CConstaterende datEcht-Susteren
Koppel je AI →
Document · PDF

Programma Water riolering en klimaatadaptatie

Commissie Omgeving 30 november 2026, gemeente Echt-SusterenBij agendapunt: Kostendekkingsplan Riolering 2027-203123.730 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

GEMEENTE ECHT - SUSTEREN PROGRAMMA WATER, RIOLERING EN KLIMAATADAPTATIE Opdrachtgever: Gemeente Echt - Susteren Projectnr: ECH146 Datum: Oktober 2026

FOTO OMSLAG: SHUTTERSTOCK Opsteller: JJ Verificatie: PSMU Validatie: PT Opdrachtgever: Gemeente Echt - Susteren Projectnr: ECH146 Datum: oktober 2026 © 2026 Kragten Niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd en/ of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande toestemming van Kragten. Het is tevens verboden informatie en kennis verwerkt in dit rapport ter beschikking te stellen aan derden of op andere wijze toe te passen dan waaraan in de overeenkomst toestemming wordt verleend. T 088 - 33 66 333 E info@kragten.nl GEMEENTE ECHT - SUSTEREN PROGRAMMA WATER, RIOLERING EN KLIMAATADAPTATIE

De beken, het Maasdal, de landschappen, natuurgebieden en onze kernen bepalen voor een belangrijk deel wie we als Echt-Susteren zijn. Ze vormen de basis voor een aantrekkelijke leefomgeving waarin wonen, werken, recreëren en ondernemen samengaan met waardevolle natuur, landbouw en water. Tegelijkertijd brengt deze omgeving ook verantwoordelijkheden met zich mee. Schoon water, droge voeten, een goed functionerend rioolstelsel en een gezonde leefomgeving zijn belangrijk voor iedereen, maar niet vanzelfsprekend. Het klimaat verandert merkbaar. We krijgen vaker te maken met hitte, droogte, hevige neerslag en perioden van hoogwater. Deze ontwikkelingen hebben invloed op onze dorpen, natuur, beken en openbare ruimte. Soms komt er in korte tijd te veel water, terwijl op andere momenten juist tekorten ontstaan. Dat heeft gevolgen voor de waterkwaliteit, biodiversiteit, gezondheid en leefbaarheid binnen onze gemeente. Daarom kijkt dit programma breder dan riolering of waterbeheer alleen. Afvalwater, hemelwater, grondwater, oppervlaktewater, klimaatadaptatie, natuur, gezondheid en ruimtelijke ontwikkeling hangen onlosmakelijk met elkaar samen. Regenwater dat we vasthouden helpt om droogte te beperken. Groen en bomen zorgen voor verkoeling en versterken de biodiversiteit.

Een goed functionerend watersysteem draagt bij aan waterveiligheid, waterkwaliteit en een aantrekkelijke leefomgeving. Het Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie 2027-2031 geeft invulling aan de koers uit de Omgevingsvisie Echt-Susteren 2040. Water en bodem krijgen daarbij een steeds belangrijkere rol als sturende principes voor ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. Tegelijk sluiten we aan bij nationale, provinciale en Europese ontwikkelingen, waaronder de Europese Natuurherstelwet, die het belang onderstreept van gezonde watersystemen, herstel van natuurlijke processen, het tegengaan van verdroging en het versterken van biodiversiteit. Het programma vertaalt deze ambities naar concrete doelen, maatregelen en projecten voor de komende jaren. We zetten in op het verbeteren van de waterkwaliteit, het verminderen van emissies naar bodem en oppervlaktewater, het beter benutten van regenwater, het versterken van natuurlijke systemen en het vergroten van de weerbaarheid tegen wateroverlast, droogte, hitte en hoogwater. Daarbij zoeken we naar oplossingen die meerdere doelen tegelijk dienen en aansluiten bij de kenmerken van de verschillende landschappen en kernen van Echt-Susteren. Deze opgave kunnen we niet alleen realiseren.

Inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, Waterschap Limburg, Provincie Limburg, Waterleiding Maatschappij Limburg en regionale partners spelen hierin een belangrijke rol. Samen werken we aan gezonde watersystemen, een klimaatbestendige leefomgeving en een gemeente waarin water en bodem richting geven aan duurzame keuzes en ontwikkelingen. Namens het college van burgemeester en wethouders spreken wij onze waardering uit voor iedereen die hieraan bijdraagt en nodigen wij inwoners, ondernemers en partners uit om samen verder te bouwen aan een veilig, gezond en toekomstbestendig Echt-Susteren.

VOORWOORD 1 INLEIDING 12 1.1 AANLEIDING VOOR HET PROGRAMMA 12 1.2 DOEL VAN HET PROGRAMMA WATER, RIOLERING & KLIMAATADAPTATIE 12 1.3 PARTICIPATIEPROCES 14 1.4 POSITIONERING VAN HET PROGRAMMA 14 1.5 SCOPE VAN HET PROGRAMMA: EEN VEILIGE EN GEZONDE LEEFOMGEVING 15 1.6 LEESWIJZER 17 2 HET VERTREKPUNT 20 2.1 HET KADER WAARIN WE WERKEN 20 2.2 ONZE GEMEENTELIJKE TAKEN, WAAR STAAN WE NU? 20 3 DE OPGAVEN IN GEMEENTE ECHT - SUSTEREN 28 3.1 MAASDAL 29 3.1.1 OPGAVE WATEROVERLAST EN WATERKWALITEIT 29 3.1.2 OPGAVE HITTE EN VERGROENING 30 3.1.3 OPGAVE DROOGTE 30 3.2 BEEKDALEN 31 3.2.1 OPGAVE WATEROVERLAST EN WATERKWALITEIT 31 3.2.2 OPGAVE HITTE EN VERGROENING 32 3.2.3 OPGAVE DROOGTE 32 3.3 OUDE ONTGINNINGEN 33 3.3.1 OPGAVE WATEROVERLAST EN WATERKWALITEIT 33 3.3.2 OPGAVE HITTE EN VERGROENING 34 3.3.3 OPGAVE DROOGTE 35 3.4 LANDDUINEN 35 3.4.1 OPGAVE WATEROVERLAST EN WATERKWALITEIT 35 3.4.2 OPGAVE HITTE EN VERGROENING 35 3.4.3 OPGAVE DROOGTE 36 3.5 JONGE ONTGINNINGEN 36 3.5.1 OPGAVE WATEROVERLAST EN WATERKWALITEIT 36 3.5.2 OPGAVE HITTE EN VERGROENING 36 3.5.3 OPGAVE DROOGTE 37 INHOUDSOPGAVE 3.6 HOOGTERRAS 37 3.6.1 OPGAVE WATEROVERLAST EN WATERKWALITEIT 37 3.6.2 OPGAVE HITTE EN VERGROENING 37 3.6.3 OPGAVE DROOGTE 38 4 WAT WILLEN WE BEREIKEN EN HOE PAKKEN WE DIT AAN 42 4.1 RAAKVLAKKEN OVERIG BELEID EN STRATEGISCHE VISIE 2035 42 DOELSTELLING 1 44 DOELSTELLING 2 46 DOELSTELLING 3 49 DOELSTELLING 4

51 DOELSTELLING 5 53 5 RICHTLIJNEN VOOR UITVOERING 58 5.1 RICHTLIJNEN AFVALWATER 58 5.2 RICHTLIJNEN HEMELWATER 60 5.4 RICHTLIJNEN GRONDWATER 63 5.5 RICHTLIJNEN OPPERVLAKTEWATER 65 5.6 RICHTLIJNEN KLIMAATADAPTATIE (HITTE EN VERGROENING) 66 6 UITVOERINGSPROGRAMMA 70 7 MONITORING EN BIJSTURING 76 7.1 DOEL EN UITGANGSPUNTEN 76 7.2 WERKWIJZE MONITORING 76 7.3 MONITORING PER DOELSTELLING 78 7.4 RAPPORTAGE EN VERANTWOORDING 83 BIJLAGEN 1 OVERSTORTEN EN KWETSBARE WATERLOPEN 2 GRONDWATERWIN- EN GRONDWATERBESCHERMINGSGEBIEDEN 3 ANALYSE AMBITIES EN DOELEN VANUIT BELEIDSSTUKKEN SAMENVATTING WAAROM DIT PROGRAMMA? De gemeente ziet dat klimaatverandering steeds vaker leidt tot wateroverlast, droogte en hittestress. Daarom kiest Echt-Susteren voor een integrale aanpak waarin water, groen, gezondheid en openbare ruimte in samenhang worden aangepakt. Met het Programma Water, Riolering & Klimaatadaptatie 2027-2031 geeft de gemeente Echt-Susteren richting aan haar gemeentelijke watertaken en klimaatopgaven. Het programma bouwt voort op de Omgevingsvisie Gemeente Echt-Susteren 2040 en vormt het gezamenlijke kader voor de gemeentelijke taken op het gebied van afvalwater, hemelwater, grondwater, oppervlaktewater en klimaatadaptatie. De focus ligt op de gebouwde omgeving, in samenhang met het buitengebied, beekdalen en regionale watersystemen.

Het doel is een veilige, gezonde, aantrekkelijke en klimaatbestendige leefomgeving die beter bestand is tegen hevige neerslag, droogte, hitte en hoogwater. VERTREKPUNT EN OPGAVEN De afgelopen jaren is een inhaalslag gemaakt in het beheer van de afvalwaterketen. De riolering functioneert overwegend goed, rioolgemalen zijn op orde en bij rioolvervangingen wordt standaard ingezet op afkoppelen van hemelwater. Tegelijkertijd vragen het beheer van bijzondere rioolvoorzieningen en het opsporen van foutaansluitingen extra aandacht. Voor hemelwater ligt de focus op het verminderen van wateroverlast door grootschalig afkoppelen, het realiseren van hemelwaterstructuren en het vergroten van infiltratie en waterberging. Met name in Echt en Susteren zijn maatregelen noodzakelijk vanwege kwetsbaarheid voor extreme neerslag. De gemeente stimuleert daarnaast regenwatergebruik en klimaatadaptieve oplossingen in de openbare ruimte. Op het gebied van grondwater spelen zowel natte als droge omstandigheden een rol. In delen van de gemeente komen hoge grondwaterstanden voor, terwijl andere gebieden juist gevoelig zijn voor droogte. De aanwezigheid van grondwaterbeschermingsgebieden vraagt bovendien om zorgvuldig beheer van de ondergrond en het watersysteem. Voor oppervlaktewater wordt ingezet op het terugdringen van overstorten en emissies naar kwetsbare waterlopen.

Door afkoppelen, aanleg van bergingsvoorzieningen en gerichte systeemmaatregelen wordt gewerkt aan verbetering van de waterkwaliteit en vermindering van hydraulische belasting van het oppervlaktewatersysteem. Ten aanzien van klimaatadaptatie en hitte bouwt de gemeente voort op regionale samenwerkingen en uitvoeringsprogramma’s. Vergroening van schoolpleinen, openbare ruimte en parkeerterreinen, gecombineerd met infiltratievoorzieningen en de toepassing van de 3-30-300-regel, draagt bij aan een koelere, gezondere en klimaatbestendigere leefomgeving. DOELSTELLINGEN EN MAATREGELEN Het programma werkt via beheer, projecten, regelgeving, communicatie en samenwerking aan een veilige, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving. De aanpak is uitgewerkt in vijf samenhangende doelstellingen. Per doelstelling zijn concrete maatregelen en meetbare indicatoren vastgesteld, zodat de voortgang kan worden gemonitord en waar nodig bijgestuurd. 1. Verbeteren waterkwaliteit en behalen KRW-doelen De gemeente zet in op het terugdringen van emissies naar bodem, grondwater en oppervlaktewater om de ecologische en chemische waterkwaliteit te verbeteren. Hiervoor wordt het gemengde rioolstelsel stapsgewijs omgevormd naar gescheiden systemen, wordt verhard oppervlak afgekoppeld en waar mogelijk vergroend, en worden overstorten gereduceerd.

Tegelijkertijd wordt vervuiling aan de bron aangepakt door waterkwaliteitsbeoordelingen uit te voeren, zuiverende voorzieningen toe te passen en foutaansluitingen en lozingen beter in beeld te brengen. Daarnaast wordt gewerkt aan een helder en toekomstbestendig regelkader voor lozingen op riool, bodem en oppervlaktewater. 2. Realiseren van een klimaatbestendige en water robuuste leefomgeving.Om de gemeente beter bestand te maken tegen klimaatverandering wordt ingezet op een inrichting waarbij water en bodem sturend zijn. Hittestress wordt verminderd door vergroening, uitbreiding van boomstructuren en de aanleg van verkoelingsplekken. Hemelwater wordt zoveel mogelijk lokaal vastgehouden, geborgen en geïnfiltreerd, waarbij waterbergende en klimaatadaptieve oplossingen worden geïntegreerd in de openbare ruimte. Daarnaast wordt gewerkt aan een samenhangend netwerk van groenblauwe structuren en worden nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen standaard getoetst aan de lokale water- en bodemcondities. 3. Herstel van natuurlijke watersystemen en versterking van biodiversiteit. Samen met provincie en waterschap werkt de gemeente aan het herstel van de natuurlijke dynamiek van beekdalen en natuurgebieden.

Daarbij staan het vergroten van natuurlijke waterberging, herstel van hydrologische processen, verbetering van de sponswerking van de bodem en versterking van ecologische verbindingen centraal. Door monitoring van grondwaterstanden, herstel van kwelgebieden en gerichte maatregelen in natuurgebieden zoals de Pepinusbeek en het Haeselaarbroek wordt gewerkt aan het verminderen van verdroging, het vergroten van biodiversiteit en het versterken van de klimaatbestendigheid van natuurgebieden. 4. Verbeteren van hoogwaterbescherming en beperken van wateroverlast. De gemeente draagt bij aan een waterveilige inrichting door ruimtelijke ontwikkelingen beter af te stemmen op risico’s vanuit overstromingen en wateroverlast. Bij nieuwe ontwikkelingen wordt actief gestuurd op geschikte locaties en worden waterbergings- en natuurontwikkelingsmaatregelen ingezet in risicovolle gebieden. Daarnaast wordt het principe van meerlaagsveiligheid toegepast, waarbij preventie, een waterrobuuste inrichting en een goede voorbereiding op calamiteiten gezamenlijk zorgen voor een grotere weerbaarheid tegen extreme weersomstandigheden en hoogwatersituaties. 5. Versterken van samenwerking en verankeren van water- en klimaatopgaven. De gemeente wil water- en klimaatopgaven structureel onderdeel maken van beleid, ruimtelijke ontwikkeling en beheer.

Inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties worden gestimuleerd om zelf klimaatadaptieve maatregelen te treffen, zoals afkoppelen, vergroenen en regenwatergebruik. Binnen de organisatie wordt de integrale samenwerking tussen disciplines versterkt en worden water- en klimaatbelangen nadrukkelijk meegenomen in investerings- en ontwerpkeuzes. Bovendien wordt de regionale samenwerking met gemeenten, waterschap en andere partners voortgezet en worden water- en klimaatdoelen verankerd in instrumenten zoals het omgevingsplan, programma’s en beleidsregels. RICHTLIJNEN VOOR UITVOERING In dit programma zijn richtlijnen geformuleerd voor het beheer, onderhoud, vergunningverlening, herinrichtingen en nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Deze richtlijnen zorgen voor de praktische vertaling van ambities en doelstellingen en vormen bovendien de basis voor verdere juridische en beleidsmatige verankering in onder meer het omgevingsplan. Zo worden de maatregelen niet alleen projectmatig of incidenteel uitgevoerd, maar structureel en op een uniforme wijze verankerd in de inrichting en het beheer van de leefomgeving. MEERJARIG INVESTERINGSPROGRAMMA (MIP) Het MIP vormt de uitvoeringsagenda van het programma en maakt inzichtelijk welke projecten, onderzoeken en samenwerkingsactiviteiten worden uitgevoerd, wanneer deze plaatsvinden en hoe zij bijdragen aan de doelstellingen van dit programma.

Het MIP geeft daarmee prioriteit, planning en samenhang aan de uitvoering en verbindt de strategische ambities uit het programma met de daadwerkelijke inzet van mensen, middelen en investeringen in de komende jaren. MONITORING EN BIJSTURING De voortgang wordt per doelstelling gevolgd aan de hand van concrete indicatoren die inzicht geven in zowel de uitvoering van maatregelen als de behaalde effecten. Hierbij wordt onder meer gekeken naar de uitvoering van KRW-maatregelen, foutaansluitingen en overstorten, gerealiseerde klimaatadaptieve maatregelen, waterberging en infiltratie, meldingen van wateroverlast, ecologische risico’s en de mate waarin inwoners en partners bijdragen aan de doelstellingen. De monitoring maakt gebruik van beheergegevens, meetnetten, projectinformatie, meldingen en regionale data van samenwerkingspartners. Jaarlijkse evaluaties en een vierjaarlijkse herijking maken het mogelijk om tijdig bij te sturen wanneer resultaten achterblijven of omstandigheden veranderen. Zo blijft het programma een adaptief instrument dat continu inspeelt op nieuwe inzichten, klimaatontwikkelingen en maatschappelijke opgaven. BRON: ZIPSFOTOGRAFIE H O O FDSTUK 1 Inleiding 12 1.1 AANLEIDING VOOR HET PROGRAMMA Het klimaat verandert merkbaar: hitte, droogte en hevige neerslag komen vaker voor en het weer wordt grilliger.

De gevolgen zijn zichtbaar in onze leefomgeving: bomen en planten sterven door droogte, terwijl op andere momenten wateroverlast ontstaat door hoge grondwaterstanden of piekbuien. Dit vraagt om gerichte maatregelen om schade, ook economisch, te beperken. De openbare ruimte speelt hierin een sleutelrol en moet meerdere functies combineren, zoals waterberging, verkoeling en gebruiksruimte. Door toenemende opgaven en veranderende behoeften is een meer integrale aanpak noodzakelijk. De gemeente werkt al met diverse beleidsdocumenten op het gebied van water, riolering en klimaatadaptatie, waaronder het afkoppelbeleidsplan 2014, het GRP 2022–2026, de Klimaatadaptatiestrategie, de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie 2022–2026 en het Waterketenplan Noord-Limburg en Water- en Klimaatadaptatieplan van Waterpanel Noord. Door klimaatverandering en andere ontwikkelingen, zoals de energietransitie, woningkrapte en toenemende zorgvraag, groeit de noodzaak om het totale watersysteem (riolering, oppervlaktewater en grondwater) integraal te benaderen. Dit maakt één gezamenlijk thematisch programma wenselijk. Het thematisch programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie is een uitwerking van de Omgevingsvisie (2022) en de Strategische visie (2035) van de gemeente Echt-Susteren.

Het richt zich op de (deels wettelijke) taken, opgaven en ambities en bundelt de activiteiten die nodig zijn om de leefomgeving voor te bereiden op klimaatverandering, zoals hevige neerslag, langere droogteperioden en toenemende hittestress. Door deze opgaven samenhangend te benaderen, biedt het programma richting en structuur voor beleid en uitvoering. Het programma beschrijft wat we willen bereiken, waarom dat nodig is en welke inspanningen daarvoor vereist zijn en fungeert daarmee als sturingsinstrument voor keuzes, prioritering en rolverdeling. De meerjarige opzet zorgt voor continuïteit, zodat projecten en investeringen doelgericht kunnen worden gepland en uitgevoerd. Het programma geeft concreet invulling aan de inrichting van de openbare ruimte richting 2050, met als doel een klimaatbestendige en water-robuuste gemeente. Tegelijk blijft het streven om een aantrekkelijke leefomgeving te bieden, waarin een gezond watersysteem en groen essentieel zijn voor prettig wonen, werken en verblijven. 1.2 DOEL VAN HET PROGRAMMA WATER, RIOLERING & KLIMAATADAPTATIE Het Programma Water, Riolering & Klimaatadaptatie vormt het overkoepelende kader voor de gezamenlijke opgaven en maatregelen rond water- en rioolbeheer en klimaatadaptatie.

Het bundelt de activiteiten die nodig zijn om het watersysteem, het rioolstelsel en de leefomgeving voor te bereiden op klimaatverandering, zoals hevige neerslag, langere droogteperioden en toenemende hittestress. Door deze thema’s integraal te benaderen, biedt het programma samenhang en richting voor zowel beleid als uitvoering. Het beschrijft wat we willen bereiken, waarom dat nodig is en welke inspanningen daarvoor worden geleverd. Daarmee fungeert het als sturingsinstrument voor het ordenen van keuzes, het stellen van prioriteiten en het verduidelijken van verantwoordelijkheden. De meerjarige opzet zorgt voor stabiliteit en voorspelbaarheid, zodat projecten en investeringen doelgericht kunnen worden gepland en uitgevoerd. Binnen het programma worden doelstellingen en maatregelen onderscheiden op het gebied van de thema’s: • Afvalwater • Hemelwater • Grondwater • Oppervlaktewater • Hitte Het beleid richt zich op een integrale, realistische en gebiedsgerichte aanpak, waarbij water en klimaatadaptatie stevig worden verankerd, maar altijd in balans zijn met andere ruimtelijke en maatschappelijke doelen. 1 INLEIDING 13 Het thema afvalwater omvat zowel de inzameling als de lozing en verwerking van huishoudelijk en industrieel afvalwater. Een goed functionerend rioolstelsel is essentieel om de gezondheid, leefbaarheid en waterkwaliteit te beschermen.

AFVALWATER Het thema hemelwater vraagt om een andere benadering dan afvalwater. Door klimaatverandering neemt de hoeveelheid extreme neerslag toe, en daarmee het risico op wateroverlast. Het programma richt zich op beperking van wateroverlast en het verantwoord afvoeren of infiltreren van hemelwater, zodat het de bodemkwaliteit niet schaadt en bijdraagt aan herstel van het grondwater. HEMELWATER Het thema grondwater speelt een sleutelrol bij zowel natte als droge periodes. De focus binnen dit thema ligt op het in balans houden van grondwaterstanden, zodat schade of risico’s door grondwateroverlast en droogte beperkt blijven. GRONDWATER Het thema oppervlaktewater heeft betrekking op sloten, beken, vijvers en plassen en vormt een belangrijk onderdeel van het watersysteem. Oppervlaktewater draagt bij aan een prettige leefomgeving waarbij ecologie, recreatie, de waterkwaliteit, waterveiligheid en droogte centraal staan. OPPERVLAKTEWATER Het thema hitte vormt een groeiende uitdaging, vooral in de bebouwde omgeving. Langdurige warmere periodes vergroten gezondheidsrisico’s, belasten de openbare ruimte en versnellen verdroging. De aanwezigheid en het vasthouden van water (in combinatie met groen) levert een wezenlijke bijdrage aan de bestrijding van hittestress en droogte.

HITTE 14 1.3 PARTICIPATIEPROCES Bij de totstandkoming van dit programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie is ingezet op een zorgvuldig en proportioneel participatieproces, passend bij het strategische karakter van het programma. In de voorbereiding zijn twee integrale werksessies georganiseerd met betrokken interne disciplines. In deze werksessies is gezamenlijk gewerkt aan het duiden van de opgaven en het bepalen van de doelen van het programma. Door deze integrale benadering zijn verschillende beleidsvelden, zoals waterbeheer, openbare ruimte, klimaatadaptatie en ruimtelijke ontwikkeling, in samenhang beschouwd en zijn gezamenlijke uitgangspunten vastgesteld. Daarnaast zijn gedurende het proces regelmatige afstemmingsmomenten geweest met externe stakeholders, waaronder Waterschap Limburg en de Provincie Limburg. Deze overleggen waren gericht op het delen van kennis, het afstemmen van beleidsdoelen en het borgen van consistentie met regionale en provinciale opgaven en kaders. De betrokkenheid van inwoners vindt plaats doordat het programma ter inzage wordt gelegd. Tijdens deze periode kunnen inwoners en andere belanghebbenden kennisnemen van het programma en hierop reageren. De ingediende reacties worden betrokken bij de verdere afweging en eventuele aanscherping van het programma.

Met deze werkwijze is invulling gegeven aan participatie op een wijze die recht doet aan de aard en schaal van het programma en die bijdraagt aan transparante besluitvorming. 1.4 POSITIONERING VAN HET PROGRAMMA Het Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie valt onder de Omgevingsvisie 2040 van de gemeente Echt-Susteren die op 25 september 2025 is vastgesteld. In de Omgevingsvisie is de koers bepaald voor de vijf aandachtsgebieden: 1. Landelijk en natuurlijk Echt-Susteren 2. Toekomstbestendig Echt-Susteren 3. Herkenbare kernen Echt-Susteren 4. Samen Echt-Susteren 5. Ondernemend Echt-Susteren Per aandachtsgebied is vastgelegd wat behouden moet blijven en wat versterkt en verder ontwikkelt moet worden. Dit programma borduurt hierop voort en geeft aan hoe we dit voor de thema’s water, riolering en klimaatadaptatie gaan realiseren. De onderstaande afbeelding geeft de positionering van het Programma ten opzichte van de Omgevingsvisie en de andere programma’s binnen de gemeente op hoofdlijnen weer. Het onderliggend programma heeft sterke raakvlakken met het Programma Groene en Gezonde Leefomgeving. De vergroening welke nodig is voor het verminderen van de hitte en bevorderen van de leefbaarheid wordt verder uitgewerkt in het Programma Groene en Gezonde Leefomgeving.

15 Figuur 1 Positionering Programma water, riolering en klimaatadaptatie 1.5 SCOPE VAN HET PROGRAMMA: EEN VEILIGE EN GEZONDE LEEFOMGEVING Het Programma richt zich zowel op het buitengebied als de gebouwde omgeving en beschrijft het beleid tot 2031. Hierbij richt het programma zich op de gemeentelijke zorgplichten, klimaatadaptatie in de leefomgeving en de waterkwantiteit en -kwaliteit in relatie tot de openbare ruimte. Hierbij ligt het accent op het stedelijk watersysteem, het rioolstelsel, afvoer van het hemelwater, het grondwater en de inrichting en de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Een toelichting op de gemeentelijke zorgplichten worden beschreven in het volgende hoofdstuk. Het functioneren en de kwaliteit van het watersysteem worden beïnvloed door zowel menselijk gebruik als natuurlijke processen. Uit- en afspoeling van nutriënten en bestrijdingsmiddelen kan leiden tot een belasting van oppervlakte- en grondwater en daarmee het ecologisch functioneren van waterlopen en natuurgebieden onder druk zetten. Tegelijkertijd draagt het behoud en waar mogelijk herstel van natuurlijke dynamiek, zoals ruimte voor water, vertraagde afvoer en ecologische verbindingen, bij aan een robuust en klimaatbestendig watersysteem. Binnen dit programma worden deze thema’s in samenhang beschouwd als belangrijke randvoorwaarden voor waterbeheer en klimaatadaptatie.

De normstelling en uitvoering van maatregelen ten aanzien van bemesting, bestrijdingsmiddelen en natuurontwikkeling liggen primair bij het Rijk, de provincie en het waterschap. De gemeentelijke rol richt zich op het herkennen van samenhang, het beperken van belasting vanuit het eigen beheer van de openbare ruimte en het benutten van kansen voor natuurlijke systemen bij herinrichting en gebiedsgericht samenwerken. Deze onderwerpen maken daarom geen zelfstandig onderdeel uit van dit programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie, maar de gemeentelijke rol richt zich met name op: • Het beheren van de openbare ruimte op een wijze die belasting van het watersysteem beperkt. • Het signaleren van samenhang en afhankelijkheden met andere opgaven. • Het afstemmen en samenwerken met het waterschap en de provincie binnen regionale en gebiedsgerichte trajecten. Door deze positionering wordt recht gedaan aan de integrale benadering van water en klimaatadaptatie, terwijl tegelijkertijd een heldere afbakening van verantwoordelijkheden wordt aangehouden, zie figuur 2 16 Figuur 2 Scope verantwoordelijkheid gemeente binnen het Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie. Scope verantwoordelijkheid 17 1.6 LEESWIJZER In de hoofdstukken van dit programma komen achtereenvolgens de volgende zaken aan bod: Hoofdstuk 2 – Het vertrekpunt.

Beschrijft de landelijke, provinciale en regionale kaders waarbinnen de gemeente werkt. Ook wordt ingegaan op de gemeentelijke watertaken en de huidige situatie op het gebied van afvalwater, hemelwater, grondwater, oppervlaktewater en hitte. Hoofdstuk 3 – De opgaven in gemeente Echt - Susteren. Brengt de gebiedsgerichte opgaven in beeld. Per landschapstype wordt beschreven welke uitdagingen er spelen op het gebied van wateroverlast, waterkwaliteit, droogte, hitte en vergroening. Hoofdstuk 4 – Doelstellingen: Dit willen we bereikenen hoe pakken we dit aan. Vertaalt de ambities uit de Omgevingsvisie en andere beleidskaders naar concrete doelstellingen en bijbehorende maatregelen voor water, riolering en klimaatadaptatie. Hoofdstuk 5 – Richtlijnen voor uitvoering. Bevat de beleidsmatige en technische uitgangspunten voor afvalwater, hemelwater, grondwater, oppervlaktewater en klimaatadaptatie bij beheer, onderhoud, herinrichting en nieuwe ontwikkelingen. Hoofdstuk 6 – Uitvoeringsprogramma. Geeft een overzicht van de projecten, onderzoeken en samenwerkingsactiviteiten die bijdragen aan de uitvoering van dit programma, inclusief de planning voor de komende jaren. Hoofdstuk 7 – Monitoring en bijsturing. Beschrijft hoe de voortgang van het programma wordt gevolgd en geëvalueerd, zodat tijdig kan worden bijgestuurd als doelen of resultaten achterblijven.

BRON: ZIPSFOTOGRAFIE H O O FDSTUK 2 Het vertrekpunt 20 2.1 HET KADER WAARIN WE WERKEN Het landelijk kader waarin we werken wordt gevormd door de Ontwerp-Nota Ruimte 2050. Het maken van samenhangende ruimtelijke keuzes staat in de Nota Ruimte centraal. Daarmee geeft de Nota Ruimte richting aan de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland, met als uiteindelijk doel een optimale balans tussen het beschermen en benutten van onze fysieke leefomgeving. En conform de Omgevingswet het bereiken en in standhouden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en goede omgevingskwaliteit. Vanuit water en klimaatadaptatie is het de opgave om Nederland waterveilig te houden en te werken aan een robuust water- en bodemsysteem: meer ruimte voor rivieren, dijken en waterberging én een betere balans tussen regionale watervraag en -aanbod. Regio’s moeten zelf meer water vasthouden, bergen en besparen. Voor 2050 is het doel dat het watersysteem toekomstbestendig is: ruimte voor rivierverruiming en dijkversterking is veiliggesteld, uiterwaarden worden niet meer bebouwd (Roosteren, Visserweert en Illikhoven) en regio’s kunnen beter omgaan met droogte, wateroverlast en verzilting. Zoetwatergebruik en ruimtelijke functies zijn dan beter afgestemd op wat het water- en bodemsysteem duurzaam kan leveren.

Ten aanzien van hittestress richt het zich op het beperken van nadelige effecten van hitte in de leefomgeving en het vergroten van het adaptief vermogen van de openbare ruimte. Daarbij wordt hittestress in samenhang bezien met andere opgaven, zoals waterbeheer, vergroening, ruimtelijke kwaliteit en publieke gezondheid. Sinds 2024 is de Europese Natuurherstelwet van kracht en vormt een belangrijk kader voor dit programma. In deze wet staan het herstel van natuurlijke waterhuishouding, het tegengaan van verdroging, het versterken van ecologische verbindingen, het behoud en de uitbreiding van stedelijk groen en het vergroten van de klimaatbestendigheid van de leefomgeving centraal. De maatregelen en richtlijnen in dit programma dragen hieraan bij door in te zetten op een robuust water- en bodemsysteem, groenblauwe structuren en een klimaatadaptieve inrichting van de openbare ruimte. De regionale (beheer)programma’s van de verschillende partners sluiten hierbij aan. 2.2 ONZE GEMEENTELIJKE TAKEN, WAAR STAAN WE NU? De gemeente heeft een algemene taak om voor een veilige en gezonde leefomgeving te zorgen. Dit betekent dat we zorgen voor een gezonde fysieke leefomgeving, inclusief lucht, bodem, water, geluid en leefkwaliteit.

We voorkomen of beperken activiteiten die aanzienlijke nadelige gevolgen hebben voor de gezondheid via het beleid, regels in het omgevingsplan en vergunningen door het integreren van gezondheid in ruimtelijke keuzes. Het Programma Water, Riolering en Klimaat vormt het overkoepelende kader waarin de gezamenlijke opgaven en maatregelen rond waterbeheer, riolering en klimaatadaptatie worden uitgewerkt. Binnen het programma worden maatregelen onderscheiden op het gebied van vijf thema’s. Hierbij wordt allereerst de taak van de gemeente toegelicht en vervolgens wordt aangegeven waar de gemeente nu staat als vertrekpunt voor het programma. 2 HET VERTREKPUNT 21 TAAK: De gemeente heeft een watertaak voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater, zowel binnen als buiten de bebouwde kom. Het invullen van de zorgplicht betekent niet dat de gemeente het vuilwater altijd zelf inzamelt en afvoert. Het is ook mogelijk voor een perceeleigenaar om afvalwater in te zamelen met een andersoortige voorziening. Voor de gebouwde omgeving geldt dat deze voorziening wel moet worden beheerd door de gemeente. Voor het buitengebied is dat niet het geval. Daar kan een eigenaar ook zelf een voorziening installeren en beheren.

Voor de lozing van het afvalwater uit deze voorziening gelden regels van de gemeente (voor lozingen op de bodem) en het waterschap (voor lozingen op het oppervlaktewater). WAAR STAAN WE NU? Vanwege onderbezetting in de vorige planperiode van 2022-2026 zijn geplande werkzaamheden vertraagd. Inmiddels is de bezetting in basis op orde en is de afgelopen twee jaar wel een grote inhaalslag gemaakt. Reiniging, inspectie en reparaties zijn nu op orde en de vrijvervalriolering functioneert goed. Bij vervangingsprojecten wordt standaard afgekoppeld en een hemelwatervoorziening toegevoegd. Het relinen in plaats van vervangen van riolering wordt per locatie afgewogen. Rioolgemalen functioneren goed door preventief onderhoud en het telemetriesysteem is geactualiseerd. Enkel de hoofdgemalen zijn voorzien van telemetrie. Speciale voorzieningen in het riool (schuiven, wervelventielen, terugslagkleppen) functioneren vaak niet goed en verdienen komende periode aandacht in de vorm van een beheerplan. Foutaansluitingen worden vermoed maar nog niet actief gemonitord. De wens is dit in de toekomst wel te doen. 2.2.1 STEDELIJK AFVALWATER (INZAMELING EN WATERKWALITEIT) 22 TAAK: Een eigenaar heeft een verantwoordelijkheid voor het verwerken van regenwater op het eigen perceel.

De gemeente is verantwoordelijk voor inzameling van afstromend regenwater van percelen, waarvan de eigenaren redelijkerwijs niet zelf kunnen voorzien in de afvoer naar bodem of oppervlaktewater. Met andere woorden: de watertaak begint bij de perceeleigenaar. Als de gemeente overtollig regenwater inzamelt, is ze ook verantwoordelijk voor de verdere omgang, inclusief de lozing in oppervlaktewater of bodem. Daarbij moet een gemeente er rekening mee houden dat afstromend regenwater niet altijd schoon is. Dit geldt voor de gebouwde omgeving en het buitengebied. Door klimaatverandering neemt de hoeveelheid extreme neerslag toe, en daarmee het risico op wateroverlast. Het programma richt zich op wateroverlast en het verantwoord infiltreren of afvoeren van hemelwater, zodat het de bodemkwaliteit niet schaadt en bijdraagt aan herstel van het grondwater. WAAR STAAN WE NU? Het afkoppelen van verhard oppervlak is binnen de gemeente een belangrijke ambitie, maar projecten in de openbare ruimte liepen vertraging op door onderbezetting, kostenstijgingen en aanbestedingen. Wanneer straten wel worden aangepakt worden inwoners tijdens bewonersavonden gestimuleerd om ook hun bijdrage te leveren en de particuliere verharding (daken) af te koppelen. Het afkoppelen van particuliere oppervlaktes zou meer aandacht mogen krijgen.

Het aantal wateroverlastmeldingen is beperkt, maar de kernen Echt en Susteren kennen regelmatig problemen bij extreme neerslag. De gemeente wil wateroverlast verminderen door grootschalig af te koppelen met 45 mm berging per m² afgekoppeld verhard oppervlak. In de planperiode zijn daarvoor hemelwaterstructuurplannen opgesteld voor Susteren (2023) en Echt (2026). In 2026 is de uitvoering van een deel van de hemelwaterstructuur in Echt-Susteren gestart. De gemeente heeft een voorkeur voor het toepassen van infiltratieriolen en bovengrondse opvang voor hemelwater waarbij zoveel mogelijk oppervlakkige infiltratie wordt aangelegd. Infiltratiekratten of waterdoorlatende verharding heeft niet de voorkeur bij de gemeente en is maar in zeer beperkte mate aanwezig binnen de gemeente. De gemeente staat wel open voor nieuwe concepten zoals de pilot met Citykross: een klimaatadaptief groeiplaatsconcept voor bomen en planten in een verharde, stedelijke omgeving dat ondergrondse waterinfiltratie, waterbuffering en kwalitatieve groeiruimte in één slimme oplossing combineert.

De Hemelwaterverordening (2023) werkt goed en borgt waterberging bij nieuwe ontwikkelingen zonder lozing op 2.2.2 HEMELWATER (WATEROVERLAST, INZAMELING EN LOZING) 23 TAAK: Voor grondwater geldt dat de gemeente in de gebouwde omgeving verantwoordelijk is voor het nemen van maatregelen in de gemeentelijke openbare grond om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstanden te voorkomen. Althans, voor zover de maatregelen doelmatig zijn en niet tot de zorg van het waterschap of de provincie behoren. Ook hier geldt dat als de gemeente grondwater inzamelt, ze ook verantwoordelijk is voor de verdere verwerking ervan, zoals onder andere afvoer naar het oppervlaktewater. Een perceel-/ gebouweigenaar heeft ook een eigen verantwoordelijkheid om te zorgen voor de goede staat van zijn perceel en gebouwen op dat perceel. Dit geldt ook voor de gemeente zelf in de rol van perceel-/ gebouweigenaar. Het gaat bijvoorbeeld om de waterdichtheid van een kelder als deze als verblijfsruimte wordt gebruikt (bijvoorbeeld een keuken, slaapkamer, of een beneden maaiveld gelegen badkamer, souterrain of winkelruimte). Grondwater speelt een sleutelrol bij zowel natte als droge periodes. De focus binnen dit thema ligt op het in balans houden van grondwaterstanden, zodat schade of risico’s door grondwateroverlast en droogte beperkt blijven.

WAAR STAAN WE NU? Er zijn verschillende meldingen over hoge grondwaterstanden (o.a. Nieuwstadt en Zuid-Susteren) met water in kelders, vooral in winter 2023/2024, binnen gekomen. De meldingen hierover zijn door de gemeente beoordeeld en voor de meeste situaties is het advies gegeven de kelders waterdicht te maken. Er zijn geen situaties naar voren gekomen waarbij de gemeente een verantwoordelijkheid heeft. Tegelijk is in Mariahoop en Koningsbosch sprake van droogte door lage grondwaterstanden en snel infiltrerend zand. Dit is het droogste stukje Nederland samen met de hoge zandgronden in de gemeenten Roerdalen en Roermond. De gemeente kent op een locatie kwelwater en dat is naast de kalkzandsteenfabriek in Koningsbosch. Vanuit de regiodeal wordt in het gebied geïnvesteerd om de sponswerking te verbeteren. Dit is het gebied rondom de Pepinusbeek. Een groot deel van de gemeente ligt in een grondwaterbeschermingsgebied welke door de provincie Limburg zijn aangewezen. Vrijwel heel Susteren, Roosteren, Nieuwstadt, Dieteren en Baakhoven liggen in een grondwaterbeschermingsgebied. De provincie heeft regels opgesteld voor activiteiten in deze gebieden. Er worden bijvoorbeeld strengere onderhoudseisen gesteld aan de riolering om het drinkwater te beschermen.

Daarnaast zijn er beperkingen voor infiltratie en het roeren van grond als gevolg van boor- en/of graafwerkzaamheden dieper dan 3 m onder maaiveld. 2.2.3 GRONDWATER (GRONDWATEROVERLAST EN DROOGTE) 24 TAAK: De gemeente heeft geen primaire taak voor het beheren van oppervlaktewater, dat is de verantwoordelijkheid van waterschap Limburg en Rijkswaterstaat. De gemeente heeft hierin wel aanpalende gemeentelijke watertaken waarbij de gemeente moet voorkomen dat bij piekafvoeren richting sloten, beken, kanalen en/of hoofdvaarwegen dit niet kan leiden tot overlast en schade, zowel in kwantiteit als kwaliteit. Ook keuzes in de inrichting van zowel het landelijk als het stedelijk gebied mogen het oppervlaktewatersysteem niet schaden. Oppervlaktewater zoals sloten, beken, vijvers en plassen vormt een belangrijk onderdeel van het watersysteem en draagt bij aan ecologie, recreatie en veiligheid. Binnen dit thema staat de waterkwaliteit, waterveiligheid en droogte centraal. WAAR STAAN WE NU? In de planperiode van het gemeentelijk Rioleringsplan is in 2022 een basisrioleringsplan (BRP) opgesteld. Hierbij is door het waterschap een ecologische toets uitgevoerd.

Uit de ecologische toets kwamen drie locaties met overstorten met een hoge prioriteit, zie figuur 3 en in bijlage 1 is een grotere weergave opgenomen: • Nieuwstadt met lozing op de Vloedgraaf • Susteren met lozing op de Rode Beek • Echt met lozing op de Haver-/Roterbeek 2.2.4 OPPERVLAKTEWATER (WATERKWALITEIT EN WATERVEILIGHEID) WL2066 WL9993 WL2073 WL9994 WL2061 WL2063 WL1601 WL9997 WL2506 WL1606 WL1598 WL2077 WL1599 Rode Beek Laak- en Broekgraaf Oude Geleenbeek te Born Zijtak IJzerenbos- en Nelisgraaf 19.003KM Vulensbeek 19.003KD 19.008 Middelsgraaf W aterlossing op hetSchild Kingbeek 19.008 Gulickshoflossing Hons-Venkebeek Bolvenlossing 1e Zijtak Coppelveldgraaf Dominicuslossing 1e ZijtakPutbroeklossing 3.025T 19.003F Hoxellossing Overlaat Dieterder Molen MolenbeekEcht Zijtak Hoxellossing 19.009 Laak-en Broekgraaf Hoxellossing Duivelsgraaf Pissemergraaf Coppelveldgraaf Heulstervloedgraaf 2e ZijtakPetrushoevelossing Loopgracht Grootbroeklossing Putgraaf Vloedgraaf 2e ZijtakPepinusbeek Dieterderbosgraaf Rölbeek 2e ZijtakPutbroeklossing Pepinusbeek Zandlossing Zijtak Diergaardlossing Petrushoevelossing Putbeek Rijdsbemdengraaf Zijtak Putbeek 1e ZijtakPetrushoevelossing Zijtak Putbroekvoeding 3.022H Bolleberglossing Rulbeek Zijtak Haeselaarbeek Hubertushoflossing OudeGracht Bermsloot Patersweg Middelsgraaf Putbeek Diergaardlossing Brachterlossing Rijdsbemdengraaf

Scheidingsweglossing Roothgraaf Broekhorstlossing Mariahoflossing Zijtak Esbroeklossing Haver- of Roterbeek Esbroeklossing Vloedgraafin Am mershoek Marissenlossing Zijtak Pepinusbeek Pepinushoflossing Middelsgraaf 2e Zijtak Coppelveldgraaf Waterlossing langsHommelhei Houthemerbeemdleiding Kaapsloot Afslagtak van de Geleenbeek IJzerenbos- en Nelisgraaf Geleenbeek Grensgraaf Klinkheilossing Paterslossing Schrevenhoflossing Trommenielossing Kokkelert Marissenlossing Haeselaarbeek Zijtak Middelsgraaf Rode Beek Geleenbeek Middelsgraaf WL2070 WL2067 WL9991 WL2068 WL2069 WL2062 WL2071 WL2074 WL2065 WL2060 WL1600 WL1600 WL1597 Esri Nederland, Community Map Contributors P:\prj100\.............\*************.mxd Schaal Formaat 0 10.000 20.000 30.000 40.000 50.000 60.000 70.000 80.000 90.000 100.000m Projectnummer Hintham 152 E, 5246 AK Rosmalen Postbus 2309, 5202 CH 's-Hertogenbosch A0 Tekeningnummer Fase Onderdeel Opdrachtgever Behorende bij doc. nr. 088 - 3366333 info@kragten.nl www.kragten.nl ¤ Herten Schoolstraat 8, 6049 BN Herten Postbus 14, 6040 AA Roermond 's-Hertogenbosch Versie Datum Omschrijving Opsteller ValidatieVerificatiePar. Par. Par.

1:1.013.775 - 0000-0000 ECH146Concept Gemeente Echt-Susteren Ecologische toets overstorten ECH146 -+L0XX+-PT-+R0XX+-PT-+C0XX+-GBROmschrijving06-08-20260 Verklaring Voldoet niet Voldoet Wel Niet beoordeeld Kwetsbaarheid watergangen WL Minder kwetsbaar Uitmondend in kwetsbaar Kwetsbaar Uitmondend in zeer kwetsbaar Zeer kwetsbaar Macrofaunascore Ontoereikend Matig Ecologische toets overstorten Slecht Goed Figuur 3: Overzicht van de overstorten en kwetsbare waterlopen binnen de gemeente (een grotere weergave is opgenomen in bijlage 1) 25 De gemeente zet in op grootschalig afkoppelen (20 ha) om overstortfrequenties te verminderen. De gemeente gaat voor de overstort op de Haverbeek/Roterbeek, ter hoogte van Gebroek, onderzoeken of een groene buffer een mogelijkheid is om de overstortfrequentie op de Haver-/Roterbeek te beperken. In Roosteren wordt ook circa 1 ha afgekoppeld met een overstort op een wadi. In het rivierdal kan een groot deel van het jaar goed geïnfiltreerd worden maar bij een hoge waterstand van de Maas kan het water door de schommelende grondwaterstanden minder goed infiltreren. Langs de zuidzijde van de Rode Beek is een wadi gerealiseerd met inhoud van 5200 m3 die voor een groot gedeelte ervoor gaat zorgen dat de overstorten in Susteren worden ontlast.

Monitoring van overstorten loopt, maar zichtbaar effect blijft voorlopig achter doordat projecten vertraging hebben. De BRP-analyses tonen dat maatregelen nodig blijven voor het beperken van wateroverlast en vuilemissie. 2.2.5 HITTE TAAK: Hitte vormt een groeiende uitdaging. Langdurige warmere periodes vergroten gezondheidsrisico’s, belasten de openbare ruimte, versnellen verdroging en hebben effect op de kwaliteit van het oppervlaktewater. De gemeente heeft geen wettelijke “hittezorgplicht” zoals bij afvalwater, hemelwater of grondwater. Onder de Omgevingswet, het klimaatadaptatiebeleid en de ambitie Nederland klimaatbestendig en waterrobuust in 2050 hebben gemeenten wel een duidelijke verantwoordelijkheid om hitte te voorkomen, te beperken en te beheersen, vooral in de bebouwde omgeving. Zo moet de gemeente bij het inrichten van de fysieke leefomgeving rekening houden met gezondheid, veiligheid en klimaatadaptatie en heeft de gemeente vanuit het sociaal en ruimtelijk domein de taak om risico’s voor gezondheid te beperken vooral voor de kwetsbare groepen. WAAR STAAN WE NU? In de planperiode van het GRP is in de regionale samenwerking (15 gemeenten, Waterschap Limburg en WML) een water- en klimaatadaptatieplan vastgesteld dat zich richt op: 1. Een klimaatadaptieve en weerbare leefomgeving 2. Verbetering waterkwaliteit 3.

Versterking van capaciteit en uitvoeringskracht Het schoolplein van OBS de Springdonk in Susteren is in de planperiode vergroend. Daarnaast zijn nog twee andere scholen in de gemeente bezig met het realiseren van groenblauwe schoolpleinen. Dit draagt bij aan bewustwording, minder afstroming van hemelwater, aanvulling van het grondwater en verminderen van hittestress. De gemeente heeft parkeerplaatsen omgevormd naar groene, doorlatende parkeerplekken en wordt bij herinrichtingen rekening gehouden met de 3-30-300 regel door het verwijderen van verharding en toevoegen van perkjes en verbeteren van groeiplaatsen voor bomen. Groene parkeervakken is de nieuwe standaard bij reconstructie en nieuwbouw. Daarnaast zijn op diverse plaatsen geveltuinen aangebracht.

H O O FDSTUK 3 De opgaven in gemeente Echt-Susteren 28 We leven in een snel veranderende tijd waarin we als samenleving een antwoord moeten geven op uiteenlopende uitdagende opgaves. Kennis van de ondergrond, de aanwezige netwerken op het gebied van groen, water en riolering én de occupatielaag (zoals stedelijk hitte eiland effect, grondwaterbeschermings- en waterwingebieden) zijn zeker voor het Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie nodig om hier passend op te kunnen antwoorden. De gemeente Echt-Susteren kan op basis van de ondergrond worden onderverdeel in een 6-tal deelgebieden die zich door de jaren heen op een bepaalde manier hebben gevormd en waar derhalve ook mogelijk andere opgaven op het gebied van water en klimaatadaptatie spelen. In de onderstaande paragrafen worden de kenmerken van de zes deelgebieden verder toegelicht en wordt kort ingegaan op de specifieke opgaven per thema die spelen in het deelgebied.

Deze thema’s zijn onderverdeeld in: • Wateroverlast en waterkwaliteit (hemelwater, grondwater en oppervlaktewater) • Droogte • Hitte en vergroening De kaartlagen voor deze thema’s en opgaven zijn te raadplegen met behulp van: • De Klimaatatlas Waterpanel Noord: https://experience.arcgis.com/ experience/59e4cc87f8bc4848970caf66477a3245 • De Onderlegger Water en Bodem Provincie Limburg: https://atlas.limburg.nl/nl/app/OnderleggerWaterBodem De ligging van de deelgebieden is onderstaand weergegeven. 3 DE OPGAVEN IN GEMEENTE ECHT - SUSTERENFi guur 4. De vier deelgebieden/Landschapstypen die in gemeente Echt-Susteren worden onderscheiden 29 3.1 MAASDAL Het Maasdal is een vlak rivierenlandschap met oude Maasgeulen, hoge grondwaterstanden en brede waterlopen. De Maas staat hier direct in contact met het grondwater waardoor tijdens hoogwatersituaties in de Maas het grondwater in dit gebied tijdens een hoogwatergolf snel kan stijgen, wat overlast tot gevolg kan hebben. Het is het laagst gelegen gebied binnen de gemeente. De ondergrond bestaat uit klei- en grindafzettingen en de wegen liggen vaak bovenop dijken die bescherming bieden tegen hoogwater van de Maas rondom de kernen Visserweert, Roosteren en Aasterberg. De verkaveling is onregelmatig en afwisselend, met graslanden in de laagtes en akkerbouw en boomgaarden op de hogere delen.

De noordelijke helft van het centrale deel is aangewezen als waterwingebied, het overige centrale gebied als grondwaterbeschermingsgebied en de rest van het Maasdal maakt deel uit van de boringsvrije zone. Ongeveer de helft maakt deel uit van de groenblauwe mantel. De Rulbeek doorsnijdt het zuidelijk deel van het gebied en mondt uit de Oude Maas. In Roosteren is vooralsnog geen verharding afgekoppeld. 3.1.1 OPGAVE WATEROVERLAST EN WATERKWALITEIT Het gehele Maasdal kent een grote kans op overstroming, waardoor natuurlijke retentie en open laagtes essentieel zijn. Uitbreiding van de kernen is vanwege de beleidslijn Grote Rivieren niet mogelijk. Binnen het deelgebied zijn niet tot nauwelijks meldingen van hemelwaterwateroverlast en grondwateroverlast bekend. Wel is bekend dat bij hoge waterstanden van de Maas sprake is van kwelwater, zie figuur 5. Tijdens hoogwatersituaties in de Maas kan, als gevolg van de kleiige ondergrond met grindlagen, snelle fluctuaties van het grondwater plaats vinden. In dit gebied wil de gemeente oppervlakkig infiltreren maar vormt de invloed van de Maas een risico op de kansen voor infiltratie. In Roosteren zit een overstort op de Rulbeek die niet voldoet aan de KRW-doelstellingen. Echter heeft deze overstort geen prioriteit aangezien de Rulbeek een minder kwetsbare beek is, zie figuur 3.

Figuur 5: Maximale overstromingsdiepte en uittredend kwelwater (Bron: Waterpanel Noord en Provincie Limburg)

30 3.1.2 OPGAVE HITTE EN VERGROENING Door de relatief kleine kernen en de groene en open structuur van het buitengebied is het stedelijk hitte-eilandeffect in de kernen minimaal, zelfs in Roosteren, de grootste kern van de 4 kernen en buurtschappen. Wel heeft, als gevolg van het open karakter van het buitengebied en daardoor het ontbreken van bomen, maar 10 tot 20% van de fiets- en wandelpaden voldoende schaduw. Dit is vergeleken met de andere deelgebieden relatief laag. De kernen binnen het deelgebied bestaan voor meer dan 40% uit groen. Ook de afstand tot koelte is over het algemeen geen probleem. Bewoners hebben relatief grote tuinen waar al meer dan 60% uit groen bestaat. 3.1.3 OPGAVE DROOGTE Binnen het Maasdal ligt een waterwin- en een grondwaterbeschermingsgebied. Hiervoor gelden vanuit de provincie specifieke regels. De ligging van het grondwaterbeschermings- en waterwingebied zijn opgenomen in bijlage 2. De Rulbeek staat een groot gedeelte van het jaar droog van de overige beken is niet bekend of ze gevoelig zijn voor droogvallen. Het gebied is ook niet gevoelig voor natuurbranden. Het buitengebied is voor een groot gedeelte aangemerkt als overgangsgebied rondom kwetsbare Natura 2000-gebieden als gevolg van het Natura2000-gebied van de Grensmaas. Maatregelen gericht op systeemherstel binnen de Grensmaas kunnen mogelijk ook effecten hebben in de omgeving.

Daarnaast maakt een deel van het buitengebied deel uit van de Groenblauwe landbouwzone. Dit zijn gebieden waarin landbouw wordt gestimuleerd die rekening houdt met de opgaven voor natuur, landschap en water. Figuur 6: Opgave hitte en vergroening in het Maasdal. 31 3.2 BEEKDALEN Het beekdallandschap bestaat uit langgerekte laagtes en valleien met een hoge grondwaterstand, veroorzaakt door de beken (zoals bijvoorbeeld Geleenbeek, de Vloedgraaf en de Rode beek) die het gebied centraal doorsnijden. De bodem bestaat voornamelijk uit kleiige beekafzettingen, waardoor de doorlatendheid hier vaak minder goed is. Wegen liggen, net als in het Maasdal, veelal parallel aan de beken, met enkele grotere dwarsverbindingen. De onregelmatige verkaveling bestaat hoofdzakelijk uit gras- en hooiland, aangevuld met kleine akkercomplexen en omgeven door bosjes, populieropstanden en elzen- en wilgenbegroeiing langs de beek. Vrijwel het gehele beekdallandschap valt binnen een grondwaterbeschermingsgebied met centraal een waterwingebied. De resterende zones behoren tot de boringsvrije zone. Het gebied wordt dooraderd door structuren van de groenblauwe mantel. Een gedeelte van Nieuwstadt is al afgekoppeld van het gemengd riool en watert overwegend af naar wadi’s of het oppervlaktewater van de Vloedgraaf.

3.2.1 OPGAVE WATEROVERLAST EN WATERKWALITEIT Tijdens natte perioden met veel neerslag zijn met name in het zuiden van Susteren en in Nieuwstadt problemen als gevolg van (grond)wateroverlast. Het gebied kent overwegend een kleine kans op overstromingen. Allen bij extreme situaties die eens in de 100 jaar voorkomen kunnen de percelen ten zuidwesten van Dieteren tussen de Vloedgraaf, de Geleenbeek en Rode beek inunderen. Het waterpeil kan hierbij stijgen tot plaatselijk 1 tot 1,5 mm, zie figuur 7. De chemische en ecologische kwaliteit van de beken in het gebied zijn ontoereikend. Er zijn ambities voor een reconstructie in Oud-Roosteren waarbij ook wordt afgekoppeld, maar details zijn nog niet bekend. In Nieuwstadt is de afgelopen 4 jaar behoorlijk wat afgekoppeld. Op de Vloedgraaf zitten een tweetal overstorten (2074 en 2071) welke niet voldoen aan de KRW-doelstellingen volgens de ecologische toets. Deze overstorten hebben een hoge prioriteit om aan te pakken. Figuur 7: Maximale overstromingsdiepte primair watersysteem en kwetsbare waterlopen (Bron: Waterpanel Noord en Provincie Limburg) 32 3.2.2 OPGAVE HITTE EN VERGROENING Het stedelijk hitte-eilandeffect is minimaal, ook in de grotere kern van Nieuwstadt, zie figuur 8.

In het centrum van Nieuwstadt is de afstand tot koelteplekken groter dan 400 m en de beschaduwde fiets- en wandelpaden bedraagt hier 10 tot 20% in het oosten tot 30% in het westen. Van de wandel- en fietspaden in het buitengebied is 30 tot 40 % voldoende beschaduwd. De kern van Nieuwstadt en Dieteren bestaat voor 30 tot 40% uit groen, terwijl buurtschap Baakhoven uit meer dan 60% groen bestaat. Hieruit blijkt dat de grootse opgave voor hitte in combinatie met vergroening in het centrum van Nieuwstadt is. 3.2.3 OPGAVE DROOGTE Met uitzondering van de Geleenbeek is het niet bekend of de beken in het gebied droog kunnen vallen. Binnen het plangebied liggen naast de Vloedgraaf een aantal zeer gevoelige slecht ontwikkelde verdrogingsgevoelige vegetatie. Tussen de Rode beek en de Vloedgraaf groeit grondwatergevoelige, redelijk tot goed ontwikkelde vegetatie. De ligging van de groenblauwe Landbouwzone aan de rand van de Nieuwstadt en het zuidelijkst gedeelte van Susteren en de Natte laagten lenen zich uitstekend om afvoer van hemelwater uit de bebouwde omgeving te koppelen aan groenblauwe structuren. Figuur 8: Opgave hitte en vergroening in het beekdal Figuur 9: Waterberging landelijk gebied in het Beekdal

33 3.3 OUDE ONTGINNINGEN De oude ontginningen kenmerken zich door een licht bol reliëf met diepere grondwaterstanden en plaatselijk poelen aan de randen van het gebied. De bodem bestaat uit zandige ondergrond met een dikke humeuze bovenlaag (eerdgronden), wat het landschap geschikt maakt voor akkerbouw op grote, onregelmatig verkavelde percelen en daarmee ook het infiltreren van hemelwater. Voor een gedeelte van Echt, Dieteren, St. Joost en Susteren is de verharding van het gemengd stelsel afgekoppeld en deels aangesloten op wadi’s. Wegen liggen rondom de akkers en worden soms radiaal doorsneden door oude zandpaden. Bomenrijen langs wegen en solitaire veldbomen bij kruisen en kapellen vormen herkenbare landschapselementen, terwijl de bebouwing bestaat uit grotere kernen en kleine buurtschappen aan de randen. Het gebied wordt onder andere doorsneden door de zeer kwetsbare Rode beek, de Echtermolenbeek en de Middelsgraaf. In de zuidelijke helft van de Oude ontginningen liggen een aantal kleinere gebieden die deel uitmaken van de groenblauwe mantel. Ook bevinden zich in het zuidelijke deel een grondwaterbeschermingsgebied en aan de oostgrens van het gebied twee kleine waterwingebieden. De resterende zones behoren tot de boringsvrije zone. In het noordelijke deel is op langere termijn een uitbreiding van bedrijventerrein Het Vonderen gepland.

In het zuidelijke deel is uitbreiding Louerveld gepland. 3.3.1 OPGAVE WATEROVERLAST EN WATERKWALITEIT Berekeningen laten zien dat op meerdere locaties in Susteren inundaties optreden. De meest opvallende locatie betreft de omgeving bij basisschool In ’t Park. Het laaggelegen gebied tussen de Reinoud van Gelderstraat en de Feurthstraat. Verder vallen onder andere het kruispunt Molenlaan – Stiftstraat op en de Handelsweg en de Schoutlaan. In Echt zijn de meest in het oog springende locaties van overlast te vinden bij de Loperweg en Sint Janskamp en langs de Diepstraat en de Wilhelminalaan en de Narcissenstraat tot aan de Seringenstraat. In de Pey treedt voornamelijk overlast op langs de Dorpstraat, voor het gebied Slek wordt overlast berekend in de Slekkerstraat en de Rutsekovenstraat en in Sint Joost in de Kivietstraat en Kantstraat. Vanuit het regenwaterstructuurplan ligt hier een opgave voor de aanleg van blauwe aders en oppervlakkige berging. Vanuit de regenwaterstructuur Susteren ligt er een belangrijke opgave voor de aanleg van blauwe aders om de kwetsbare Rode beek minder te belasten. Een belangrijke opgave is het aanpakken van de overstort in Gebroek. De meest kansrijke oplossing is de aanleg van een groene buffer, waarmee overtollig water tijdelijk kan worden opgevangen en de belasting van het watersysteem wordt verminderd.

Uit verkennende technische onderzoeken blijkt dat deze maatregel haalbaar is. In 2027 gaat de gemeente hierover in gesprek met grondeigenaren en omwonenden om de mogelijkheden en randvoorwaarden verder uit te werken. Daarnaast is uitbreiding van de waterbergingscapaciteit op bedrijventerrein De Berk noodzakelijk. Door het grote aandeel verhard oppervlak kan regenwater slechts beperkt in de bodem infiltreren. Hierdoor is de huidige bergingscapaciteit onvoldoende om hevige neerslag op te vangen. Door extra waterberging te realiseren wordt de kans op wateroverlast tijdens extreme buien verkleind. Van grondwateroverlast zijn in dit deelgebied geen meldingen. Ook inundatie vanuit oppervlaktewater is hier niet aan de orde. Aan de zuidzijde van Susteren zitten een drietal overstorten op de Rode beek, welke niet aan de KRW-doelstellingen volgens de ecologische toets voldoen. Deze overstorten hebben de hoogste prioriteit. De chemische en ecologische kwaliteit van de Rode beek en de Middelsgraaf zijn ontoereikend, zie bijlage 1. 34 3.3.2 OPGAVE HITTE EN VERGROENING De kernen Echt en Susteren ervaren hittestress, waarbij Echt het sterkst opwarmt met circa 1,3°C. Zowel in Echt, Dieteren als in Susteren liggen de woningen niet altijd binnen een afstand van 400 m van een koelteplek.

Ook de aanwezige bedrijventerreinen de Berk, de Loop en de Wolfskoul zijn door hun hoge verhardingspercentage en het ontbreken van groen hotspots van hitte eilanden. Het percentage van de wandel- en fietspaden met voldoende schaduw varieert van 30 tot meer dan 50% in het buitengebied tot 10 tot 30% in de kernen van Echt, Sint Joost, Dieteren en Susteren. De kernen van Echt en Susteren bestaan uit relatief weinig groen. Het percentage varieert hier tussen 10 en 30%. De kernen van Dieteren en St. Joost hebben een groenpercentage van overwegend 30 tot 40%. De bergingsopgave uit het regenwaterstructuurplan biedt kansen om de kernen van Echt en Susteren te vergroenen om zo het hitte eiland effect tegen te gaan. Figuur 10: Opgave voor hitte en vergroening voor Oude ontginningen (bron: Waterpanel Noord) 35 3.3.3 OPGAVE DROOGTE Dit gebied kenmerkt zich overwegend door een goede infiltratie als gevolg van de zandige bodemopbouw. Hierdoor is droogte hier een grotere opgave dan in de deelgebieden Beekdal en Maasdal. Het is niet bekend of de beken in het gebied droog kunnen vallen. Tussen Echt en Susteren ligt de natte natuurparel de Doort en het Taterbosch. Deze gebieden bestaan uit zeer gevoelige maar slecht ontwikkelde vegetatie. In tegenstelling tot het Maasdal en het Beekdal is de mogelijkheden om hier het bergen van hemelwater te koppelen aan Groenblauwe Landbouwzone minder groot.

Daarentegen kan wel een koppeling gemaakt worden met de hydrologische bufferzones grondwaterafhankelijke natuur. Dit vraagt wel meer van de waterkwaliteit van het te bergen hemelwater. 3.4 LANDDUINEN De landduinen bestaan uit een mozaïek van hogere, vaak beboste, zandduinen en lager gelegen vennen en schrale graslanden. De bodem bestaat uit droge zandgronden met een lage grondwaterstand, die zich uitstekend lenen voor het infiltreren van hemelwater. Wegen zijn overwegend rechtlijnig en karakteristieke brede veedriften zijn nog duidelijk herkenbaar in het terrein. Het verkavelingspatroon is regelmatig en bestaat uit blokverkaveling die wordt gebruikt voor een mix van landbouw en bosbouw, omgeven door houtwallen en laanbeplanting langs oude driften. Op de zandkoppen liggen uitgestrekte dennenbossen, terwijl de bebouwing beperkt blijft tot enkele verspreid liggende boerderijen. Het gehele gebied valt binnen een boringsvrije zone. In dit gebied ontspringt de Brachterlossing en de Schrevenhoflossing 3.4.1 OPGAVE WATEROVERLAST EN WATERKWALITEIT In dit gebied zijn geen grote kernen aanwezig en door de hoge ligging op doorlatende zandgrond en is hier ook geen sprake van (grond)wateroverlast. 3.4.2 OPGAVE HITTE EN VERGROENING In dit gebied zijn geen grote kernen aanwezig, waardoor er geen hittestress optreedt.

Er bestaan niet direct kansen om het afkoppelen van hemelwater met de groenblauwe mantel te koppelen. Figuur 11: Waterberging landelijk gebied Oude ontginningen (Bron: Omgevingsverordening Limburg)

36 3.4.3 OPGAVE DROOGTE Door de goede doorlatendheid van de bodem zakt het grondwater hier snel weg. Het is niet bekend of de beken in het gebied droog kunnen vallen. Ten noorden van Sint Joost ligt de natte natuurparel Schrevenhof Het Broekje. Dit gebied bestaat uit zeer gevoelige maar slecht ontwikkelde vegetatie. In de landbouwgebieden ten oosten van de natuurparel liggen natte laagten en groenblauwe landbouwzones waar het vasthouden van water en de verbetering van de sponswerking gestimuleerd kan worden. Figuur 12: Waterberging landelijk gebied in deelgebied Landduinen (Bron: Omgevingsverordening Limburg) 3.5 JONGE ONTGINNINGEN Het jonge ontginningslandschap heeft een komvormige laagte waarin de van nature hoge waterstand kunstmatig laag wordt gehouden door diepe sloten en watergangen die afwateren richting de Pepinusbeek en Putbeek. Deze beken liggen aan de voet van het plateau. De bodem bestaat uit zandgronden, plaatselijk venig, maar hier kan overwegend goed worden geïnfiltreerd. De infrastructuur is rechtlijnig met moderne blokverkaveling en de kavels worden intensief gebruikt voor landbouw met hoge productie. Langs de ontsluitingswegen staan laanbeplantingen en singels, terwijl overige landschapselementen schaars zijn. Bebouwing bestaat uit losse ontginningsboerderijen, soms geclusterd.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://echtsusteren.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/f30f773f-124a-4b86-a2c2-27a4032be775?agendaItemId=1ae480ff-c1c2-4c3e-aa64-310762a6a7fe