CConstaterende datEcht-Susteren
Koppel je AI →
Document · PDF

pve archeologie.pdf

Gemeenteraad 4 juni 2026, gemeente Echt-SusterenBij agendapunt: Woningbouwproject Elsenewal/Losplaats te Nieuwstadt (adviesrecht gemeenteraad)10.416 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

KSP Archeologie 2 Inhoudsopgave 1 Administratieve gegevens onderzoeksgebied ............................................... 4 2 Aanleiding en motivering van het onderzoek ............................................... 5 3 Eerder uitgevoerd onderzoek ....................................................................... 6 4 Archeologische verwachting......................................................................... 7 4.1 Regionale archeologische en (cultuur)landschappelijke context ..................... 7 4.2 Aard en ouderdom van de vindplaats(en) ................................................. 13 4.3 Begrenzing en oppervlakte van de vindplaats(en) ...................................... 13 4.4 Structuren en sporen ............................................................................. 13 4.5 Anorganische artefacten ......................................................................... 14 4.6 Organische artefacten ............................................................................ 14 4.7 Archeozoölogische en botanische resten ................................................... 14 4.8 Motivatie .............................................................................................. 14 4.9 Archeologische stratigrafie en diepte van vondstlagen ................................

15 4.10 Gaafheid en conservering ....................................................................... 15 5 Doelstelling en vraagstelling ...................................................................... 16 5.1 Doelstelling........................................................................................... 16 5.2 Relatie met NOaA en/of andere onderzoekskaders ..................................... 16 5.3 Vraagstelling ......................................................................................... 17 5.4 Onderzoeksvragen ................................................................................. 17 6 Methoden en technieken ............................................................................ 18 6.1 Strategie .............................................................................................. 18 6.2 Methoden en technieken......................................................................... 18 6.3 Omgang kwetsbare vondsten en monsters................................................ 20 6.4 Structuren en grondsporen ..................................................................... 20 6.5 Aardwetenschappelijk onderzoek ............................................................. 21 6.6 (An)organische artefacten ......................................................................

21 6.7 Archeozoölogische, archeobotanische en fysisch antropologische resten ....... 22 6.8 Overig monsters .................................................................................... 22 6.9 Dateringstechnieken .............................................................................. 22 6.10 Beperkingen ......................................................................................... 22 7 Uitwerking ................................................................................................. 23 7.1 Evaluatiefase ........................................................................................ 23 7.2 Structuren, grondsporen en vondstspreidingen ......................................... 23 7.3 Analyse aardwetenschappelijke gegevens ................................................. 23 7.4 Anorganische artefacten ......................................................................... 23 7.5 Organische artefacten ............................................................................ 24 7.6 Archeozoölogische, botanische en fysisch antropologische resten ................ 24 7.7 Objecttekeningen, foto’s, kaarten e.d....................................................... 24 8 (de)selectie en conservering ......................................................................

25 8.1 Selectie materiaal voor uitwerking ........................................................... 25 8.2 Selectie materiaal voor deponering en verwijdering ................................... 25 8.3 Selectie materiaal voor conservering ........................................................ 25 9 Deponering................................................................................................. 26 KSP Archeologie 3 9.1 Eisen betreffende depot ......................................................................... 26 9.2 Te leveren product ................................................................................ 26 10 Randvoorwaarden en aanvullende eisen ............................................... 27 10.1 Personele randvoorwaarden .................................................................... 27 10.2 Overlegmomenten ................................................................................. 27 10.3 Kwaliteitsbewaking, toezicht, overleg en evaluatie ..................................... 28 10.4 Overige randvoorwaarden en aanvullende eisen ........................................ 28 11 Wijzigingen ten opzichte van het vastgestelde PvE ............................... 29 11.1 Wijzigingen tijdens het veldwerk .............................................................

29 11.2 Belangrijke wijzigingen .......................................................................... 29 11.3 Procedure van wijziging na de evaluatiefase van het veldwerk .................... 29 11.4 Procedure van wijziging tijdens uitwerking en conservering ........................ 29 Literatuur ...................................................................................................... 30 Bijlage 1 Puttenplan Bijlage 2 Overzicht te raadplegen specialisten/specialismen KSP Archeologie 4 1 Administratieve gegevens onderzoeksgebied Projectnaam Elsenewal te Nieuwstadt, perceel Nieuwstadt E 2152 Provincie Limburg Gemeente Echt-Susteren Plaats Nieuwstadt Toponiem Elsenewal x,y–coördinaten x: 187.933 / y: 338.682 CMA/AMK-status Terrein van hoge archeologische waarde Archis-monumentnummer AMK-terrein 16740 Archis-waarnemingsnummer Niet van toepassing Oppervlakte plangebied 2.178 m† Oppervlakte onderzoeksgebied 2.178 m† Huidig grondgebruik Omzoomd grasland met woonbestemming Figuur 1: Het plangebied op de topografische kaart 1.10.000 (bron: Kadaster).

KSP Archeologie 5 2 Aanleiding en motivering van het onderzoek Binnen het perceel Nieuwstadt E 2152 van 2.178 m† aan de Elsenewal te Nieuwstadt zullen zeven nieuwe woningen worden gebouwd (Figuur 2). Figuur 2: Toekomstige situatie binnen het plangebied (bron: opdr achtgever). In het kader van het de vergunningaanvraag was volgens het be stemmingsplan archeologisch onderzoek noodzakelijk, aangezien het oppervlak van de nieuw e woningen de archeologische ondergrens van 100 m2 en ingreepdiepte van 0,4 m zal overschrijden. Lindehorst heeft nog geen funderingsonderzoek laten uitvoeren. De onderkant van de fundering van de woningen komen tenminste 80 cm beneden nieuw maaiveld bij een fundering op staal. Mogelijk dat een fundering op palen of grondverbetering noodzakelijk is. In januari 2025 is voor het plangebied een archeologisch bureau- en booronderzoek uitgevoerd (Schorn 2025). Op basis van de intactheid van de bodem (vanaf 0,5 m beneden maaiveld) kunnen in het plangebied archeologische resten aanwezig zijn, die samenha ngen met de stadsstichting van Nieuwstadt, .

Aangezien de ingrepen voor de nieuw te bouwen wonin gen en de aanleg van kabels, leidingen en vooral het riool, deze diepte overschrijden is een vervolgonderzoek in de vorm van een proefsleuvenonderzoek geadviseerd om vast te stellen of in het pl angebied archeologische resten aanwezig zijn en zo ja, welke waardering hieraan gegeven kan worden. Op 27 februari 2025 is namens de gemeente Echt-Susteren door het servicecentrum MER met dit advies ingestemd. Voor het vervolgonderzoek is dit Programma van Eisen opgesteld. Aangezien het plangebied een beperkte omvang heeft is een optie opgenomen voor een doorstart naar een opgraving in het geval er een behoudenswaardige vindplaats aangetroffen wordt.

KSP Archeologie 6 3 Eerder uitgevoerd onderzoek Eerder uitgevoerd onderzoek Bureau- en veldonderzoek Uitvoerder KSP Archeologie Uitvoeringsperiode Januari 2025 Uitvoeringsmethode Bureauonderzoek en verkennend booronderzoek Rapportage Schorn 2025 Vondsten/monsters/documentatie KSP Archeologie in Duiven. Het rapport is aangeleverd bij Ar- chis. Tijdens het onderzoek zijn geen vondsten gedaan of mon- sters genomen. Specialistisch onderzoek Archeobotanie Niet van toepassing Archeozoölogie Niet van toepassing Fysische antropologie Niet van toepassing Fysische geografie Niet van toepassing Geofysisch onderzoek Niet van toepassing Archeologisch materiaal Niet van toepassing Vondsten/documentatie Niet van toepassing Geraadpleegde bronnen en partijen Overige literatuur Niet van toepassing Amateur-archeologen Niet van toepassing KSP Archeologie 7 4 Archeologische verwachting 4.1 Regionale archeologische en (cultuur)landschappelijke co ntext Het plangebied ligt binnen een holocene beekvlakte met in de o ndergrond oudere terrasafzettingen van de Maas, die mogelijk nog deels dagzomen. Het plangebied ligt in het meest zuidoostelijke deel van de Maasvallei van Midden-Limburg, vrij ver van de Maas, op vrijwel de grens met Zuid-Limburg (Haartsen 2009). Hierdoor past de beschrijving van het landschap in Zuid-Limburg beter bij het plangebied dan dat van de Maasvallei.

Het landschap van Zuid- Limburg is opgebouwd uit dalen, hellingen en plateaus. Het is het oudste cultuurlandschap van Nederland en het wordt al zo’n 7000 jaar continu bewoond. De natuurlijke gesteldheid heeft een grote invloed gehad op het cultuurlandschap. De dalen van de rivieren en beken werden als eerste bewoond en van daaruit werden de hoger gelegen plateaus ontgonnen. De dalen hebben een besloten karakter, terwijl de plateaus gekenmerkt worden door openheid. Dit geldt voor de omgeving van het plangebied in mindere mate, aangezien het hoogteverschil van de lagergelegen gebieden, waaronder Nieuwstadt, niet zoveel verschillen met de hogere gelegen gebieden (ruim 1,0 m). Bijzondere gebouwen die in het gebied voorkomen zijn de vakwerkhuizen en de gesloten hoeves. In het midden van de 3 e eeuw, tijdens de Romeinse Tijd, bereikte de bevolkingsomvang binne n het gebied een hoogtepunt. Daarna nam de bevolking aanzienlijk af en leidden politieke en militaire problemen tot een economische ineenstorting. Met name de villa’s werden hierdoor getroffen met het gevolg dat veel van deze grote agrarische bedrijven werden verlaten . Omstreeks het jaar 1000 waren grote delen van de plateaus, alsmede delen van de dalen, no g bebost. Als gevolg van een sterke bevolkingstoename tussen 1000 en 1300 werden de bruikbare gronden op de plateaus ontgonnen.

In 1277 wordt Nieuwstadt voor het eerst op papier geno emd. Op dat moment wordt Nieuwstadt overgedragen van de bisschop van Luik en heer van Montfort aan Reinald graaf van Gelder. Daaruit blijkt dat Nieuwstadt al bestond voor 1277, maar over een vroegere periode is niets op papier te vinden. Het belang van Nieuwstadt was echter vrij klein. Het kreeg bij zondere rechten, maar er is geen aanduiding dat er daadwerkelijk stadsrechten waren. Wel mochten verdedigingswerken, zoals wallen en poorten worden gebouwd. Een aantal straatnamen van nu h erinneren hier nog aan: St. Janswal, St. Maartenswal, St. Brigidawal, Millenerpoort, Haverterpoort, S usterderpoort. Vanwege deze verdedigingswerken werd het regelmatig in oorlogshandeling en betrokken. In 1398 werd het een belangrijke militaire vesting in de strijd tussen Gelder en Luik om de burcht Millen. In 1583 werden tijdens een slag de wallen en poorten verwoe st. Ze werden niet meer opgebouwd en Nieuwstadt verloor de betekenis als militaire vestingplaats . Op een kaart van Taisne uit 1623 (https://elsene.nl/documents/map1/nieuwstadttoen/HvN2nwsttoen.pdf) is Nieuwstadt afgebeeld (Figuur 3). De welvaart en groei kwamen tot stilstand en liepen zelfs terug. De stadsrechten bleven echter wel behouden. Tot 1715 bleef Nieuwstadt in Gelders bezit. Daarna ging het over in het Staatse grondgebied van de Republiek der Verenigde Nederlanden.

Tijdens de Franse overhee rsing werd in 1794 Nieuwstadt zelfstandig verklaard. Door een bepaling van het Congres van Wene n kreeg Nieuwstadt in 1815 uitbreiding. Door een grenscorrectie waarbij het riviertje ’de Roode Beek’ als grens werd bepaald, werd er een klein stukje Duitsland toegevoegd. Deze grens bestaat nog altijd.

KSP Archeologie 8 Figuur 3: Het plangebied (rode stip) op de kaart van Taisne uit 162 3 (https://elsene.nl/documents/map1/nieuwstadttoen/HvN2n wsttoen). Op de kaart van Taisne uit 1623 is alleen het omwalde deel van Nieuwstadt uit 1277 te zien. Op de kaart van Tranchôt en Müffling uit 1803-1813 ( Figuur 4) is het plangebied onbebouwd en in gebruik als weiland. Langs de zuidwestgrens loopt een pad. Als de kaart uit 1803-1813 wordt vergeleken met de kaart van Taisne uit 1623, dan heeft er een flinke stadsuitbrei ding plaatsgevonden ten zuidwesten en ten noordwesten van de stad uit 1277. Ten zuidoosten van h et plangebied ligt het omgrachte terrein van huis Witham, waar resten aanwezig zijn van een kasteel uit de late Middeleeuwen, die mogelijk teruggaat tot 1200. Op de kadastrale kadastrale minuten uit 1811-1832 (Figuur 5) zijn de percelen binnen die het plangebied liggen in gebruik als boomgaard en is het plangebied on bebouwd. Op het minuutplan is het pad ten zuidwesten van het plangebied niet te zien. Op de kaart uit 1 897 ( Figuur 6 ) is het plangebied onbebouwd en in gebruik als boomgaard en ligt er direct ten westen van het plangebied een spoorlijn. Op de kaart uit 1925 ( Figuur 7 ) is het plangebied in gebruik als boomgaard en is er direct bij de noordwesthoek van het plangebied een boerderij te zien.

Op de kaart uit 1958 (Figuur 8) is te zien dat er nu twee bijgebouwen binnen de de noordwesthoek van het plangebied aanwezig zijn, die waarschijnlijk tot de hier voor genoemde boerderij behoren. Ook is dan de weg Elsenewal ten westen van het plangebied aanwezig. Op de kaart uit 1999 (Figuur 9) zijn voor het eerst de huizen ten zuidoosten en ten noorden van het plangebied te zien. De bebouwing uit 1958 is nog aanwezig binnen het plangebied. Op de kaart uit 2009 (niet afgebeeld) is deze bebouwing binnen het plangebied verdwenen en is het plangebied in gebruik als weiland en is er ten opzichte van de huidige situatie niets meer veranderd.

KSP Archeologie 9 Figuur 4: Het plangebied op de Tranchotkaart uit 1803-1820 (Bron: Landesvermessungsamt Nordrhein-Westfalen 1967). Figuur 5: Het plangebied op de kadastrale minuut uit het begin v an de 19 e eeuw (bron: beeldbank.cultureelerfgoed.nl).

KSP Archeologie 10 Figuur 6: Het plangebied op de kaart uit 1897 (bron: www.topotijdreis.nl). Figuur 7: Het plangebied op de kaart uit 1925 (bron: www.topotijdreis.nl).

KSP Archeologie 11 Figuur 8: Het plangebied op de kaart uit 1958 (bron: www.topotijdreis.nl). Figuur 9: Het plangebied op de kaart uit 1999 (bron: www.topotijdreis.nl).

KSP Archeologie 12 Voor de historische ontwikkeling is ook gekeken naar archeologische resten als gevolg van conflict. Op basis van de Indicatieve Kaart Militair Erfgoed (www.ikme.nl) en de Militaire landschappenkaart van de RCE zijn deze niet bekend in het plangebied. Wel blijkt uit het bestemmingsplan ‘’Cultuurhistorie Echt- Susteren’ van 22-09-2016, dat voor het plangebied de dubbelbestemming Waard-Cultuurhistorie geldt met als functieaanduiding specifieke vorm van waarde-cultuurhistorische ensemble nieuwstadt. Het ensemble omvat het gebied van de oorspronkelijke stad, inclusief het gedeelte tussen de binnenwal en de buitenwal. Daarbinnen valt de buitenplaats Witham, dat eigendom was van de heren van Wittem en in de 15 e eeuw al bestond. We focussen ons eerst op het gedeelte dat w Øl stad bleef en bebouwd werd. Nieuwstadt heeft een bijna vierkante vorm met afgeronde hoeken. De gracht is volledig gedempt, maar het wegenpatroon markeert nog nauwkeurig de plek wa ar de binnengrachten liepen: De Kloosterwal, Sint Janswal, Sint Janshof, Sint Brigidawal, Haverterpoort en Sint Maartenswal volgden de gracht aan de binnenzijde. De gracht liep derhalve om deze straten heen, dus bijvoorbeeld tussen Sint Brigidawal en Grachtstraat en tussen Sint Brigidawal en Schoolstraat.

Alleen tussen een hoek van de Sint Maartenswal en de Kloosterwal loopt geen straat; daar lie p de gracht door het huidige park zonder begeleiding van een weg. De Sint Maartenswal buigt daar in westelijke richting af, iets wat dit pad al eerder deed. De Geleenbeek liep voorheen dwars door de stad via d e Beekstraat, die de beek altijd al begeleidde. Na demping van dit deel van de Geleenbeek en omleiding van het water in de Sluisbeek bleef de Beekstraat alleen achter. Nader ingezoomd op de bebouwingsstructuur zien we dat bepaalde plekken die in de 19e eeuw nog open waren weliswaar zijn ingevuld, maar dat er binnen het stadje nog grote open ruimtes zijn. Het betreft dan bijvoorbeeld het gebied tussen Kleine Staat en Sint Bridigawal. Hierdoor is het karakteristiek van ‘agrarisch stadje’ erg goed bewaard gebleven. De volkstuintjes en paardenweitjes binnen de stadswal mogen zelfs op nationaal niveau erg bijzonder genoemd worden. Buiten de stadswal ligt het gebied van de binnen- en buitenwal. Dit gebied heeft in de laatste anderhalve eeuw enkele belangrijke transformaties ondergaan. Een zware impact heeft de doorsnijding door de spoorlijn in 1865 gehad, waardoor het oorspronkelijke stadsgebied in tweeºn is gedeeld, ook visueel.

Zo vinden we in de halve cirkel tussen spoorlijn (ter hoogt e van Reinald van Gelrestraat) en de hoek Elsenewal – Millenerstraat de deels oorspronkelijke, deels gereconstrueerde buitense stadsgracht terug. Het plangebied maakt onderdeel uit van terrein 16470 op de Archeologische Monumentenkaart (AMK). Het is een terrein van hoge archeologische waarde. Het betreft een terrein met bewoningssporen uit de Late Middeleeuwen tot en met de Nieuwe Tijd. Het gaat om de oude stadskern van Nieuwstadt. Nieuwstadt gaat terug op het dorp Helsene. Het dorp kan rond 1250 stad zijn geworden. In 1277 werd de plaats ’novum oppidum’ genoemd en was zij al versterkt. Nieuwstadt was vooral bedoeld als Gelderse grensvesting. In economisch opzicht is de stad nooit to t ontwikkeling gekomen. De vesting was aanvankelijk ruim opgezet, maar werd al snel ingekrompen t ot een handzamer geheel. Van de oorspronkelijke dubbel zo grote stadsuitleg is de buitengrens nog op kaarten en luchtfoto’s herkenbaar. Een terrein ca. 150 m ten zuidoosten van het plangebied is on derzocht middels boringen, geofysisch onderzoek, proefsleuven en een opgraving. Tijdens proefsleuvenonderzoek 2231025100 is gebleken dat overal op het terrein zich sporen bevinden in de vorm van kuilen, paalsporen, enkele wand- of standgreppeltjes en enkele greppeltjes met andere functie (ontwatering?).

Daarnaast is een tweetal grachten en een natuurlijke waterloop, aangetroffen. De meeste sporen zijn in de tweede helft van de 13e of eerste helft van de 14e eeuw te dateren. Er is hiernaast aardewerk aangetroffen uit de 12 e eeuw, wat wijst op activiteiten in deze periode op of na bij het plangebied. Er zijn geen aanwijzingen binnen het plangebied aangetroffen die wijzen op activiteiten na de 14e eeuw. (Koeman e.a. 2009). Uit opgraving 2260315100 is gebleken dat al in de late 12e eeuw sprake is van extensief menselijk gebruik van het plangebied, maar de bewoning vond voornamelijk plaa ts tussen het begin van de 13 e en de tweede helft van de 14e eeuw (ca. 1250 en 1375).

KSP Archeologie 13 De bewoning bestond uit zeven gebouwen, die op regelmatige onderlinge afstand lagen, waardoor er sprake lijkt van planmatig opgezette erven. Er vond veeteelt plaats en er was hooiland, maar er werden ook ambachten beoefend, getuige een smederij en een ververij. In enkele gebouwen vond ook het stremm en van melk plaats en/of vond kaasproductie plaats. Er werd wellicht tevens hennep en vlas geteeld en/of verwerkt, veelal voor productie van olie, linnen, touw. Enkele van deze ambachten word en ook in de historische bronnen genoemd. Het voorkomen van kookpotten wijst erop dat het ni et enkele ambachtelijke gebouwen betreft, maar dat er ook werd gewoond. Dit wordt ondersteund door de grootte van enkele gebouwen. Het gebied werd doorsneden door een weg die aansloot op de Millenerstraat in de stadskern. Daarnaast wordt het plangebied doorkruist door zes grachten en slot en met zwak stromend of stilstaand water. Deze zijn vermoedelijk aangelegd door de gemeenschap als groep, en dienden voor de ontwatering van het gebied. Er kan worden verondersteld dat het water in de grachten en sloten werd gebruikt bij de verwerking van vlas en hennep en de productie van linnen en touw . Het ontbreken van waterputten duidt erop dat de watervoorziening een collectieve voorziening was, en op de erven nooit op individuele basis is gevoerd.

Wellicht is dit een indicatie dat het p langebied voornamelijk een gebied was waar ambachten werden ontplooid. Er kunnen ook andere factoren aan ten grondslag liggen, zoals een verbod door de lokale heer. Na de 15 e eeuw was het gebied nog maar extensief in gebruik (Van Dij k 2013). Het plangebied ligt landschappelijk en vanuit de stadson twikkeling van Nieuwstadt gezien binnen dezelfde zone als het hierboven genoemde proefsleuvenonderzoek en opgravin g. Er kan worden geconcludeerd dat ook binnen het huidige onderzoeksgebied de kans groot is om vooral vondsten en sporen aan te treffen uit de periode van de 12 e tot en met de 14 e en mogelijk ook nog 15 e eeuw. Opgemerkt dient te worden dat het huidige plangebied ca. 60 cm lager ligt dan de 150 m te zuidoosten onderzochte delen, die op een iets hogere rug liggen. 4.2 Aard en ouderdom van de vindplaats(en) Gezien de ouderdom van de te verwachte afzettingen kunnen in het plangebied vindplaatsen aanwezig zijn vanaf het Midden-Paleolithicum tot en met de Nieuwe tijd. Aangezien het plangebied relatief laag ligt binnen de holocene beekvlakte, is aan het plangebied een lage verwachting toegekend voor vuursteenvindplaatsen uit het Midden-Paleolithicum tot en met het Neolithicum.

Om dezelfde reden is aan het plangebied een lage verwachting toegekend voor vindplaatsen uit het Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 12e eeuw). Het plangebied ligt binnen de historische stadskern van N ieuwstad. Op basis hiervan is de kans groot dat er bewoning in het plangebied heeft plaatsgevonden vanaf de Volle Middeleeuwen (vanaf de 12 e eeuw) tot het begin van de Vroege Nieuwe Tijd (tot in de 1 6e eeuw). Voor deze periode geldt daarom een hoge verwachting. In de loop van de Vroege Nieuwe Tijd (vanaf de 16e eeuw) is het gebied waarschijnlijk niet meer bewoond en voornamelijk in gebruik als weide en boomgaard. Vandaar d at aan het plangebied een lage archeologische verwachting is toegekend voor de periode Vroege Nieuwe Tijd (vanaf de 16e eeuw) tot en met Late Nieuwe Tijd. 4.3 Begrenzing en oppervlakte van de vindplaats(en) Binnen het plangebied kunnen resten uit de 12 e tot 16e eeuw verwacht worden die samenhangen met de historische kern van Nieuwstadt van 20 ha. 4.4 Structuren en sporen De verwachte resten kunnen onder meer bestaan nederzettingsspor en (paalgaten, kuilen, boerderijplattegronden, waterputten e.d.), akkerlagen, verkaveling sgreppels, begravingen. Specifiek KSP Archeologie 14 voor de Nieuwe tijd kunnen muurresten, uitbraaksleuven, beer- en of waterputten en afvalkuilen worden aangetroffen.

4.5 Anorganische artefacten Op archeologische vindplaatsen kunnen naast aardewerk en natuursteen allerlei gebruiksvoorwerpen van ander materiaal worden aangetroffen, zoals metaal, glas, keramisch bouwmateriaal, leem etc. 4.6 Organische artefacten Op archeologische vindplaatsen kunnen allerlei objecten van organisch materiaal worden aangetroffen zoals bot, hout en leer. De gemiddeld hoogste grondwaterstand wordt tussen 80 - 140 cm en de gemiddeld laagste grond- waterstand dieper dan 180 cm beneden maaiveld aangetroffen (www.dinoloket.nl). Boven het grondwaterniveau wordt organisch materiaal zelden aangetroffen omdat de conserveringsomstandigheden slecht zijn door de zuurstofrijke (en zure) bodemomgeving. In deze gebieden zijn ze enkel bewaard gebleven in verkoolde toestand. In diep ingegraven grondsporen met humeuze vullingen zoals greppels, afvalkuilen, beer- en/of waterputten zijn de conserveringsomstandigheden beter en kan mogelijk organisch materiaal worden aangetroffen. 4.7 Archeozoölogische en botanische resten Op archeologische vindplaatsen kunnen resten van zaden, po llen, botmateriaal, uitwerpselen en dergelijke worden aangetroffen. Ook dit zijn organische rest en die boven de grondwaterstand niet of nauwelijks bewaard blijven. In deze omstandigheden zijn ze vaa k bewaard gebleven in verkoolde toestand.

In diep ingegraven grondsporen met humeuze vullingen zoals greppels, afvalkuilen, beer- en/of waterputten zijn de conserveringsomstandigheden beter en kan mogelijk nog wel organisch materiaal worden aangetroffen. 4.8 Motivatie Het doel van het archeologisch bureauonderzoek was het opst ellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Op de gemeentelijke archeologische verwachtings- en beleidsadvieskaart maakt het plangebied onderdeel uit van een terrein van hoge archeologische waarde betreffende de historisch kern van Nieuwstadt. Op basis van de landschappelijke ligging binnen een holocene beekvlakte met in de ondergrond oudere terrasafzettingen van de Maas, die mogelijk nog deels dagzomen en de archeologische onderzoeksmeldingen uit de omgeving is aan het plangebied een lage verwachting toegekend voor zowel vuursteenvindplaatsen uit het Midden-Paleolithicum tot en met het Neolithicum als voor nederzettingsresten uit het Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 12e eeuw). Voor nederzettingsresten vanaf de Volle Middeleeuwen (vanaf de 12e eeuw) tot en met de Vroege Nieuwe Tijd (tot in de 16 e eeuw) is op basis van de historische ontwikkeling een hoge verwachting aan het plangebied toegekend.

Voor nederzetting sresten vanaf de Vroege Nieuwe Tijd (vanaf de 16 e eeuw) tot en met de Late Nieuwe Tijd is aan het plangebied een lage archeologische verwachting toegekend. Vervolgens is deze verwachting getoetst door middel van een inven tariserend veldonderzoek, verkennende fase. Op basis hiervan blijft de lage verwach ting voor vuursteenvindplaatsen uit het Midden-Paleolithicum tot en met het Neolithicum gehandh aafd evenals de lage verwachting voor nederzettingsresten uit het Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 12 e eeuw). De resultaten van het booronderzoek geven geen aanleiding om de hoge verwachting voor resten uit Volle Middeleeuwen (vanaf de 12e eeuw) – Vroege Nieuwe Tijd (tot in de 16 e eeuw) en de lage verwachting voor resten uit de Vroege Nieuwe Tijd (vanaf de 16e eeuw) tot en met de Late Nieuwe Tijd bij te stellen. KSP Archeologie 15 4.9 Archeologische stratigrafie en diepte van vondstlagen In het plangebied zijn 6 boringen gezet (Bijlage 1). Er is sprake van zandige beddingafzettingen die zijn afgedekt door lemige komafzettingen en vervolgens weer afgedekt zijn door kleiige komafzettingen. De beddingafzettingen bestaan in de boringen 1-3, 5 en 6 (boring 4 is gestuit) uit zwak tot matig siltig zeer fijn tot uiterst grof zand dat al dan niet zwak tot s terk grindhoudend is.

Het beddingzand is aangetroffen van 90 cm -mv in boring 1 tot 180 cm -mv i n boring 6. In de andere boringen is het beddingzand aangetroffen vanaf 110-120 cm -mv. Het beddingzand wordt afgedekt door een 10 (boring 1) tot 60 cm dik zwak tot sterk zandig leempakket (boringen 5 en 6) met een lichtgrijze kleur. Het zand is geïnter preteerd als omgewerkt zand van het Cabergterras door de Geleenbeek tijdens het Laat-Weichselien en wordt gerekend tot het beddingzand van de Geleenbeek. De leem is geïnterpreteerd als een komafzetting van de Geleenbeek uit de Błlling en/of het Allerłd dan wel het Vroeg-Holoceen (Preboreaal). De leem is in de boringen 2, 3, 5 en 6 afgedekt door respectievelijk een 70, 30, 80 en 50 cm dik donker bruingrijs tot bruingrijs matig tot sterk siltig kleip akket met een vuil karakter (veroorzaakt door bijmenging met humusdeeltjes). Deze klei is geïnterpreteerd als een komafzetting bestaande uit verspoelde löss (colluvium) van de Geleenbeek uit het Holoceen. In boring 1 was de leem afgedekt door een 80 cm dik verstoord pakket klei met leem. In de boringen 3 en 6 was de klei (colluvium) afgedekt door respectievelijk een 60 en 70 cm dik verstoord pakket klei (mengsel). In de boringen 2 en 5 was geen sprake van verstoorde grond anders dan dat deze verploegd was.

Zowel het zand, de leem als de klei (voor zover niet verst oord) behoren tot het Laagpakket van Singraven van de Formatie van Boxtel. Van oorsprong lijkt er een ooivaaggrond gevormd te zijn in de Holocene komafzettingen, deze is grotendeels verploegd (zie paragraaf 4.10). In de dieper gelegen zand en leemafzettingen uit het Laat- Weichselien dan wel Vroeg Holoceen is geen bodemvorming aangetroffen, die erop zou kunnen duiden dat deze niveaus geschikt waren voor bewoning in deze perioden. Het potentiºle archeologisch niveau is intact vanaf 50 cm -mv in boring 2 (holocene komafzet tingen) tot 80 cm -mv (vanaf de pleistocene komafzettingen) in boring 1. 4.10 Gaafheid en conservering Aangezien de boringen 1, 3 en 6 aan het maaiveld gekenmerkt worden door een 60 à 80 cm dik pakket verstoorde grond, is daar de bodem niet meer intact. Boring 4 is op 60 cm-mv gestuit op ondoordringbaar puin. In boring 2 is tussen 30 en 50 cm -mv een verploegde Ap- met Bw-horizont aangetroffen en in boring 5 is tussen 60-70 cm -mv een intact restant van de Bw-horizont aangetroffen. Aangezien grachten diep zijn uitgegraven, zijn de restanten waarschijnlijk nog goed bewaard gebleven. De archeologische resten voor de huisplaatsen bestaan mogelijk al uit stenen bouwmateriaal waardoor de gaafheid en conservering goed kan zijn mits de funderingen niet zijn verwijderd.

KSP Archeologie 16 5 Doelstelling en vraagstelling 5.1 Doelstelling Het doel van het proefsleuvenonderzoek is het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting, zoals geformuleerd in het voo ronderzoek. Het gaat om gebieds- of vindplaatsgericht onderzoek. Het IVO gebeurt door middel van waarnemingen in het veld, waarbij (extra) informatie wordt verkregen over bekende en/of verwachte arch eologische waarden binnen een onderzoeksgebied. Deze informatie bestaat uit de aan- of afwezigheid, de aard, de omvang, de datering, de gaafheid, de conservering en de inhoudelijke kwaliteit van de archeologische waarden. De mogelijk aanwezige vindplaatsen worden gewaardeerd conf orm de KNA versie 4.2, VS06 Op basis van de resultaten van het onderzoek worden aanbevelingen gedaan ten aanzien van het archeologische bodemarchief binnen het plangebied. Hiervoor zijn drie opties. Gezien de plannen lijkt behoud in situ geen optie. 1. Behoud in situ; 2. Definitieve opgraving; 3. Vrijgeven. Op basis van de onderzoeksresultaten en de aanbevelingen dient de bevoegde overheid een selectie- besluit te kunnen nemen. Nadat de proefsleuven zijn aangelegd, zal (in het veld) een waa rdering plaatsvinden van de (mogelijk behoudenswaardige) archeologische resten. Die waardering wordt schriftelijk aan de bevoegde overheid medegedeeld.

Deze waardering is noodzakelijk voor de bevoegde overheid om een besluit op te nemen over vrijgave en/of uitbreiding naar een opgraving. Het doel van de eventuele opgraving is het documenteren van geg evens en het uitwerken en veiligstellen van materiaal van vindplaatsen om daarmee informatie te behouden die van belang is voor de kennisvorming over het verleden. Deze informatie bestaat uit de projectdocumentatie en de vondsten en monsters. 5.2 Relatie met NOaA en/of andere onderzoekskaders Het onderzoek valt binnen de Nationale Onderzoeksagenda Ar cheologie onder het Limburgs zandgebied. Op basis van de hoge archeologische verwacht ing voor bewoning (incl. verdediging) uit Volle Middeleeuwen (vanaf de 12e eeuw) – Vroege Nieuwe Tijd (tot in de 16e eeuw) binnen het plangebied kunnen de volgende hoofdstukken van de NOaA 2.0 van toepassing zijn: 2. Dynamiek van het Nederlandse landschap 5. Sociale en economische differentiatie 6. Emigratie, immigratie, acculturatie 7. De archeologie van het rituele 8. Conflictarcheologie 9. Dodenbestel en grafmonumenten 13. De verankering van het boerenbestaan 14. De rol van natuurlijke voedselbronnen na de introductie van de landbouw 17. ‘Frankisering’ en kerstening 19. De ontwikkeling van steden 20. De relatie stad – platteland 21. De dynamiek van het landgebruik KSP Archeologie 17 22. Mens – materiºle cultuurrelaties 23.

Netwerken en infrastructuur Op het moment dat er een archeologische vindplaats in het plangebied is aangetroffen, kunnen op basis van de betreffende hoofdstuk(ken) gerichte onderzoeksvragen worden geformuleerd. 5.3 Vraagstelling Doel van het proefsleuvenonderzoek is inzicht te krijgen in aard, om vang, datering, kwaliteit en behoudenswaardigheid van de aan te treffen archeologische rest en en daarmee het toetsen van de archeologische verwachting. Zijn binnen het plangebied behou denswaardige archeologische resten aanwezig en worden deze door de voorgenomen bodemingrepen bedreigd? 5.4 Onderzoeksvragen 1. Wat is de bodemopbouw binnen het onderzoeksgebied? a. Zijn er restanten van de oorspronkelijke bodem aanwezig? b. Zijn (diepe) bodemverstoringen aanwezig? 2. Zijn er archeologische resten in de bodem aanwezig? Zo ja, wat is de aard, omvang, ouderdom en locatie van de archeologische resten (horizontaal en verticaal)? 3. Wat is de mate van conservering en gaafheid van de archeologische resten? 4. Is sprake van (een) behoudenswaardige vindplaats? 5. Is op basis van de resultaten van het onderzoek vervolgonderzoek noodzakelijk in het plange- bied en welke methoden zouden hierbij kunnen worden ingezet? Specifieke onderzoeksvragen die betrekking hebben op de aard, ouderdom, omvang en andere archeologische kenmerken van vindplaatsen. 6.

Welke vindplaatsen zijn in het onderzoeksgebied aanwezig? 7. Wat is per archeologische vindplaats in het onderzoeksgebied: a. de ligging (waar in het onderzoeksgebied) b. de geologische en/of bodemkundige eenheid (incl. diepteligging) c. de omvang (in vierkantenmeters of hectares) d. de aard, het complextype en de functie van de vindplaats(en) e. de samenstelling van de archeologische resten (grondsporen en vondsten) f. de vondst- en spoordichtheid g. de ouderdom, periodisering, typechronologische classificatie (incl. stratigrafie en cultuurlaag/lagen indien aanwezig) 8. Wanneer en waarom zijn de sites en de vindplaats in zijn geheel verlaten of in onbruik geraakt? 9. Wat is de fysiek-landschappelijke ligging van de vindplaatsen (geomorfologie)? 10. Wat is de paleo-ecologische context van het onderzoeksgebied? Zijn in het plangebied locaties aanwezig waar monsters ten behoeve van pollenanalyse genomen kunnen worden? Daarnaast kunnen op basis van de aard van de vindplaats( en) aanvullende onderzoeksvragen worden geformuleerd (zie ook paragraaf 5.2). Deze worden vastgelegd in een wijzigingsblad op dit PvE (incl. selectiebesluit van de gemeente ten aanzien van de noodzaak van een opgraving).

KSP Archeologie 18 6 Methoden en technieken 6.1 Strategie Voorafgaand aan het onderzoek zorgt de initiatiefnemer ervoor dat de begroeiing met bramen in plangebied is verwijderd en het terrein vrij is van voetbalgoals e.d. De initiatiefnemer heeft nog geen funderingsonderzoek laten uitvoeren. De onderkant van de fundering van de woningen komen tenminste 80 cm beneden nieuw maaiveld bij een fundering op staal. Mogelijk dat een fundering op palen of grondverbetering noodzakelijk is. De initiatiefnemer geeft aan dat op een deel van de locatie in het verleden een bouwwerk gestaan. Deze oude bebouwing (schuur) is afgebroken en stond in het noordoosten van het plangebied, mogelijk is daar de bodem al dieper verstoord. Uit Schorn (2025) b lijkt dat in die hoek de bodem ook dieper verstoord is. Op de kaart uit 1999 in Schorn (2025) is deze bebouwing ook zichtbaar. Er wordt uitgegaan dat circa 10 % van het oppervlak wordt onderzocht door middel van proefsleuven. Aangezien het gebied een oppervlakte heeft van ca. 2.178 m2 zullen drie proefsleuven worden aangelegd met een afmeting van 20 x 4 m zodat in totaal een oppervlakte van 240 m2 wordt onderzocht (ca. 11% van het gebied, Bijlage 1). De proefsleuven zijn zo gelijkmatig mogelijk over het terrein verdeeld.

De sleuven liggen op verzoek van de initiatiefnemer niet ter hoogte van de geplande bebouwing, zodat de ondergrond/ de laag waarop mogelijk gefundeerd gaat w orden zo min mogelijk geroerd is als er geen opgraving nodig is. De sleuven zijn geprojecteerd buiten de verstoring door de schuur die vanaf de jaren ’60 tot ca. 15 jaar geleden in het plangebied stond. Wanneer onvoldoende informatie is verzameld om te komen to t een goede waardestelling, kan maximaal 40 vierkanten meter extra worden aangelegd. Hiermee ku nnen sleuven worden verlengd of verbreed, bijvoorbeeld om een groter deel van een structuur bloot te leggen, een spoor te vervolgen of om de begrenzing van een vindplaats beter in beeld te brengen. Als de resultaten van het bovengenoemde onderzoek (fase 1) er aanleiding toe geven dan zal worden doorgestart naar een opgraving (fase 2). Bij het aantreffen van (mogelijk) behoudenswaardige archeologische resten wordt de bevoegde overheid en de opdrachtgever meteen op de hoogte gesteld. De senior KNA-archeoloog zal direct na uitvoering van het veldonderzoek een waardering opstellen (conform KNA) met advies op basis van de eerste bevindingen en dit schriftelijk voorleggen aan de bevoegde overheid.

De bevoegde overheid neemt vervolgens een besluit of aansluitend een opgraving moet plaatsvinden of dat de locatie kan worden vrijgegeven en de geplande werkzaamheden zonder verdere archeologische begeleiding doorgang kunnen vinden. Het besluit wordt schriftelijk vastgelegd en gecommuniceerd met de opdrachtgever en de opdrachtnemer. Bij een doorstart naar een opgraving zal een lijst met te verwachten aantal vondsten en monsters worden opgesteld door de archeologisch uitvoerder, zodat de opdrachtgever een betere inschatting heeft van de bijbehorende kosten van het uitwerken van vondsten en monsters. 6.2 Methoden en technieken Alle werkzaamheden zullen worden uitgevoerd conform de beoordelingsrichtlijn SIKB 4000 (versie 4.2) met bijbehorende protocol (KNA 4.2), 4003 (inventariserend veldonderzoek) en bij een doorstart naar een opgraving protocol 4004 (opgraven). Voorbereiding • Plan van Aanpak (PvA) wordt opgesteld (KNA-specificatie OS01). Dit is een handleiding voor de uitvoering van het onderzoek. KSP Archeologie 19 • Het onderzoek wordt aangemeld bij het Archeologische Informatiesysteem Archis. • Het definitieve PvE wordt door de uitvoerder per email en vóór aanvang van het onderzoek ter kennisgeving naar de depothouder gestuurd. Veldwerk • Alle werkzaamheden zullen worden uitgevoerd conform KNA-specificaties OS02 t/m OS09.

• Bij aanvang van het werk worden foto’s gemaakt van de algeme ne situatie, waaronder het terrein en omgeving. • De proefsleuven worden aangelegd met een graafmachine met een gladde bak. • De proefsleuven worden laagsgewijs verdiept totdat het niveau is bereikt waarop de verwachte grondsporen zichtbaar (zouden moeten) zijn. • Zodra archeologische sporen worden aangetroffen, wordt een leesbaar vlak aangelegd en worden sporen en structuren gedocumenteerd (zie paragraaf 6.4.) • Er wordt uitgegaan van de aanleg van ØØn of meerdere vlak. • Mocht het noodzakelijk zijn om een tweede of meerdere vlak(ken) a an te leggen dan worden de grondsporen in het eerste vlak gedocumenteerd en afgewerkt voordat verder wordt verdiept. Hierbij dient muurwerk, dat niet bij de recente bebouwing hoort, intact te blijven. Dit kan erin resulteren dat het volgende vlakniveau kleiner van omvang wordt in de proefsleuvenfase. • In verband met de mogelijkheid om de vindplaats(en) te beh ouden, mag het graafwerk niet destructiever zijn dan strikt noodzakelijk. • Archeologisch relevante structuren mogen niet worden verwijderd. • Van de vlakken (eventueel details van bijzondere grondsporen), de profielen en de grondsporen in de coupes worden foto’s gemaakt. Ook worden bijzondere en/of kwetsbare vondsten op de plaats van aantreffen gefotografeerd.

• De algemene velddocumentatie bestaat uit de registratie en docu mentatie van de werkzaam- heden in het veld. Hierbij worden de bodemlagen, grondsporen, vondsten onder een bepaalde nummering geregistreerd en digitaal ingevoerd zodat een d atabase beschikbaar is van de primaire veldgegevens. • De vondsten die tijdens het onderzoek worden aangetroffen, worden conform PS06 verzameld. Exposabel en bijzonder materiaal wordt altijd meegenomen. Materiaal dat recent is (na 1950) behoort niet tot de perioden die onderzocht worden en hoeft niet meegenomen te worden in het veld. Conform PS06 wordt een representatieve selectie van het onversierde bouwmateriaal genomen. • Van bijzondere deposities binnen sporen worden foto’s gemaakt en ze worden vastgelegd op tekening. De locatie wordt ingemeten/vastgelegd (x-, y- en z- coördinaten) en depositie wordt apart bewaard van het overige vondstmateriaal dat afkomstig is uit het spoor. • Van elke proefsleuf wordt de vlakhoogte en het naastgelegen m aaiveldniveau om de 5 m ingemeten in meters ten opzichte van NAP. • Er wordt vooralsnog vanuit gegaan dat specialistisch onderzoek in het veld niet nodig is. Mocht dit wel het geval zijn, dan vindt overleg plaats met de opdrachtgever en de bevoegde overheid. • Er is geen verwachting op een (intacte) vuursteenvindplaats.

Mochten toch meer dan drie stuks bewerkt vuursteen in onverstoorde context worden aangetroffen in een vak van 4 x 5 meter, is mogelijk sprake van een vuursteenvindplaats. In dat geval worden verspreid over de vermoede concentratie vier boringen gezet in een boorgrid van 2,5 x 2,5 m (diameter 15 cm). De boringen gaan minstens 50 cm diep. Het opgeboorde sediment wordt gezeefd over een zeef met een maaswijdte van 3 mm. Op basis van een eerste inzicht in d e spreiding van vuursteen, wordt bepaald wat de nadere strategie zal zijn. Het vlak wordt bij het vermoeden van een vuursteensite niet verder verdiept. In overleg met de bevoegde overheid wordt de te volgen strategie nader afgestemd. • Nadat een besluit genomen is of een opgraving aan de orde is kunnen de proefsleuven weer gedicht worden. KSP Archeologie 20 Voordat tijdens de opgraving de putten aangelegd worden, wordt de hoogte van het maaiveld ingemeten in meters ten opzichte van NAP in een grid van 5 x 5 m. De hoogtes van de vlakken wordt tijdens de opgraving ook gemeten in een grid van ca. 5 x 5 m ten opzichte van NAP. 6.3 Omgang kwetsbare vondsten en monsters De verschillende vondstcategorieºn worden goed verpakt, zodat de conditie van het materiaal zo weinig mogelijk achteruit gaat. Kwetsbare vondsten en monsters worden behandeld conform OS11 en de KNA- Leidraad ‘Eerste hulp bij kwetsbaar vondstmateriaal’.

6.4 Structuren en grondsporen • Er wordt gewerkt conform KNA-specificatie OS03 t/m OS09 (protocol 4004). • De sporen worden getekend, waarbij de vlakken tenminste op schaal 1:50 en de eventuele coupetekeningen en profielen op schaal 1:20. De vlakken kunne n ook met een GPS of Total Station worden ingemeten. Begravingen worden op schaal 1:10 getekend. De sporen worden gefotografeerd en de hoogte ten opzichte van NAP wordt bepaald. • De sporen in het vlak worden gedocumenteerd. Ze worden beschreven en vastgelegd in dag- en weekrapporten en op de benodigde formulieren, conform KNA-versie 4.2. • Voor de waardering van de vindplaats worden voldoende sporen gecoupeerd (tenminste 10%) en gedocumenteerd om de kwaliteit en conservering van de sporen vast te stellen. De sporen worden vooralsnog niet afgewerkt. Indien noodzakelijk worden meer vlakniveaus aangelegd waarbij de grondsporen in het voorgaande vlak eerst worden gedocumenteerd en afgewerkt voordat verder wordt verdiept. De sporen in het laatste vlak worden vooralsnog niet afgewerkt. • Sporen waarvan de aard en functie onbekend zijn, worden alti jd gecoupeerd en gedocumenteerd, tenzij deze bij nadere bestudering deel uit (kunnen) maken van een grotere structuur zoals een gebouw en dergelijke.

• Grondsporen die deel uitmaken van een (gebouw)structuur of grote concentraties grond- sporen worden in eerste instantie alleen selectief gecoupeerd e n niet afgewerkt. Op basis hiervan kan de datering en conservering worden vastgesteld, maar kunnen de archeologische resten, met het oog op mogelijk behoud in situ, zoveel mogelijk intact worden gehouden. • Funderingen, vloeren en water- of beerputten die in de proefs leuven worden aangetroffen, worden tijdens het onderzoek in eerste instantie niet verwijderd. • Splitsingen en oversnijdingen van sporen worden onderzocht om een eventuele fasering vast te stellen. Daarbij worden de vondsten per spoor en daari n te onderscheiden vullingen verzameld. • Er is een verwachting op muurwerk. Als dit wordt aangetroff en dan wordt de volgende werkwijze gevolgd: o Bij het aantreffen van muurwerk of een uitbraaksleuf wordt a ltijd een profiel(dam) aangelegd. Een profiel wordt getekend haaks op de muur of de uitbraaksleuf vanaf het hoogst mogelijke niveau, met inbegrip van de afdekkende laag tot in de vaste grond. Na documentatie van het opgaande muurwerk wordt de muur doorgesneden en wordt de doorsnede van de muur opgenomen in de profieltekening. Daar bij wordt gelet op een eventuele insteek. o Van muurwerk wordt de bovenzijde en de onderzijde opgemeten en van iedere versnijding wordt een hoogtemaat genomen.

De hoogtematen wo rden in ieder geval aan het begin en het eind van de betreffende muur genomen, alsmede op hoeken en/of aanhechtingen. Bouwkundige details zoals reparaties of faseringen worden vastgelegd op tekening en middels een foto. Bij funderingsonderzoek worden met name de hoeken onderzocht. o Aangegeven wordt waar en welke mortel is toegepast. Bouwmateriaal en mortel wordt bemonsterd (o.a. met het oog op een eventuele OSL-datering). o Bij natuursteen wordt gekeken op de diversiteit van de gebruikte gesteentesoorten. KSP Archeologie 21 o Van alle aanwezige afzonderlijke baksteenmaten wordt per str uctuur een baksteen verzameld. Het baksteen wordt beschreven en de baksteenformaten worden opgemeten. Ook een 5- of wanneer mogelijk een 10-lagenmaa t dient te worden genoteerd, net zoals een metselverband en relaties met aangrenzend muurwerk. o Van natuursteen worden relevante maten genomen, wordt het verb and geregistreerd en de relatie met aangrenzend muurwerk. o Vondsten bij muurwerk worden onderscheiden in relevante con texten: uit de insteek, onder de muur uit de funderingssleuf, ingesloten tuss en de stenen, liggend op het muurrestant/uit de uitbraaksleuf.

o Concentraties (bouw)puin worden op het vlak ingetekend en a ls spoor afgewerkt met opgave van materiaalsamenstelling, mate van fragmentatie, depositionele interpretatie (bijvoorbeeld: ophoging, afbraaklaag), dikte van de laag, al dan niet aanwezig zijn van mortel. Van de diverse materialen wordt een monster genome n. Van hele stenen worden de maten genoteerd. • Bij het aantreffen van bijzondere structuren en sporen wordt eerst overlegd met de opdracht- gever en de bevoegde overheid voordat ze nader worden onderzocht/bemonsterd. • Indien waterputten of andere diepere sporen worden aangetro ffen, dan wordt hiervan door middel van een Edelmanboor en/of guts vastgesteld hoe diep deze reiken. Tijdens een opgraving worden alle sporen gecoupeerd en afgewerkt. 6.5 Aardwetenschappelijk onderzoek • Het aardwetenschappelijk onderzoek bestaat uit het bestuderen van de profielopbouw en de aangelegde vlakken. • Van elk van de proefsleuven wordt een lengteprofiel aan de hand va n kolomopnames gedocumenteerd. • Van het lengteprofiel wordt aan beide uiteinden van de proefsleuf een profielkolom van ca. 1 m breed tot ca. 30 cm in de natuurlijke ondergrond (C-horizont). • kolommen worden gefotografeerd, getekend (schaal 1:20) en beschreven.

• Bij grote afwijkingen in de bodemopbouw of bij speciale grondsporen in de putwand (zoals lokale depressies, restanten van oud loopvlak, karrensporen, houtwallen, en dergelijke) wordt het gehele profiel voldoende ruim over deze fenomenen gedocumenteerd. Bij een doorstart naar een opgraving worden enkel bij gro te afwijkingen in de bodemopbouw of bij speciale grondsporen in de putwand (zoals lokale depressies, restanten van oud loopvlak, karrensporen, houtwallen, en dergelijke) aanvullende profielen voldoende ru im over deze fenomenen gedocumenteerd. 6.6 (An)organische artefacten • Vondsten worden (voor zover mogelijk) per spoor (vulling) of laag verzameld en geregistreerd. Vondsten die tijdens de aanleg van de proefsleuven worden aangetroffen, worden in vakken van 5 x 4 meter en per bodemlaag verzameld. Vondsten die tijd ens de opgraving worden aangetroffen, worden in vakken van 5 x 5 m en per bodemlaag verzameld. • Stortvondsten worden onder ØØn nummer per proefsleuf of opgravingsput verzameld. Daarbij hoeven conform PS06 enkel exposabel/bijzonder materiaal, m etaaldetectievondsten en vuurstenen artefacten verzameld te worden. • Vanaf maaiveldniveau wordt het oppervlak systematisch afgezoc ht met een metaaldetector. Na iedere haal van de kraan wordt het oppervlak geïnspecteer d op metaalvondsten, zowel visueel als met de detector.

Losliggende spijkers mogen in het veld worden gedeselecteerd. • De stort wordt ook onderzocht met een metaaldetector. KSP Archeologie 22 • De metaalvondsten worden ingemeten en onder een ander vonds tnummer dan het overige vondstmateriaal geregistreerd. • Bijzondere vondsten en vondstconcentraties worden als pun tlocatie ingemeten (x-, y-, z- waarden). • De organische artefacten worden in het veld verzameld zodat ze na determinatie en uitwerking een antwoord kunnen geven op de onderzoeksvragen. • Wanneer de in het veld aangetroffen vondsten qua hoeveelheid, soorten materiaal, objecten en/of dateringen en conservering sterk afwijken van wat er wer d verwacht, dan zal overleg plaatsvinden tussen de bevoegde overheid, de opdrachtgever en de depothouder. • Bij het aantreffen van bijzondere artefacten of een zeer grote hoev eelheid vondsten vindt overleg plaats tussen de bevoegde overheid, de opdrachtgever en de depothouder voordat vondsten worden meegenomen uit het veld. 6.7 Archeozoölogische, archeobotanische en fysisch antropologische resten • Tijdens het proefsleuvenonderzoek worden enkel monsters genomen voor de waardering van vindplaatsen. Tijdens de opgraving worden monsters genomen vo or beantwoording van de onderzoeksvragen.

• Uit relevante, kansrijke contexten worden monsters van dierli jke, plantaardige en menselijke resten genomen die geanalyseerd kunnen worden door specialisten. • De monsters worden niet meteen gezeefd. In overleg met de bevoeg de overheid en de opdrachtgever zal worden bepaald of analyse van de monsters (in het kader van de onderzoeksvragen) nodig is. • Analyse van de monsters vindt plaats om antwoord te krijgen op de onderzoeksvragen. • Aangetroffen crematiegraven worden gedocumenteerd volgens de ‘methode Hiddink’ (Hiddink 2003, 97-107). 6.8 Overig monsters • Tijdens het proefsleuvenonderzoek worden enkel monsters genomen voor de waardering van vindplaatsen. Tijdens de opgraving worden monsters genomen vo or beantwoording van de onderzoeksvragen. • Kansrijke sporen en lagen worden monsters genomen voor mic romorfologisch onderzoek, botanisch onderzoek, pollenanalyse, fosfaatbepaling, onderzoek naar diatomeeºn, mijten etc. 6.9 Dateringstechnieken Wanneer vondstmateriaal geen uitsluitsel geeft over de datering van sporen en/of lagen en dit nodig is voor kunnen monsters worden genomen voor het verkrijgen van een laboratoriumdatering. Dit zullen voornamelijk 14C-, dendrochronologische en OSL dateringen betreffen. In het veld wordt bepaald of de betreffende sporen/lagen ook daadwerkelijk geschikt zijn voor bemonstering. 6.10 Beperkingen Er zijn geen beperkingen.

KSP Archeologie 23 7 Uitwerking 7.1 Evaluatiefase Na het veldwerk en na de technische uitwerking zoals hieronder omschreven, wordt door de projectlei- der – zo nodig na specialistisch advies - een evaluatierapport o pgesteld volgens specificatie OS12. Bij een proefsleuvenonderzoek (zonder uitbreiding naar een opgraving) kunnen de projectleider en de archeologisch adviseur van de bevoegde overheid overeenkomen dat na afronding van het veldwerk direct met het eindrapport kan worden begonnen. Voor de ruimtelijke procedure kan het wenselijk zijn om direc t na het veldwerk een beknopt adviesdocument op te stellen met een overzicht van de aangetro ffen archeologische resten en indien relevant de waardering van de vindplaats. Op basis hiervan kan de bevoegde overheid besluiten of een opgraving nodig is of dat tot vrijgave van het terrein kan worden overgegaan. In het evaluatierapport worden de bevindingen van het veldwerk samengevat en wordt een voorstel gedaan voor nadere analyse van sporen, monsters en vondste n (waaronder laboratoriumonderzoek), voor de conservering van objecten en voor de opzet van het eindrapport, waaronder de keus van de te tekenen, te fotograferen en af te beelden objecten. Voorgesteld wordt welke vondsten en monsters niet bewaard (gedeponeerd) hoeven te worden.

Geºvalueerd wordt in w elke mate de onderzoeksvragen beantwoord kunnen worden en of voor de uitwerking gewijzigde of aanvullende onderzoeksvragen gesteld moeten worden. Geºvalueerd wordt of aanvullende of gewijzigde eisen gesteld moeten worden aan de hieronder genoemde eisen van uitwerking en conservering. Op basis van deze beoordeling wordt middels een selectierapport besloten welke grondsporen, vondsten en monsters worden uitgewerkt (zie hoofdstuk 8.1.) gedeponeerd en geconserveerd (zie hoofstukken 8.2 en 8.3). Het evaluatierapport wordt binnen twee maanden na uitvoeri ng veldwerk aangeleverd aan de opdrachtgever en de bevoegde overheid. Het evaluatierapport wordt getoetst en vastgesteld door de bevoegde overheid en fungeert daarna als aanvulling van dit Programma van Eisen. 7.2 Structuren, grondsporen en vondstspreidingen Vindplaatsen worden op basis van spoor- en vondstspreidi ngen geïnterpreteerd en vervolgens in tijd (periode) en ruimte begrensd als structuren en vindplaatsen/complexen. Dit wordt inzichtelijk gemaakt op een allesporenkaart en indien van toepassing wordt per periode een overzichtskaart gemaakt. De zones/vindplaatsen worden vervolgens geïnterpreteerd en met onderbouwing gewaardeerd conform de KNA.

7.3 Analyse aardwetenschappelijke gegevens De interpretatie en analyse van de fysisch-geografische en bodemkundige informatie gebeurt zoveel als mogelijk in het veld. De verzamelde gegevens worden uitgewerkt zodat de landschappelijke context en de bodemopbouw van de vindplaats kunnen worden bepaald co nform de onderzoeksvragen. De bodemlagen worden duidelijk aangegeven in de profielen met daa raan gekoppeld een (globale) datering. 7.4 Anorganische artefacten Per archeologisch artefact wordt per vondstcategorie minimaal vastgelegd: • het spoor (of laag) waarin de vondst is aangetroffen • de determinatie • de datering • eventuele bijzonderheden, zoals grootte categorie, versiering, bewerkingssporen etc. KSP Archeologie 24 Iedere vondst wordt in principe gedetermineerd. Vondsten uit de bouwvoor en losse vondsten van de stort of het vlak worden globaal bekeken en geteld en slechts bij bijzondere vondsten nader beschreven en geanalyseerd. Bijzondere vondsten worden door een specialist bekeken. Uitgangspunten voor de uitwerking: • Aardewerk: determinatie per periode op ‘bakselniveau’, en voor zover mogelijk op type. • Glas: determinatie per periode op ‘glastype’ en voor zover mogelijk op gebruikstype. • Natuursteen/vuursteen: determinaties op gesteentesoort en op werktuig-/gebruikstype en indien mogelijk op herkomst.

• Metaal: determinatie op metaalsoort, zo mogelijk op artefacttype en periode. 7.5 Organische artefacten Per archeologisch artefact wordt per vondstcategorie minimaal vastgelegd: • het spoor (of laag) waarin de vondst is aangetroffen • de determinatie • de datering • eventuele bijzonderheden, zoals grootte categorie, versiering, bewerkingssporen etc. Uitgangspunten voor de uitwerking: • Bot: determinatie op diersoort, botelement, artefacttype en eventueel datering • Bewerkt hout: determinatie op houtsoort, artefacttype en eventueel datering Overige opmerkingen: • Bijzondere vondsten worden door een specialist bekeken. 7.6 Archeozoölogische, botanische en fysisch antropologische resten Bij de documentatie van het plantaardig, dierlijk en menselijk botmateriaal dat geen artefact is (zie organische artefacten) wordt minimaal vastgelegd: • het spoor (of laag) waarin de vondst is aangetroffen • de determinatie op type bot en dier- en plantensoort • eventueel de datering Aangetroffen crematiegraven worden uitgewerkt volgens de ‘methode Hiddink’ (Hiddink 2003, 97-107). In het evaluatierapport wordt een voorstel gedaan voor nadere analyse en uitwerking van de botanische en archeozoölogische resten.

Na goedkeuring van de bevoegde ove rheid worden botanische resten nader geanalyseerd en uitgewerkt, waarbij een specialist de kwaliteit en het archeologisch-ecologisch potentieel zal vaststellen. 7.7 O bjecttekeningen, foto’s, kaarten e.d. Het eindrapport bevat (minimaal) de volgende afbeeldingen: • De onderzoekslocatie wordt op de topografische kaart aangegeven. • Overzichtskaart van de onderzoekslocatie met aan gelegde proefsleuven. • De sporen en structuren worden afgebeeld op een alle-sporenkaart (ASK), weergegeven per periode. • Eventueel coupetekeningen en/of foto’s. • Tekeningen en/of foto’s van de belangrijkste vondsten (na overleg met en goedkeuring van de bevoegde overheid). • Indien van toepassing, een advieskaart van het plangebied met daarop de zones weergegeven die in aanmerking komen voor behoud in-situ, vervolgonderzoek en/of vrijgave. KSP Archeologie 25 8 (de)selectie en conservering 8.1 Selectie materiaal voor uitwerking De vraagstelling en de onderzoeksvragen zijn leidend voor de selectie van de vondsten en monsters voor de uitwerking (nadere determinatie en analyse). De senio r KNA-archeoloog maakt de selectie en dit wordt beschreven in het selectierapport, dat onderdeel mag zijn van het evaluatierapport. De bevoegde overheid stelt vast of het (de)selecteren voor de uitwerking leidt tot voldoende materiaal ter beoordeling van de onderzoeksvraag.

8.2 Selectie materiaal voor deponering en verwijdering De senior KNA-archeoloog kan een voorstel doen voor de dep onering waarbij bepaalde voorwerpen kunnen worden gedeselecteerd. Als het depot daarmee instemt, kunn en deze voorwerpen, na de deponering van vondsten, monsters en projectdocumentatie worden verwijderd (overdracht aan musea, educatieve instellingen of ter destructie aanbieden). De depothouder/eigenaar (de provincie) neemt een besluit of het ( de)selecteren voor de deponering overeenkomt met het eigen beleid en om een schatting te maken van de hoeveelheid in depot te nemen materiaal. 8.3 Selectie materiaal voor conservering • In overleg met de depothouder/eigenaar (de provincie) wordt bepaald welke voorwerpen voor conservering in aanmerking komen: • Voorwerpen die niet gedeponeerd worden, hoeven niet te worden geconserveerd. • Alle kwetsbare vondsten en monsters moeten conform OS11 gecons erveerd worden aangeleverd aan het archeologisch depot, tenzij schriftelijk en op grond van een selectierapport voor conservering anders is aangegeven door de desbetreffende depothouder/eigenaar. • Bijzondere vondsten die geconserveerd of gerestaureerd moeten wo rden, worden in overleg met de opdrachtgever en depothouder/eigenaar overgedragen aan een KNA Specialist Conserveren.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://echtsusteren.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/88825caa-65c5-4b52-9e5b-0e2e26ddfd38?agendaItemId=b9672704-4c50-4509-b63a-83c1a61f8b0f