploiteren van de binnensportaccommodaties met tarieven die in een juiste verhouding staan tot de geboden kwaliteit. - Een betaalbaar, hoog kwalitatief aanbod van sport- en beweegprogramma’s realiseren ten behoeve van diverse doelgroepen en leeftijdscategorieën.
Beleid: Hoe zijn de prestatieafspraken met Menswel Sport voor beheer binnensportaccommodaties tot stand gekomen? • De prestatieafspraken zijn tot stand gekomen aan de hand van een gemeentelijke leidraad. De prestatieafspraken zijn in de huur- en exploitatieovereenkomst vastgelegd. De gemeente geeft aan dat de afspraken zullen worden aangescherpt. • De prestatieafspraken zijn SMART geformuleerd. De afspraken zijn SMART geformuleerd en worden getoetst zoals bij de doelstellingen verwoord.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
11
Rol gemeenteraad bij de beleidsvorming: Hoe is de raad betrokken bij de totstandkoming van het beleid en prestatieafspraken met Menswel? • De raad heeft duidelijke kaders gesteld op basis van voldoende informatie. De genoemde beleidsdocumenten zijn allemaal aan de raad aangeboden. Soms voor de kaderstelling soms om vast te stellen. Ook de programmabegroting en het hoofdlijnenakkoord zijn voorgelegd. Voor het bestuur en de beleidsmedewerkers is het werkplan van Menswel een belangrijk beleidskader, waarin (nieuwe) beleidszaken vervat worden. De gemeenteraad krijgt het werkplan niet voorgelegd voor kaderstelling. Het sport- en beweegbeleid 2025-2030 is via een kaderstellende raadsnota aan de raad voorgelegd. Het college gaat aan de gang met een uitvoeringsprogramma. Hierover wordt de raad te zijner tijd geïnformeerd via een raadsinformatiebrief Al lang bestaat er een huur- en exploitatieovereenkomst Stichting Menswel Sport. Hierin is al jaren geen aanpassing geweest. Dit gaat wel gebeuren. • De raad is betrokken bij het opstellen van de doelstellingen. Het werkplan van Menswel wordt niet aan de raad voorgelegd; hiermee is de raad niet betrokken bij de specifieke doelstellingen. • De raad is op de hoogte van de gemaakte prestatieafspraken met Menswel. De prestatieafspraken staan vervat in het werkplan Menswel. De raad krijgt hier geen exemplaar van toegestuurd.
De raad zal te zijner tijd wel in kennis worden gesteld van de inhoud van het uitvoeringsprogramma Bewegen en Sport via een raadsinformatiebrief. Uitvoering: Worden de doelen van het beleid gehaald als het gaat om de prestatieafspraken met Menswel? • De procesdoelen (de wijze waarop de prestatieafspraken zijn gemaakt, evaluatie, koppeling aan beleidsdocumenten) op basis van het beleid zijn gehaald. De gemeente heeft de toetskaders aangegeven. Menswel rapporteert via het jaarverslag en de Triaalrapportages. In de prestatieafspraken in het werkplan is de link naar de beleidsdocumenten niet een op een te leggen. De omschreven doelen (los van de beleidsdocumenten, geïnitieerd op pragmatisme) worden duidelijk omschreven vertaald in uit te voeren opdrachten. Deze worden grotendeels ook zo verantwoord. Op onderdelen zijn de resultaten niet omschreven en wordt kwantitatief in aantallen deelnemers gesproken en niet in termen van bijvoorbeeld beleidsdoel 1: Inwoners zijn zelfredzaam. Meer inwoners hebben de vaardigheden om te kunnen gaan met de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. Vandaar dat Menswel streeft naar meer storytelling als manier om resultaten te laten zien. Ook mikt zij op effecten van Sociaal Welzijn Nederland, die helpt met het tastbaar maken van effecten van het werk. • De doelen voor de werkterreinen van de uitvoering door Menswel zijn behaald.
Op alle 4 de terreinen (het opbouwwerk, het steunpunt Vrijwilligerswerk, de clientondersteuning en Jeugd en jongerenwerk) worden doelen gerealiseerd. De rekenkamer kan deze niet exact beoordelen omdat ze niet allemaal worden verantwoord of de resultaten zichtbaar zijn gemaakt.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
12
Een aantal doelstellingen krijgen in de jaarrekening het predicaat continu en zijn niet daarmee niet te beoordelen. De doelen voor het beheer van de binnensportaccommodaties zijn gehaald. Er is bij de gemeente wel behoefte de doelen bij te stellen en daarmee ook de prestatieafspraken. Uitvoering: Worden de prestatieafspraken te leveren door Menswel gehaald? • De inhoudelijke doelen van de prestatieafspraken zijn gehaald. De doeltreffendheid wordt aangetoond. In paragraaf 3.2 worden de uit te realiseren prestatieafspraken van Menswel gelegd naast de schriftelijke verantwoording in de triaalrapportages en het jaarverslag. Niet op alle onderdelen wordt feitelijk verantwoord wat er is uitgevoerd. Voor een deel geschiedt dit in overleggen met de betreffende beleidsambtenaren of in de groepsbespreking van de triaalrapportages. Op veel onderdelen is de inzet doeltreffend. Op onderdelen nog niet, maar streeft met name Menswel naar meer tastbare verantwoording. Rol gemeenteraad: Hoe is de raad geïnformeerd over de uitvoering van de werkzaamheden van Menswel? • De informatie is voldoende om de controlerende rol in te vullen. Resultaten zijn gerapporteerd. - De raad laat via de deelnemers aan het onderzoek weten een beeld te hebben van het functioneren van Menswel, zie 3.4.
- Er is een toezegging om de raad te informeren over het uitvoeringsprogramma bewegen en sport - Er is in de Commissie Maatschappij het afgelopen jaar uitgebreid gerapporteerd over de wijkteams - Er is niet gerapporteerd over de triaalrapportages en over het jaarverslag van Menswel. In het hoofdlijnenakkoord is dit wel aangekondigd. - De raad ontvangt niet de jaarverslagen van Menswel. Ook niet bijvoorbeeld hetgeen opgehaald wordt over wat er leeft bij burgers in de wijken met de ‘bakfiets’. - De raad ontvangt niet de inzichten uit ‘de storytelling’. Het met andere woorden beschrijven van de effecten van de inspanningen van het welzijnswerk. • De raad heeft de mogelijkheid tot bijsturing. In formele zin heeft de raad de mogelijkheid tot bijsturing in de kadernota en de programmabegroting, als daar op het onderdeel welzijn of sociaal domein of sport en bewegen of Menswel voorstellen worden gedaan. Ook kunnen raadsinformatiebrieven van het college worden geagendeerd. Op eigen initiatief kan er altijd iets geagendeerd of geïnitieerd met bijvoorbeeld een motie vreemd aan de orde van de dag. • De raad maakt gebruik van de mogelijkheid tot bijsturing. De raadsleden geven aan niet vaak bij te sturen. Tijdens de raadsvergadering in februari heeft de raad actief gereageerd op de kaderstellende nota Sport- en beweegbeleid 2025-2030.
”Kom terug naar de raad als de hoeveelheid geld niet voldoende blijkt te zijn”.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
13
3. Conclusies
3. Conclusies 1. De doeltreffendheid van het welzijnsbeleid, beweeg en sportbeleid en beheer binnensportaccommodaties De doelstelling van het onderzoek is de doeltreffendheid van de uitvoering van het welzijnsbeleid, het beweeg- en sportbeleid en het beleid van het beheer van de sportaccommodaties door Menswel voor de gemeente Echt-Susteren te beoordelen. We trekken een conclusie op basis van drie vragen 1. Is het beleid zo geformuleerd dat de beoogde doeltreffendheid aantoonbaar is? 2. Is de uitvoering van het beleid in het werkplan van Menswel zo geformuleerd dat de doeltreffendheid aanwijsbaar is? 3. Wordt in de verantwoording van de uitvoering de doeltreffendheid zichtbaar, wordt deze aangetoond? Conclusie 1a Het welzijnsbeleid is zo geformuleerd dat het bij de juiste uitvoering doeltreffend kan zijn. • “Onze gemeente blijft een sociale gemeente voor de inwoners die ons extra hard nodig hebben.” ‘Meedoen'. “Een sterke integrale brede basisvoorziening; Dichtbij, betrokken en proactief!”. • Een sterke sociale basis die uitgaat van preventie en zelfredzaamheid. Waar nodig lichte ondersteuning en zo gespecialiseerde zorg vervangt. Het welzijnsbeleid is in meerdere documenten vastgelegd.
In de planning en Control- cyclus wordt in de documenten gerefereerd aan deze documenten - Dit spreekt de opmerkingen tegen van enkele bestuurders en ambtenaren (We hebben geen welzijnsbeleid en een ‘hands-on’ en pragmatische gemeente); - De gemeente geeft aan dat er een benchmark (nulmeting) is op verschillende onderdelen van het beleid, waaronder: ‘waar staat je gemeente’; toch wordt meermaals aangegeven dat effecten van welzijnswerk maar voor een deel zijn te meten. Men steunt het idee van weergeven van het welzijnswerk in het fenomeen ‘storytelling’; - Menswel wil naast ‘storytelling’ zich nog extra inspannen door de instrumenten van de Universiteit van Amsterdam te gebruiken; - Wat de gemeente in het welzijnsbeleid uitgevoerd wil zien, wordt verwoord in het werkplan van Menswel, dat samen met de gemeente wordt ingevuld. Drie keer per jaar rapporteert Menswel over de voortgang; - Wat er precies gepresteerd moet worden is op de meeste onderdelen duidelijk; - Menswel streeft naar nog meer inzichten; - De verantwoording van wat er gedaan wordt is op veel onderdelen te relateren aan de geformuleerd doelen. Conclusie 1b Het beleid Sport en bewegen en het beheer binnensportaccommodaties is zo geformuleerd dat het bij een juiste uitvoering doeltreffend kan zijn. Een gezonde bevolking in 2040; sport en bewegen voor iedereen, speciaal ook kinderen en jongeren.
Huur- en exploitatieovereenkomst Menswel Sport en de gemeente Echt-Susteren. Doel van de overeenkomst is het vastleggen van de verhoudingen om de hoge standaard van het voorzieningenniveau van de binnensportaccommodaties voor de proforganisaties, non-proforganisaties en de bezoekers gebruikers van de accommodaties overeind te houden. - Er is in 2025 beleid voor Sport en bewegen. Er wordt gewerkt aan een uitvoeringsprogramma, waar meetbare afspraken komen voor de uitvoering voor Menswel; - De uitvoering van het beheer geschiedt al jaren door een Huur- en exploitatieovereenkomst.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
15
Conclusie 1c De gemeente en de uitvoeringsinstelling Menswel komen tot een groot aantal meetbare uitvoeringsafspraken. Menswel is beleidsvormer en uitvoerder. De relatie tussen de gemeente en Menswel is er formeel een van opdrachtgever- opdrachtnemer. De totstandkoming van het werkplan als opdrachtgevend document geschiedt in samenspraak en vooral ook door de inbreng van Menswel. De inbreng wordt gevoed door de ervaringen en constateringen van de medewerkers in de wijken. En op basis van landelijk geopperd beleid, zoals de GALA Spuk regeling. Het Sport- en beweegbeleid krijgt met een uitvoeringsprogramma de kans om te komen tot doeltreffende afspraken. Menswel Sport voert op een adequate manier de prestatieafspraken uit, vervat in de Huur- en exploitatieovereenkomst. De gebruikers geven positief kritisch commentaar op de dienstverlening.
2. De rolinvulling van de raad Conclusie 2a De raad ervaart de rol van kaderstellend orgaan te weinig, terwijl die rol er feitelijk wel is: De gemeenteraad krijgt kaderstellende nota’s voorgelegd. • De gemeenteraadsleden vervullen een kaderstellende rol en hebben de basisdocumenten voor het welzijnsbeleid en beleid rond sport en bewegen voorgelegd gekregen. • In de P& C Cyclus wordt er naar gerefereerd en zou de kaderstelling steeds gepleegd kunnen worden • Toch heerst in de gevoerde gesprekken de perceptie dat ze geen invloed hebben op hetgeen Menswel aan welzijnswerk zou moeten doen. Bij het beleid sport- en bewegen is dat beeld minder. Conclusie 2b De raad kan haar controlerende rol niet voor 100% vervullen, omdat de verantwoording van wat Menswel doet de raad niet bereikt. • De raad krijgt alle P&C-documenten jaarlijks voorgelegd. Niet alle rapportages over het gevoerde beleid in de jaarrekening of de bestuursrapportages corresponderen een op een met hetgeen in enig jaar als voornemen is opgesteld. • Menswel verantwoordt haar werk aan de gemeente via triaalrapportages en een jaarverslag. Deze bereiken de raad niet, terwijl hierin gedetailleerd wordt weergegeven wat in de wijken en dorpen leeft en wordt beoogd en wordt bereikt. Het college stuurt raadsinformatiebrieven op specifieke onderdelen van het sociaal domein.
Formeel kunnen deze besproken worden in de commissie en raad. Er is in het verleden toelichting gegeven op het werk van Menswel in de commissie. In de commissie zijn de raadsleden formeel niet vertegenwoordigd Conclusie 2c De raad maakt onvoldoende gebruik van haar volksvertegenwoordigende om het beleid bij te stellen. • Menswel haalt veel informatie op in haar werk. Speciaal ook met het fenomeen ‘bakfiets’, waar ze in gesprek treedt met burgers in alle dorpen. Hierover wordt zeer uitgebreid gerapporteerd. Deze informatie bereikt de raad niet, waarmee de raadsleden hun eigen volksvertegenwoordigende rol niet kunnen toetsen aan het geen de professionals op halen. • Raadsleden kunnen wensen, vragen en behoeften van burgers over welzijn, sport bewegen en verbeteren van gebruik van accommodaties inbrengen of laten inbrengen in raadscommissies. • Er kunnen raadsconferenties voorgesteld worden om thema’s te bespreken. Dit gebeurt niet. • Bij alle raadsvoorstellen bestaat de mogelijkheid de volksvertegenwoordigende rol uit te dragen. • De portefeuillehouders staan open voor vragen en inbreng van raadsfracties. Hier wordt zelden gebruik van gemaakt.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
16
4. Aanbevelingen
4. Aanbevelingen Aanbeveling aan het college 1. Maak beleidsinformatie en verantwoordingsinformatie in samenwerking met Menswel actief toegankelijk en draag deze uit. • Door zich meer te concentreren op het SMART-formuleren en toetsen van het beleid kan beter beoordeeld worden of de inzet doeltreffend is. Bij het meetbaar omschrijven kan gebruik gemaakt worden van tal van landelijke benchmarks. In dit verband is ook interessant te kijken naar de veerkrachtkaarten, die landelijk door wooncorporaties gebruikt worden om de leefbaarheid in de wijken te toetsen. In het rekenkameronderzoek 2024 is hier aandacht aan besteed. • Dit geeft inwoners, gebruikers van de diensten van het werk van Menswel, het inzicht wat de gemeente doet om het welzijn van de inwoners op peil te houden en te vergroten. Het draagt bij aan het terugdringen van eventuele ervaren onvrede over de overheid teruggedrongen. 2. Presenteer in de P&C-cyclus steeds de totale context van het welzijnsbeleid en beleid sport en bewegen. Ook over het beheer van binnensportaccommodaties is regelmatige rapportage over wat er speelt relevant. • Dit vergroot de kaderstellende en controlerende rol van de raad.
Aanbeveling aan de gemeenteraad 3. Zie als gemeenteraad toe dat het college de gemeenteraad compleet en eenduidig informeert op een toegankelijke manier. • Als de gemeenteraad optimaal wordt geïnformeerd op het beleid en de uitvoering hiervan, kan zij haar kaderstellende, volksvertegenwoordigende en controlerende rol beter vervullen. • Zo geeft het college van B&W invulling aan de actieve informatieplicht. 4. Neem actief kennis van het werkplan van Menswel met de prestatieafspraken en de verantwoording via triaalrapportages en het jaarverslag en beoordeel deze op het door de raad vastgestelde beleid. • De volksvertegenwoordigende rol van de gemeenteraadsleden wordt versterkt als ze inzicht krijgen in wat er leeft in de samenleving via de verhalen en gevoelens van inwoners. Deze worden opgehaald door Menswel via de dagdagelijkse professionele contacten van de opbouwwerkers en jongerenwerkers met de inwoners en via de ’bakfiets’. De verslagmethode ‘storytelling’ draagt vanwege de aansprekende manier van verslagleggen ook bij aan het inzicht over de samenleving.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
18
Deel 2 Nota van bevindingen
1. Inleiding onderzoek 1.1 Introductie Het welzijnsbeleid en het beleid van het beheer van de binnensportaccommodaties en de uitvoering hiervan door Menswel in de gemeente Echt-Susteren vormen het onderwerp van dit rekenkameronderzoek. Het behoud en bevordering van het welzijn van de inwoners is een belangrijke taak van een gemeente. Hoe is het beleid omschreven en hoe wordt er aan gewerkt in Echt-Susteren zijn dan voor de rekenkamer logische vragen voor een onderzoek. De wens van raadsleden om meer zicht te krijgen op de uitvoering van het welzijnsbeleid door de welzijnsinstelling Menswel past hierin. Omdat Menswel voor de gemeente zowel welzijnswerk uitvoert als ook het beheer van de binnensportaccommodaties is dit laatste aspect ook toegevoegd aan het onderzoek. Een belangrijke vraag komt in dit rapport aan de orde: faciliteert het welzijnsbeleid en het beleid beheer binnensportaccommodaties de lokale beleidsuitvoerder Menswel om gewenste resultaten te boeken? De rekenkamer zocht naar de beschrijving van de doelen, het formuleren van de beoogde effecten om zo de effectiviteit van de inspanningen zichtbaar te maken. Hoe komt het beleid tot stand? Is er sprake van een opdrachtgever en een opdrachtnemer? Deze nota van bevindingen biedt nadere informatie over de breedte van het thema sociaal domein.
Veel facetten van het beleid zijn vervat in tal van gemeentelijke maar ook regionaal en landelijk ontwikkelde documenten. Er is gesproken met de bestuurder van Menswel en meerdere medewerkers verantwoordelijk voor onderdelen van de uitvoering van het werk. Gemeentelijke ambtenaren gaven nadere toelichting op de aangeleverde documenten en op hun kijk op de probleemstelling. Vanuit het college van B&W is gesproken met de portefeuillehouders op onderdelen van het welzijnswerk, jeugdwerk, sociaal domein en sport. Ook met de coördinerend portefeuillehouder voor Menswel. Er is in een bijeenkomst gesproken met de fractiespecialisten van de gemeenteraad. Aan de hand van een gespreksleidraad stond de volksvertegenwoordiging ook stil bij haar rol. Verder is gesproken met twee ‘gebruikers’ van de diensten van Menswel. In Bijlage 1 staan de namen van de gesprekspartners weergegeven. De informatiepositie van de gemeenteraad is anders dan die van de ambtenaren, het college van B&W en de bestuurder van Menswel. In dit rapport staan wij hier speciaal bij stil. We beginnen in de volgende paragrafen met de doelstelling van het onderzoek en het normenkader. In hoofdstuk 2 staat het beleid van de gemeente centraal en worden de verschillende documenten besproken. Vervolgens wordt ingegaan op de welzijnsinstelling Menswel en de totstandkoming van de uit te voeren werkzaamheden.
In hoofdstuk 3 staat de uitvoering centraal en de verantwoording. De rol van de gemeenteraad komt vervolgens aan de orde in hoofdstuk 4 en het oordeel op de onderzoeksvragen in het laatste hoofdstuk. De begrippen welzijnsbeleid, welzijnswerk en welzijnswerker De begrippen welzijnswerk en sociaalwerk worden naast elkaar gebruikt. De beleidsmedewerkers van de gemeente gaven aan “we gebruiken het begrip welzijnswerk niet meer”. Toch komt het in de documenten vaak voor. Net als welzijnsbeleid en aspecten van het sociaal domein zoals opbouwwerk en samenlevingsopbouw. In de begroting van de gemeente Echt-Susteren wordt Menswel bijvoorbeeld de welzijnsinstelling genoemd, ook Menswel bezigt deze term. Waar eerder medewerkers van Menswel als functieomschrijving welzijnswerker hadden, heten ze nu overigens social worker, opbouwwerker en jongerenwerker. De positie van het thema sport en bewegen De Stichting Menswel Sport voert onderdelen uit van het beweegbeleid en sportbeleid van de gemeente Echt-Susteren, naast het beheer van de binnensportaccommodaties. Dit hangt nauw samen met het welzijnswerk van de Stichting Menswel Welzijn. Alleen het sportbeleid van de gemeente uitgevoerd door Menswel Sport, bespreken we in dit onderzoek.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
20
De nota van bevindingen Dit deel van het eindrapport heet ‘de nota van bevindingen’. In deze nota worden de bevindingen van de rekenkamer vanuit de bestudeerde documenten beschreven als ook de bevindingen en ervaringen van de geïnterviewden. Er worden in deze nota geen conclusies getrokken en aanbevelingen gedaan. Deze volgen in ‘de bestuurlijke nota’ nadat de geïnterviewden hun commentaar hebben gegeven op de feitelijke weergave van hun inbreng. De bestuurlijke nota en de nota van bevindingen worden als één rapport voorgelegd aan het college van burgemeester en wethouders, met verzoek om commentaar. Daarna rondt de rekenkamer het onderzoek af met een reactie op het commentaar van het college. Vervolgens wordt het rapport aangereikt aan de gemeenteraad en volgt in een raadsconferentie een toelichting. Hierna zal het rekenkamerrapport in de gemeenteraad besproken worden.
1.2 Doelstelling van het onderzoek De doelstelling van het onderzoek is de doeltreffendheid van de uitvoering van het welzijnsbeleid en het beleid van het beheer van de sportaccommodaties door Menswel voor de gemeente Echt-Susteren te beoordelen. “De gemeente stuurt op resultaten om kwaliteit te waarborgen.” “Wij schatten zo goed mogelijk de toekomstige vraag in en berekenen de bijbehorende uitgaven.” 1 Het resultaat van het onderzoek levert voor de gemeenteraad en het college gegevens op, die het beleid en de uitvoering van het beleid duidelijk omschreven maken en verschillen tussen beleid en uitvoering op tafel leggen. Het resultaat levert dus inzicht op in de doeltreffendheid van beleid. Een belangrijke uiting van de uitvoering van beleid wordt zichtbaar in het werkplan van Menswel en de zogenaamde triaalrapportages die Menswel aan de gemeente aanlevert. De hoofdonderzoeksvragen van het onderzoek De volgende hoofdonderzoeksvragen staan centraal: 1. Hoe is het welzijnsbeleid en het beleid van het beheer van de binnensportaccommodaties van de gemeente tot stand gekomen? 2. Hoe zijn de jaarlijkse prestatieafspraken tot stand gekomen? 3. Worden de doelen van het beleid in de vorm van de uitvoering door Menswel gehaald? 4. Worden de afspraken in het werkplan nagekomen? 5. Wat is de rol van de gemeenteraad?
1
Visiedocument Het toekomstbeeld toegang Sociaal Domein Echt-Susteren
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
21
1.3 Normenkader en factoren van belang bij woonvisie en prestatieafspraken Deelvraag
Norm
Beleid 1. Hoe zijn het welzijnsbeleid en het sportbeleid stand gekomen? Hoe is het beleid beheer binnensportaccommodaties tot stand gekomen?
2. Hoe zijn de prestatieafspraken voor Menswel tot stand gekomen?
• Het welzijnsbeleid en het sportbeleid zijn in beleidsnota’s vastgesteld. • De doelstellingen zijn duidelijk omschreven • Het beleid voor beheer binnensportaccommodaties is in een beleidsnota vastgesteld. • De doelstellingen zijn duidelijk omschreven. • De prestatieafspraken zijn tot stand gekomen aan de hand van een gemeentelijke leidraad. • De prestatieafspraken zijn SMART geformuleerd.
Rol van de gemeenteraad
Hoe is de gemeenteraad betrokken bij de totstandkoming van het beleid en prestatieafspraken met Menswel?
• De raad heeft duidelijke kaders gesteld op basis van voldoende informatie. • De raad is betrokken bij het opstellen van de doelstellingen. • De raad is op de hoogte van de gemaakte prestatieafspraken met Menswel.
Uitvoering
3. Worden de doelen van het beleid gehaald als het gaat om de prestatieafspraken met Menswel?
• De procesdoelen (de wijze waarop de prestatieafspraken zijn gemaakt, evaluatie, koppeling aan beleidsdocumenten) op basis van het beleid zijn gehaald. Uitgesplitst naar: - welzijnswerk - beheer van de binnensportaccommodaties - sport
4. Worden de prestatieafspraken, te leveren door Menswel, gehaald?
• De inhoudelijke doelen van de prestatieafspraken zijn gehaald. De doeltreffendheid wordt aangetoond.
Rol van de gemeenteraad Hoe is de gemeenteraad geïnformeerd over de uitvoering van het beleid en de prestatieafspraken met Menswel?
• De informatie is voldoende om de controlerende rol in te vullen. Resultaten zijn gerapporteerd. • De raad heeft de mogelijkheid tot bijsturing. • De raad maakt gebruik van de mogelijkheid tot bijsturing.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
22
2. Het beleid van de gemeente
2. Het beleid van de gemeente 2.1 De basis van het welzijnsbeleid In het regionale document Het beleidskader Sociaal domein Midden-Limburg Oost 2020-2028, staan de uitgangspunten van het beleid omschreven, het werken aan de zelfredzaamheid en participatie van inwoners in een sterke samenleving met mensen die oog hebben voor elkaar en er voor elkaar zijn: 1. Inwoners zijn zelfredzaam • Meer mensen zijn in staat om op eigen kracht hun eigen huishouden te organiseren • Meer inwoners hebben de vaardigheden om om te kunnen gaan met de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven • Minder mensen ervaren een drempel om mee te doen vanwege taal en geletterdheid 2. “Iedereen doet mee” • In iedere buurt, wijk of dorp doen meer inwoners mee • Het probleemoplossend vermogen van inwoners verbetert • Meer inwoners investeren in het eigen sociale netwerk en ontmoeten elkaar 3. Inwoners helpen elkaar in hun eigen omgeving • Inwoners vinden elkaar sneller en gemakkelijker voor hulp in hun omgeving. • Inwoners vragen en bieden elkaar vaker actief hulp. • Meer mantelzorg verlenen en vrijwilligerswerk verrichten 4.
Inwoners leven gezond en veilig in hun eigen omgeving • Inwoners ervaren dat de leefbaarheid van wijken toeneemt Er is op al deze doelen een nulmeting bepaald met hulp van landelijke onderzoeken, zoals ‘Waar staat je gemeente’, GGD gezondheidsmonitor, Atlas en Leefbaarometer. Er zijn na 2020 updates geweest. In ‘Hoofdlijnenakkoord 2022-2026, Eenheid door vertrouwen’, vastgesteld door de politieke partijen in Echt-Susteren PNES, CDA, DES, GroenLinks en D66 zijn de bovenstaande uitgangspunten nader uitgewerkt. “Onze gemeente blijft een sociale gemeente voor de inwoners die ons extra hard nodig hebben.” Accenten die worden gelegd zijn: begeleiding statushouders, behoud en uitbouw Huiskamer + -projecten, aandacht voor mantelzorgers, preventie en vroegsignalering van armoede en behoud goede en onafhankelijke clientondersteuning. Met Menswel wordt een project ‘sociale boekhouder’ opgestart om inwoners te helpen bij het verkrijgen van de juiste voorzieningen. Verder staat aangegeven dat de mogelijkheden en kosten om cultuur en sport toegankelijker te maken voor kwetsbare volwassen in kaart worden gebracht en met de gemeenteraad gedeeld. De sociale wijkteams worden gecontinueerd en geprofessionaliseerd. Jaarlijks zal over de voortgang van de ontwikkelingen worden gerapporteerd.
Doelstelling van dit programma: ‘Meedoen', dat is de kortst mogelijke samenvatting van het maatschappelijke doel van het welzijnsbeleid of sociaal beleid aangegeven in De gemeentelijke programmabegroting 2025. Het meedoen geldt voor iedereen, jong en oud, ongeacht zijn maatschappelijke of economische positie, ongeacht of iemand beperkingen ondervindt of niet. De gemeente wil dat mogelijk maken door ruimte te bieden aan het particuliere initiatief om elkaar te ondersteunen. Als mensen en hun omgeving dit niet zelf kunnen, neemt de gemeente de verantwoordelijkheid om deze ondersteuning te organiseren of te faciliteren. Beleidsontwikkeling en beleidsvoorbereiding gebeurt door de gemeentelijke organisatie. De uitvoering van diverse werkzaamheden is voor een groot deel uitbesteed aan de plaatselijke welzijnsinstelling Stichting Menswel en de uitvoeringsorganisatie Servicecentrum MER afdeling Sociaal Domein en het Centrum voor Jeugd en Gezin. Speciale aandacht in het beleid gaat uit naar: Jeugd tot 27 jaar, senioren, inwoners met minimuminkomen, inwoners met een kwetsbaarheid en/ of beperking.
2
In de uitwerking is de pilot uiteindelijk volledig binnen de gemeente opgestart
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
24
Op het onderdeel “Een inclusieve samenleving, iedereen kan meedoen” faciliteert de gemeente de welzijnsorganisatie Menswel om zorg te dragen voor vrij toegankelijke cliëntondersteuning. Binnen het domein Cultuur en Sport is er speciaal aandacht voor de uitvoering van de met Stichting Menswel Sport gesloten uitvoeringsovereenkomst voor de binnensportaccommodaties. In het visiedocument Het toekomstbeeld toegang Sociaal Domein Echt-Susteren is de kern van het gemeentelijk beleid als volgt geformuleerd: “Een sterke integrale brede basisvoorziening; dichtbij, betrokken en proactief!”. Het visiedocument is een werkdocument dat ambtelijk in projectoverleggen aan de orde komt. Het sociaal wijkteam vormt de toegang voor alle ondersteuning binnen het sociale domein. Door het sociaal wijkteam wordt integraal gewerkt en vanuit inclusie. Het sociaal wijkteam is er voor alle inwoners van de 9 kernen in Echt-Susteren. Iedereen kan hier terecht voor informatie en/of ondersteuning op het gebied van het sociale domein. Het uitgangspunt is dat iedere inwoner maximaal kan participeren. De ‘eigen kracht’ en het eigen netwerk dienen optimaal te worden ingezet en waar nodig wordt ondersteuning geboden. Om ervoor te zorgen dat het sociaal wijkteam goed bekend is, moeten inwoners, via uiteenlopende kanalen, informatie krijgen over waar ze terecht kunnen en met welke vragen.
Het streven is om het overgrote deel van de ondersteuningsvragen van inwoners aan de gemeente op het vlak van Jeugd, Wmo, Participatie, financiën en dergelijke via de sociale wijkteams op te lossen. De gemeente stuurt op resultaten om kwaliteit te waarborgen. “Wij schatten zo goed mogelijk de toekomstige vraag in en berekenen de bijbehorende uitgaven. Met dit inzicht kan tijdig en passend worden ingespeeld op veranderingen. We maken inzichtelijk wat ondersteuning kost om kostenbewustzijn bij verwijzers, zorgaanbieders en inwoners te stimuleren.” In het Projectplan ‘Doorontwikkeling sociaal domein - lokale sociale basis’ wordt de visie nader verdiept en in onderstaande piramide geïllustreerd. Het projectplan is door het college vastgesteld. Er is gekozen voor een bredere benadering van de sociale basis. Deze heeft waarde in zichzelf; het gaat over de gemeenschap en de lokale sociale samenhang in de kernen. Maar het gaat ook om een instrumentele benadering; een sterke sociale basis om vanuit preventie, zelfredzaamheid, omkijken naar elkaar en lichte ondersteuning het beroep op gespecialiseerde zorg voor een deel overbodig te maken, terug te dringen of te vervangen.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
25
Gezond en Actief Leven Akkoord GALA 2024-2026 is in 2023 ondertekend door de VNG, GGD GHOR Nederland, Zorgverzekeraars Nederland en het ministerie van VWS. Doel is een gezonde bevolking in 2040. Mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde omgeving met een sterke sociale basis. Hiermee wordt bijgedragen aan de verandering van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag. Om de doelen in het GALA te kunnen behalen is voor gemeenten een nieuwe brede specifieke uitkering (SPUK) beschikbaar gesteld. De Brede SPUK-regeling is voor alle gemeenten in werking gesteld om diverse afspraken uit te kunnen voeren. Deze afspraken zijn vastgelegd in het Hoofdlijnen Sportakkoord II, het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Preventieakkoord. In het plan van aanpak van de gemeente Echt-Susteren is beschreven op welke manier de gemeente in de periode 2024-2026 een bijdrage gaat leveren aan de doelen van het GALA. De thema’s welzijn en sport raken elkaar. Het college heeft het plan in september 2023 vastgesteld en ingediend bij de Dienst Uitvoering Subsidies aan Instellingen. Menswel is een belangrijke partij voor de uitvoering.
Menswel kent een breed palet van uitvoeringstaken, waaronder de exploitatie van de gemeentelijke binnensportaccommodaties en jongerencentra, de inzet van combinatiefunctionarissen, het jongerenwerk, het opbouwwerk en de ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers. Het is volgens de gemeente deze brede taakstelling die Menswel in staat stelt om verbindingen te leggen tussen sport & bewegen, cultuur, gezondheid & preventie en de sociale basis.
2.2 De basis van het beleid sport en bewegen en beheer binnensportaccommodaties De kaderstellende nota Sport- en beweegbeleid 2025-2030 De actualisatie van het sport- en beweegbeleid volgt na een periode van diverse landelijke en lokale ontwikkelingen die sport, bewegen en gezondheid als een samenhangend geheel benaderen. Deze nieuwe akkoorden en afspraken hebben bijgedragen aan het actuele beleid. De gemeente gaat het lokale sportakkoord en preventieakkoord verbinden met een focus op gezondheid. Ze wil met beide akkoorden meer onderlinge samenwerking, synergie en eenduidigheid in uitvoering organiseren. De hoofdpijlers in het sport en beweegbeleid zijn: • Sport en bewegen voor iedereen. • Vitale sport- en beweegaanbieders: Ondersteuning van sportverenigingen en andere • aanbieders. • Sportief opgroeien: stimulering van sportdeelname bij kinderen en jongeren. • Waarde van sport en bewegen: benutten van de maatschappelijke meerwaarde van sport voor gezondheid, sociale samenhang en participatie. • Sportinfrastructuur: versterking en verduurzaming van sportaccommodaties, buitenruimte en samenwerkingsplatforms voor sportaanbieders en inwoners. In februari 2025 is de kaderstellende nota in de gemeenteraad aan de orde gesteld. Het college van B&W stelt het beleid vast en maakt een uitvoeringsprogramma Sport en Bewegen 2025-2030.
De gemeenteraad wordt over het uitvoeringsprogramma geïnformeerd via een Raadsinformatiebrief. Huur- en exploitatieovereenkomst Menswel sport en de gemeente Echt-Susteren De gemeente is eigenaar van de binnensportaccommodaties en laat het beheer uitvoeren door de Stichting Menswel Sport. Doel van de overeenkomst is het vastleggen van de verhoudingen om de hoge standaard van het voorzieningenniveau van de binnensportaccommodaties voor de profitorganisaties, non-profitorganisaties en de bezoekers en gebruikers van de accommodaties overeind te houden. Constatering Rekenkamer • Er is sprake van beleid op het brede terrein van welzijn en sport en beheer accommodaties. In verschillende documenten, zie ook bijlage 2, zijn de overeenkomsten in de beleidsdocumenten aanwijsbaar. De gehanteerde terminologie is niet steeds hetzelfde. • Er is ook afstemming van beleid op de terreinen sport en welzijn. • Niet alle genoemde documenten zijn in de gemeenteraad aan de orde gesteld.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
26
2.3 De uitvoering weergegeven in de documenten van de Planning & Control-cyclus De gemeenteraad stelt jaarlijks een kadernota vast, de programmabegroting en de jaarrekening; er zijn bestuursrapportages en raadsinformatiebrieven. Het college verantwoordt de uitvoering van het beleid in de jaarrekening, de twee bestuursrapportages en in raadsinformatiebrieven (RIB). Het karakter van de RIB’s is dat het college tussentijds rapporteert over de stand van de uitvoering van het afgesproken beleid. • In de programmabegroting 2025 zijn beleidsvoornemens gepresenteerd, zoals in 2.1 staat verwoord. • In de tweede bestuursrapportage 2024 staan wijzigingen van de besteding van budgetten weergegeven. Hier is geen nieuw beleid geformuleerd. • Er worden meerdere raadsinformatiebrieven aangeleverd. Er is in juli 2024 een RIB verschenen over de ontwikkelingen in jeugdzorg. In februari 2025 een RIB over het robuuste jeugdzorglandschap Limburg. • In de jaarrekening 2023 wordt puntsgewijze opgesomd wat de beleidsdocumenten zijn waarop is geacteerd. Een verantwoording van het specifieke werk van Menswel staat hier een enkele keer terug te lezen. Verder staat er meermaals dat Menswel is gefaciliteerd om onderdelen van het werk op te pakken. Als voorbeeld geven we hierna weer wat er in de jaarrekening staat vermeld: Wat hebben we bereikt?
Wat hebben we ervoor gedaan?
Wanneer heeft realisatie plaats gevonden?
Een plan van aanpak opgesteld voor de pilot doorontwikkeling sociale wijkteams die 1 januari 2024 van start is gegaan.
Continu
Leefbaarheid en voorzieningenniveau Leefbare dorpen
De lokale sociale basis is versterkt. De inloop GGZ is in samenwerking met Menswel en METggz opnieuw vormgegeven. In buurthuis Sint Joris en in het wijksteunpunt Susteren zijn buurtkamers van start gegaan ten behoeve van de kwetsbare inwoners. Voorbereidingen voor de start van een locatie Maatschappelijk Opvang zijn in 2023 gerealiseerd. In 2024 kan de maatschappelijke opvang van start. Centrale ontmoetingsplekken
Centrale ontmoetingsplekken. Realisatie van een gemeenschapshuis in de kern Susteren.
Constatering rekenkamer Er is veel beleid in beleidsdocumenten omschreven, zoals in 2.2 weergegeven. In de verantwoording in de P&C-documenten is niet overal, zoals in het voorbeeld hiervoor, een directe link gelegd met de beleidsdocumenten.
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
27
2.4 De Stichting Menswel in de gemeente Echt-Susteren Menswel richt zich met zijn medewerkers op het versterken van de dorpsgemeenschappen en vrijwilligersinitiatieven: de sociale basis. De sociaal werkers opereren in de nabijheid van mensen en gemeenschappen. Zij bevorderen de dialoog tussen inwoners, gemeente en ketenpartners en stimuleren de zelfwerkzaamheid en het tot stand komen van burgerinitiatieven. In het werkplan staat aangegeven dat de gemeente aan zet is de te bereiken doelen en voorwaarden waaronder deze gerealiseerd worden, vast te stellen. Menswel is de deskundige op het vlak van de uitvoering van het sociaal werk en bepaalt hoe de dienstverlening wordt uitgevoerd. Op basis van de concrete werkpraktijk verzamelt Menswel signalen en hij adviseert waar nodig de gemeente over mogelijke bijstellingen in het beleid of de opdracht aan Menswel. De stichting geeft aan dat een goede en duurzame relatie op basis van vertrouwen en wederzijds respect zowel ambtelijk als bestuurlijk essentieel is. De sociaal werkers zijn de professionals van Menswel. De sociaal werkers leggen de nadruk op het begeleiden van processen. Beschouwende en analytische vaardigheden zijn belangrijk: wat constateren de professionals en wat is het maatschappelijk effect van het werk? De sociaal werkers kennen de omgeving en ze zijn bekend bij de burgers.
De sociaal werkers ontwikkelen, beschrijven en verantwoorden de diensten. De verschillende onderdelen van het welzijnswerk van Menswel Het opbouwwerk is gericht op de verbetering van de leefbaarheid in de dorpen. “Een actieve buurt met betrokken inwoners!”.3 De opbouwwerkers werken samen met andere professionals in het basisteam Sociaal Wijkteam. Ze hebben hierbinnen vooral oog voor de ‘vertaling van het individu naar het collectief’. In het Steunpunt Vrijwilligers werkt Menswel aan het versterken van vrijwilligerswerk. Dit is de centrale plek voor informatie, advies en bemiddeling op het gebied van vrijwilligerswerk. Het Steunpunt geeft informatie over wet- en regelgeving, organiseert scholing en bemiddelt tussen vraag en aanbod via de vacaturebank. Hierbij wordt samengewerkt met verenigingen. Cliëntondersteuning De cliëntondersteunende diensten van Menswel zoals binnen het Sociaal Wijkteam, de ouderenadvisering en mantelzorgondersteuning, zijn gebundeld in één dienst: clientondersteuning. Daarnaast levert Menswel ondersteuning aan statushouders met woonbegeleiding, de taallessen en hij versterkt vrijwilligerswerk en begeleidt vrijwilligers bij de zogenaamde “zachte landing “. Jeugdwerk en jongerenwerk. Vanuit het opbouwen van een vertrouwensband met groepen jongeren wordt preventief gewerkt, om problemen te normaliseren en overlast te beperken.
Hierbij wordt nauw samengewerkt met vele partners in het sociale domein, de scholen en in jongerencentra. Sportstimulering en cultuur Op het snijvlak van welzijn en sport vinden veel activiteiten plaats. Aangegeven wordt dat sport en bewegen verbindt. Een accent ligt op de sportbevordering in het basisonderwijs, BIND Partners in sport, een beweegprogramma senioren en onder ander schooljudo in het basisonderwijs. In het Jaarverslag 2023 wordt een uitgebreide opsomming en verantwoording weergegeven. Het werk van de Stichting Menswel Sport De missie van de Stichting Menswel Sport is de gemeentelijke binnensportaccommodaties op efficiënte en zorgvuldige wijze exploiteren en beheren. Op deze wijze worden zoveel mogelijk burgers in staat gesteld gebruik te maken van betaalbare veilige, schone, voldoende toegeruste binnensportaccommodaties. Zo kunnen ze deelnemen aan een gevarieerd sport- en beweegaanbod. Dit draagt bij aan het bevorderen van ‘positieve gezondheid’.
3
Uit het werkplan Menswel 2024
Rekenkameronderzoek 2025: Welzijnsbeleid en beheer binnensportaccommodaties uitgevoerd door Menswel
28
2.5 De totstandkoming van het werkplan van Menswel In de gemeentelijke programmabegroting 2025 staat aangegeven: Beleidsontwikkeling en beleidsvoorbereiding gebeurt door de gemeentelijke organisatie. In de praktijk vindt vorming van beleid in samenspraak plaats: Menswel en de gemeente. In de documenten van de beleid- en budgetcyclus worden in de programmabegroting en de jaarrekening de meeste beleidsdocumenten opgesomd, die hiervoor beschreven zijn op de onderdelen welzijn en sport. De beleidsmedewerkers werkzaam in het Maatschappelijk Domein: ”We hebben geen welzijnsbeleid, wel beleidsstukken over onderdelen van het brede sociaal beleid waarin het voorliggende veld4 en de sociale basis in benoemd zijn. Er is een visiedocument: toekomst van het sociaal domein. Daarin geven we onze visie weer en daarin staat ook de rol van het welzijnswerk. Van daaruit wordt het werkplan van Menswel gevuld met activiteiten, acties en doelen. Er is een regionale visie en lokaal beleid van doorontwikkeling waarin Menswel kan reageren op de visie van de gemeente.” De welzijnsinstelling Menswel ziet veel in de praktijk in de wijken en dorpen in de gemeente Echt-Susteren. De instelling komt met veel nieuwe feiten over inzichten in de samenleving, aldus de ambtenaren Maatschappelijk Domein.
“De basis is de uitvoeringsovereenkomst uit 2017, daar is veel bepaald en vastgelegd en het werkplan geeft daarvan updates. Dit heeft zich ontwikkeld en steeds aangepast. Wat zegt de praktijk?” “Deskundigheid moeten we vaak halen bij de uitvoering. We zijn afhankelijk van de ogen en oren van de uitvoering. De jongerenwerker, de opbouwwerker of de Wmo-consulent, hun ervaringen zijn van belang.” De social werkers van Menswel bevestigen deze houding: “Vragen worden bij ons teruggelegd, kennis bij ons opgehaald, ons netwerk wordt gebruikt.” De beleidsmedewerker sport geeft de rol van Menswel aan: “Menswel kijkt met een professionele bril wat nodig is en kan zich goed verplaatsen in wat voor de inwoners belangrijk is en gevraagd wordt.” Er wordt bestuurlijk wisselend gedacht over de positie van Menswel. Sommigen zeggen dat er een relatie is van opdrachtgever opdrachtnemer. De gemeente geeft de opdracht. De coördinerend portefeuillehouder: “We maken zo min mogelijk visies en zijn vooral praktisch bezig met korte lijntjes naar de ambtenaren. Er zijn korte lijnen met Menswel en de directeur. Dan heb je niet veel papier nodig. Wat wij belangrijk vinden moeten ze doen: daar waar iets speelt in de samenleving of met asielzoekers. Het is slechts een uitvoerende organisatie.” De wethouder Jeugd geeft aan: “We komen tot prestatieafspraken. Weinig beleid, wel afspraken.