CConstaterende datEcht-Susteren
Koppel je AI →
Document · PDF

Programma Water riolering en klimaatadaptatie

Commissie Omgeving 30 november 2026, gemeente Echt-SusterenBij agendapunt: Kostendekkingsplan Riolering 2027-203123.730 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

In het zuidelijke deel bevindt zich een grondwaterbeschermingsgebied en aan de westgrens van het gebied bevinden zich twee kleine waterwingebieden, zie bijlage 2. De resterende zones behoren tot de boringsvrije zone. In het zuiden ligt EuroParcs Limburg met een zwemlocatie. Enkele delen van het gebied behoren tot de groenblauwe mantel en in het centrale deel ligt een klein Natura 2000-gebied. 3.5.1 OPGAVE WATEROVERLAST EN WATERKWALITEIT Er is hier geen sprake van (grond)wateroverlast of inundatie vanuit oppervlaktewater. Op de Pepinusbeek zitten geen overstorten, het betreft wel een zeer kwetsbare waterloop. De chemische en ecologische kwaliteit van de Pepinusbeek is ontoereikend. 3.5.2 OPGAVE HITTE EN VERGROENING Er zijn geen grote kernen, waardoor er geen hittestress voorkomt. Overwegend meer dan 50% van de fiets- en wandelpaden hebben voldoende schaduw. 37 3.5.3 OPGAVE DROOGTE Het is niet bekend of de beken in het gebied droog kunnen vallen. Naast de Pepinusbeek en de Putbeek liggen gebieden met zeer grondwatergevoelige maar slecht ontwikkelde vegetatie. Daarbij liggen er wel kansen om water vast te houden en het verbeteren van de sponswerking in de natte laagten en Groenblauwe Landbouwzones.

Figuur 13: Kansen voor het vasthouden van water in deelgebied Jonge Ontginningen 3.6 HOOGTERRAS Het hoogterras is een vlak tot licht glooiend landschap met korte en soms lange dalvormige laagten en een markante steilrand aan de west- en noordwestrand. De grondwaterstand ligt diep en de bodem bestaat uit grof zand met löss in het zuidoostelijke deel. Hierdoor kan hemelwater goed in de bodem infiltreren. Op het hoogterras zijn geen grote waterlopen aanwezig. De wegen zijn rechtlijnig en de onregelmatige blokverkaveling wordt gebruikt voor akkerbouw, bosbouw en delfstofwinning (zand, grind en kalkzandsteen). Het landschap bevat bomenrijen, singels en kleine rechthoekige bosjes. De bebouwing bestaat uit incidentele boerderijen, deels geclusterd tot grotere kernen, waaronder Maria Hoop en Koningsbosch. Het gehele gebied valt binnen een boringsvrije zone. Enkele delen van het gebied maken deel uit van de groenblauwe mantel en in het centrale deel, net ten noorden van Maria Hoop, ligt een klein Natura 2000-gebied. 3.6.1 OPGAVE WATEROVERLAST EN WATERKWALITEIT Uit de berekeningen komt naar voren dat in het hoogteterras maar in heel beperkte mate sprake is van (grond)wateroverlast of inundatie vanuit oppervlaktewater. De kernen Maria Hoop en Koningsbosch zijn beide bijna volledig afgekoppeld en het regenwater trekt heel gemakkelijk de bodem in waardoor er geen wateroverlast bekend is.

3.6.2 OPGAVE HITTE EN VERGROENING In de kernen van Maria Hoop en Koningsbosch komt geen hittestress voor. Overwegend meer dan 50% van de fiets- en wandelpaden hebben voldoende schaduw. Ook het percentage groen in de kernen ligt tussen de 40 en 55 %. In Koningsbosch komen relatief veel woningen voor die niet binnen een afstand van 300 m bij een koelteplek zijn, vanwege het ontbreken van een koelteplek. Of dit een opgave is, is niet bekend. 38 3.6.3 OPGAVE DROOGTE Het betreft hier een van de droogste gebieden van Nederland. Hierdoor is het opvangen en vasthouden van hemelwater hier extra belangrijk. Figuur 14: Afstand tot koelte en groen per buurt voor deelgebied Oude ontginningen (Bron: Waterpanel Noord)

BRON: ZIPSFOTOGRAFIE H O O FDSTUK 4 Wat willen we bereiken en hoe pakken we dit aan 42 4.1 RAAKVLAKKEN OVERIG BELEID EN STRATEGISCHE VISIE 2035 De maatregelen van dit Programma Water, riolering & Klimaatadaptatie dragen bij aan de hogere ambities van de gemeente, zoals deze zijn omschreven in de Omgevingsvisie. Dit hoofdstuk omschrijft de meest urgente doelen waar vanuit de watersystemen en de inrichting van het openbaar gebied in de gemeente een bijdrage kan worden geleverd. Hiervoor zijn verschillende visies en beleidsstukken geanalyseerd zoals onder meer de Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040, het Waterketenplan Noord-Limburg 2021 - 2025, het Regionaal Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie en het Water en klimaatadaptatieplan 2026-2030. In bijlage 3 zijn de resultaten van deze analyse bijgevoegd. Deze analyse ligt ten grondslag aan de inhoud van dit hoofdstuk. In deze documenten bestaat overlap in ambities en doelstellingen die daarin zijn opgenomen. Daarbij varieert het abstractieniveau en de concreetheid. In dit hoofdstuk wordt daarom een vertaalslag gemaakt naar eenduidige doelstellingen die vervolgens praktisch te vertalen zijn naar de maatregelen binnen het programma.

De raakvlakken met de Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040 Het programma Water en Klimaat is een vertaling van de omgevingsvisie, toegespitst op de gemeentelijke opgaven met betrekking tot water (riolering, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater) en klimaatadaptatie. De doelstellingen in dit hoofdstuk zijn gekoppeld aan de aandachtsgebieden en thema’s uit de omgevingsvisie. Het zwaartepunt van dit programma ligt bij de aandachtsgebieden “Landelijk en Natuurlijk Echt-Susteren” en “Toekomstbestendig Echt- Susteren”. Maar ook in de overige drie aandachtsgebieden is op specifieke onderdelen een directie of indirecte link. De onderstaande afbeelding maakt inzichtelijk waar het zwaartepunt en de raakvlakken van het programma Water, Riolering & Klimaatadaptatie liggen in relatie tot de aandachtspunten uit de omgevingsvisie. 4 WAT WILLEN WE BEREIKEN EN HOE PAKKEN WE DIT AAN Figuur 15. Raakvlakken met de omgevingsvisie • Directe link met Programma Water & Klimaat • Indirecte link met Programma Water & Klimaat • Geen link Zwaartepunt Programma Water & Klimaat

43 Op de volgende pagina’s worden achtereenvolgens de volgende doelstellingen en de daarbij behorende maatregelen omschreven. Doelstelling 1: De gemeente spant zich in om de KRW-doelstellingen te realiseren en richt zich daarbij op het terugdringen van emissies naar bodem, grondwater en oppervlaktewater ter verbetering van de waterkwaliteit . Doelstelling 2: De fysieke leefomgeving klimaatbestendig en water robuust inrichten, waarbij water en bodem sturend zijn bij alle ontwikkelingen. Doelstelling 3: Herstel van natuurlijke dynamiek van waterlopen en natuurgebieden, met versterking van de ecologische kwaliteit. Doelstelling 4: Verbeteren hoogwaterbescherming en voorkomen wateroverlast kwetsbare in gebieden. Doelstelling 5: Effectieve samenwerking en verankering water- & klimaatopgaven in bestuurlijke instrumenten. 44 Gemeente spant zich in om KRW-doelstellingen te realiseren met het terugdringen van emissies naar bodem, grondwater en oppervlaktewater ter verbetering van de waterkwaliteit Het terugdringen van emissies vanuit riooloverstorten door afkoppelen en vergroenen. De Kaderrichtlijn Water (KRW) is een Europese richtlijn die verplichtingen bevat voor een goede chemische en ecologische toestand van het oppervlakte- en grondwater in de EU. Hierbij staan het behoud en herstel van natuur(water), het terugdringen van vervuiling (o.a.

bestrijdingsmiddelen, stikstof) en het beschermen van drinkwaterbronnen centraal. De KRW is leidend in deze doelstelling en de maatregelen die hierbij zijn geformuleerd (zie hoofdstuk 5). De maatregelen voor het behalen van deze doelstelling hebben dan ook vooral betrekking op het verbeteren van de waterkwaliteit en het terugdringen van emissies naar riool, bodem en oppervlaktewater, door het grootschalig afkoppelen en vergroenen van verhard oppervlak, het aanpakken van vervuiling bij de bron en het vereenvoudigen en verduidelijken van het regelkader voor lozingen. Daarbij wordt aangesloten bij provinciale- en waterschapsontwikkelingen, zoals de aanpak van riooloverstorten (zie bijlage 1) en de pilot indirecte lozingen binnen het Programma Stroomgebied Maas. Zo sturen we gezamenlijk op een robuust watersysteem en het behalen van de KRW-doelen. Door hemelwater af te koppelen van het gemengde rioolstelsel en zoveel mogelijk lokaal te laten infiltreren of vertraagd af te voeren, wordt het riool ontlast en nemen overstorten bij hevige neerslag af. Dit leidt tot vermindering van vuilemissies naar kwetsbare oppervlaktewateren en draagt bij aan het behalen van de KRW doelen. De aanpak bestaat uit: • Het voortzetten van de omvorming van gemengde rioolstelsels naar gescheiden stelsels.

• Het gericht afkoppelen van verhard oppervlak in bestaand bebouwd gebied, met prioriteit voor locaties waar overstorten lozen op kwetsbare wateren, zie bijlage 1. • Onderzoek naar en monitoring van het functioneren van de stuwconstructies (gestuurde schuiven en wervelventielen) binnen de verschillende kernen. • Het monitoren van het effect van afkoppelen op de overstortfrequenties. • Het ondersteunen van de maatregelen door het toetsen en actualiseren van het rioleringsmodel, aangevuld met metingen in het rioolstelsel en bij overstorten. In de periode 2027–2031 wordt ingezet op het ombouwen van circa 20% van het resterende gemengde stelsel . Het langetermijndoel is om nagenoeg geen overstorten meer te laten plaatsvinden vanuit het gemengde riool naar het oppervlaktewater. Waar mogelijk wordt afkoppelen gecombineerd met vergroening. Door overbodige verharding te vervangen door groen, zoals wadi’s en beplanting, wordt infiltratie bevorderd, worden verontreinigingen natuurlijk gefilterd en neemt wateroverlast af. Hierbij wordt actief samengewerkt met de groen-afdelingen binnen de gemeente. DOELSTELLING 1 MAATREGEL 1A 45 Vervuiling aanpakken bij bron (schoonhouden – scheiden - schoonmaken). Om te voorkomen dat vervuiling het riool, de bodem of het oppervlaktewater bereikt, wordt ingezet op een bronaanpak volgens de principes schoonhouden, scheiden en schoonmaken.

Hiermee wordt de belasting van het watersysteem verminderd en verbetert de waterkwaliteit structureel. De belangrijkste onderdelen van deze maatregel zijn: • Het uitvoeren van een standaard waterkwaliteitsbeoordeling bij afkoppelprojecten (o.a. type oppervlak, verkeersbelasting en mogelijke verontreinigingsbronnen). • Het toepassen van zuiverende maatregelen bij vervuilde oppervlakken, zoals bodempassage, filters of helofytenfilters, met name bij parkeerterreinen, drukke wegen en bedrijfsdaken. • Het niet toestaan van uitlogende materialen (toetsen vanuit omgevingsvergunning). • Het verbieden van diepe infiltratievoorzieningen en grindpalen tenzij het beheer hiervan goed geborgd is. Enkel toepassen buiten grondwaterbeschermingsgebieden. Daarnaast wordt het inzicht in mogelijke bronnen van vervuiling verbeterd. Uiterlijk in 2031 zijn: • Verdachte locaties met mogelijke (indirecte) lozingen systematisch in beeld gebracht. • Foutaansluitingen opgespoord en onderzocht. Hiermee wordt zowel de belasting van het rioolstelsel als de emissie naar oppervlaktewater verminderd. MAATREGEL 1B Verbeteren en vereenvoudigen regelkader voor lozingen op riool, bodem en oppervlaktewater. Met het Omgevingsplan 2032 wordt een helder en samenhangend regelkader vastgesteld voor lozingen op riool, bodem en oppervlaktewater.

In regionaal verband worden hiervoor gezamenlijke bouwstenen ontwikkeld, zodat de regels eenduidig, uitvoerbaar en juridisch houdbaar zijn. Belangrijke uitgangspunten hierbij zijn: • Differentiatie in bergingsnormen per gebied, met een verplichte locatie specifieke bodem en waterhuishoudkundige analyse bij nieuwe ontwikkelingen. • Bepalen van hemelwaterberging en afvoer op basis van maatwerk, met ruimte voor gelijkwaardige oplossingen. • Aansluiting op lokale bodem- en watersysteemkenmerken om ongewenste effecten op waterkwaliteit en waterhuishouding te voorkomen. MAATREGEL 1C 46 Klimaatbestendige & water-robuuste inrichting leefomgeving Tegengaan hittestress door vergroening & verkoelingszones. Om te komen tot een klimaatbestendige en water-robuuste leefomgeving zijn er maatregelen geformuleerd die zich richten op het toepassen van een water- en bodem sturende aanpak waar dat mogelijk is. Daarnaast wordt ingezet op vergroening en het creëren van verkoelingszones om hittestress en wateroverlast te beperken. Regenwater wordt zoveel mogelijk lokaal vastgehouden, geborgen en geïnfiltreerd, waarbij de openbare ruimte, waar mogelijk, multifunctioneel wordt benut. Ook wordt gewerkt aan het versterken van een samenhangend netwerk van groenblauwe structuren die bijdragen aan waterberging, biodiversiteit en een gezonde leefomgeving.

Nieuwe ontwikkelingen worden zoveel mogelijk getoetst aan de lokale water- en bodemcondities, in aansluiting op provinciale kaders. Het uitgangspunt is om bij einde van de planperiode (2031) 5% van de openbare ruimte in het stedelijk gebied klimaatadaptief en 30% water robuust ingericht te hebben. In de gebouwde omgeving, met name in woonwijken en bedrijventerreinen, komen hittestress tijdens warme perioden en wateroverlast bij hevige neerslag samen. Door hier gericht te vergroenen en verharding te verminderen, wordt groen ingezet als klimaatbuffer en kunnen verkoelingszones (koelteplekken) worden gerealiseerd. Bij (her)ontwikkelingen wordt het groenbeheer expliciet meegenomen met specifieke aandacht voor de beheerbaarheid en duurzaamheid. De functionaliteit van het wonen en werken dient daarbij bewaakt te blijven. Hiervoor dient een goede balans gevonden te worden tussen functionele verharding en klimaatadaptief groen. Binnen het samenwerkingsverband Waterpanel Noord worden bouwstenen gemaakt voor een hitteplan. Gemeenten kunnen zelf met behulp van deze bouwstenen een eigen hitteplan opstellen. Hierbij wordt ook gekeken of tijdens perioden met extreme hitte bepaalde publieke koellocaties extra gepromoot en opengesteld kunnen worden voor iedereen. Bomen en struiken bieden schaduw en zorgen via verdamping voor verkoeling.

Tegelijk ontstaat meer ruimte om water tijdelijk vast te houden en te infiltreren, wat wateroverlast vermindert en de biodiversiteit versterkt. Als richtinggevend kader voor het beperken van hittestress en het versterken van een klimaatbestendige leefomgeving hanteert de gemeente de 3-30-300-regel. Dit betekent dat wordt gestreefd naar minimaal drie bomen zichtbaar vanuit woningen, scholen en werkplekken, circa 30% boomkroonbedekking per gebied en een toegankelijke verkoelingsplek binnen 300 meter. De regel geeft richting aan de inrichting en het beheer van de openbare ruimte en wordt betrokken bij herinrichting, nieuwbouw en groot onderhoud. De 3-30-300-regel en de daarbij behorende maatregelen worden verder uitgewerkt in het Programma Groene en Gezonde Leefomgeving. DOELSTELLING 2 MAATREGEL 2A 47 Samenhangend netwerk van groen-blauwe structuren in de bebouwde omgeving. Ruimte voor water conform volgorde vasthouden-bergen-infiltreren-afvoeren. In 2028 heeft de gemeente inzicht in het realiseren van een samenhangend netwerk van groen blauwe structuren binnen de verschillende kernen die aansluiten met de structuren in het buitengebied. Dit word inzichtelijk gemaakt in het Programma Groene en Gezonde Leefomgeving en hier worden de mogelijkheden vanuit de blauwe regenwaterstructuren voor het oppervlakkig bergen en infiltreren van hemelwater aan gekoppeld.

Hieruit volgen projecten die we in de volgende planperiode gaan oppakken. Bij nieuwe ontwikkelingen wordt regenwater zoveel mogelijk binnen het plangebied geborgd. Het hemelwater wordt daarbij niet direct afgevoerd, maar zoveel mogelijk lokaal verwerkt. De voorkeursvolgorde hierbij is: vasthouden, bergen en infiltreren, waarbij vertraagde afvoer pas als laatste stap wordt toegepast. Oppervlakkig vasthouden in combinatie met vergroening heeft de voorkeur. Voor nieuw verhard oppervlak wordt daarom altijd waterberging gerealiseerd. Uitgangspunt is dat per vierkante meter verhard oppervlak 45 mm per m2 wordt opgevangen. Indien het water wordt afgevoerd naar oppervlaktewater, geldt een strengere norm van 100 mm, om overbelasting van het watersysteem te voorkomen. Binnen de beschikbare bovengrondse ruimte wordt actief ingezet op waterberging en klimaatadaptatie, onder andere door middel van: • Verlaagde groenstroken • Bovengrondse waterbergingen • Waterbergende straten • Watergeschikte speel- en verblijfsruimten MAATREGEL 2B MAATREGEL 2C 48 Vanaf 2027 worden nieuwe plannen zoveel mogelijk getoetst aan ‘water en bodem sturend’. Vanaf 2027 worden nieuwe ruimtelijke plannen zoveel mogelijk getoetst aan het principe water en bodem sturend. Reeds in de verkennende fase wordt inzichtelijk gemaakt welke kansen en beperkingen bodem- en watercondities bieden.

Als hulpmiddel hierbij: • Stelt de gemeente intern kaartmateriaal beschikbaar waarin geschikte en minder geschikte locaties voor woningbouwuitbreiding of andere ontwikkelingen zijn opgenomen. • Wordt dit kaartmateriaal actief gebruikt bij de locatiekeuze en planvorming, mede in relatie tot waterveiligheid, infiltratiemogelijkheden en bodemgeschiktheid. In beginsel wordt een water en bodemtoets opgenomen in het projectbesluit of stedenbouwkundig plan, met aandacht voor: • Het grotere systeem, dus niet alleen de postzegel van de ontwikkeling. • Fluctuatie in grondwaterstanden. • Natuurlijke hoogteverschillen en afstroming. • Infiltratiecapaciteit. • Droogtegevoeligheid. • Overstromingsrisico. • Risico’s ten aanzien van wateroverlast, droogte en overstroming als gevolg van klimaatverandering en de maatregelen om dit te voorkomen of te beperken. Het college kan gemotiveerd en gebiedsspecifiek afwijken van deze toets, mits de consequenties zorgvuldig zijn onderzocht. Uiterlijk in 2031 bevatten alle nieuwe ontwikkelingen een water en bodemtoets met daarin de bovengenoemde aandachtspunten. Deze aanpak sluit aan bij de Onderlegger Water en Bodem Limburg en de provinciale aanpak Water en Bodem Sturend. MAATREGEL 2D 49 Herstel natuurlijke dynamiek van waterlopen & natuurgebieden, met versterking van ecologische kwaliteit Robuuste en veerkrachtige beekdalen.

Het herstellen van de natuurlijke dynamiek in waterlopen en natuurgebieden is essentieel om ecosystemen weer gezond en veerkrachtig te maken. Het herstel van de natuurlijke dynamiek van waterlopen en natuurgebieden is een gezamenlijke opgave. Het Rijk stelt de kaders, de provincie regisseert de gebiedsaanpak en het waterschap is verantwoordelijk voor het beheer en de uitvoering van hydrologische maatregelen. De rol van de gemeente hierin is als volgt samen te vatten: • Verankeren van water- en natuuropgaven in de gemeentelijke ruimtelijke plannen. • Meekoppelkansen in gebiedsontwikkelingen benutten. • Het lokale beheer en afstemming met gebiedspartners organiseren. Vanuit deze verantwoordelijkheid wordt ingezet op het robuust en veerkrachtig inrichten van prioritaire beekdalen, waarbij natuurlijke waterberging, meandering, sponswerking en ecologische versterking centraal staan. Daarnaast worden de hydrologische condities in natuurgebieden hersteld door water beter vast te houden in natte perioden en beschikbaar te maken tijdens droogte, ondersteund door monitoring en gerichte herstelmaatregelen zoals het dempen van sloten en verondiepen van watergangen. Ook wordt gewerkt aan klimaatadaptief beheer en onderhoud van watergangen en poelen, met aandacht voor ecologische kwaliteit, waterafvoer en het beheersen van knelpunten en plaagsoorten.

Samen dragen deze maatregelen bij aan het verbeteren van biodiversiteit, het tegengaan van verdroging en wateroverlast en het behalen van natuur- en waterdoelen. Uiterlijk in 2050 zijn alle prioritaire beekdalen binnen de gemeente robuust en veerkrachtig ingericht, in lijn met de Provinciale Omgevingsvisie (POVI) en het Waterbeheerprogramma van waterschap Limburg. Deze prioritaire beekdalen zijn aangewezen in het kader van Natura 2000, de Kaderrichtlijn Water (KRW) en/of de stikstofaanpak. Het waterschap voert de regie; de gemeente benut actief meekoppelkansen in ruimtelijke projecten en beheer. Het effect is een afname van verdroging, een vergroting van de natuurlijke waterberging met een afvlakking van piekafvoeren, een verbetering van de ecologische kwaliteit en biodiversiteit en een afname van wateroverlast en droogte effecten in het omliggende gebied. DOELSTELLING 3 MAATREGEL 3A 50 Herstel van hydrologische condities natuurgebieden en de natuurlijke sponswerking van de bodem. Het water in natuurgebieden wordt beter vastgehouden in tijden van overvloed en kan beschikbaar worden gesteld tijdens droogte. Zo worden de risico’s op zowel wateroverlast als droogte verminderd, worden gunstige omstandigheden gecreëerd voor grondwaterafhankelijke vegetatie (natuurherstel) en wordt bijgedragen aan het herstel van stikstofgevoelige habitats.

Binnen de Groenblauwe Landbouwzones wordt in samenwerking met de provincie Limburg de landbouw gestimuleerd in het vasthouden van water en het verbeteren van de sponswerking van de bodem met behulp van subsidieregelingen als Agrarisch Natuurbeheer (ANB). Natuurgebied Haeselaarbroek en Pepinusbeek worden in samenwerking met de Provincie Limburg, Waterschap Limburg en verschillende natuurorganisaties hersteld, waarbij de werkzaamheden zijn gericht op: • Herstel van de natuurlijke waterhuishouding. • Vasthouden van kwel- en grondwater. • Herstel van bronbeekjes en moerasnatuur. • Verbetering van leefgebieden voor soorten zoals de gewone bronlibel en de boomkikker. • Aanplant van streekeigen bomen en versterking van de biodiversiteit. In de periode 2027–2031 wordt de droogteproblematiek verder in beeld gebracht door uitbreiding van het peilbuizennetwerk, met prioriteit voor uitleggingsgebieden en verdrogingsgevoelige natuurgebieden. Daaropvolgend worden de meetresultaten geanalyseerd en vertaald naar concrete maatregelen. Onderdeel van deze maatregel is ook het verkrijgen van inzicht in 14 boerenstuwen (SPUK) op het hoogterras en in de Jonge Ontginningen, die zijn geplaatst om water langer vast te houden.

Op basis van de analyses wordt door waterschap Limburg een gebiedsgericht herstelprogramma opgesteld met maatregelen zoals: dempen of aanpassen van sloten, verondiepen van watergangen, herstel van kwelzones; en het verwijderen of aanpassen van ontwaterende structuren. Het herstelprogramma wordt minimaal eens per twee jaar geactualiseerd. De monitoring vindt plaats aan de hand van meetgegevens van peilbuizen, analyses van droge en natte perioden, beoordelingen van ecologische ontwikkelingen in natuurgebieden en de periodieke actualisatie van het herstelprogramma. MAATREGEL 3B 51 Verbeteren hoogwaterbescherming & voorkomen wateroverlast in kwetsbare gebieden Voorkomen wateroverlast in lager gelegen/risicovolle gebieden. Met name rond de Maas wordt al jaren gewerkt aan de aanpak van de hoogwaterproblematiek. Hierbij gaat het onder meer om hoogwaterbescherming (dijkversterking), het reguleren van de waterstanden op de flanken van de Maas/de beken, maar ook natuurontwikkeling in dit gebied. De eindverantwoordelijkheid voor hoogwaterbescherming en het voorkomen van wateroverlast rond de Maas ligt vooral bij het Rijk. Rond de het regionale watersysteem ligt deze verantwoordelijkheid vooral bij het Waterschap.

Echter kan ook vanuit de gemeente een bijdrage worden geleverd aan hoogwaterbescherming en het voorkomen wateroverlast, aansluitend op en in samenwerking met het Rijk, de provincie en Waterschap Limburg. De maatregelen voor het verbeteren van hoogwaterbescherming en het voorkomen van wateroverlast in kwetsbare gebieden focussen zich op rivierverruiming langs de Maas (in combinatie met natuurontwikkeling), waterrobuuste ruimtelijke keuzes in risicogebieden en risicobeheersing volgens het principe van meerlaagsveiligheid. Daarbij worden preventieve maatregelen gecombineerd met een water- en bodemgerichte inrichting en goede voorbereiding op extreme situaties, in samenhang met regionale programma’s zoals de stroomgebiedsaanpak WRL.” Door in kaart te brengen welke locaties vanuit wateroverlast bezien voor woningbouw geschikt zijn en welke locaties risicovol zijn, kan een groot deel van de wateroverlast in toekomstige woonwijken worden voorkomen. Het is van belang om de beleidsmedewerker water te betrekken bij het in kaart brengen van deze locaties om de kansen en risico’s ook voor het rioleringssysteem hierin mee te nemen. Vanuit Waterpanel Noord zijn al bruikbare kaarten beschikbaar met informatie over kansrijke en risicovolle gebieden voor nieuwbouw, zie hiervoor: Klimaatatlas 2.0 Water in Limburg en onderlegger water en bodem provincie Limburg.

In waterveiligheidszone H5 (Omgevingsverordening provincie Limburg) zijn de waterdiepte en de stroomsnelheid (en de combinatie hiervan) zo groot dat er gevaar is voor verdrinking, het meesleuren van mensen en auto’s en het instorten van bouwwerken en gebouwen. In waterveiligheidszone H5 zijn nieuwe woonfuncties of verblijfsrecreatiefuncties alleen toegestaan als deze functies zo waterveilig mogelijk kunnen worden gerealiseerd en niet tot onverantwoorde extra opstuwing of overlast elders leiden. De gemeente heeft geen waterveiligheidszones H6. Voor de gebieden met een hoog risicoprofiel wordt natuurontwikkeling en waterberging (zoals wadi’s) aanbevolen om regenwater op te vangen en infiltratie te bevorderen, bijvoorbeeld bij de Gregoriuslaan en Elzenweg in Susteren. DOELSTELLING 4 MAATREGEL 4A 52 Risicobeheersing in kwetsbare gebieden conform meerlaagsveiligheid (MLV). Meerlaagsveiligheid is een benadering die gemeenten en waterschappen hanteren om de gevolgen van hoogwater en overstromingen te minimaliseren, met name in kwetsbare gebieden. Deze risicobenadering voor waterveiligheid (overstromingen) vertrouwd niet langer alleen op sterke dijken. Het bestaat uit drie lagen: • Preventie. Voorkomen van overstromingen door sterke dijken, duinen en waterkeringen. Ook het weren van bebouwing in kwetsbare gebieden kan als preventie worden beschouwd. • Ruimtelijke inrichting.

De inrichting van het gebied zo aanpassen dat de gevolgen van een overstroming beperkt blijven. Het water- en bodem-sturend bouwen maakt daar ook onderdeel vanuit (zie paragraaf 5.2). • Rampenbeheersing. Voorbereiding op een overstroming (evacuatieplannen & noodpakketten). Dit wordt verder uitgewerkt in het ‘programma veerkracht’ dat momenteel door de gemeente wordt opgesteld en de gemeente moet voorbereiden op verschillende rampen of langdurige stroomuitval. Er is al een evacuatieplan opgesteld voor gebieden rond de Maas. Voor de beken wordt ook een evacuatieplan opgesteld. Een aandachtspunt hierbij is dat bij het hoger aanleggen van wegen vanuit waterveiligheid onvoldoende rekening wordt gehouden met de beschikbaarheid van evacuatieroutes. Borg daarom in de planvorming dat deze routes ook bij extreme waterstanden bruikbaar, aaneengesloten en bereikbaar blijven wanneer evacuatie nodig is. Risicobeheersing in kwetsbare gebieden conform meerlaagsveiligheid biedt koppelkansen in combinatie met de uitwerkingen van de stroomgebiedsaanpak van het programma WRL. Dit is een integrale benadering die zich richt op het beschermen van Limburg tegen wateroverlast, specifiek door het nemen van maatregelen binnen het hele stroomgebied van beken en zijrivieren van de Maas.

De monitoring richt zich op de borging van preventie en inrichtingsmaatregelen in ruimtelijke plannen, de beschikbaarheid en actualiteit van evacuatieplannen voor de Maas en beken, de bereikbaarheid en bruikbaarheid van evacuatieroutes bij extreme waterstanden en de afstemming met en voortgang binnen het programma Waterveiligheid en Ruimte Limburg (WRL). MAATREGEL 4B 53 Effectieve samenwerking met stakeholders en verankering water- & klimaatopgaven in bestuurlijke instrumenten Betrekken van particulieren bij klimaatadaptatie: gedragsverandering en maatregelen op eigen terrein. Het realiseren van een klimaatbestendige en waterrobuuste gemeente vraagt om effectieve samenwerking, duidelijke bestuurlijke verankering en actieve betrokkenheid van inwoners, bedrijven en partners. De gemeente Echt-Susteren zet daarom in op het versterken van samenwerking op alle niveaus: lokaal, regionaal en binnen de eigen organisatie. Water- en klimaatopgaven worden niet langer sectoraal benaderd, maar structureel ingebed in beleid, planvorming en uitvoering. Door gedragsverandering te stimuleren, integraal te werken en gebruik te maken van de instrumenten van de Omgevingswet, worden water en klimaatadaptatie in grotere mate sturend bij ruimtelijke keuzes en investeringen. Dit zorgt voor meer samenhang, doelmatigheid en toekomstbestendigheid.

Uiterlijk aan het einde van de planperiode (2031) is 70% van de inwoners bekend met klimaatadaptatie en is 20% actief bezig met klimaatmaatregelen op eigen terrein. Dit wordt bereikt door gerichte, samenhangende communicatie richting inwoners, bedrijven en maatschappelijke partijen zoals vakantieparken, scholen en sportverenigingen. Onderdeel hiervan is een campagne en communicatieplan gericht op gedragsverandering, waarmee particulieren worden gestimuleerd om zelf bij te dragen aan een klimaatbestendige leefomgeving met aandacht voor maatregelen zoals: • Het afkoppelen van regenwater. • Het opvangen en hergebruiken van regenwater (bijvoorbeeld voor tuinberegening). • Waterbesparing en hergebruik. • Het vergroenen van tuinen en daken. • Correcte omgang met afvalwater (wat wel en niet in het toilet hoort). Om deze inzet te versterken, wordt de subsidie voor het afkoppelen van regenwater voortgezet. In 2031 is minimaal 8 hectare particulier terrein klimaatbestendig ingericht. DOELSTELLING 5 MAATREGEL 5A 54 Integrale aanpak en samenwerking in de organisatie versterken. Regionale samenwerking voortzetten en verder versterken. De gemeente Echt Susteren werkt al aan een integrale aanpak van water en klimaatopgaven, maar verdere versterking is nodig. De focus ligt op het verbeteren van samenwerking, uitvoeringskracht en samenhang tussen boven en ondergrond.

Prioriteiten hierbij zijn: • Het integraal afstemmen van de ondergrond onder wegen, waarbij regenwaterstructuurkaarten richtinggevend zijn voor de inrichting van het stedelijk watersysteem. • Het versterken van capaciteit en expertise voor watertaken, zodat water en klimaatopgaven structureel worden meegenomen in beleid, ruimtelijke ontwikkeling, beheer en uitvoering. • Het expliciet betrekken van archeologische verwachtingen, bodemverontreiniging, klimaatverandering, waterbergend vermogen, meervoudig ruimtegebruik (bijv. spelen en bewegen in combinatie met water) en toekomstige beheerkosten bij investeringsbeslissingen. • Het aan de voorkant betrekken van beheer-/onderhoudsexperts bij ontwerpopgaven. Eisen vanuit beheer en onderhoud worden geaccordeerd en waar nodig geïmplementeerd. Bij deze integrale aanpak gelden vaste kernprincipes: • Nu al anticiperen op klimaatverandering en lange termijnbeheerkosten. • Verantwoord waterbeheer zonder afwenteling naar de toekomst, andere gebieden of tussen private en publieke partijen. • Voorkomen dat maatregelen op één locatie negatieve effecten veroorzaken elders in het watersysteem. Water stopt niet bij de gemeentegrenzen. Daarom blijft de gemeente inzetten op intensieve regionale samenwerking. Doel is om projecten, kennis en uitvoering beter op elkaar af te stemmen en gezamenlijke kansen te benutten.

De inzet richt zich onder meer op: • Het voortzetten van Waterpanel Noord (maandelijks overleg) voor gezamenlijke projectontwikkeling, optimalisatie van de waterketen, verbetering van waterkwaliteit en kennisdeling. • Het in 2027 evalueren van de samenwerking rond de Geleenbeek en de Roer (programma WRL), gericht op doelmatigheid en meerwaarde. • Actief benutten van meekoppelkansen met gebiedspartners, waarbij bij gebiedsontwikkelingen en beekherstel wordt gestuurd op minimaal één meekoppelkans per project. MAATREGEL 5B MAATREGEL 5C 55 Integraal in plaats sectoraal, verankeren water- & klimaatopgaven in bestuurlijke instrumenten. De gemeente verankert water en klimaatopgaven structureel in bestuurlijke en ruimtelijke instrumenten, zodat water en bodem niet langer alleen randvoorwaarden zijn, maar sturend worden voor ruimtelijke keuzes en investeringen. De Omgevingswet vormt hiervoor het kader. Concreet betekent dit: • Het borgen van water en klimaatbelangen in het omgevingsplan, zodat deze standaard worden meegewogen in besluitvorming. De regels hiervoor zijn opgenomen in het programma. • Het actief benutten van instrumenten van de Omgevingswet (omgevingsvisie, programma’s, omgevingsplan en verordeningen).

met de bouwstenen vanuit waterpanel is er een regelkader voor lozingen (riool, bodem en oppervlaktewater) binnen het samenwerkingsverband, deze dienen gemeente-specifiek te worden gemaakt. MAATREGEL 5D

BRON: MAARTJE MAAKT H O O FDSTUK 5 Richtlijnen voor uitvoering 58 In het voorgaande hoofdstuk is ingegaan op de maatregelen en ontwikkelingen die wij voorzien voor een toekomstbestendige en klimaatadaptieve leefomgeving in de gemeente Echt-Susteren. Aanvullend op deze maatregelen zijn in dit hoofdstuk richtlijnen geformuleerd voor de omgang met afvalwater, hemelwater, grondwater en hitte bij nieuwe ontwikkelingen en herstructureringen. Deze richtlijnen worden bij het opstellen van het Omgevingsplan verder uitgewerkt in artikelen, waarbij gebruik kan worden gemaakt van ‘Bouwstenen water en klimaatadaptatie in het omgevingsplan. 1 5 RICHTLIJNEN VOOR UITVOERING 4 Bouwstenen in het omgevingsplan, Waterpanel Noord, 12 mei 2025 Het verwerken van huishoudelijk afvalwater bij nieuwbouw zowel binnen de kernen als in het buitengebied, valt onder de zorgtaak van de gemeente. Nieuwbouw in bestaand stedelijk gebied of grenzend aan stedelijk gebied wordt aangesloten op de vrijvervalriolering. Nieuwbouw in het buitengebied wordt waar mogelijk aangesloten op de bestaande drukriolering. Als dat niet mogelijk is wordt na zuivering het water geïnfiltreerd in de bodem of afgevoerd naar oppervlaktewater.

Aanvullend daarop hanteert de gemeente de volgende principes voor huishoudelijk (stedelijk) afvalwater en bedrijfsafvalwater: Huishoudelijk afvalwater • Het lozen van huishoudelijk afvalwater op bodem- of oppervlaktewater is verboden; daarom geldt een verplichte aansluiting op een gemeentelijke voorziening. De gemeente verzorgt inzameling en transport naar een zuivering (riool of alternatief zoals een IBA) om ongezuiverde lozingen te voorkomen. • In gerioleerde gebieden (vrijverval en drukriolering) wordt huishoudelijk afvalwater afgevoerd via het vuilwaterriool, ter bescherming van de volksgezondheid en een doelmatig beheer. • Buiten het gerioleerde gebied mag afvalwater, na voldoende voorzuivering, worden geloosd op de bodem (gemeente) of het oppervlaktewater (waterschap), met uitzondering van grondwaterbeschermingsgebieden (zie bijlage 2). Indien lozen niet wenselijk is, wordt het afvalwater met een tankwagen) naar de rioolwaterzuivering vervoerd. • Hemel- en grondwater worden niet aangesloten op de voorziening voor verwerking van afvalwater. • Een IBA (individueel beheer afvalwater) is eigendom van de gemeente. Door het waterschap wordt beheer en onderhoud uitgevoerd. Het waterschap toetst de voorziening bij lozing op oppervlaktewater. De gemeente toetst de voorziening als deze loost op de bodem.

5.1 RICHTLIJNEN AFVALWATER 59 Bedrijfsafvalwater: • Bedrijfsafvalwater dat vergelijkbaar is met huishoudelijk afvalwater wordt ingezameld. Ander afvalwater wordt alleen ingezameld als dit doelmatig is en geen nadelige effecten heeft op de riolering of zuivering. De gemeente kan in overleg met het waterschap voorwaarden stellen of aansluitingen weigeren of beëindigen. • Afvalwater van evenementen wordt bij voorkeur geloosd op het vuilwaterriool, mits capaciteit en samenstelling dit toelaten; anders worden aanvullende maatregelen zoals voorzuivering toegepast. Lozingen vinden plaats via door de gemeente aangewezen lozingspunten, eventueel met specifieke voorschriften. • Afvalwater van particuliere zwembaden kan door desinfectiemiddelen verstorend werken en wordt daarom onder voorwaarden via het vuilwaterriool afgevoerd. De gemeente past de zorgplicht toe en kan hiervoor regels of een informatieplicht opnemen, afgestemd met het waterschap. • Bedrijfsmatig en agrarisch afvalwater kan de riolering, rwzi en waterkwaliteit negatief beïnvloeden. De gemeente stelt via het omgevingsplan eisen aan lozingsroute, samenstelling en omvang. Afstemming met het waterschap is verplicht, omdat lozingen de werking van rwzi’s kunnen verstoren en milieuschade kunnen veroorzaken.

• Afvalwater vanuit horeca kan worden geloosd in een vuilwaterriool en als dit niet aanwezig is via een voorzuivering (IBA) in de bodem, mits een vetafscheider en een slibvangpunt wordt gebruikt. • Bij aanleg, onderhoud of calamiteitenoefeningen kan bluswater worden geloosd op de bodem of het riool.

60 Algemeen In beginsel is de eigenaar van een perceel verantwoordelijkheid voor het verwerken van regenwater op het eigen perceel. De gemeente is verantwoordelijk voor inzameling van afstromend regenwater van percelen, waarvan de eigenaren redelijkerwijs niet zelf kunnen voorzien in de afvoer naar bodem of oppervlaktewater. Het algemene uitgangspunt is dat gebouwen en percelen geen hemelwater lozen op de gemeentelijke riolering, tenzij dit noodzakelijk is voor leefbaarheid of volksgezondheid. Hierbij hanteert de gemeente de voorkeursvolgorde van de Wet milieubeheer (art. 10.29a) voor zowel particuliere als gemeentelijke percelen. Deze voorkeursvolgorde is eveneens uitgangspunt geweest bij de lozingsregels van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Aanvullend daarop gelden de volgende uitgangspunten: • Bestaande bouw. De gemeente blijft hemelwater inzamelen en afvoeren naar de RWZI (bij gemengde riolering) of naar oppervlaktewater of bodem (bij gescheiden riolering). Gescheiden aanlevering van afval- en regenwater wordt gestimuleerd, evenals verwerking van regenwater op eigen terrein via een stimuleringsregeling. Bij wateroverlast of rioolvervanging (van gemengd naar gescheiden) kan lozing van hemelwater op het vuil- of gemengd riool worden verboden via het omgevingsplan of een verordening. • Sloop, nieuwbouw en verbouw.

De eigenaar verwerkt regenwater op eigen terrein; de gemeente zamelt dit niet in, tenzij dit technisch onmogelijk is. Voor extreme neerslag wordt een overloop naar de openbare ruimte voorzien. Voor gebouwen wordt een bouwpeil geadviseerd van minimaal 30 cm boven straatpeil (kruin van de weg). • Openbare ruimte. Bij herinrichting wordt regenwater zoveel mogelijk geïnfiltreerd in de bodem. Bovengrondse waterberging heeft de voorkeur; ondergrondse oplossingen worden toegepast bij ruimtegebrek of technische noodzaak. • Buitengebied. De gemeente zamelt geen regenwater in. Eigenaren verwerken het op eigen terrein of voeren het (vertraagd) af naar oppervlaktewater (in overleg met het waterschap) of naar de bodem (in overleg met de gemeente). Het algemene uitgangspunt voor heel Echt-Susteren is ’hemelwater bovengronds zichtbaar vasthouden en infiltreren, tenzij’. Hierbij hanteert de gemeente de volgende voorkeursvolgorde: 1. Eerst hergebruik van hemelwater en besparen van drinkwater. 2. Daarna vasthouden en infiltreren van hemelwater oppervlakkig in de bodem in groen/wadi’s. 3. Daarna bergen van hemelwater in een ondergrondse voorziening. 4. Als laatste mogelijkheid afvoeren naar het oppervlaktewater of riool. Hierbij dient versnippering van de voorzieningen te worden voorkomen in verband met beheer en onderhoud.

Voor hemelwater wordt aangesloten bij de Hemelwaterverordening van de gemeente Echt-Susteren. Bij het realiseren van ondergrondse infiltratievoorzieningen houden we rekening met de archeologische verwachting in het gebied en de aanwezige milieuverontreinigingen. Afkoppelen en waterberging in bestaand stedelijk gebied Afkoppelen wordt in principe altijd gedaan mits dit doelmatig is. De term “doelmatig” houdt in dat alleen afgekoppeld wordt in situaties waar een hoog rendement is te behalen. Met andere woorden; voldoende m2 verharding tegen acceptabele kosten. De aanleiding om af te koppelen is: • Opheffen of verminderen hinder, overlast en/of schade door water (noodzaak). In het onderstaande kader zijn de termen ‘hinder’, ‘overlast’ en ‘schade’ nader gedefinieerd. • Voldoen aan emissienormen op oppervlaktewater (noodzaak) • Werk met werk maken bij reconstructiewerkzaamheden (kans) • Lokale kansen benutten, waarbij tegen relatief lage kosten grote verhardingsoppervlakken kunnen worden afgekoppeld (kans) 5.2 RICHTLIJNEN HEMELWATER 61 Bij herinrichtingen van bestaande wijken wordt hemelwater, daar waar ruimte beschikbaar is, afgekoppeld en bovengronds geborgen en geïnfiltreerd in bestaand en nieuw te ontwikkelen groen of verzameld in centraal gelegen infiltratielocaties. De gemeente bereidt hiermee het openbaar groen voor op toenemende neerslag.

Regenwater wordt geleid naar locaties waar dit de minste schade of overlast veroorzaakt. Waar regenwater tot overlast kan leiden, worden waar mogelijk wadi’s of andere bovengrondse bergingsvoorzieningen aangelegd. Vaak kan dit met kleinschalige ingrepen, zoals maaiveldverlaging. Grotere ingrepen of ondergrondse voorzieningen worden bij voorkeur gecombineerd met civieltechnisch onderhoud en reconstructies. Bij het afkoppelen van bestaand verhard oppervlak wordt alle openbare verharding afgekoppeld en hanteren we het uitgangspunt dat 50 % van de particuliere bebouwing wordt afgekoppeld van de gemengde riolering. Voor het afkoppelen geldt een bergingsnorm van 45 mm per aangesloten m2 verhard oppervlak. Definities: Hinder, overlast of schade Hinder door hemelwater (acceptabel): situaties waarin regenwater tijdelijk zichtbaar is in de openbare ruimte, maar zonder schade of blijvende verstoring: • Tijdelijke plassen op straat, parkeervakken of trottoirs. • Water dat binnen 1–2 uur wegloopt na een T=10-bui. • Lichte loop- of verkeershinder zonder gevaarlijke situaties. Overlast door hemelwater: Situaties waarin regenwater leidt tot duidelijke belemmeringen of risico’s, maar zonder directe schade aan gebouwen of vitale functies: Straten of fietspaden die tijdelijk onbegaanbaar zijn. • Water dat tegen gevels staat maar niet binnendringt.

• Berijdingsproblemen voor hulpdienstenroutes, maar zonder structurele blokkade. • Overbelasting van kolken of riool overstorten. Overlast vraagt om maatregelen als deze vaker optreedt dan bij zware buien (T=10 tot T=25), of wanneer vitale functies of verkeersveiligheid worden geraakt. Schade door hemelwater: situaties waarin regenwater daadwerkelijk schade veroorzaakt aan privé-eigendom, gebouwen, infrastructuur of vitale systemen: • Hemelwater van openbaar gebied dat gebouwen binnendringt, zoals kelders, kruipruimtes of woonruimtes. • Aantasting van wegen, funderingen, groenstructuren of kabels en leidingen. • Risico op uitval van vitale functies (energie, zorg, communicatie). • Langdurige waterophoping > 2–4 uur, ook bij buien met T=25 of hoger. Schade is onacceptabel en vraagt om prioritaire maatregelen binnen de gemeentelijke zorgplichten en het klimaatadaptatiebeleid. 62 Duurzaam omgaan met hemelwater bij nieuwbouw Bij nieuwbouw- en uitbreidingsplannen worden vuil- en hemelwater gescheiden aangelegd. Hemelwater van nieuwe bouwwerken en verharding wordt op eigen perceel geborgen en geïnfiltreerd. Voor nieuwe bouwwerken en verharding gelden in Echt-Susteren de volgende richtlijnen: • Bij nieuwe ontwikkelingen geldt een minimale bergingscapaciteit van 45 mm per m² verhard oppervlak.

• Bij lozing op oppervlaktewater geldt de waterschapsverordening en is 100 mm berging per m² verhard oppervlak nodig. • De berging moet binnen 72 uur weer beschikbaar zijn voor een volgende bui. • Infiltratie is verplicht als grondwaterstanden en bodemdoorlatendheid dit toelaten of als de doorlatendheid kan worden verbeterd, bijvoorbeeld met organische stof. • Bij meer dan 300 m² nieuw of vervangend verhard oppervlak is geohydrologisch onderzoek verplicht naar grondwaterstand, doorlatendheid en bodemopbouw, vanwege de lokaal sterk variërende infiltratiemogelijkheden. • Nieuwe stedelijke watersystemen worden ontworpen op een composietbui T=10 en getoetst op T=100, beide volgens klimaatscenario H_2085. Bestaand stedelijk gebied wordt getoetst op T=2 en T=10 volgens het actuele klimaatscenario en de Kennisbank Stedelijk Water. Daarbij wordt het ruimtebeslag doorgerekend en zoveel mogelijk gecombineerd met groen. • De gemeente neemt infiltratiekratten in principe niet over in beheer en onderhoud. De voorkeur gaat uit naar infiltratieriolen of voorzieningen die bijdragen aan groeiruimte voor bomen.”. • Een overloopvoorziening vanuit de hemelwaterberging moet beheer- en controleerbaar worden gerealiseerd. • De verplichting tot het realiseren van de voorgeschreven waterberging is niet van toepassing als blijkt dat het onmogelijk of niet doelmatig is om te realiseren.

Onderzoek moet dit uitwijzen en maatwerk afspraken worden dan met initiatiefnemer gemaakt. • Gezien de druk op de ondergrond (kabels en leidingen) is een duidelijke regierol noodzakelijk. Vroege afstemming en een integraal afwegingskader zorgen ervoor dat wateropgaven, kabels en andere functies veilig en doelmatig worden gecombineerd, waarbij een leidingstraat onder het trottoir de voorkeur heeft. • Knelpunten met wateroverlast in bestaande woongebieden worden zo mogelijk opgelost in uitbreidingsgebieden door daar extra ruimte voor water te creëren, waarbij de regenwaterstructuurkaart leidend is. 63 In de gebouwde omgeving is de gemeente verantwoordelijk voor het treffen van maatregelen in de openbare ruimte om structureel nadelige gevolgen van grondwaterstanden te voorkomen, voor zover deze doelmatig zijn en niet tot de verantwoordelijkheid van het waterschap of de provincie behoren. Daarnaast nemen droogte en de beschikbaarheid van drinkwater in belang toe. De gemeente houdt hier rekening mee bij de inrichting van de openbare ruimte, vergunningverlening en ruimtelijke ordening en heeft tevens een rol in het beschermen van de drinkwatervoorziening. Het is van belang dat grondwater in balans is. Om hier invulling aan te geven hanteren we de volgende terminologieën omtrent grondwater: 5.4 RICHTLIJNEN GRONDWATER FUNCTIE MINIMAAL BENODIGDE ONTWATERING M1 T.O.V.

GEMIDDELD HOOGSTE GRONDWATERSTAND Secundaire wegen 0,7 Hoofdwegen 1,0 Groengebieden 0,5 Bebouwing 0,7 (0,9 m -vloerpeil) Tabel 1. Ontwateringsrichtlijnen RIONED De rol van de gemeente ten aanzien van het grondwater vertaalt zich naar de volgende richtlijnen: • Voor nieuwbouw geldt dat klimaatrobuust wordt ontwikkeld. Tijdens de initiatieffase wordt voor de ontwateringssituatie geadviseerd om ‘natte voeten’ te voorkomen. Daarbij hanteren we de gebruikelijke richtwaarden in bebouwd gebied om te voorkomen dat funderingen en wegen niet in de natte zone liggen, er voldoende draagkracht en levensduur is en grondwateroverlast wordt beperkt. Hiervoor wordt aangesloten bij de ontwateringsrichtlijn van Stichting RIONED, de koepelorganisatie voor stedelijk waterbeheer. Definities: Structurele overlast: Structurele grondwateroverlast wordt in artikel 2.16 van de Omgevingswet beschreven als (potentiële) terugkerende overlast waarbij de gebruiksfunctie op de lange termijn aantoonbaar (minimaal 3 jaar in een periode van 5 jaar) wordt aangetast waarbij de overlast in een periode van een jaar, minimaal 4 maanden aanhoudt en terugkerend van aard is. Het betreft dus geen incidentele situatie die bijvoorbeeld op kan treden na extreme neerslag of langdurige natte periode. In dergelijke gevallen laat de wet een normaal maatschappelijk risico bij de perceeleigenaar.

Nadelige gevolgen: Indien in verblijfsruimten (woon- en werkruimtes) omstandigheden optreden die tot volksgezondheidsproblemen en/of economische schade leiden, spreken we van ‘nadelige gevolgen’. De verblijfsruimten dienen hierbij aan de bouwregelgeving te voldoen. Doelmatige maatregelen: Dit zijn maatregelen die qua kosten in overeenstemming zijn met de effecten en gecombineerd kunnen worden met andere werkzaamheden. Hierbij maakt de gemeente een afweging tussen de kosten enerzijds en vermindering van overlast anderzijds. 64 • Bij bronnering wordt tijdelijk grondwater onttrokken om de grondwaterstand te verlagen, zodat werkzaamheden zoals de aanleg van bouwwerken, kabels en leidingen droog kunnen worden uitgevoerd. Voor het onttrekken van grondwater en het lozen van opgepompt grondwater op oppervlaktewater zijn de Provincie Limburg (voor industriële toepassingen van meer dan 150.000 m³ per jaar en drinkwatervoorzieningen) en Waterschap Limburg bevoegd gezag. Hiervoor is een omgevingsvergunning nodig. Voor lozing van bronneringswater op het riool is de gemeente bevoegd gezag. Bij de beoordeling van bronneringen wordt de impact op bomen en ecologische waarden in beeld gebracht. Uitgangspunt is dat schoon bronneringswater niet op het vuilwaterriool wordt geloosd, maar wordt teruggebracht in de bodem.

Mocht het terugbrengen in de bodem niet doelmatig zijn (te hoge kosten voor hoeveelheid terug te brengen water) dan wordt water afgevoerd naar het oppervlaktewater of kan ervoor gekozen worden om lozing op de riolering toe te staan. Dit vindt altijd in overleg plaats met de gemeente. Bij grotere projecten is daarom een omgevingsvergunning met een weging van het waterbelang verplicht, waarin de negatieve effecten op de omgeving inzichtelijk worden gemaakt. • Bij een open bodemenergiesysteem wordt grondwater onttrokken voor verwarming of koeling van gebouwen en na gebruik teruggebracht in de bodem. Eventuele lozingen betreffen boorwater dat vrijkomt bij de aanleg van het systeem en spoelwater bij reiniging. De provincie is bevoegd gezag voor aanleg, gebruik en eventuele lozingen in de bodem of op het riool vanuit een open bodemenergiesysteem. Omdat lozen in de bodem en op het riool niet expliciet is geregeld in het Bal, valt dit onder de specifieke zorgplicht van het Bal. • Diepe infiltratievoorzieningen en grindpalen zijn niet toegestaan, tenzij het beheer hiervan goed geborgd is. Enkel toepassen buiten grondwaterbeschermingsgebieden. Grondwaterwin en -beschermingsgebied, bufferzone grondwaterafhankelijk natuur en boringsvrije zone Roerdalslenk Voor bovengenoemde gebieden gelden richtlijnen vanuit de Omgevingsverordening van de provincie Limburg.

Deze richtlijnen zijn opgenomen in paragraaf 4.2.1 en 4.2.2. van de Omgevingsverordening. 65 De gemeente Echt-Susteren bestaat maar voor 1,5 % uit oppervlaktewater. Het betreffen met name de watergangen welke in eigendom en beheer zijn van het waterschap Limburg. Hoewel de gemeente niet primair verantwoordelijk is voor de kwaliteit en kwantiteit ervan, heeft zij hier via lozingen en afvoer wel invloed op. Dit vraagt om goede afstemming met het waterschap, Rijkswaterstaat en de provincie. Aansluitend op de geldende regels uit onder meer de waterschapsverordening, het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal), het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) en de omgevingsverordening hanteert de gemeente de volgende uitgangspunten voor oppervlaktewater: • Binnen de waterveiligheidszone H5 (conform de omgevingsverordening) zijn nieuwe woonfuncties en verblijfsrecreatie alleen toegestaan na advies van het waterschap en de Veiligheidsregio Limburg-Noord, mits geen extra opstuwing of overlast elders ontstaat. • Bij ruimtelijke ontwikkelingen wordt rekening gehouden met overstromingsrisico’s. Hierbij zijn overstromingskansgebieden (Wonen en verblijven in waterveiligheidszones H5 en H6, paragraaf 3.2.4 Omgevingsverordening Limburg) leidend. In deze gebieden wordt verwacht dat ontwikkelingen het risico niet vergroten en water-robuust en klimaatadaptief worden ingericht.

• In gebieden met een hoog overstromingsrisico (zie figuur 14) worden kwetsbare en vitale functies vermeden. • Met betrekking tot grondgebruik in relatie tot de kwaliteit van het (grond)water wordt gestuurd op grondgebruik. Om de (grond)waterkwaliteit te beschermen is op gronden in eigendom van de gemeente Echt-Susteren verboden de activiteit sierteelt te verrichten. Onder sierteelt wordt verstaan: de teelt van bloembolgewassen in de openlucht, bedoeld als snijbloem, als plantgoed of voor de droge verkoop, waaronder in ieder geval tulpen, lelies, hyacinten, narcissen, dahlia’s, irissen, gladiolen en pioenrozen. Onder sierteelt wordt niet verstaan: bloemgewassen die niet bedoeld zijn als siergewas maar worden geteeld voor groenbemesting, bodemverbetering, plaagbestrijding, pluktuinen of de productie van voedsel, olie of biobrandstof. 5.5 RICHTLIJNEN OPPERVLAKTEWATER Figuur 16: Gebieden met overstromingsrisico’s (Bron: Onderlegger WaterBodem, provincie Limburg) 66 De richtlijnen voor wateroverlast, overstromingen en droogte zijn toegelicht bij respectievelijk de thema’s hemelwater, oppervlaktewater en grondwater. Deze paragraaf richt zich op het tegengaan van hitte(stress) door verdere vergroening in zowel kwantiteit als kwaliteit. Groen en blauw zijn in de gemeente sterk met elkaar verbonden.

Voor een effectieve aanpak van klimaatopgaven is daarom een integrale en multidisciplinaire benadering nodig. De onderstaande richtlijnen richten zich vaak op groen, maar hebben invloed op (de omgang met) hemel-, grond- en oppervlaktewater en hittestress. De gemeente hanteert de uitgangspunten van de EU-Natuurherstelwet als richtinggevend kader voor de fysieke leefomgeving. Deze uitgangspunten worden de komende jaren vertaald naar streefwaarden en toegepast bij ruimtelijke ontwikkelingen en herinrichtingen. Dit betekent dat: • Er geen netto verlies van stedelijk groen plaatsvindt (t.o.v. 2024). • Wordt ingezet op een geleidelijke toename van boomkroonbedekking. • Groenstructuren worden versterkt ten behoeve van klimaatadaptatie en biodiversiteit. • Voor de verdere uitwerking van de vergroeningsopgave wordt verwezen naar het Programma Groene en Gezonde Leefomgeving. Vanuit groen en blauw hanteren we bij ontwikkelingen en herstructureringen de volgende richtlijnen: • Regenwaterstructuurkaarten worden gehanteerd als richtinggevend kader. Hierbij wordt zoveel mogelijk de koppeling gezocht met de groenstructuren uit het Programma Groene en Gezonde leefomgeving (3-30-300 regel). • Ondergrondse infiltratievoorzieningen die worden toegepast zijn infiltratieriolen.

Andere technische ondergrondse voorzieningen accepteren we niet, mits een goede combinatie wordt gemaakt met bomen (zodat zij extra water krijgen). • Wadi’s worden zoveel mogelijk beplant. Per locatie wordt gekeken naar de beplanting die passend is. • Bij herstructurering worden onnodige verharding in beeld gebracht en omgezet naar groen en blauw. • Bestaande groenvoorzieningen worden bij renovaties, daar waar nodig, verlaagd en ingericht om water te infiltreren. • Wadi’s en waterbergingen worden in de bredere groenvoorzieningen ecologisch ingericht met natuurvriendelijke oevers en ecologisch beheerd, zolang dit geen risico op wateroverlast vormt voor de omgeving. • Parkeerplaatsen worden groen ingericht en voorzien van open bestrating en de mogelijkheid voor het infiltreren van hemelwater. • Wadi’s en greppels worden voorzien van een talud van minimaal 1:3 en een onderhoudsstrook van minimaal 1,5 m om het maaien efficiënt en veilig te kunnen uitvoeren (dit kan ook een weg zijn). Indien dit niet mogelijk wordt in overleg met gemeentelijke adviseurs maatwerk toegepast. Wadi’s worden zoveel als mogelijk ook voorzien van beplanting, waaronder bomen. • Dit bevordert de infiltratie van hemelwater. • In bestaand stedelijk gebied liggen kabels en leidingen kris-kras door de straten en vormt de bestaande ondergrondse inrichting het kader voor het planten van bomen om te vergroenen.

Kabels en leidingen leggen we bij nieuwe ontwikkelingen onder het trottoir (c.q. loopstroken) om deze strook te beschermen dat er geen bomen op komen. 5.6 RICHTLIJNEN KLIMAATADAPTATIE (HITTE EN VERGROENING)

BRON: ZIPSFOTOGRAFIE H O O FDSTUK 6 Uitvoerings- programma 70 Het is van belang te sturen op zowel de uitvoeringsacties die in dit programma zijn omschreven, als op de achterliggende doelen en belangen. Het succes van dit programma hangt niet af van één persoon of afdeling, maar vraagt om een gezamenlijke inzet. Tegelijk schuilt daarin een risico: iedere discipline werkt vanuit een eigen perspectief aan de leefbaarheid van Echt-Susteren, bijvoorbeeld vanuit welzijn, inclusiviteit, gezondheid, stedenbouw, groen, blauw, mobiliteit, energie of beheer en onderhoud. Daarom is een interdisciplinaire aanpak nodig, waarin sectorale opgaven zorgvuldig worden afgewogen en gekoppeld aan de ambities voor een gebied of wijk. De interdisciplinaire aanpak wordt vormgegeven binnen de opgave Duurzaamheid. Alle benoemde thema’s komen hierin samen en worden in onderlinge samenhang bekeken, zodat we integrale keuzes kunnen maken aan de hand van een opgesteld afwegingskader. Ook de monitoringstool wordt vanuit deze opgave ontwikkeld. Een gezonde en klimaatbestendige leefomgeving vraagt om een doordachte aanpak van water- en klimaatbeleid. Dit uitvoeringsprogramma vertaalt de maatregelen naar concrete projecten die bijdragen aan goed waterbeheer en aan een duurzame stedelijke en landelijke omgeving (zie Tabel 2).

Het uitvoeringsprogramma sluit niet volledig aan op het kostendekkingsplan Riolering omdat ook maatregelen zijn opgenomen die niet vanuit de voorziening riolering mogen worden gefinancierd. Deze projecten worden overwegend gefinancierd vanuit algemene middelen. De maatregelen die voortkomen uit de technische doorrekening van het rioleringssysteem, het Basis Rioleringsplan (BRP) en de wettelijke opgaven vanuit de Kaderrichtlijn Water maken onderdeel uit van dit uitvoeringsprogramma. Met deze integrale benadering versterken we de samenhang tussen groenstructuren en watersystemen en bevorderen we de leefbaarheid en klimaatadaptatie in de gemeente. Zo leggen we de basis voor een veerkrachtige en toekomstbestendige inrichting van de leefomgeving. Naast uitvoeringsprojecten is hiervoor ook onderzoek en participatie nodig; deze zijn opgenomen in Tabel 3 en Tabel 4. 6 UITVOERINGSPROGRAMMA Tabel 2: Overzicht uitvoeringsprogramma ‘Projecten’ NR | KERN | PROJECT | KORTE TOELICHTING | BIJDRAGE | MIDDELEN | TERMIJN AAN DOELEN 1 | Susteren | Susteren riool | Om te voldoen aan de KRW-opgave en wateroverlast te voorkomen, | 1,2 | Kostendekkingsplan | X wordt het riool in delen van de Molenveldweg, Gregoriuslaan, Swentiboldstraat, Molenlaan en Reinoud van Gelderstraat vervangen door een gescheiden rioolstelsel.

Daarnaast wordt hittestress beperkt door meer groen aan te leggen, onder andere in de vorm van groene parkeerplaatsen. 2 | Susteren | Susteren riool | Zie toelichting nummer 1 | 1,2 | Kostendekkingsplan | X 3 | St. Joost | St. Joost riool | In de Heerdstraat, Sint Judocusstraat en Brantstraat worden | 2 | Kostendekkingsplan | X de huisaansluitingen vervangen en wordt een regenwaterriool aangelegd. In combinatie met extra vergroening worden deze straten klimaatadaptiever. 4 | St. Joost | St. Joost riool | Zie toelichting nummer 3 | 2 | Kostendekkingsplan | X (aanvullend) 5 | Roosteren | Roosteren riool | Herinrichting van de Maasheuvel, met daarbij grootschalig afkoppelen | 1,2 | Kostendekkingsplan | X (aanvullend) | van de openbare ruimte en vergroening van de Markt. 6 | Susteren | Susteren west f2 riool | Door het afkoppelen van hemelwater en het vergroenen van het | 1,2 | Kostendekkingsplan | X centrum van Susteren, waaronder het Salvatorplein en de omliggende straten, wordt de openbare ruimte klimaatadaptiever ingericht. 7 | Susteren | Susteren west riool | Door het afkoppelen van hemelwater en het vergroenen van het | 1,2 | Kostendekkingsplan | X centrum van Susteren, waaronder het Salvatorplein en de omliggende straten, wordt de openbare ruimte klimaatadaptiever ingericht.

8 | Roosteren | Gebiedsvisie | Voorstel BRP: | 1,2 | Kostendekkingsplan | X Roosteren/Oud | • Gemaalcapaciteit verhogen Roosteren riool | • Verhard oppervlak Oevereind onderzoeken • Overstort monitoren/nut groene buffer bepalen Hier komt reconstructie en geeft dus de mogelijkheid om opnieuw naar de situatie te kijken 9 | Susteren | Susteren riool | Het afkoppelen en vergroenen van het centrum van Susteren | 1,2 | Kostendekkingsplan | X 10 | Susteren | Susteren riool | Zie nummer 9 | 1,2 | Kostendekkingsplan | X 11 | Susteren | Algemeen riool (extra | Het afkoppelen en vergroenen van de Stationstraat | 1,2 | Kostendekkingsplan | X projectkosten Susteren) 12 | Susteren | Susteren riool | zie nummer 11 | 1,2 | Kostendekkingsplan | X 13 | Roosteren | Roosteren riool | Het afkoppelen en vergroenen van enkele straten in Roosteren. | 1,2 | Kostendekkingsplan | X 14 | Roosteren | Algemeen riool | Het afkoppelen en vergroenen van enkele straten in Roosteren. | 1,2 | Kostendekkingsplan | X (extra projectkosten Roosteren) 15 | Pey | Gebiedsvisie riolering | Herinrichting. Aanleg gescheiden hemelwater-infiltratieriool en | 1,2 | Kostendekkingsplan | X groenvoorzieningen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://echtsusteren.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/f30f773f-124a-4b86-a2c2-27a4032be775?agendaItemId=1ae480ff-c1c2-4c3e-aa64-310762a6a7fe